HÃY BÌNH TĨNH

Trong quá trình thực hiện dự án, tôi đã phát hiện ra một điều kỳ lạ mỗi khi thúc đẩy bản thân hoàn thành nhiều việc hơn: tôi gần như không thể trở nên năng suất nếu không đồng thời khắt khe với bản thân.

Thật ra, đây là nhược điểm của việc tìm cách tăng năng suất cho mình. Khi bạn làm sai (và tôi cũng vậy) và bạn lại rất khắt khe với bản thân, bạn sẽ trở nên kém hạnh phúc hơn so với lúc bắt đầu. Trong khi phần lớn chúng ta đầu tư vào năng suất để tăng cảm giác hạnh phúc, nó lại có khả năng đi ngược với lý do ban đầu.

Đầu tư vào năng suất là một mục tiêu đáng giá, nhưng đời quá ngắn để chúng ta không đối xử tử tế với bản thân.

Nhưng có một tin tốt: các nghiên cứu đã cho thấy năng suất và hạnh phúc tỷ lệ thuận với nhau. Thật ra, bạn càng hạnh phúc thì càng làm việc hiệu quả. Theo nhà nghiên cứu tâm lý và hạnh phúc Shawn Achor, người viết cuốn sách bán chạy The Happiness Advantage (tạm dịch: Lợi thế của Hạnh phúc), khi bộ não bạn hạnh phúc hơn, “nó vận hành tốt hơn hẳn so với khi tiêu cực hoặc căng thẳng. Độ thông minh, khả năng sáng tạo và mức năng lượng của bạn đều tăng lên.” Trong nghiên cứu của mình, ông đã nhận thấy những người hạnh phúc sẽ năng suất hơn 31%, đạt doanh số cao hơn 37%, có công việc tốt hơn, ổn định hơn, gắn bó với công việc tốt hơn, kiên định hơn, đồng thời ít bị kiệt sức.

Nghiên cứu nàỳ chỉ ra một chân lý: đầu tư vào hạnh phúc và đối xử tử tế với bản thân có thể đem lại hiệu quả cực lớn về năng suất.

Cho tới lúc này, tôi đã cố gắng hết sức trình bày cho bạn những cách đối xử tử tế với bản thân trong khi đầu tư vào năng suất – thật ra, nhiều kỹ thuật trong sách này chính là cách đối xử tử tế với bản thân trong khi bạn cố gắng hoàn thành nhiều hơn. Khi đặt ra các mục tiêu hằng ngày và hằng tuần, không quá khó để đạt được, bạn sẽ có thêm động lực để hoàn thành chúng. Khi bạn thuận theo cách bộ não hoạt động, đánh bại tật trì hoãn và ngừng lãng phí thời gian trở nên dễ dàng hơn nhiều. Khi đưa ra quyết định trong tương lai, bạn sẽ không bị dồn quá nhiều gánh nặng và trách nhiệm đến mức không thể kham nổi. Khi tạo không gian để tập trung suy nghĩ, bạn cho mình sự minh mẫn, đồng thời ít cảm thấy áp lực. Thực hiện các thay đổi nhỏ từ từ, tự thưởng cho bản thân, tìm mức độ kháng cự, làm việc chú tâm, nâng cao khả năng tập trung và mức năng lượng, tất cả đều là những cách giúp bạn cảm thấy thoải mái, vui vẻ khi đầu tư vào năng suất.

Trong suốt dự án của mình, tôi đã khám phá ra một số cách thú vị để rộng lượng với bản thân trong khi đầu tư vào năng suất, thường là sau khi tự dằn vặt mình vì không đạt được mục tiêu đã đề ra. Kỳ lạ thay, bạn có thể cảm thấy kém năng suất hơn – hoặc nếu giống tôi thì bạn thậm chí còn cảm thấy tội lỗi – khi bạn tỏ ra tử tế hơn với bản thân. Nhưng thực tế, làm vậy sẽ cho phép bạn hoàn thành nhiều việc hơn vì bạn sẽ tiếp tục có động lực.

Những kỹ thuật dưới đây là cách hoàn hảo để khép lại 25 chương vừa rồi, và tôi cũng không thể nghĩ ra cách kết thúc nào hay hơn cho cuốn sách này. Nếu bạn quan tâm tới năng suất, tử tế với chính bản thân là điều vô cùng quan trọng. Dưới đây là chín cách hay nhất mà tôi đã tìm ra để đối xử tốt với chính mình.

1. Ngừng việc thường xuyên nghĩ tới năng suất

Có một quy tắc chung là bạn nên giải lao nhiều hơn – trong đó bao gồm cả thời gian nghỉ trong ngày và nghỉ làm nói chung. Tôi liệt kê cách này đầu tiên vì rất có thể nó chính là điều quan trọng nhất: giải lao quá ít có thể khiến năng suất sụt giảm. Trong suốt dự án, càng giải lao nhiều, tôi càng có nhiều năng lượng và sự tập trung, đồng thời càng ít mệt mỏi. Không thể kể hết những lợi ích tuyệt vời của nó: giờ nghỉ giải lao giúp bạn làm việc chú tâm và có mục đích hơn, nghĩ ra được các ý tưởng mới, chuyển sang chế độ nghĩ vẩn vơ, suy ngẫm về công việc, nhìn thấy ý nghĩa trong việc mình làm, và sau cùng là năng suất hơn. Một nghiên cứu đã cho thấy khoảng thời gian giải lao lý tưởng để đạt năng suất tối đa là sau 17-52 phút làm việc, và trong khi tôi không hoàn toàn tin vào con số này – mỗi người một khác mà – tôi lại tin vào ý tưởng phía sau nó. Bạn nên nghỉ giải lao thường xuyên hơn nữa.

