“Tôi vẫn tự hỏi không biết anh có chịu đọc nó cho tôi nghe không,” bà Alsager cất lời khi cả hai còn nấn ná bên lò sưởi trước lúc anh chào ra về. Bà khẽ liếc nhìn ngọn lửa, kéo tà váy tránh ra xa và đưa ra lời đề nghị với một nét chân thành thẹn thùng càng làm tăng thêm vẻ quyến rũ ở nơi bà. Đối với Allan Wayworth, sức hút ấy lúc nào cũng vô cùng lớn, cộng thêm bầu không khí trong căn nhà của bà – vốn tựa như sự chưng cất từ chính con người bà, vừa dịu dàng vừa say đắm đến mức trước khi rời đi, lần nào anh cũng phải chần chừ toan bước đi mấy bận rồi lại dừng lại. Anh từng trải qua biết bao giờ phút tuyệt đẹp tại chốn này, từng quên đi biết bao nỗi cô đơn cùng muôn vàn bận rộn của cuộc đời giữa phòng khách ấm áp ánh vàng của bà, để rồi nơi đây dần trở thành lời hồi đáp trực tiếp cho mọi khát khao, liều thuốc chữa lành mọi đớn đau, và là bến đỗ bình yên tránh những cơn giông bão cuộc đời. Những giông tố của anh chẳng phải là chưa từng có tiền lệ, và dẫu những ưu điểm anh sở hữu cũng ở mức bình thường, nhưng chúng lại nổi trội về sắc thái, bởi anh rất thông minh so với tuổi trẻ của mình, lại vô cùng độc lập so với một kẻ nghèo khó. Anh đã hai mươi tám tuổi, nhưng đã trải qua một quãng đời đầy biến động và mang trong mình biết bao hoài bão, sự tò mò cùng những niềm thất vọng tràn trề. Cơ hội được giãi bày một phần trong số ấy tại phố Grosvenor Place đã phần nào bù đắp cho sự bất tiện vô vàn của London. Sự bất tiện ấy đối với anh chủ yếu nằm ở việc người ta chẳng mảy may thấu cảm với phong cách văn chương của Allan Wayworth. Anh vốn có một phong cách văn chương, hoặc chí ít là anh nghĩ vậy, và việc bà thấu hiểu điều đó một cách tinh tế chính là sự an ủi ngọt ngào nhất mà bà Alsager có thể ban tặng cho anh. Bà còn mangσ đậm chất văn chương và nghệ thuật hơn cả anh, bởi anh thường có thể trút bỏ những dòng cảm xúc dạt dào của mình qua ngõ bút (đó là công việc, là nghề nghiệp của anh), trong khi người phụ nữ quảng đại ấy, dẫu dồi dào những ý tưởng hay ho nhưng chưa từng qua biên tập hay xuất hiện trên trang giấy, cứ đứng đó giữa dòng đời đang dâng trào như một nàng tiên suối ẩn mình trong làn nước bắnó tung tóe của chiếc bể cẩm thạch.
Một năm trước, trong một tòa nhà báo chí lớn nọ, anh tình cờ ngồi cạnh bà trong một bữa tiệc tối, và họ đã biến khoảng thời gian thuần túy vật chất ấy thành một bữa tiệc của trí tuệ. Bà chẳng có dụng ý gì ngoài việc thích anh khi mời anh đến thăm nhà, điều này lại càng khiến anh thêm phần dễ chịu khi nhận ra bà đồng thời là một phụ nữ kiều diễm. Bà có quyền tự do đáng ngưỡng mộ trong việc hành động theo sở thích của mình, và điều đó khiến Wayworth cảm thấy bản thân đỡ thất bại hơn phần nào khi ngầm hiểu rằng hiện tại anh chính là một trong những sở thích ấy. Anh giữ kín sự mặc khải đó cho lòng mình, và quả thực chẳng có gì phải kiêu ngạo trước lòng tốt của