“'Nhân dân Cách mệnh quân' ở đâu?” Nhị Lý Bán đột nhiên hỏi Triệu Tam. Điều này khiến Triệu Tam nghĩ: “Nhị Lý Bán làm chó săn cho địch rồi chăng?” Anh ta không nói cho hắn biết. Nhị Lý Bán lại đi hỏi Thanh Sơn. Thanh Sơn nói: “Cậu đừng hỏi, đợi vài ngày nữa đi theo tôi là được!”
Nhị Lý Bán nôn nóng như thể hắn sắp chạy đến chỗ quân cách mệnh ngay vậy. Thanh Sơn kéo dài giọng bảo hắn: “Quân cách mệnh ở Bàn Thạch, cậu đi nổi không? Tôi thấy cậu chẳng có chút gan góc nào, đến con cừu cũng không dám giết.” Tiếp theo, như thể cố ý chế nhạo hắn: “Con cừu cái của cậu vẫn tốt chứ?”
Vì tức giận, tròng trắng mắt Nhị Lý Bán lập tức nhiều hơn tròng đen. Sự nhiệt tình của hắn lập tức đóng băng trong lòng. Lý Thanh Sơn không thèm nói thêm với hắn một câu nào, nhìn ra những cái cây bên cửa sổ ở chân trời, khẽ lắc đầu, đoạn cất giọng hát khúc tiểu điệu. Lúc Nhị Lý Bán sắp bước ra cửa, vợ của Thanh Sơn ở trong bếp nói vọng ra: “Lý đại thúc, ăn cơm rồi hãy đi chứ!”
Thanh Sơn nhìn vẻ đáng thương của Nhị Lý Bán, cười bảo: “Về nhà làm gì, vợ cũng không còn nữa, ăn cơm rồi hãy hay!”
Bản thân hắn không còn gia đình, nên hắn khao khát gia đình của người khác. Khi cầm đũa lên, một bát cơm mạch đã nhanh chóng được ăn sạch, tiếp liền đó hắn ăn thêm hai bát lớn nữa, người khác còn chưa ăn xong, hắn đã bắt đầu hút thuốc rồi! Hắn chẳng uống chút canh nào, chỉ ăn cơm xong là đi hút thuốc.
“Uống chút canh đi, canh cải trắng ngon lắm.”
“Không uống, vợ chết ba ngày rồi, ba ngày nay chưa được hạt cơm khô nào lọt bụng cơ mà!” Nhị Lý Bán lắc đầu.
Thanh Sơn vội hỏi: “Con cừu cái của anh đã ăn cơm khô chưa?”
Nhị Lý Bán ăn no xong, dường như mọi thứ đều tràn trề hy vọng. Hắn không giận nữa, theo thói quen tự cười một mình. Hắn rời khỏi nhà Thanh Sơn với sự mãn nguyện. Trên con đường nhỏ, hắn liên tục rít tẩu thuốc của mình. Cảnh trời mịt mờ không hề khiến hắn bi thương, tiếng cóc nhái kêu vang từng hồi bên bờ tiểu khê. Những thân cây nhỏ ven sông xào xạc theo gió, hắn giẫm lên mảnh ruộng rau ngày nào của chính mình, làm rung động những gợn sóng trong lòng ngày trước. Mảnh ruộng rau đến một cọng rau cũng chẳng mọc nổi.
Bà cụ và đám trẻ con nhà bên kia đang gánh lấy bóng chiều, lom khom trên đồng ruộng. Họ gặp nhau ở đầu thửa ruộng, Nhị Lý Bán nói: “Các người đang đào đất à? Dưới đất có báu vật sao? Nếu có thì tôi cũng ngồi xổm xuống đào cùng!”
Một đứa trẻ rất nhỏ phát ra tiếng lanh lảnh: “Nhặt bông lúa mì chứ ạ!” Đứa trẻ có vẻ vui mừng, còn người bà cụ bên kia thì đã thở dài: “Có báu vật ư?…… Lạy trời đất của tôi ơi! Bọn trẻ đói quá khóc ré lên, đành dẫn chúng ra đây nhặt vài hạt lúa mì, mang về nhà làm lương khô cho chúng ăn.”
Nhị Lý Bán đưa tẩu thuốc cho bà cụ hút, bà cầm lấy tẩu, chẳng thèm lau chùi gì đã ngậm ngay vào miệng.
Hiển nhiên bà rất quen hút thuốc, và vô cùng thèm thuồng. Bà ngẩng cao bờ vai, nhắm chặt mắt lại, khói đặc liên tục bốc ra từ miệng, bốc ra từ lỗ mũi. Trông nguy hiểm làm sao, cứ như mũi của bà sắp bốc cháy đến nơi.
“Hơn một tháng nay rồi, chẳng được chạm vào cái tẩu thuốc.”
Bà dường như vẫn không nỡ rời chiếc tẩu, lý trí đã kìm chế bà lại. Nhị Lý Bán cầm lấy, cọ cọ tẩu thuốc xuống mặt đất.
Trần gian đã tịch mịch nhường ấy! Ráng đỏ chân trời không một cánh chim bay lượn, hàng rào nhà người không một tiếng chó sủa.
Bà cụ từ eo từ từ lấy ra một nhúm giấy, nhúm giấy từ từ được mở ra dưới bàn tay, rồi lại được gấp phẳng phiu.