Một nghiên cứu của Đại học Toronto về mối quan hệ giữa giải lao và năng suất đã cho thấy chúng ta cảm thấy ít năng lượng là do chúng ta chỉ có mức năng lượng hữu hạn trong não. Theo John Trougakos, đồng tác giả của nghiên cứu: “Tất cả những cố gắng để kiểm soát hành vi, thực hiện công việc và tập trung đều phải dùng đến năng lượng này. Khi nguồn năng lượng cạn kiệt, chúng ta trở nên kém hiệu quả hơn trong tất cả mọi thứ.” Hoàn toàn tách khỏi công việc – dù chỉ thỉnh thoảng trong ngày – sẽ giúp bạn nạp lại năng lượng. Tôi nghỉ giải lao ít nhất 15 phút sau mỗi giờ làm việc, vì khi không làm thế, tôi nhận ra ngay năng lượng và sức tập trung của mình giảm đi như thế nào.

Nếu bạn muốn xem một hoạt động cực hay trong giờ giải lao, hãy lật sang trang 183, trong đó tôi đã liệt kê các hoạt động xả stress hay nhất. Chúng giúp bạn nạp lại năng lượng, giải tỏa căng thẳng và giải trí trong khi tạm thời không nghĩ tới chủ đề năng suất.

2. Nhớ lại ba thứ bạn cảm thấy biết ơn

Trong nghiên cứu của mình, Shawn Achor đã nhận ra nhiều cách luyện tập để bộ não suy nghĩ vui vẻ hơn. Ngoài thiền định và tập thể dục – hai hoạt động Shawn rất ủng hộ – hai kỹ thuật khác của ông mà tôi thích nhất là nhớ lại ba điều bạn biết ơn và ghi lại một trải nghiệm tích cực của bạn lúc cuối ngày. Shawn đã nói với tôi rằng nhớ lại ba điều bạn cảm thấy biết ơn mỗi ngày rất hiệu quả vì “khi bạn chủ tâm tìm kiếm những điều tích cực, trí não của bạn trở nên giỏi hơn trong việc này và nó giữ lại quy luật luôn tìm kiếm những điều tốt đẹp trên thế giới một cách vô thức.” Ở đây, lòng biết ơn không quan trọng bằng khả năng “nhìn lại cuộc sống để tìm ra những điều tích cực khiến thói quen trở nên hiệu quả”. Mỗi tối, ngay cả sau những ngày tồi tệ nhất, tôi đều ghi lại ba điều mình cảm thấy biết ơn trong ngày hôm đó, hoặc nếu khó quá thì ba điều tôi biết ơn nói chung. Chỉ với một hoặc hai phút để thực hiện, kỹ thuật này thật sự đem lại kết quả kỳ diệu.

3. Ghi nhật ký về một trải nghiệm tích cực của bạn

Theo Shawn, xét theo khía cạnh thần kinh học, khi bạn viết nhật ký – hay nếu bạn không thích viết nhật ký thì chỉ cần nói miệng thôi – về một trải nghiệm tích cực của mình vào cuối ngày, “trí não bạn sẽ coi nó là có ý nghĩa”. Theo thời gian, làm điều này sẽ giúp tôi luyện não bộ suy nghĩ vui vẻ hơn bằng cách cho phép bạn nhớ lại những phần tích cực và có ý nghĩa nhất trong ngày. Nhưng có lẽ, quan trọng nhất, theo như Shawn nói: “Bộ não không phân biệt được giữa tưởng tượng và trải nghiệm thực tế, vậy nên bạn đã tăng gấp đôi số trải nghiệm tích cực trong ngày. Dần dần, bộ não sẽ kết nối mọi thứ và bạn sẽ nhận ra ý nghĩa của mọi thứ xuyên suốt cuộc đời mình.” Để có được hiệu quả lâu dài, Shawn khuyến khích thực hiện những kỹ thuật này trong vài tuần để luyện cho bộ não suy nghĩ vui vẻ hơn và hình thành thói quen.

4. Chia nhỏ công việc

Có một lý do khiến trò chơi điện tử thú vị hơn công việc: trò chơi liên tục đem lại cho bạn nhiều cột mốc, các mục tiêu và phần thưởng, trong khi phần lớn các công việc thì mơ hồ và vô tổ chức hơn.

Đặt ra các mục tiêu nhỏ cho dự án lớn, dành thêm thời gian lên kế hoạch tổ chức và duy trì danh sách những việc cần làm cho mỗi dự án sẽ giúp công việc của bạn có tổ chức, thu hút và đem lại phần thưởng lớn hơn. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng điều này cũng dễ khiến bạn đạt được trạng thái “vào guồng”, cảm giác kỳ diệu khi bạn bị cuốn hút vào công việc đến nỗi cảm thấy thời gian như không tồn tại.

5. Xin lời khuyên từ chính mình

Một trong những cách yêu thích của tôi để trở nên năng suất hơn khi phải đối mặt với thử thách là xin lời khuyên từ chính mình. Tôi coi trọng ý kiến của bạn bè và gia đình, nhưng đồng thời cũng luôn tự hỏi lời khuyên từ chính mình. Khi gặp khó khăn và muốn tìm ai đó để nương tựa, hãy thử tự dựa vào chính mình. Bạn có thể tự cho mình lời khuyên nào trong hoàn cảnh đó? (Kỹ thuật này cũng cực kỳ hiệu quả để kích thích thùy não trước trán khi bạn không muốn thực hiện những công việc khó chịu.)

