Tóm tắt: Các nghiên cứu đã cho thấy chúng ta chỉ tập trung 53% thời gian vào những gì trước mắt. Phát triển “cơ bắp tập trung” cho phép bạn tập trung vào công việc đang làm, nhờ thế đầu tư thời gian và sự chú ý vào hiện tại.

Thời gian đọc ước tính: 5 phút 8 giây

NGHĨ NGỢI VẨN VƠ QUÁ NHIỀU

Chiến binh vô song chỉ là một người đàn ông bình thường, nhưng họ có sự tập trung không gì lay chuyển được.

— Lý Tiểu Long

Mặc dù chủ động dành thời gian cho phép trí não dạo chơi sẽ giúp bạn tạo nên những kết nối, thư giãn và suy nghĩ sáng tạo hơn; nhưng trong công việc, suy nghĩ mơ màng như vậy sẽ chẳng giúp bạn được nhiều.

Nhiều khả năng, tâm trí của bạn suy nghĩ vẩn vơ nhiều hơn bạn tưởng. Một nghiên cứu thú vị được hai nhà tâm lý học Matthew Killingsworth và Daniel Gilbert tại Đại học Havard tiến hành đã cho thấy chúng ta dành 47% thời gian thức (!!!) trong chế độ mơ màng. Nói cách khác, suốt cả ngày, trong khi đáng ra phải tập trung vào những điều quan trọng, nếu giống phần lớn mọi người thì bạn sẽ để tâm tới các việc khác tới một nửa thời gian. Bạn chỉ tập trung được 53%.

Khỏi phải nói, điều này làm giảm năng suất cực nhiều, đặc biệt là khi bạn xem xét mối quan hệ chặt chẽ giữa thời gian và sự tập trung. Bạn càng ít tập trung khi thực hiện nhiệm vụ thì càng phải dành nhiều thời gian cho nó, vì bạn làm việc chưa hiệu quả. Tôi đã cố thử dùng từ hiệu quả ít nhất có thể, đặc biệt là khi nói về năng suất bởi nó khiến công việc có vẻ đơn điệu và cứng nhắc. Nhưng ở đây chẳng có từ nào phù hợp hơn: khi không hoàn toàn tập trung vào công việc, tức là bạn chưa sử dụng thời gian hoặc sự tập trung một cách hiệu quả. Một giờ tập trung vào công việc có giá trị bằng hai hoặc ba giờ làm việc chỉ với 53% sự tập trung.

Thời gian là nguồn tài nguyên giới hạn nhất để làm việc hiệu quả. Bằng cách quản lý độ tập trung hợp lý – cũng giống như quản lý năng lượng hợp lý – bạn có thể sử dụng nó tốt hơn nhiều.

DỪNG LẠI… ĐẾN LÚC THỬ THÁCH RỒI

Trước khi chúng ta đi tiếp, tôi có một thử thách nho nhỏ ở ngay đầu chương này cho bạn.

Khi đọc phần này, tôi muốn bạn lấy sổ tay hoặc giấy để ghi lại số lần tâm trí bạn suy nghĩ vẩn vơ ngoài ý muốn – nó chuyển sang chế độ mơ màng, ngăn bạn đọc tiếp, bắt đầu lo lắng, quyến rũ bạn cầm điện thoại lên hoặc làm việc khác hoặc sao lãng bao nhiêu lần. Chúng ta sẽ giải quyết lần lượt từng chướng ngại, nhưng cũng giống như quản lý thời gian và năng lượng, bạn cần biết điểm bắt đầu của mình.

Mỗi khi tâm trí đi lang thang, đừng lo lắng; đây đơn giản là chế độ mặc định của bộ não. Ngay cả sau nhiều năm thiền định và cố luyện tập các cơ bắp tập trung, tâm trí tôi cũng thường xuyên “treo ngược cành cây”. Bạn chỉ cần ghi lại rằng tâm trí mình đã sao lãng, và nếu muốn hãy ghi lại cả việc nó đã suy nghĩ vẩn vơ hoặc tập trung vào thứ gì, sau đó nhẹ nhàng lấy lại tập trung để tiếp tục làm việc – trong trường hợp này là đọc tiếp cuốn sách. (Tôi sử dụng từ nhẹ nhàng vì bạn rất dễ tỏ ra quá khắt khe với mình khi cố kiểm soát độ tập trung, mặc dù suy nghĩ vẩn vơ là hoàn toàn bình thường.)

Đây cũng là một chiêu thức hay để sử dụng khi bạn đang căng thẳng thực hiện việc quan trọng nào đó: để sổ tay trên bàn và ghi lại tất cả những điều gây sao lãng hoặc gián đoạn nảy sinh quyến rũ bạn ngừng công việc hiện tại. Sau đó, hãy quay trở lại làm việc. Nếu cần thiết, hãy giải quyết yếu tố gây lơ đãng đó sau.

