CHƯƠNG XXIV- MỘT NGÀY HOÀN TOÀN

Ngày Thứ Ba Của Tuần Lễ Thứ Mười Ba - Chúng Tôi Nói Về Một Ngày Hoàn Toàn

Thầy Morrie muốn được hỏa táng. Thầy đã bàn với bà Charlotte, và cả hai quyết định đó là điều hợp lý nhất. Cả hai vợ chồng đã chọn Mục sư Do Thái, Al Axelrad, của tỉnh Brandeis, làm lễ an táng. Mục sư cũng là một người bạn lâu đời trong gia đình. Khi mục sư Al tới thăm, thầy Morrie đã cho mục sư biết ý định hỏa táng của mình.

- “Mục sư Al, này?

- “Vâng”

- “Nói với họ đừng thui tôi quá chín”.

Mục sư Al quá đỗi ngạc nhiên. Nhưng lúc này thầy Morrie có thể diễu về thân hình ông. Càng cận kề tử thần, ông càng thấy thân xác chỉ là một cái vỏ để chứa đựng linh hồn. Giờ vỏ thu lại thành một bộ da bọc bộ xương vô dụng, thế lại càng dễ ra đi.

Sau khi tôi ngồi xuống, Thầy Morrie lên tiếng: “Chúng ta cảm thấy rất sợ hãi trước cái chết”. Tôi sửa lại máy ghi âm gắn trên cổ áo thầy, nhưng nó cứ tuột xuống hoài. Thầy Morrie ho. Bây giờ thầy ho cứ ho luôn.

“Bữa trước thầy có đọc quyển sách. Quyển sách cho biết, trong nhà thương mỗi khi có ai chết, người ta phủ lên đầu người chết một tấm khăn, rồi họ đẩy xác chết xuống một lỗ hổng thông xuống nhà xác. Họ muốn mau chóng tránh thấy xác chết càng sớm cáng tốt. Người ta hành động như xác chết là một thứ truyền nhiểm”.

Tôi loay hoay với máy ghi âm. Thầy Morrie nhìn vào hai bàn tay tôi.

“Chết không phải truyền nhiễm đâu nhé. Sự chết cũng tự nhiên như sự sống vậy. Tất cả thuộc về một sự mặc cả với trời đất".

Thầy lại ho nữa. Tôi lùi ra, đợi, lúc nào cũng sẳn sàng. Mấy đêm sau này, thường là những đêm khó khăn cho thầy. Những đêm kinh hoàng. Thầy chỉ có thể ngủ một lúc vài tiếng mà thôi, rồi cơn hãi hùng lại đánh thức ông dậy. Y tá lại vào phòng ngủ, đánh thình thịch vào lưng ông, cố làm sao cho chất độc bốc lên. Dù họ giúp cho thầy thở lại được “bình thường”, nghĩa là với sự trợ giúp của máy dưỡng khí – cuộc chiến đấu làm cho thầy mệt mỏi cả ngày hôm sau.

Ống dẫn dưỡng khí đã được gắn lên mũi thầy. Tôi ghét nhìn thấy cái ống này lắm. Nó tượng trưng cho sự bất lực. Tôi chỉ muốn rút nó ra thôi!

- " Đêm qua... " , thầy Morrie nói, giọng thật nhỏ.

- Vâng? Tối qua?

- "... Thầy lại bị ám nặng. Nó vật thầy tới mấy tiếng đồng hồ. Thầy không chắc là có qua khỏi. Không có hơi thở. Cơn tắc nghẽn như không thể dứt. Tới một lúc, thầy cảm thấy chóng mặt... và rồi tự nhiên thầy bỗng có cảm giác bình an, cảm giác mình sẳn sàng để ra đi".

Mắt ông mở lớn ra. “Mitch à, thật là một cảm giác kỳ diệu nhất. Cái cảm giác chấp nhận sự việc xảy ra, lòng thật thanh tịnh. Lúc đó thầy nghĩ đến giấc mơ tuần trước, thầy thấy mình đi qua cái cầu đến một nơi xa lạ. Sẵn sàng chấp nhận sự việc sẽ tới”.

- Nhưng thầy đâu có đi.