6. Tự thưởng cho bản thân

Tôi đã nói về việc tự thưởng cho bản thân trong suốt cuốn sách này, nhưng điều này quan trọng đến nỗi cần phải được nhắc lại. Dù đó chỉ đơn giản là bạn dành 15 phút lướt Facebook sau buổi tập thể dục thật dài, chuyển 1 đô-la vào tài khoản chi tiêu giải trí cho mỗi ngày không cắn móng tay hay tự thưởng cho mình một bữa bít-tết thịnh soạn sau khi hoàn thành một dự án lớn, việc tự thưởng cho bản thân sẽ phát huy hiệu quả kỳ diệu không chỉ trong việc củng cố các thói quen, mà còn khiến việc tăng năng suất trở nên thú vị hơn.

7. Biết bạn có thể trưởng thành

Theo nghiên cứu được tiến hành bởi nhà tâm lý học tại Đại học Stanford là Carol Dweck, tác giả cuốn Mindset (Tâm lý học Thành công), điều phân biệt những người thành công với người không thành công là liệu họ có coi trí thông minh và khả năng của mình là cố định hay không.

Những người có tư tưởng trưởng thành cho rằng nhờ làm việc chăm chỉ và kiên định, họ có thể hoàn thành nhiều hơn. Họ coi các chướng ngại là những thử thách để vượt qua, thay vì coi chúng là đường cùng, đồng thời cũng coi làm việc chăm chỉ là cách duy nhất để thành thạo một kỹ năng nào đó. Nếu bạn coi trí thông minh và khả năng của mình là cố định, điều đó là sai lầm. Hãy tự nhắc mình là bạn luôn có thể trưởng thành hơn cũng như trí thông minh cùng khả năng của bạn không phải là cố định, bởi đó là cách tuyệt vời để thử thách bản thân trở nên năng suất hơn.

8. Lập danh sách những việc đã làm được

Trong vài năm qua, tôi luôn duy trì một danh sách những việc mình đã làm được, tôi thường lật lại và viết thêm trong các Ngày Duy Trì. Đây là một danh sách đơn giản, không mất nhiều thời gian để xem lại, nhưng mỗi tuần nó lại cho phép tôi tạm rời khỏi công việc và cuộc sống, tự vỗ về bản thân và ghi nhận những thành tích mà sự tăng năng suất của mình đem lại.

Trước khi viết danh sách, tôi đã đầu tư vào việc tăng năng suất mà không bỏ thời gian suy ngẫm những gì mình đã hoàn thành. Việc xem lại danh sách cuối mỗi tuần sẽ thúc đẩy tôi tiến lên vào tuần tiếp theo và khuyến khích tôi hoàn thành nhiều hơn – đặc biệt là khi thực hiện các dự án dài hơi mà kết quả chưa thể hiển hiện ngay.

9. Xem ảnh những động vật nhỏ đáng yêu

Xem ảnh động vật nhỏ đáng yêu không chỉ khiến bạn thốt lên “Oaaaaa” mà còn giúp tăng khả năng nhận thức và hoạt động. Một nghiên cứu đã phân tích hiệu quả nhận thức và hoạt động trên những người nhìn vào hình những con vật nhỏ đáng yêu (và một số hình ảnh đáng yêu khác nhưng không đem lại hiệu quả tương tự). Họ nhận ra những động vật nhỏ dễ thương có ảnh hưởng tích cực lên cách những người tham gia quản lý sự tập trung, và “nhìn vào những thứ đáng yêu sẽ tăng hiệu quả của những việc đòi hỏi sự tỉ mỉ, có thể thông qua thu hẹp diện chú ý.” Kỹ thuật này có vẻ hơi quá đà, nhưng rõ ràng nó cũng rất thú vị.

ĐỔ VỠ

Tôi thích việc thỉnh thoảng nghỉ làm vì lý do năng suất: để tâm trí tự do, thoải mái với bản thân, để những ý nghĩ và ý tưởng tự hình thành, cho mình không gian để kết nối và suy nghĩ về những ý tưởng.

Ba tháng sau khi bắt đầu viết cuốn sách này, tôi đã vượt tiến độ, vậy nên tôi quyết định tự thưởng cho mình một chuyến du lịch kéo dài một tuần để thư giãn. Tôi tìm được vé khuyến mại đi Dublin và lên đường ngay. Trong chuyến đi kéo dài một tuần, tôi chọn ở lại Howth, một thị trấn nhỏ ven biển với khoảng 8.000 dân ở ngoại ô Dublin. Gần như hằng ngày, tôi đều bước ra khỏi căn Airbnb mình đang ở mà không mang theo điện thoại hoặc laptop, chỉ cầm một cuốn sổ trong khi đi dạo trên bờ biển Ireland. Tôi để tâm trí tự do và ghi lại mọi ý nghĩ thú vị hoặc những kết nối vào sổ. Khi đó là tháng 02 và buổi tối rất lạnh, nhưng mặc dù đã là “mùa đông” ở Ireland, ban ngày ở đó vẫn có cảm giác rất nóng. (Nhiệt độ cao nhất trung bình vào tháng 02 ở Dublin là 5⁰C, cao hơn khoảng 1-4⁰C so với Ottawa vào cùng khoảng thời gian đó trong năm.)

Nhưng chưa tới hai ngày sau, mọi thứ đổ vỡ.

