NGÀY THỨ BA CỦA TUẦN LỄ THỨ BA: CHÚNG TÔI NÓI VỀ TIẾC NUỐI, ÂN HẬN

Như lệ thường, thứ ba tuần sau tôi đến với những bao đồ ăn, mì sợi với bắp, xà lách khoai tây, bánh táo tráng miệng và một thứ khác: máy thu thanh Sony.

Tôi muốn lưu lại những gì chúng tôi nói với nhau. Tôi nói với Thày Morrie: "Em muốn nghe giọng nói của thày sau này. "

- Khi tôi chết rồi.

- Thày đừng nói như vậy.

Ông cười: "Mitch, tôi sẽ chết, có lẽ sớm hơn là trễ”.

Ông nhìn cái máy: "Bự quá nhỉ?" Tự dưng tôi có cảm giác mình tọc mạch vào đời tư người khác, tất cả các nhà báo thường có ý nghĩ như thế. Giữa câu chuyện của hai người bạn, máy thu thanh biến thành một vật xa lạ, một đôi tai giả tạo. Cùng với tất cả những người đến ca tụng thời gian của thày, có lẽ tôi đã đi quá đà sử dụng thời giờ của những ngày thứ ba này.

- “Thày nè”, vừa nói tôi vừa cầm máy lên, “hay thôi đừng xài cái máy nữa, nếu thày không cảm thấy thoải mái với nó. ”

Ông khoác tay, chặn tôi lại. Sau khi giở gọng kính ra khỏi mũi, để cặp kính rơi thòng theo sợi dây quấn quanh cổ, ông nhìn thẳng vào mắt tôi và nói: "Để nó xuống lại đi".

Tôi đặt máy xuống.

"Mitch, anh không hiểu," ông nhẹ nhàng nói tiếp. "Tôi muốn kể cho anh nghe đời tư tôi tôi, trước khi tôi không còn có thể kể nữa. "

Giọng ông nhỏ lại, thành một lời thì thào: "Tôi muốn có người nghe chuyện của tôi. Anh là người đó được không?"

Tôi gật đầu.

Chúng tôi ngồi im lặng một lát.

- "Máy mở chưa vậy?" Ông hỏi.

Sự thật thì cái máy thu thanh còn hơn là một luyến tiếc của quá khứ nữa. Tôi đang mất thày Morrie, tất cả chúng tôi đang mất dần Thày, gia đình Thày, bạn bè Thày, những người học trò cũ, những giáo sư đồng sự, các người bạn của nhómthảo luận chính trị mà ông rất yêu thích,những người bạn khiêu vũ, tất cả chúng tôi. Tôi nghĩ rằng, máy thu thanh, cũng như hình ảnh và băng videos là những cố gắng dành lại hành lý của thần chết. Một điều tôi nhận rõ rằng là qua lòng can đảm, tính hài hước, sự kiên nhẫn, và tính trực thẳng, thày Morrie đã nhìn đời qua một cái nhìn rất khác, khác hẳn bất cứ ai tôi từng biết trước đây. Ông đã nhìn đời từ một nơi chốn khác, một nơi chốn lành mạnh hơn, nhạy cảm hơn. Và ông sắp lìa khỏi cuộc đời rồi.

Nếu thày Morrie khi nhìn thẳng vào mặt của thần chết, mà tự dưng lý trí bỗng sáng suốt hẳn, thì chắc là ông muốn chia sẻ điều đó. Còn tôi thì muốn nhớ đến điều này càng lâu càng tốt.

Lần đầu tiên xem thày Morrie trong chương trình "Nightline", tôi đã thắc mắc không biết ông có những niềm ân hận nào, một khi ông biết cái chết tất nhiên sẽ đến với ông. Ông có than vãn về bạn bè ông sắp mất? Có hành động nào ông muốn thay đổi chăng? Ích kỷ hơn nữa tôi nghĩ nếu tôi ở trong trường hợp của ông, tôi có bị những ý nghĩ buồn nản xâm chiếm khi nghĩ đến những gì tôi sẽ mất mát? Tôi có ân hận về những bí mật mà tôi hằn dấu kín?

Khi tôi đem những điều này ra bàn với thày Morrie thì ông gật đầu: "Đó là những điều mọi người lo âu, phải vậy chăng? Nếu ngày hôm nay là ngày cuối cùng của tôi trên trái đất này?" Ông chăm chú nhìn vào mặt tôi, có lẽ ông thấy được sự phân tâm của tôi về những lựa chọn. Tôi thấy hình ảnh của mình ngã nhoài trên bàn làm việc, với bài viết dở chừng, các ông chủ bút thì giựt bài viết, trong khi mấy người cứu thương lôi thân thể tôi đi.

“Mitch?” thày Morrie gọi.

Tôi lắc đầu và không nói gì cả.

Nhưng Thày Morrie đã nhìn thấy sự do dự của tôi.

"Mitch", ông nói, "Văn hoá chúng ta không cho chúng ta nghĩ đến những điều như vậy cho đến lúc chúng ta sắp chết mà thôi. Chúng ta đã quá bận rộn với những mục đích ích kỷ: sự nghiệp, gia đình, phương cách làm ra tiền, tiền trả tiền nhà, tính chuyện mua chiếc xe hơi mới, sửa máy lạnh khi máy bị hỏng - chúng ta có muôn triệu việc để cứ tiếp tục mãi. Bởi thế chúng ta không có thói quen thụt lùi vài bước, nhìn lại cuộc đời chúng ta và nói: Đã đủ chưa? Đấy là tất cả điều tôi muốn chăng? Có điều gì thiếu sót không? "

Ông ngừng lại giây lát.