một người phụ nữ tốt bụng. Bà Alsager chiếm lĩnh địa hạt của sự sở hữu một cách trọn vẹn đến mức nếu không vì nguyên tắc biết cho đi, hẳn bà đã bị đẩy vào cảnh không biết làm gì với cuộc đời mình. Chồng bà, một người lớn hơn bà tới hai mươi tuổi, là một nhân vật có thế lực ở khu Tài chính City và là một bóng cả nặng nề trong gia đình (dù đứng hay ngồi, ông ta trông cũng sừng sững như một pho tượng đài), sở hữu một nửa tờ nhật báo lớn và toàn bộ rất nhiều thứ khác. Ông ta ngưỡng mộ vợ mình, dẫu bà chẳng sinh con đẻ cái, và thích việc bà có những sở thích khác với ông, bởi điều đó dường như mang lại một không gian rộng lớn hơn cho cuộc đời họ. Những thèm muốn của bản thân ông ta lớn đến mức ông ta chẳng thể nhìn thấy điểm dừng, và lý thuyết của ông ta là hãy tin tưởng để bà mở rộng giới hạn những khát khao của chính mình, để rồi qua đó cặp đôi này sẽ khiến thiên hạ phải kinh ngạc về mức độ thụ hưởng của họ. Những ý tưởng của ông ta thô tục đến kinh ngạc, nhưng một vài trong số đó lại may mắn được thực hiện bởi một người mang sự tinh tế hoàn mỹ. Sự tinh tế của bà khiến bà biến tấu chúng thành những trò quái chiêu mà ông ta chẳng hề hay biết. Bà làm dịu bớt con người ông ta mà ông ta không hề hay biết, bởi điều ông ta đinh ninh chủ yếu là mình đã tôn bà lên một tầm cao mới. Nếu không có bà, có lẽ ông ta còn phình to hơn nữa, và xã hội, với hơi thở nhẹ nhõm hơn, thực chất đang mang ơn bà – công bằng mà nói, họ bày tỏ lòng biết ơn ấy bằng một thái độ kính trọng đầy hoang mang. Bà mang trong mình một nỗi khao khát run rẩy muốn dâng hiến sự tự do và thời gian rảnh rỗi của mình cho những giá trị của tâm hồn – những điều tốt đẹp nhất mà bà từng biết đến. Khi dành thời gian tìm kiếm, bà đã tìm thấy chúng ở trăm ngả, và đặc biệt là trong một chốn u tịch và linh thiêng – địa hạt của lòng trắc ẩn hiện hữu – nơi trước lối vào, bà thả những tấm rèm dày đến mức nếu vén lên sẽ là một hành động bất lịch sự. Thế nhưng, bà còn nuôi dưỡng những niềm đam mê nhân ái khác, và nếu bà ấp ủ giấc mơ về một điều gì đó cao đẹp, thì những khoảnh khắc mà bà cảm thấy giấc mơ ấy trở thành hiện thực rõ ràng nhất chính là khi bà nhìn thấy vẻ đẹp được hái xuống tựa như đóa hoa trong khu vườn nghệ thuật. Bà yêu cái tác phẩm hoàn mỹ – bà có sợi dây đồng cảm với nghệ thuật. Sợi dây ấy chỉ có thể rung lên khi chạm vào một tâm hồn khác, thế nên sự thấu cảm trong tâm hồn bà còn mang theo cả cường độ của nỗi nuối tiếc. Bà có thể hiểu được niềm vui của sự sáng tạo, và bà cho rằng việc chỉ được bảo rằng chính mình tạo ra hạnh phúc là chưa đủ. Dẫu sao đi nữa, bà vẫn muốn được tự lựa chọn con đường đi cho riêng mình; nhưng chính tại đây, sự tự do lại phụ rẫy bà. Bà không có giọng ca – bà chỉ có tầm nhìn. Sự đố kỵ duy nhất mà bà có thể mang trong mình chính là dành cho những kẻ, như bà vẫn nói, có thể làm được một điều gì đó.