Khoảng nửa đêm, trong lúc đi bộ về từ nhà một người bạn, tôi bị trượt chân trên một vỉa hè dốc và trơn. Sau cú ngã có vẻ bình thường đó, tôi cố đứng dậy nhưng chợt nhận ra mình không thể làm nổi. Khi chuyển sức nặng từ chân phải sang chân trái, vì không thể chịu nổi cơn đau dù đã uống một hay hai vại bia Guinnness, tôi lại ngã. Tôi rút điện thoại trong túi, nhưng nó hết pin. Tôi cố kêu người giúp đỡ, nhưng tôi đang ở giữa nơi đồng không mông quạnh xung quanh không có một ai – hay nếu có đi nữa thì lúc đó họ cũng đã ngủ say. Trời rất lạnh và sau một giờ nằm ở đó, tôi bắt đầu run lên đến mức không thể kiểm soát nổi và phải cuộn tròn nguời lại cho ấm. Vài lần tôi cố nhảy bằng một chân, nhưng vì quá đau, tôi lại ngã.

Sau khoảng ba giờ, cuối cùng cũng có vài người nghe thấy tiếng kêu cứu của tôi. Một chiếc xe cấp cứu đưa tôi đến bệnh viện đúng lúc mặt trời bắt đầu mọc. Lúc đó tôi rất đau và tất cả những gì tôi muốn là bay về Canada. Nhưng tôi không thể, vì xương ống chân và cẳng chân của tôi đã gãy nên không được phép bay.

Thật không ngờ, việc ngã không đúng cách lại có thể gây ra chấn thương nặng đến vậy.

Ca phẫu thuật chỉnh hình kéo dài đã để lại cho tôi một lô đinh ghim, đĩa đệm cùng các đường rạch dọc theo chân, tôi nằm trên giường bệnh suốt ba ngày và kiệt sức. Như xát muối vào vết thương, tôi thậm chí còn không dám chắc ca phẫu thuật sẽ được chi trả bằng khoản bảo hiểm du lịch tôi mua cùng chuyến đi, và cứ phải chịu cảm giác không chắc chắn đó khá lâu. (Hóa ra ca phẫu thuật cũng được chi trả – thật may mắn.)

Không thể ngồi dậy nếu không có người đỡ – dù đã phẫu thuật được hai ngày – tôi còn nhớ mình nằm bất lực trong khi các e-mail, tin nhắn điện thoại và ti tỉ thứ khác dồn ứ trong điện thoại. Tôi không có năng lượng hay sự tập trung để giải quyết bất cứ thứ gì, và trong nhiều tuần sau đó cũng thế. Khi hỏi bác sĩ phẫu thuật rằng mình phải mất bao lâu để hồi phục, câu trả lời của ông khiến tôi choáng váng: vì chân tôi bị gãy quá nặng, sẽ phải mất sáu tháng để phục hồi, và sau đó tôi phải tiến hành vật lý trị liệu thêm sáu tháng nữa. Khi viết những dòng này, tôi vẫn phải đi lại với một chiếc nạng và không thể chạy nhảy được. (Tuy thế, cũng phải nói chiếc nạng rất ngầu.)

Đáp ứng hạn chót cho cuốn sách này – chưa kể phải viết tốt nữa – đã là rất khó nếu tôi không bị thương, chứ chưa nói đến việc phải mất sáu tháng để hồi phục. Tôi kiệt sức, không còn chút năng lượng nào để suy nghĩ hay xử lý bất cứ thứ gì. Tôi chỉ ước gì mình có thể tua nhanh sáu tháng tới khi tháo bột và cuốn sách được xuất bản, còn tôi trở về nhà, được bao quanh bởi những người tôi yêu mến – thay vì bị mắc kẹt một mình tại một nơi cách nhà tới 5.000 km.

Mỗi ngày, tất cả chúng ta đều tự nói chuyện với chính mình – và điều này hoàn toàn bình thường. Tất cả mọi người đều có những cuộc nói chuyện diễn ra trong tâm trí trong suốt cả ngày; các nhà tâm lý thường gọi đây là “cuộc nói chuyện nội tâm”, hoặc “độc thoại”. Trong số tất cả những người bạn nói chuyện hằng ngày, chẳng có ai mà bạn nói chuyện cùng thường xuyên bằng chính mình cả.

Nếu đã thử những kỹ thuật tôi trình bày trong cuốn sách này, nhiều khả năng bạn cũng đã tự mình trải nghiệm những cuộc nói chuyện nội tâm. Có lẽ, khi bạn nhận ra mình đang trì hoãn là lúc bạn quan sát thấy cuộc chiến đấu giữa hệ thống limbic và thùy não trước trán, thì bạn cũng sẽ nhận thấy tần suất những cuộc nói chuyện nội tâm tăng lên. Tim Pychyl đã nói với tôi rằng, khi bạn trì hoãn thì “số cuộc nói chuyện nội tâm tăng vọt”. Có thể bạn đã nhận thấy một cuộc tranh luận nảy lửa trong tâm trí khi thiền định. Hoặc cũng có thể bạn đã nhận thấy các cuộc tranh luận nội tâm bùng lên khi cân nhắc có nên thực hiện các thử thách ở cuối mỗi chương trong cuốn sách này hay không – đặc biệt là những thử thách mà bạn cảm thấy khó chịu nhất.