Thầy im lặng một lúc. Ông lắc đầu nhè nhẹ. “Không, thầy chưa có đi. Nhưng thầy có cảm giác là thầy có thể đi được rồi. Anh hiểu không?”

- “Đó là điều mà chúng ta tìm kiếm. Cảm giác thanh tịnh khi nghĩ tới lúc rời khỏi cuộc đời này. Nếu chúng ta biết vào phút cuối cùng, chúng ta sẽ ra đi trong thanh tịnh, thì chúng ta có thể chú tâm đến việc khó khăn kia. ”

- Là việc gì vậy thầy?

- “Làm hòa với sự sống. ”

Thầy đòi xem cây dâm bụt, mọc leo lên cây cột đàng sau lưng ông. Tôi bỏ cây hoa trong lòng bàn tay mình, rồi đưa lên gần tầm mắt thầy. Ông mỉm cười.

- Chết là điều tự nhiên", thầy nói tiếp. “Điểm chúng ta quan trọng hóa cái chết, vì chúng ta không thấy mình là một phần của thiên nhiên. Chúng ta nghĩ rằng chúng ta là người, thế nên chúng ta ở trên thiên nhiên”.

Ông mỉm cười với cây hoa.

- “Chúng ta không ở trên thiên nhiên. Mọi vật sanh ra đều có cái tử cả. " Ông nhìn tôi.

- “Anh chấp nhận điều đó chứ?”

- Vâng ạ.

- Thật vậy, Ông thì thầm, “Và đây là đây là sự bù trì lại. Điều mà chúng ta khác biệt với các cây cỏ và súc vật ”.

"Một khi chúng ta còn khả năng thương yêu nhau, và còn nhớ đến cảm xúc đó, thì chúng ta chết đi mà không hoàn toàn biến mất. Tất cả tình thương chúng ta tạo ra vẫn còn đây. Tất cả kỷ niệm vẫn còn đấy. Chúng ta vẫn còn sống - trong trái tim của tất cả những ngưới chúng ta đã yêu thương và nuôi dưỡng tình thương đó khi chúng ta còn tại thế”.

Giọng ông hơi run rẩy, có nghĩa là đến lúc ông cần nghỉ ngơi đôi chút. Tôi để cành cây lại nơi cột và tới tắt cái máy ghi âm. Và đây là câu nói cuối cùng của ông trước khi tôi kịp tắt máy:

- “Cái chết chấm dứt một cuộc sống, chứ không phải là một tương quan giữa nhau.”

*

* *

Khoa học cho biết vừa có một phát triển mới trong công việc chữa bệnh ASL: một loại thuốc thử nghiệm đang có chiều thắng thế. Chưa hẳn là một liều thuốc chữa, nhưng là một cách làm chậm lại, làm giảm đi sự phá hủy của cơn bệnh khoảng chừng vài tháng. Thầy Morrie có nghe về thứ thuốc này, nhưng bệnh ông đã tới thời kỳ quá tệ rồi. Hơn nữa, thuốc này chỉ có mặt trên thị trường trong vài tháng nữa thôi.

- “Không phải là loại thuốc cho tôi”. Thấy Morrie lắc đầu. Trong suốt thời gian bị bệnh, thầy Morrie không bao giờ nghĩ là ông có thể được chữa lành. Ông rất thực tế. Một lần tôi hỏi ông, nếu có ai dơ cây đũa thần và tự nhiên ông khỏe lại, thì ông có muốn, trở lại người của mấy năm trước đây không?

Ông lắc đầu: “Không thể nào thầy có thể trở lại như trước được. Bây giờ thầy là người khác rồi. Thầy khác trước ở thái độ. Thầy biết tôn trọng thân thể mình, một điều mà trước kia thầy không mấy chú trọng đến. Thầy khác ở chỗ biết nắm được những câu hỏi quan trọng, những câu hỏi tối cần, những câu hỏi cứ luôn ám ảnh ta.

- “Điều này, anh thấy không. Một khi anh đã đương đầu với những câu hỏi quan trọng này rồi, thì anh không thể quay lưng với chúng được”.

- Vậy những câu hỏi quan trọng đó là gì?