"Chúng ta cần người hướng dẫn chúng ta qua chiều hướng đó. Chuyện đó không tự nhiên mà xảy ra".

Tôi biết ông muốn nói điều gì. Chúng ta đều cần thày giáo trong cuộc đời của chúng ta.

Thày giáo của tôi thì đang ngồi ngay trước mặt tôi.

*

* *

Được rồi, tôi suy ra. Nếu tôi là học trò thì tôi sẽ cố hết sức mình là một học trò giỏi.

Trên chuyến bay về nhà hôm đó, tôi làm một thống kê nhỏ trong một cuốn sổ giấy vàng, những vấn đề và câu hỏi mà chúng ta thường vật lộn với, từ hạnh phúc, tuổi già, cho đến sanh con và rồi cái chết. Dĩ nhiên đã có rất nhiều sách tự trả lời, tìm hiểu về những đề tài này rồi, và nhiều chương trình truyền hình, cũng như 90 đô một giờ cho những buổi tham khảo. Hoa Kỳ đã biến thành một cửa hàng tạp hoá Trung Đông chuyên bán sách tự trả lời.

Thế nhưng vẫn chưa có câu trả lời nào rõ ràng cả. Ta nên lo lắng cho người khác hay nên lo âu cho "cái tâm lý trẻ con" trong tận cùng thân tâm ta? Hãy trở về với những truyền thống giá trị hay đạp đổ truyền thống vì nó chẳng có ích dụng gì? Nên đeo đuổi thành công hay sống bình dị? Nên thẳng thắn trả lời “không” hay cứ làm theo sự lôi cuốn của đám đông?

Tôi biết chắc rằng ông thày già của tôi không ở trong loại sách thương mại "tự trả lời" này. Hiện thời ông đang đứng trên những đường ray, lắng tai nghe tiếng còi xe lửa của thần chết, và ông biết rất rõ những gì quan trọng của cuộc sống.

Tôi muốn sự rõ ràng này. Mỗi tâm hồn bối rối, băn khoăn mà tôi quen biết, muốn sự rõ ràng này.

"Hỏi tôi bất cứ điều gì. " Thày thường hay nói vậy. Thế nên tôi đã liệt kê những thứ sau đây:

- Cái Chết

- Sự sợ hãi

- Tuổi già

- Sự tham lam

- Hôn Nhân

- Gia Đinh

- Xã Hội

- Tha thứ

- Một đời sống có ý nghĩa.

Bản liệt kê nằm trong cặp tôi khi tôi trở lại West Newton lần thứ tư, một ngày tháng ba vào cuối tháng Tám. Hôm ấy máy điều hoà không khí tại phi trường Logan bị hỏng, mọi người ngồi quạt phành phạch, cau có chùi mồ hôi trên trán, những khuôn mặt tôi trông thấy có vẻ như sắp sửa muốn giết ai.

*

* *

Lúc đầu khoá năm thứ tư, tôi đã qua nhiều lớp Xã Hội học lắm rồi, chỉ còn vài chứng chỉ là tôi được mảnh bằng. Thày Morrie đề nghị tôi làm một luận án danh dự.

- Em ấy à? Viết về đề tài gì bây giờ?

- Điều gì làm cho anh thích thú". Ông nói.

Chúng tôi bàn qua bàn lại, cuối cùng chọn, trong mọi thứ, thể thao. Tôi bắt đầu một năm trời dài đằng đẵng soạn về đề tài làm cách nào mà bóng đá lại trở thành một nghi thức, gần như một đạo giáo, một liều thuốc phiện, niềm đam mê của quần chúng. Lúc ấy tôi chỉ biết đấy là cái cơ hội cho tôi gặp thày mỗi tuần một lần.

Với sự giúp đỡ của Thày Morrie, đến khoá mùa Xuân, tôi đã trình cho ông một luận án dài 112 trang, đầy đủ tài liệu tham khảo, có chú thích cuối trang, và được đóng bìa bằng da đen. Tôi trao cho ông với niềm hãnh diện của thằng bé chơi banh, lần đầu tiên chạy về được hết sân nhà.

- "Có lời khen anh". Thày Morrie nói.

Tôi nhe răng cười, trong lúc ông lật từng trang của bản luận án. Tôi nhìn chung quanh văn phòng ông. Những kệ đầy sách, sàn gỗ, tấm thảm trải trên mặt sàn, chiếc ghế bành. Tôi đã ngồi mọi nơi có thể ngồi được trong văn phòng này.

- "Không biết đấy nhen, Mitch". Thày Morrie sửa lại kính của ông, và lên tiếng trêu tôi. "Với việc làm như thế này, có lẽ chúng tôi phải mời anh trở lại học Cao học”.

- “Vâng, vâng, đúng thế. ” Tôi nói theo.

Tuy là đùa, nhưng trong phút chốc cũng có màu quyến rũ. Một phần trong tôi lo sợ phải rời đại học đường. Phần khác, lại muốn ra khỏi trường tức thời. Đúng là sự giằng co của hai đối lực. Tôi ngắm thày Morrie đang đọc luận án của tôi, và thắc mắc không biết thế giới bên ngoài ra sao.