Trong suốt dự án, tôi cũng từng có những cuộc tranh luận nội tâm này, và thật ra thì càng ngày, số lượng của chúng càng tăng. Tôi thấy có một điều kỳ lạ là phần lớn chúng đều tiêu cực – mặc dù tôi không tự coi mình là một người tiêu cực. Sau khi quyết định từ chối các lời mời làm việc để bắt đầu dự án AYOP, tâm trí tôi tràn đầy sự phấn khích, lo lắng, hoài nghi, sợ hãi và căng thẳng – và cả các cuộc nói chuyện nội tâm nữa. Mỗi khi tôi trì hoãn đọc một bài nghiên cứu đáng sợ, các cuộc nói chuyện nội tâm ngày càng nhiều. Ban đầu, khi tôi ngừng thiền định và bắt đầu làm việc nhanh hơn, chăm chỉ hơn thay vì làm việc chú tâm và có mục đích thì số lượng các cuộc nói chuyện nội tâm cũng tăng lên ngang với tốc độ làm việc. Sau lần ghi nhật ký thời gian đầu tiên, những cuộc nói chuyện nội tâm tiêu cực bùng nổ khi tôi tự trách mình đã trì hoãn tận 6 tiếng mỗi ngày. Khi không thể hạ lượng mỡ trong cơ thể xuống còn 10%, một lần nữa tôi cực kỳ khắt khe với bản thân. Tôi thật sự đã kỳ vọng bản thân có thể giảm lượng mỡ gần như chỉ sau một đêm – trong khi tôi thật sự yêu món gà sốt bơ. Trong những tuần chỉ làm việc 24 giờ, tôi cũng khắt khe với bản thân một cách không cần thiết chỉ vì tôi thấy mình không làm việc nhiều như lẽ ra mình phải thế.

Ngay cả khi dự án phát triển nhất – ví dụ sau khi tờ New York Times công bố bài phỏng vấn với tôi, hoặc sau khi nhận được lời mời viết cuốn sách này, tôi vẫn khắt khe với bản thân một cách không cần thiết. Tôi vẫn nhớ đã tự gọi mình là “kẻ lừa đảo” và có lẽ đây là một ca “hội chứng kẻ lừa đảo” khá nghiêm trọng.

Khi dự án đã đi được nửa chặng đường, tôi bắt gặp một chân lý giúp tôi trút bỏ những gánh nặng. Những cuộc nói chuyện nội tâm tiêu cực là hoàn toàn bình thường. Một nhà tâm lý học, Shad Helmstertter, đã phát hiện ra: “75% ý nghĩ của chúng ta là tiêu cực, phản khoa học và có hại cho chúng ta.” Một nghiên cứu khác thực hiện trên các sinh viên ngành kinh doanh đã cho thấy “60-70% suy nghĩ của sinh viên bình thường là những suy nghĩ tiêu cực.”

Hiển nhiên, những cuộc nói chuyện nội tâm rất khó để đo đạc – suy cho cùng, làm thế nào mà bạn có thể phân tích được những gì xảy ra trong tâm trí người khác? Nhưng tôi cho rằng các con số này đã chỉ ra một sự thật rõ ràng. Đó là có những cuộc nói chuyện nội tâm tiêu cực trong tâm trí không khiến bạn trở nên tầm thường, đó là bản năng của con người.

Bạn đã từng gặp trường hợp khi nhận được 50 e-mail, 49 trong số đó là tích cực và chỉ một là tiêu cực? Tôi dám cá là bạn nhớ e-mail tiêu cực đó rõ hơn 49 e-mail còn lại. Đây đơn giản là xu hướng tự nhiên của chúng ta. Cũng tương tự như cách chúng ta đã tiến hóa để đi bộ 8-15km mỗi ngày, chúng ta cũng tiến hóa để ghi nhận những mối đe dọa trong môi trường. Chính vì vậy mà e-mail tiêu cực đó nổi bật hẳn lên, và cũng phần nào giải thích lý do tại sao những cuộc nói chuyện nội tâm của bạn lại tiêu cực đến thế.

Trong vài tháng, tôi đã ghi lại tất cả suy nghĩ tiêu cực xuất hiện trong đầu, dường như phần lớn trong số chúng xuất hiện từ hư không. Dưới đây là một vài suy nghĩ thú vị nhất:

♦ Đây thật sự không phải thế mạnh của tôi.

♦ Tôi sẽ không bao giờ làm tốt điều này.

♦ Tôi quá kém cỏi.

♦ Tôi biết họ sẽ nói “không”.

♦ Tôi là kẻ lừa đảo.

♦ Tôi không có gì giá trị để nói.

♦ Tôi không đủ tài năng.

♦ Không ai có những cảm xúc này cả.

♦ Tôi không thể làm được điều này.

♦ Tôi không thể làm được điều gì đúng đắn.

♦ Tại sao tôi lại nói thế?!

♦ Tôi khá chắc tôi là người duy nhất không hiểu điều này.

♦ Họ sẽ không thích tôi đâu.

♦ Họ sẽ cười tôi mất.

♦ Tôi không tin ai đó lại bối rối bằng mình lúc này.

Đây là những từ rất gay gắt, và nếu tôi nói chuyện với bạn bè của mình theo đúng cách nói chuyện với bản thân, tôi ngờ rằng mình sẽ không còn người bạn nào nữa. Nhưng ngay khi nhận ra đây đơn giản chỉ là kết quả của cách bộ não được sinh ra, tôi cảm thấy như hàng nghìn kilôgam đã được nhấc khỏi đôi vai mình.

Đột nhiên, tôi có thể lùi lại và quan sát cuộc nói chuyện nội tâm thay vì bị cuốn vào nó. Và rồi tôi cảm thấy mình có thể bẻ lại bất kỳ ý nghĩ ngu ngốc nào – những ý nghĩ này chiếm tới 60-77%.

Khi dần hồi phục sau ca phẫu thuật, tôi chợt nhận ra nhiều khả năng mình sẽ không kịp hoàn thành cuốn sách này. Mặc dù tôi viết một cuốn sách về năng suất, “người năng suất nhất trên thế giới mà bạn có thể gặp được”, tôi lại để lỡ hạn chót của chính mình.