Thế nhưng, vì vạn vật trong con người bà đều hóa dịu dàng, bà tỏ ra vô cùng hiếu khách với những con người như vậy nói chung. Bà tin Allan Wayworth có thể làm được điều gì đó, và bà thích nghe anh nói về những cách thức mà anh dự định thể hiện điều đó. Anh hầu như chẳng trò chuyện về những điều ấy với ai khác – bà đã quá nuông chiều anh so với các thính giả khác. Với vẻ đẹp tươi tắn cùng dáng vẻ tĩnh lặng, bà quả thực là một khán giả lý tưởng, và nếu bà từng thổ lộ với anh rằng mình rất thích viết lách (thực ra bà chưa từng hé môi với bất kỳ ai), thì anh sẽ ở vào vị thế hoàn hảo để hỏi bà rằng tại sao một người phụ nữ với khuôn mặt biểu cảm nhường ấy lại không cảm thấy rằng mình đã đạt được thành tựu. Làm sao trên đời này bà có thể diễn đạt điều gì tốt hơn thế chứ? Ngay cả trong các tác phẩm của Shakespeare và Beethoven cũng chẳng có nhiều điều hơn thế. Bà chưa bao giờ tỏ ra hào phóng hơn thế khi, để đáp lại lời mời của bà mà tôi đã ghi lại, anh mang vở kịch của mình đến đọc cho bà nghe. Anh từng nhắc đến nó với bà trước đó, và vào một buổi chiều tháng Mười u ám, khi góc lò sưởi đỏ rực của bà càng trở thành chốn trốn chạy lý tưởng khỏi không gian và thời tiết ngoài kia, anh đã thốt lên ngay khi bước chân vào cửa: “Tôi làm xong rồi, tôi làm xong rồi!” Bà bắt anh kể cho nghe mọi điều về nó – bà thể hiện sự quan tâm đến từng chi tiết nhỏ nhặt và đặt ra những câu hỏi vô cùng sắc sảo. Ngay từ đầu, bà đã nói chuyện cứ như thể vở kịch của anh sắp được công diễn đến nơi, khiến anh phấn khích vượt qua mọi khoảng thời gian chờ đợi chán ngắt nhờ sự đồng hành của bà. Bà yêu sân khấu cũng như yêu mọi loại hình nghệ thuật biểu diễn, và anh từng biết bà cất công đến tận Paris chỉ để xem một suất diễn đặc biệt. Đã có lần anh đi cùng bà – lần bà dẫn theo cái mụ Mostyn ngốc nghếch ấy. Khi anh phác thảo, bà đã vô cùng ấn tượng với đề tài trong vở kịch của anh, và đã thốt ra những lời giúp anh thêm vững tin vào nó. Ngay khi hạ màn ở hồi cuối cùng, anh liền phóng đến gặp bà, nhưng sau đó anh vẫn giữ lại tác phẩm để dặm vá thêm vài nét cuối cùng. Cuối cùng, vào đúng ngày lễ Giáng sinh, theo lịch hẹn, bà đã ngồi đó và lắng nghe tác phẩm. Vở kịch gồm ba hồi viết bằng văn xuôi, mang âm hưởng lãng mạn dẫu đề cập đến đời sống nước Anh đương đại, và anh đinh ninh rằng nó thể hiện bàn tay dẫu chưa phải của bậc thầy, thì ít nhất cũng của một học trò xuất sắc.
Allan Wayworth trở về Anh năm hai mươi hai tuổi, sau một nền giáo dục lục địa dăm ba kiểu; cha anh, người từng làm thông tín viên suốt nhiều năm qua nhiều quốc gia châu Âu nối tiếp nhau cho một tờ báo nổi tiếng ở London, đã qua đời ngay sau đó, để lại người mẹ cùng hai cô em gái không tus gia sản, phải sống bằng một khoản thu nhập vô cùng khiêm tốn tại một thị trấn buồn tẻ ở Đức. Những bước đi chập chững ban đầu của chàng trai trẻ tại London vô cùng gian nan, và anh còn tự làm khó mình hơn bởi sự chán ghét nghề báo chí. Mối quan hệ của cha anh với nghề này lẽ ra đã giúp ích cho anh, nhưng anh lại tỏ ra (một cách điên rồ theo đánh giá của hầu hết bạn bè – ngoại trừ một người duy nhất luôn là bà Alsager) cứng đầu đến mức cực đoan về vấn đề phong cách hình thức. Hình thức – theo cách hiểu của anh – không phải là thứ các tờ báo Anh đòi hỏi, và anh cũng chẳng thể đáp ứng họ theo cách hiểu của họ. Nhu cầu về phong cách ấy chẳng hề lớn ở bất cứ đâu, và Wayworth đã lãng phí biết bao tuần lễ tốn kém để trau chuốt những sáng tác nhỏ nhặt cho các tạp chí vốn chẳng thèm trả tiền cho văn phong. Người duy nhất chịu trả tiền cho nó thực ra chính là bà Alsager: bà có trực giác không thể sai lầm về sự hoàn mỹ. Bà trả công theo cách của riêng mình, và nếu Allan Wayworth là một kẻ làm công ăn lương, điều đó sẽ khiến anh cảm thấy rằng dẫu không nhận được thù lao hợp pháp, lòng bàn tay anh ít ra thỉnh thoảng cũng cảm nhận được một khoản tiền thưởng. Anh có những giới hạn của riêng mình, những sự ngang bướng, nhưng những phần tốt đẹp nhất trong anh lại là những phần sống động nhất, và anh là một kẻ bồn chồn nhưng chân thành. Tuy nhiên, ấn tượng mà anh tạo ra nơi bà Alsager mới là điều chúng ta quan tâm nhất: bà không chỉ cho rằng anh có ngoại hình vô cùng ưa nhìn mà còn hoàn toàn độc đáo. Có những thói hư tật xấu thông thường mà anh sẽ chẳng bao giờ làm – quá nhiều vũng bùn cấm kỵ trên con đường tắt dẫn đến thành công đối với anh.