- “Theo ý thầy, đó phải là những câu hỏi liên quan đến tình yêu, trách nhiệm, những câu hỏi có tính cách tinh thần, nhận thức. Nếu lúc này thầy được khỏe mạnh, thì những vấn đề vừa kể vẫn là những vấn đề thầy lưu tâm tới. Đáng lẽ từ bấy lâu nay, chúng vẫn phải là những vấn đề quan trọng”.

Tôi cố hình dung ra một ông Morrie mạnh khỏe. Tôi tưởng tượng ông hất các tấm mền ra khỏi người, chỗi mình dậy ra khỏi ghế, rồi hai chúng tôi cùng đi dạo chung quanh xóm, như chúng tôi đã từng đi dạo với nhau trong khuôn viên trường đại học. Tôi chợt nhận thức rằng đã mười sáu năm qua, tôi không được thấy thầy đứng trên hai chân. Mười sáu năm?

Tôi hỏi ông: Nếu thầy có một ngày hoàn toàn đầy đủ sức khỏe, thì thầy sẽ làm gì?

- “Hai mươi bốn tiếng đồng hồ à?”

- Hai mươi bốn giờ.

- “Để coi nào... Thầy dậy vào buổi sáng, tập thể dục, ăn một buổi sáng thật ngon lành, gồm có bánh mì ngọt với một tách trà, xong thì đi bơi. Sau đó gọi bạn tới để cùng ăn trưa với nhau. Phải gọi một, hay hai người tới mỗi lần thôi, thì mới có thể nói chuyện về gia đình họ, về đề tài này nọ, tâm sự với nhau là chúng ta thật sự cần nhau như thế nào.

“Sau đó, thầy muốn đi dạo trong căn vườn, có cây cỏ, nhìn màu lá cây, ngắm những con chim, tận hưởng thiên nhiên mà đã từ lâu thầy không được thấy.

“Buổi tối, tất cả chúng ta đều ra tiệm ăn, ăn mì sợi Ý, với lại thịt vịt – thầy thích thịt vịt – và rồi chúng ta nhảy đầm suốt đêm. Thầy sẽ nhảy với tất cả những người nhảy giỏi tối hôm đó, cho tới khi thầy mệt nhoài mới thôi. Và rồi thầy về nhà, và ngủ một giấc thật say sưa, thật ngon lành. ”

- Chỉ thế thôi à?

- “Thế thôi”

Rất giản tiện. Rất tầm thường. Thật ra tôi hơi thất vọng. Tôi tưởng rằng ông sẽ bay đi Ý, dùng buổi trưa với ông Tổng Thống, hay nhảy nhót trên bãi biển xa vợi nào đó, một nơi rất đặc biệt mà ông tưởng tượng ra. Sau bao nhiêu tháng nằm một chỗ, không xử dụng chân được, tại sao ông có thể nghĩ một ngày hoàn toàn là một ngày rất tầm thường?

Cuối cùng tôi bỗng nhận thức đó mới là điểm chính.

Trước khi tôi ra về, thầy Morrie hỏi tôi là thầy có thể đem một vấn đề ra nói chuyện được không.

- “Chuyện em trai anh đấy mà” thầy bảo.

Tôi hơi rùng mình. chẳng hiểu làm sao ông lại biết điều tôi vẫn bận tâm đến. Đã mấy tuần nay, tôi cố liên lạc với em tôi bên Tây Ban Nha, và qua một người bạn của Peter, được biết là hắn ta đang bay bay về về, chữa trị bệnh tại một bệnh viện ở thành phố Amsterdam.

“Mitch, thầy biết thật là một điều đau khổ, khi chúng ta không thể gần người mà chúng ta yêu thương. Nhưng Mitch cần phải để mặc cho cậu em Mitch muốn làm gì thì làm. Có thể cậu ta không muốn làm xáo trộn đời của Mitch . Có thể cậu ấy không biết phải hành xử ra sao với chuyện như thế này. Thầy nói với tất cả mọi người quen biết thầy, là hãy tiếp tục với công việc của họ – đừng xáo trộn công việc của họ vì chuyện thầy sắp chết”.

- Nhưng nó là em của em”. Tôi la lên.