Lúc đó, tôi đang ngồi trên chuyến xe buýt trở về nhà sau thử nghiệm soylent, một lần sẵn sàng bỏ cuộc nữa. Tôi còn nhớ đã tự nói với mình một câu mà trước đó tôi chưa từng nói: Tôi đầu hàng.

Nhưng ngay sau khi ý nghĩ đó đến, tôi bắt đầu cười phá lên. Cũng không hẳn là cười một cách điên loạn – tôi đâu phải bệnh nhân tâm thần – chỉ là mấy tiếng cười khúc khích, giống như khi tâm trí tôi đi vẩn vơ trong thời gian thiền định. Bởi vì ở một chừng mực nào đó, tâm trí tôi thật sự đã đi vẩn vơ thay vì chú tâm vào hiện tại, trí não tôi đã đi tới nơi tự nhiên nhất với nó – một chốn đầy những điều tiêu cực.

Thật khó để vượt qua những cuộc nói chuyện nội tâm tiêu cực, nhưng một phần trong tôi biết rằng, sau cùng, mọi thứ sẽ ổn thôi.

Kể từ khi hoàn thành dự án, một trong những điều đầu tiên tôi thường làm mỗi khi thức dậy là xác định ba điều mình muốn hoàn thành trong ngày. Những kết nối thần kinh cũ rất dai dẳng, và sau một hoặc hai ngày nằm trên giường bệnh, khi dần lấy lại được năng lượng và sự tập trung, tôi bắt đầu trở lại “trạng thái năng suất” và xác định ba điều mình muốn hoàn thành mỗi ngày.

Năng suất thường là một quá trình thấu hiểu các giới hạn của chính mình. Ngày đầu tiên sau ca phẫu thuật, tôi dự định sẽ đi vài vòng quanh bệnh viện với chiếc khung tập đi bằng kim loại mới cứng. Khi ngồi xuống, tôi cảm thấy thật sự tuyệt vời. Tôi đã làm được điều mà mình dự định – nhìn nhận những giới hạn về thể chất và tinh thần mà tôi phải đối mặt. Trong mấy ngày đầu tiên, tôi đã có vài dự định nho nhỏ – đọc một cuốn sách, viết vài e-mail quan trọng, điều phối công việc với trợ lý, liên lạc với bạn bè và người thân ở nhà. Và mỗi ngày khi xem xét lại mình có bao nhiêu thời gian, sự tập trung và năng lượng, tôi lại thay đổi các dự định của mình, và gần như tất cả mọi ngày, tôi đều hoàn thành được những điều định làm.

Tới lúc đó, tôi đã xây dựng nền móng đủ vững chắc để lấy lại năng suất ngay lập tức – mặc dù tôi không được phép dồn trọng lượng lên chân trái trong ít nhất vài tháng. Lúc đó, tôi biết việc nào là quan trọng nhất đối với mình. Và điều này đem lại hướng đi khi tôi cảm thấy khó tập trung. Tôi đã có thói quen đặt ra các mục tiêu hằng ngày và hằng tuần để hoàn thành những gì quan trọng. Trước đó, tôi đã làm việc rất chăm chỉ và đang vượt tiến độ, vậy nên tôi có thể đối xử tử tế với bản thân trong tương lai. Tôi đã đơn giản hóa công việc và chia bớt các nhiệm vụ ít quan trọng cho trợ lý để có thể tập trung vào những điều quan trọng nhất. Tôi không nhớ hết các công việc, thay vào đó, tôi lưu lại trên giấy và các thiết bị điện tử, điều này hữu ích khi khả năng suy nghĩ bị suy giảm. Và tôi cũng đã tạo ra những thói quen khác, ví dụ như ngắt kết nối Internet, kiểm soát các yếu tố gây sao lãng xung quanh, làm từng việc một, ăn uống lành mạnh và ngủ đủ giấc. Những điều này đã giúp tôi làm việc ngày càng hiệu quả, đồng thời cho phép tôi tận dụng tốt nguồn năng lượng hữu hạn của mình.

Tôi cũng dành thời gian thiền định, dù chỉ vài phút mỗi ngày. Điều này không thay đổi bất cứ thứ gì tôi đang trải nghiệm, nhưng đã thay đổi hoàn toàn cách tôi nhìn nhận những trải nghiệm của mình. Nó khiến tôi thấy được điều tốt đẹp trong hoàn cảnh hiện tại và trở nên kiên định hơn. Chỉ sau một hoặc hai ngày, đặc biệt là sau khi tôi bắt đầu thực hiện nghi thức liệt kê ba điều mình biết ơn mỗi tối, tôi thấy biết ơn việc mặc dù những người mà tôi yêu thương đang ở cách đó hàng nghìn kilômét, tôi vẫn có thể nói chuyện với họ hằng ngày, chi phí phẫu thuật vẫn được bảo hiểm chi trả, và thậm chí có thể biến chấn thương của mình thành một câu chuyện thú vị.

Ba tháng rưỡi sau khi bị gãy chân, tôi gửi bản thảo cuốn sách này cho biên tập viên. Hiện giờ, tôi vẫn chưa hoàn toàn bình phục – sẽ phải mất thêm vài tháng nữa – nhưng ít ra tôi đã hoàn thành cuốn sách đúng thời hạn.

Thật ra, tôi đã chuyển bản thảo cho biên tập viên vượt tiến độ sáu tuần trước hạn chót.

10 NGÀY CÔ ĐƠN

Một trong những câu hỏi thường gặp nhất về dự án AYOP là tôi đã học được nhiều nhất từ thử nghiệm năng suất nào. Ban đầu, khi được hỏi câu này, tôi thường cảm thấy bối rối, nhưng dần dần câu trả lời trở nên rất rõ ràng. Thử nghiệm mà tôi học được nhiều nhất chính là sống hoàn toàn biệt lập trong 10 ngày.

