Lão mã bước lên con đường lớn đi vào thành, lò mổ tư nhân nằm ngay phía đông cửa thành. Con dao mổ ở đó đang nhe răng chờ đợi con vật già nua tàn tạ này.
Lão Vương bà không dắt con ngựa của mình, mà ở phía sau dùng một cành cây ngắn xua nó tiến lên.
Những ngôi nhà mùa hè từng vùi mình trong thảm thực vật, nay hiện lên rõ rệt như nhô hẳn lên mặt đất, giống như vừa mới mọc lên từ mặt đất vậy.
Những chiếc lá vàng do cuối thu mang đến đã đuổi sạch bầy bướm mùa hè. Một chiếc lá rơi lên đầu Vương bà, chiếc lá cứ thế yên lặng áp sát vào đó. Vương bà xua con ngựa già của mình, trên đầu đội chiếc lá vàng đang bay lượn; con ngựa già, bà lão, kết hợp với một chiếc lá già, họ đang bước đi trên con đường lớn vào thành.
Đầu đường dần nhìn thấy bóng người, dần nhìn thấy người nọ đang hút thuốc, Nhị Lý Bán đang đi tới. Khuôn mặt dài của hắn kết hợp với cái thân hình lúc lắc, trông có vẻ giống một con khỉ thuần phục. Hắn nói: "Ái chà! Dậy sớm thế nhỉ! Vào thành có việc gì thế? Sao lại lừa ngựa vào thành mà không chất xe lương kéo thế?"
Phẩy phẩy tay áo, vuốt ngược mái tóc bên tai ra sau, bàn tay Vương bà run rẩy nói: "Đến ngày rồi cậu ơi! Cho vào nồi canh thôi!" Vương bà chẳng còn tâm trạng nào nữa, bà nhìn con ngựa đang ăn đám lá ven đường.
Bà dùng cành cây ngắn xua nó đi tiếp.
Nhị Lý Bán cảm thấy vô cùng đau xót. Cậu ta co rút cả người lại. Qua một lát, quay người lại, cậu ta đuổi theo nói: "Cho vào nồi canh thì không được đâu,... cho vào nồi canh thì không được đâu..." Nhưng biết làm sao đây? Nhị Lý Bán ngay cả nửa câu nói cũng không còn! Cậu ta vặn vẹo thân mình bước lên trước, dùng tay sờ bờm ngựa.
Lão mã lập tức khịt mũi! Đôi mắt nó như đang khóc, ướt át và mờ mịt. Nỗi buồn lập tức xẹt qua đáy lòng Vương bà. Giọng khàn khàn, Vương bà nói: "Thôi vậy! Thôi vậy! Không cho vào nồi canh thì chẳng lẽ lại chờ chết đói chắc?"
Những cái cây trụi lá của cuối thu, vì sự biến đổi của cơn gió thê thảm, gào thét như thể đã trút bỏ linh hồn. Ngựa đi phía trước, Vương bà theo phía sau, từng bước từng bước lò mổ đang đến gần; từng bước từng bước tiếng gió tiễn con ngựa già trở về.
Vương bà tự nghĩ: Con người sao lại trở nên nhẫn tâm thế này? Hồi trẻ, chẳng phải cũng thường vì tiễn ngựa già hay bò già vào lò mổ đó sao? Bà run lập cập, tưởng tượng như con dao mổ sắp xuyên qua sống lưng mình, thế là chiếc cành ngắn trong tay rơi xuống! Bà ngẩn ngơ choáng váng đứng lại bên đường, mái tóc múa may trông như một bóng ma. Đợi khi bà nhặt lại cành ngắn, con ngựa già đã biến mất! Nó đi đến chỗ con mương nhỏ đằng trước uống nước rồi!
Đây là lần uống nước cuối cùng của nó phải không? Lão mã cần uống nước, nó cũng cần nghỉ ngơi, liền ngã quỵ bên mương nước!
Nó thở chậm rãi. Vương bà dùng giọng điệu thấp trầm, nhân từ gọi: "Dậy đi thôi! Vào thành đi thôi, biết làm sao bây giờ?" Ngựa vẫn nằm ngửa ra đó. Vương bà nhìn xem đã giữa trưa, còn phải vội về nấu cơm trưa, nhưng mặc cho bà kéo dây cương thế nào, con ngựa vẫn không nhúc nhích.
Vương bà nổi giận rồi! Bà dùng cành cây đánh cho nó đứng dậy. Dù là đứng dậy rồi, lão mã vẫn tha thiết vương vấn con mương nhỏ. Cuộc đời đau khổ khiến Vương bà dễ nổi giận đùng đùng, nhánh cây gãy làm đôi trên sống lưng con ngựa.
Lại bình an bước đi trên con đường lớn! Đi qua mấy ngôi nhà hoang vắng, đi qua mấy ngôi miếu nhỏ tiêu điều. Trước một ngôi miếu nhỏ có một đứa trẻ chết nằm đó, được bó lại bằng một bó rỏ lúa. Đỉnh đầu nho nhỏ của đứa đứa trẻ lộ ra bên ngoài, đôi chân đáng thương chìa thẳng ra khỏi ngọn cỏ; nó là con nhà ai, mà lại ngủ trước ngôi miếu nhỏ nơi hoang dã này?
Lò mổ đã đến gần, cửa thành ngay trước mắt; tim Vương bà càng cuồn cuộn không ngừng.
Năm năm trước nó cũng là một con ngựa trẻ, vì cày bừa mà bị hành hạ đến mức chỉ còn lớp da bọc lấy khung xương.