“Cậu về nhà mà xem đi! Vợ, con đều chết cả rồi! Ai cứu được cậu, cậu về nhà mà xem đi! Xem xong là hiểu ngay thôi!”
Bà chỉ vào tờ giấy đó, tựa như đang chỉ vào lá bùa chú vậy.
Trời càng tối hơn! Tối đến mức như bức màn nhung áp sát vào khuôn mặt người. Đứa bé nhất đi được mấy bước lại ôm lấy đùi người bà, nó không ngừng kêu lên: “Bà ơi, giỏ của con đầy rồi, con không xách nổi nữa đâu!”
Người bà xách giỏ giúp nó, dắt nó đi. Mấy đứa lớn hơn chạy phía trước như một đội vệ binh. Về đến nhà, bà cụ thắp đèn lên xem, hóa ra cả giỏ toàn là cỏ dại, cỏ dại tràn cả ra miệng giỏ mà chẳng có hạt lúa mì nào, bà cụ đập vào đầu đứa trẻ mùng cười: “Đây là lúa mì mà tụi mày nhặt được đấy phỏng?” Bà cụ đổi khuôn mặt đang cười thành khuôn mặt bi thương, thầm nghĩ: “Đám trẻ vẫn chưa phân biệt được lúa mì, thật khổ thân chúng nó!”
Tiết Đoan Ngọ, tuy là mùa hè nhưng lại như thổi luồng gió thu. Nhị Lý Bán tắt đèn, hùng hổ xuất hiện dưới mái hiên, hắn xách con dao thái rau, lùng sục khắp chân tường, chuồng cừu, thậm chí cả gốc cây bạch dương ngoài sân. Hắn muốn khiến bản thân không còn vướng bận điều gì, tựa như nếu không giết ngay con cừu già thì không được.
Đây là đêm trước ngày Nhị Lý Bán lên đường.
Con cừu già kêu be be trở về, vương cỏ dại trên chòm râu, cọ vào hàng rào phát ra tiếng lạch cạch. Con dao trong tay Nhị Lý Bán giơ cao hơn cả đầu, hắn bước về phía hàng rào.
Con dao phay vung ra, chém gãy trốc gốc cây nhỏ.
Con cừu già bước tới, cọ cọ ngứa vào chân hắn. Nhị Lý Bán vuốt ve đầu cừu hồi lâu, hắn vô cùng hổ thẹn, cầu nguyện với con cừu hệt như một tín đồ Cơ đốc giáo.
Sáng sớm, hắn lẩm bẩm một hồi trong chuồng cừu như đang nói chuyện với nó, rồi cài chặt cửa chuồng, lũ cừu đang ăn cỏ trong chuồng.
Tiết Đoan Ngọ, bầu trời xanh trong vắt. Lão Triệu Tam nhìn cảnh này thấy chẳng giống một dịp Đoan Ngọ tẹo nào: lúa mì chưa lớn nổi, chẳng ngửi thấy mùi thơm của lúa, trước cửa mỗi nhà chẳng treo quả bầu bằng giấy. Hắn nghĩ tất cả đã đổi thay! Thay đổi nhanh chóng làm sao! Tiết Đoan Ngọ năm ngoái rõ mồn một, cứ như ngay trước mắt vậy, chẳng phải lũ trẻ đang bắt bướm đó sao? Chẳng phải hắn đang uống rượu đó ư?
Hắn ngồi trên thân cây gãy đổ trước cửa, tưởng niệm tất cả những gì đã mất.
Thân hình Lý Thanh Sơn lướt qua hắn, anh ta ăn vận như một gã thợ phụ, chân trần xắn ống quần, nói với Triệu Tam rằng: “Tôi đi đây! Trong thành có người đang đợi, tôi phải đi đây……”
Thanh Sơn không hề nhắc đến tiết Đoan Ngọ.
Nhị Lý Bán từ đằng xa khập khiễng chạy tới, khuôn mặt tái xanh như ngựa của hắn tựa hồ mang theo nụ cười. Hắn nói: “Cậu ngồi đần ra đây làm gì, tôi thấy cậu sắp mục nát trên khúc gỗ này đến nơi rồi đấy……”
Khi Nhị Lý Bán ngoảnh đầu lại nhìn, con cừu già bị nhốt trong chuồng lại lững thững đi theo sau lưng hắn, lập tức khuôn mặt hắn càng dài ra thêm: “Con cừu già này…… anh nuôi hộ tôi nhé! Triệu Tam ca! Anh sống ngày nào thì nuôi hộ tôi ngày ấy nhé……”
Bàn tay Nhị Lý Bán bịn rịn chia tay trên bộ lông cừu, đôi bàn tay đẫm lệ của hắn vương vấn chạm vào bộ lông cừu ở khoảnh khắc cuối cùng.
Hắn rảo bước đuổi theo Lý Thanh Sơn ở phía trước. Phía sau, con cừu già cứ kêu lên thảm thiết, chòm râu khẽ lay động……
Cái chân không lành lặn của Nhị Lý Bán khập khiễng bước đi, khuất xa dần! Mờ mịt dần! Gò núi và rừng cây cứ xa dần, xa dần. Tiếng cừu vang vọng từ nơi xa hòa lẫn với tiếng kêu bi thương đến ngẩn ngơ của lão Triệu Tam.
Ngày 9 tháng 9 năm 1934 (Nhượng Quang Thư cục Thượng Hải, xuất bản lần đầu tháng 12 năm 1935)