Mục đích của tôi trong phần lớn các thử nghiệm là lấy một yếu tố trong công việc hoặc cuộc sống mà tôi cho rằng có thể làm tăng hoặc giảm năng suất của mình, rồi sau đó tập trung hoàn toàn vào nó trong một thời gian để suy nghĩ và nghiên cứu sự ảnh hưởng của nó đến hiệu quả của mình. Thiền định trong 35 giờ giúp tôi chậm lại và quan sát mối quan hệ giữa thiền định và năng suất; sử dụng điện thoại thông minh chỉ một giờ mỗi ngày cho phép tôi nghĩ về công nghệ và Internet; và chỉ ăn soylent cho phép tôi nghĩ về thức ăn (thậm chí còn thường xuyên hơn mọi khi).

Khi bắt đầu sống biệt lập hoàn toàn trong 10 ngày, mục đích của tôi là quan sát mọi người (và ở một chừng mực thấp hơn, bởi vì tôi sống trong một căn phòng không có cửa sổ – mặt trời) ảnh hướng đến năng suất của mình như thế nào. Đôi khi, chúng ta xem nhẹ sự có mặt của người khác, hoặc chấp nhận các mối quan hệ không lý tưởng lắm: chúng ta thường không cho mình đủ không gian để lùi lại khỏi các mối quan hệ, hoặc dành thời gian để nghĩ xem chúng có ý nghĩa gì với cuộc sống.

Nhưng trong khi thực hiện dự án, tôi đâm phải ngõ cụt: khi tôi và bạn gái nghiên cứu các con số và lập ngân quỹ cho tới cuối dự án, chẳng có phương án nào phù hợp cả. Tôi không có đủ tiền hoàn thành dự án AYOP. Ít nhất tôi sẽ phải làm một công việc bán thời gian, hoặc đi vay tiền để sống qua được năm nay. (Tôi không có quảng cáo hay nhà tài trợ nào trên trang web của mình, vì mục đích của tôi khi mở trang web này không phải để kiếm tiền.)

Mặc dù ý tưởng về một năm năng suất chỉ xuất hiện công khai dưới dạng một website, nhưng với tôi, AYOP chưa bao giờ chỉ là một trang blog. Dự án kéo dài một năm này là cách để khám phá những điều tôi tò mò và kết nối chúng nhiều nhất có thể dù là qua các thử nghiệm, lao vào nghiên cứu hoặc bằng cách nói chuyện với các chuyên gia – và sau đó chia sẻ tất cả những điều tôi học được để giúp đỡ người khác.

Vậy nên, khi nhận ra tình hình tài chính không thuận lợi, chúng tôi đã nghĩ ra một phương án hơi đáng xấu hổ để viết ra đây, đó là hai chúng tôi sẽ chuyển về sống ở nhà của bố cô ấy. Sau sáu năm ở riêng, ý nghĩ tôi và Ardyn sẽ chuyển về sống với bố cô ấy, thậm chí chỉ cho tới khi dự án hoàn thành, đem lại cảm giác giống như lùi về phía sau cả nghìn bước – đặc biệt là sau khi tôi đã từ chối hai công việc lương cao để bắt đầu dự án này. Những cuộc nói chuyện nội tâm tiêu cực trong tôi bùng lên. Nhưng sau khi suy nghĩ thật kỹ về ý tưởng đó, chúng tôi phần nào thừa nhận rằng đó là quyết định đúng. (Có một điều đáng nhắc tới ở đây là Ardyn không cần phải chuyển về sống ở nhà; cô ấy có thừa mứa tiền trong tài khoản và chỉ chuyển về nhà để sống với tôi mà thôi.)

Ngay khi chúng tôi chuyển về sống tại nhà bố cô ấy, tôi quyết định làm việc với lòng quyết tâm cao gấp đôi. Tại sao lại bắt tay vào việc gì đó nếu tôi không thể làm hết tâm hết sức cơ chứ? Những hy sinh mà tôi thực hiện phải thật xứng đáng.

Chỉ vài tuần sau đó, tôi quyết định thực hiện thử nghiệm sống biệt lập hoàn toàn trong 10 ngày và suy nghĩ về các mối quan hệ trong cuộc sống.

Khi tạm rời khỏi các mối quan hệ – từ những mối quan hệ với gia đình, bạn bè, bạn gái và thậm chí cả những người lạ gặp trên phố – tôi nhanh chóng nhận ra những người khác quan trọng đến thế nào với năng suất của mình. Nếu không có những người xung quanh, động lực làm việc của tôi tụt giảm nghiêm trọng. Các nghiên cứu cũng củng cố kết luận này; hai nghiên cứu đã chỉ ra rằng, các mối quan hệ bạn bè có ý nghĩa tại chỗ làm sẽ giúp tăng sự hài lòng trong công việc lên 50%, và khả năng bạn cảm thấy thật sự cuốn hút vào công việc khi người bạn thân nhất của mình cũng làm việc ở đó sẽ tăng lên gấp bảy lần. Khi tôi hỏi Shawn điều thú vị nhất mà ông đã phát hiện ra trong nghiên cứu của mình là gì, ông đã nói “chỉ số rõ ràng nhất của hạnh phúc dài hạn là các mối quan hệ xã hội” và “các mối quan hệ xã hội cũng giúp dự đoán tuổi thọ của bạn chính xác như khi chúng ta theo dõi bệnh béo phì, cao huyết áp hoặc tật hút thuốc” – dĩ nhiên là theo hướng ngược lại. Các mối quan hệ bạn bè và tình cảm sẽ cho chúng ta động lực để hoàn thành nhiều hơn trong công việc – đồng thời giúp chúng ta trở nên hạnh phúc hơn.