- “Thầy biết,” Thầy Morrie bảo. “Vì thế anh mới đau lòng”. Hình ảnh của Peter trở về trong trí tôi, lúc hắn được tám

tuổi, với đầu tóc vàng, quắn phồng thành một quả bóng ướt đẫm mồ hôi. Tôi thấy hai đứa chúng tôi vật nhau trong sân cạnh nhà, cỏ dính bết cả trên ống quần jeans của hai đứa. Tôi nhớ như in hình ảnh hắn đứng hát trước gương, tay cầm bàn chải chà răng như thể cầm ống ghi âm. Rồi lúc hai chúng tôi còn bé, ngồi sát vào với nhau trên căn gác nhỏ, trốn bố mẹ khi bị gọi vào giờ ăn cơm chiều, để thử xem hai ông bà có tìm ra được hai đứa không.

Và rồi, tôi hình dung ra Peter, nay đã là một người trưởng thành, xa cách ngàn dặm, gầy, ốm yếu, gương mặt xương xẩu vì phải trải qua những cơn chữa bệnh của thuốc ung thư.

- Thầy Morrie à, tại sao nó lại không muốn gặp em?

Ông giáo sư già của tôi thở dài. “Không có một công thức nào cho sự tương quan tình cảm giữa nhau. Mối tương quan này phải được thương lượng bằng những biểu lộ tình thương cho nhau, nhưng cả hai bên phải biềt giữ một khoảng cách riêng biệt của nhau, để họ có tự do làm những gì họ muốn làm, hoặc cần làm, hay khám phá những gì họ có thể làm, tự cả hai có một đời sống riêng biệt.

“Trên thương trường buôn bán, người ta thương lượng với nhau để thắng thế. Họ thương lượng giữa nhau để được điều họ muốn. Anh thì chắc quen lắm với vấn đề này. Với tình thương thì khác. Trong tình thương, chúng ta lo lắng cho hoàn cảnh, tình trạng của một người y như chúng ta lo lắng cho chính chúng ta vậy.

“Với người em ruột, anh đã có một thời gian đặc biệt với nhau, và bây giờ anh không còn có thời gian đó nữa. Anh muốn thời gian đó trở lại. Anh không bao giờ muốn nó ngừng cả. Nhưng đời người là vậy. Có lúc ta ngừng lại, nối lại những khoảng thời gian đẹp xa xưa, rồi lại tiếp tuc cuộc đồi, rồi lại ngừng lại, lại nối lại những thời gian xưa. ”

Tôi nhìn thầy. Tôi nhìn thấy mọi sự chết trên thế giới này. Tôi cảm thấy bất lực.

“Rồi đây anh sẽ tìm đường trở lại với cậu em của anh”. Thầy kết luận.

Làm sao thầy biết?

Thầy mỉm nụ cười. “Anh tìm lại với thầy, phải không?”

*

* *

“Hôm rồi, thầy nghe được một câu chuyện rất hay”, Morrie nói. Ông nhắm mắt một lúc và tôi đợi ông.

Này nhé. Câu chuyện về một ngọn sóng nhỏ, đang vui thích, nhảy nhót trong lòng bể. Chú sóng đang hưởng gió và không khí mát mẻ – cho đến khi chú ta để ý đến nhũng ngọn sóng trước mặt chú, bị đập vào mạn bờ. ”

“Trời ơi, ghê quá,” sóng nói “Coi kìa, chuyện sắp xảy ra cho tôi nè!”

“Rồi một ngọn sóng khác tới. Chú sóng thứ nhì này nhìn chú sóng thứ nhất, thấy vẻ mặt nhăn nhó của chú sóng nọ, bèn hỏi:

“Sao anh có vẻ buồn vậy?”

Chú sóng thứ nhất nói: “Anh không hiểu gì à! Chúng ta sẽ bị đập vỡ. Tất cả chúng ta, những ngọn sóng đều trở thành số không. Có thấy ghê không?”

Chú sóng thứ nhì nói, “Không, anh mới không hiểu. Anh không phải là ngọn sóng, anh là một phần thuộc Đại Dương thôi”.

Tôi mỉm cười. Thầy Morrie nhắm mắt lại.

“Một phần thuộc Đại Dương”. Ông nói, “phần thuộc Đại Dương”. Tôi nhìn ông thở, vào ra, vào ra.