NIỀM VUI TỪ SỰ CHÚ TÂM

Khi viết những dòng này, tôi đang ngồi trong một tiệm trà nhỏ ở Ottawa. Tea Store nằm ở trung tâm Ottawa (tiệm có đủ chỗ cho khoảng 20 người). Tôi thích tới đây đọc, viết và ngẫm nghĩ. Nó chỉ nằm cách Phòng Trưng bày Quốc gia Canada – nơi tôi thỉnh thoảng đến để nghĩ ngợi vẩn vơ – vài bước chân. Điểm tôi thích nhất ở nơi này không phải là món trà, mà là sự chú tâm và cẩn trọng trong nghi thức thưởng trà của họ. Sau khi bạn đã chọn một trong số hàng trăm loại trà bày trên tường, nhân viên sẽ mời bạn ngồi. Sau đó, họ sẽ mang ra một ấm nhỏ loại trà bạn chọn đặt trên bàn và thắp cây nến nhỏ bên dưới để giữ ấm. Trà ở đây quả là ngon nhất Ottawa – mỗi loại đều được lựa chọn kỹ lưỡng và pha chế tỉ mỉ – và sự chú tâm dành cho mỗi loại trà thật đáng ngưỡng mộ.

Từ khi bắt đầu dự án, tôi thấy thật kỳ lạ là mình hay bị thu hút tới những nơi kiểu như thế này; những nơi khác hẳn với thế giới đầy các loại trà rẻ tiền và K-Cup, thể hiện rõ sự chú tâm và tỉ mỉ trong công việc. Giống như người nấu rượu Scotch dành nhiều năm tinh chỉnh kỹ thuật và công thức, người nấu rượu vang cố gắng chưng cất loại rượu hoàn hảo, hay người nghệ sĩ trở thành bậc thầy ghi-ta sau hàng chục nghìn giờ tập luyện;1 đó chính là những người dành thời gian và năng lượng để chú tâm vào công việc trong một thế giới mà sự tập trung ngày càng trở nên khó khăn.

1. “Điều quan trọng không phải bạn chơi bao nhiêu năm, mà là bao nhiêu giờ.” (TG)

Những người này đẩy sự tập trung lên cao hơn phần lớn người khác, nhưng tất cả đều cho thấy một chân lý kỳ diệu. Năng suất không phải là làm nhiều hơn, nhanh hơn – mà là làm những điều đúng đắn, một cách chú tâm và có mục đích. Vậy nên việc dành thời gian và sự tập trung cho công việc mới hiệu quả đến vậy: nó cho bạn không gian để tập trung thực hiện những việc quan trọng trong hiện tại, loại bỏ những việc mang lại ít lợi ích và trở nên năng suất hơn.

Một trong những lý do chúng ta đặt ra quá nhiều mục tiêu vào dịp năm mới là vì kỳ nghỉ lễ giúp chúng ta có thể bước ra khỏi công việc mà suy ngẫm về mọi thứ. Điều tương tự cũng diễn ra khi bạn rút khỏi công việc và cuộc sống thường xuyên: bạn sẽ lập kế hoạch nhiều hơn, có nhiều ý tưởng hay hơn và có thể làm việc chú tâm hơn.

Nếu một kỹ thuật như chắt lọc các việc quan trọng ra khỏi các việc không quan trọng là một cách để làm việc chú tâm hơn nói chung, thì kỹ thuật theo dạng Quy tắc số 3 lại dùng để làm việc chú tâm hơn theo hàng tuần và hằng ngày, luyện tập khả năng tập trung để duy trì sự chú tâm trong hiện tại. Khả năng tập trung cao cho phép bạn làm việc chú tâm và tập trung vào công việc nhiều hơn 53% thời gian.

Đây chính là mảnh ghép còn thiếu để làm việc chú tâm hơn – nhưng cũng là phần khó khăn nhất.

BA PHẦN CỦA SỰ TẬP TRUNG

(Kiểm tra chút nhé: tâm trí bạn đã đi vẩn vơ chưa?)

Cách chúng ta sử dụng từng khoảnh khắc sẽ quyết định năng suất. Công nghệ và những việc ngắn hạn sẽ kích thích chúng ta nhiều hơn so với những nhiệm vụ và dự án có ý nghĩa. Chúng ta càng làm việc nhanh thì càng khó chú tâm. Đây chính là điều khiến tập trung trở nên khó khăn đến vậy – và nó khiến bạn dành 47% thời gian để tâm vào những thứ khác ngoài công việc đang làm.

May thay, bạn có thể tăng sự tập trung theo nhiều cách trong suốt cả ngày – tất cả đều dựa trên vô vàn các nghiên cứu khoa học.

Theo các nhà thần kinh học, sự tập trung của chúng ta bao gồm ba phần:

♦ Hệ thần kinh trung ương: Đây là phần phụ trách suy nghĩ và lên kế hoạch trong bộ não tại khu vực thùy não trước trán. Cho tới giờ, đặc biệt là trong phần viết về tật trì hoãn, tôi đã cố hết sức để viết cuốn sách này theo cách giúp kích thích phần não bộ này. Ở phần này, tôi muốn tập trung hơn vào hai phần còn lại của sự tập trung.

♦ Tập trung: Bao gồm việc thu hẹp phạm vi tập trung vào công việc đang làm, nhờ thế giúp bạn làm việc hiệu quả hơn.

♦ Ý thức: Ý thức được điều gì đang diễn ra trong môi trường bên trong và bên ngoài nhằm giúp bạn làm việc chú tâm và có chủ ý hơn.

Ba phần này kết hợp với nhau tạo nên sự tập trung nói chung. Luyện tập cơ bắp tập trung nghĩa là phải luyện tập cả ba phần này.