Bây giờ nó già rồi! Cuối thu rồi! Gặt hái xong rồi! Vô tích sự rồi! Chỉ vì một tấm da ngựa, chủ nhân nhẫn tâm đưa nó vào lò mổ. Ngay cả giá trị của một tấm da ngựa, địa chủ cũng phải cướp lấy từ tay Vương bà.
Trái tim Vương bà tự cảm thấy như đang treo lơ lửng; như sắp rơi xuống, khi cô nhìn thấy một tấm da bò được đóng đinh vào bức tường ván. Con phố nhỏ ấy toàn là những ngôi nhà sắp sụp đổ; phụ nữ, trẻ con, tụ tập rải rác hai bên. Bụi đất bị giẫm lên ngập cả giày, xộc thẳng vào mũi người. Lũ trẻ nâng những cục đất, hoặc vo cục rác ném vào con ngựa, Vương bà chửi mắng: "Đồ đáng chết! Lũ chúng mày đúng là một đám đáng chết."
Đây là một con phố ngắn. Ngay ở tận cùng con phố ngắn, mở ra hai cánh cửa màu đen. Lại đi lại gần một chút, có thể phát hiện trên cánh cửa có những vết máu lốm đốm. Bà lão bị vết máu dọa cho sợ hãi như thể chính mình đang bước lên pháp trường! Bà cố gắng trấn áp bản thân, không để những ký ức về pháp trường từng chứng kiến thời trẻ trỗi dậy. Nhưng, những ký ức đó lại liên tục bắt đầu dệt thêu — một tiểu tử ngã xuống, một ông lão cũng ngã xuống!
Kẻ múa đao lại vung tay ra hiệu với người thứ ba.
Giống như mũi tên, lại như đốm lửa thiêu đốt Vương bà, bà không nhìn thấy đám trẻ con đang đánh ngựa, bà quên mất cách chửi mắng đám trẻ nghịch ngợm đó. Vừa đi vừa bước, đã đứng giữa sân. Bốn mặt tường ván đóng đinh vô số tấm da lông. Gần mái nhà dựng hai cây sào cao, chính giữa sào cao treo một thanh ngang; móng ngựa hoặc móng bò chặt xuống dùng dây thừng buộc chặt hai đầu móng lại với nhau, làm thành một hình chữ thập treo ngược lên đó, từng búi ruột cũng quấn lơ lửng ở đó; ruột vì để lâu ngày, khô lại thành những sợi dây cứng đờ màu đen không nhúc nhích. Hơn nữa những khúc xương chân bị gãy đó, có chỗ từ vết gãy vẫn rỉ máu nhỏ giọt.
Ở phía nam sát tường cũng dựng sào cao, trên đầu sào phơi những sợi ruột đang bốc hơi. Điều này nói lên rằng, con vật đó vừa mới bị giết cách đây không lâu thôi! Ruột vẫn còn nóng hổi đấy!
Khắp sân bốc lên mùi tanh nồng, trong nhân gian đầy mùi tanh này, Vương bà sắp biến thành một khối chì! Nặng nề và mất hết cảm giác!
Lão mã — con ngựa màu nâu, nó cô độc đứng dưới bức tường ván, nó mượn tấm da lông đã đóng đinh sẵn để cọ ngứa. Lúc này nó vẫn là ngựa, lát nữa nó cũng sẽ là một tấm da mà thôi!
Một khuôn mặt dữ tợn mắt to chạy ra, phanh ngực áo. Khi nói chuyện, có thể thấy lồng ngực hắn phập phồng.
"Dắt tới rồi à? À! Giá cả dễ thương lượng, tao ra xem cái đã."
Vương bà nói: "Đưa cho tôi mấy đồng là tôi đi đây! Đừng phiền phức nữa."
Gã đó đánh vào đuôi ngựa, dùng chân đá vào móng ngựa; đây quả là khoảnh khắc khó nhẫn nại làm sao!
Vương bà nhận được ba tờ giấy bạc, số tiền này vừa đủ đóng thuế một mẫu ruộng. Nhìn tiền dường như được an ủi hơn chút, cô cúi đầu đi về phía đại môn, cô nghĩ vẫn còn dư một chút tiền liền ghé tửu quán mua chút rượu mang về, cô đã bước ra khỏi cửa lớn, phía sau phát ra tiếng động: "Không được, không được,... ngựa chạy rồi!"
Vương bà quay đầu lại, con ngựa lại đi theo phía sau; con ngựa chẳng biết gì cả, vẫn muốn về nhà. Từ trong lò mổ bước ra mấy người đàn ông, những khuôn mặt dữ dằn đó, muốn khiêng con ngựa quay lại, cuối cùng con ngựa ngã quỵ bên đường! Giống như rễ cây cuộn xoắn dưới đất. Hết cách, Vương bà đành đi ngược lại vào sân, con ngựa cũng lẽo đẽo theo vào sân. Cô xoa đầu nó, nó dần dần nằm rạp xuống đất! Dần dần muốn chìm vào giấc ngủ! Bỗng nhiên Vương bà đứng phắt dậy chạy về phía đại môn. Ở đầu đường nghe thấy tiếng đóng cửa cái rầm.
Cô nào còn tâm trạng mua rượu chứ? Cô khóc lóc đi về nhà, hai ống tay áo ướt sũng. Cống như là đi đưa đám về vậy.
Người sai vặt của địa chủ đã sớm đợi trước cửa, đám địa chủ thì ngay cả một đồng xu cũng nỡ không buông tha cho những người nông dân nghèo khổ, tên sai vặt đó cầm tiền rồi bỏ đi.
Nỗi đau đớn nửa ngày trời của Vương bà chẳng có chút đền bù nào! Nỗi đau đớn cả đời của Vương bà cũng đều chẳng có chút đền bù nào.