Nhưng quan trọng hơn, ngoài công việc, các mối quan hệ đem lại cho chúng ta mục đích và ý nghĩa. Đây là bài học giá trị nhất đối với tôi trong cả dự án, và nó khiến tôi hoàn toàn bất ngờ: nếu không có những người khác, năng suất hoàn toàn vô nghĩa.

Mặc dù tầng hầm của căn nhà thật tồi tệ, tôi nhanh chóng nhận ra mình may mắn thế nào khi được ở trong đó, tự khám phá đam mê của mình theo những cách thật sự kỳ quặc. Chỉ sau vài ngày, tôi cảm thấy choáng ngợp bởi lòng biết ơn với những người đã giúp đỡ tôi. Nếu không có bạn gái và bố cô ấy, tôi sẽ không thể tiếp tục dự án và sẽ phải chấp nhận một công việc đâu đó hoàn toàn không có ý nghĩa với mình. Nếu không có những người theo dõi tôi, đọc trang web của tôi, những gì tôi viết ra sẽ không thể giúp đỡ người khác. Nếu không có gia đình, tôi sẽ cảm thấy kém tự tin hơn nhiều trong công việc. Và nếu không có những người bạn yêu quý, tôi sẽ không có ai hỗ trợ khi bắt đầu dự án. Chính những người xung quanh – những người đã hỗ trợ, giúp đỡ, tin tưởng và yêu thương tôi – đã đem lại cho tôi động lực và mục tiêu. Tôi nhanh chóng nhận ra những người xung quanh mình chính là lý do dự án này tồn tại – dự án của tôi tồn tại để dành cho họ. Chính mọi người đã đem lại ý nghĩa cho công việc, và trong mọi việc tôi đã làm cho tới thời điểm đó.

Những người khác chính là lý do chúng ta làm việc, và cũng là lý do tại sao chúng ta tự thúc đẩy mình hoàn thành nhiều hơn. Các nghiên cứu đã chỉ ra khi được bao quanh bởi những người mình yêu quý thì chúng ta trở nên hạnh phúc hơn, chuyên tâm hơn và cũng khiến chúng ta muốn trở nên năng suất hơn.

Con người là lý do của năng suất.

NĂNG SUẤT VÀ HẠNH PHÚC

Hạnh phúc và năng suất có mối quan hệ chặt chẽ với nhau. Nhưng theo một cách khá kỳ quặc, mong muốn đầu tư vào việc tăng năng suất, trong một trường hợp nào đó, bạn không hoàn toàn hài lòng với những gì mình làm được ở hiện tại. Với tôi, đây là một trong những mâu thuẫn khiến tôi nhiều lần phải ngồi lại và cân nhắc vai trò của việc tăng năng suất trong cuộc đời mình.

Một mặt, phần tĩnh tại trong tôi tin rằng hạnh phúc chỉ là thích nghi với những thay đổi. Mặt khác, phần quyết tâm trong tôi lại luôn cảm thấy không hài lòng với vị trí của mình hiện tại, và vì một lý do nào đó tôi luôn muốn hoàn thành được nhiều hơn.

Nhưng tôi nhận ra rằng luôn không hoàn toàn hài lòng lại là một điều tốt – miễn là tôi tìm được cách liên tục làm mình hạnh phúc hơn trong quá trình đó.

Lý do khiến con người tồn tại và tiến hóa trong hàng triệu năm là với tư cách một loài động vật là bởi chúng ta chưa từng hài lòng với những gì mình có. Chúng ta luôn muốn tạo ra những phát minh lớn hơn, xây dựng những tòa nhà, những ý tưởng và những chuyển động lớn hơn. Việc chúng ta luôn muốn tiến lên phía trước trong hàng triệu năm qua là một điều tốt đẹp và đấy cũng là lý do bạn đang đọc cuốn sách này. Nếu không có công nghệ in ấn, sẽ không có cách nào để truyền bá những ý tưởng và cuốn sách hơn 100.000 từ này tới những người như bạn. Nếu không có Internet, tôi sẽ không thể kết nối với hàng triệu người thông qua trang blog của mình. Nếu không có ngôn ngữ, tôi sẽ không có cách nào để mô tả những thông tin mà tôi đã kết nối được, hay những việc mà tôi đã làm trong một thập kỷ qua. Nếu không có khát vọng để trở nên tốt hơn, bạn sẽ không đọc cuốn sách này. Mặc dù luôn không hoàn toàn hài lòng cũng gây ra những hậu quả nhất định (ví dụ như làm tăng kích cỡ tất cả các món ăn trong cửa hàng đồ ăn nhanh), tôi cho rằng những gì nó đem lại lớn gấp trăm lần cái giá đó. Chính những sự không hài lòng này là lý do chúng ta tiến hóa và phát triển tới ngày nay.

Trong dự án của mình, tôi cảm thấy cách nhìn nhận tối ưu về năng suất khá kỳ quặc: không bao giờ được hài lòng – nhưng hãy luôn tìm cách để nuôi dưỡng hạnh phúc. May thay, năng suất, khi được thực hiện đúng, không chỉ là một trong những chìa khóa đem lại hạnh phúc – mà hạnh phúc cũng là một trong những chìa khóa để đem lại năng suất.

Khi trở nên năng suất hơn, càng tử tế với bản thân thì bạn càng trở nên năng suất.