Về phần mình, chưa bao giờ anh cảm thấy hạnh phúc như từ khi tìm ra hướng đi, theo như niềm tin tha thiết của mình, để đạt được một thứ quyền uy nào đó đối với ý tưởng kịch bản – thứ mà giờ đây khi nhìn nhận từ bên trong, anh thấy là một vấn đề hoàn toàn khác biệt. Anh từng có những ngày tháng đầu đời khinh miệt nó, khi mà nó trông giống như một viên ngọc, dẫu có mờ ảo cỡ nào đi nữa, lại bị giấu vùi trong đống phân rác, một ngọn nến đang lụi tàn giữa bầu không khí đặc quánh sự phàm tục. Nó bị bao quanh bởi những lối tiếp cận đê tiện, không đáng để đánh đổi bằng sự hy sinh và đau khổ. Một nhà văn khi chạm đến nó sẽ phải cởi bỏ toàn bộ văn chương, chẳng khác nào ép một kẻ mang dòng dõi quý tộc từ bỏ di sản bất tử của tổ tiên. Thế nhưng, góc nhìn thay đổi theo điểm tựa: Wayworth đã thức dậy vào một buổi sáng trên một chiếc giường hoàn toàn khác. Chẳng cần phải truy nguyên nguồn gốc của sự biến cố ấy làm gì ở đây; sẽ thú vị hơn nhiều đối với một kẻ quan sát cuộc đời chàng trai trẻ nếu theo dõi một vài hệ quả của nó. Anh đã trở thành (như anh cảm nhận) đối tượng của một sự mặc khải đặc biệt, và anh đội chiếc mũ của mình hệt như một kẻ đang yêu. Một thiên sứ đã dắt tay anh dẫn lối đến cánh cửa tồi tàn vốn mở ra một không gian nội thất vừa lộng lẫy vừa trang nghiêm. Ý tưởng kịch bản thật tráng lệ một khi bạn đã ôm lấy nó – hình thức kịch tính mang một sự thanh khiết khiến một số hình thức khác trông thô kệch một cách kém vinh quang. Nó mang phẩm giá cao quý của các khoa học chính xác, nó mang tính toán học và kiến trúc. Nó chan chứa sự sảng khoái của sự tính toán và cấu trúc, sự bất khả xâm phạm của đường nét và luật lệ. Nó trần trụi nhưng hiên ngang, nó nghèo hèn nhưng cao thượng; nó gợi cho anh nhớ đến một vị quân vương nổi tiếng vì công lý đang sống trong một cung điện bị tước đoạt tột cùng. Có một lượng lớn sự nhượng bộ trong đó, nhưng những gì bạn giữ lại được lại mang một cường độ quý hiếm. Bạn liên tục phải vứt bớt hàng hóa để cứu lấy con tàu, nhưng bạn lại ban cho nó một chuyển động tuyệt vời làm sao khi vượt qua những con sóng – một chuyển động nhịp nhàng tựa như điệu múa của một nữ thần! Wayworth thực hiện những chuyến dạo bước dài qua khắp London và suy ngẫm về những điều này – London dội vào tai anh tiếng ngân vang hùng tráng của những gợi ý. Trí tưởng tượng của anh bừng sáng và nhào nặn nguyên liệu, những dự định của anh nhân lên và phủ lấp bầu không khí bằng một làn sương vàng óng. Anh không chỉ nhìn thấy tác phẩm mình sẽ làm, mà còn thấy cả tác phẩm tiếp theo, tiếp theo và tiếp theo nữa; tương lai mở ra trước mắt anh và anh có phiêu bồng bước đi trên những phiến cẩm thạch. Càng thử sức với hình thức kịch, anh càng yêu nó, càng ngắm nhìn nó, anh càng thấu cảm nhiều điều ẩn chứa bên trong. Điều anh cảm nhận được bên trong nó thực ra giờ đây anh nhìn thấy ở khắp mọi nơi; nếu anh dừng chân giữa chạng vạng London trước một ô cửa hàng rực rỡ ánh đèn, không gian ấy lập tức tự biến đổi phía sau lớp màn nhung sân khấu, trở thành một sân khấu có khung dành cho các nhân vật của mình. Anh gọt giũa những nhân vật ấy trong căn phòng trọ cô đơn, anh nhào nặn họ và nhào nặn cả đền thờ của họ; anh giống như một người thợ kim hoàn đang đục đẽo một chiếc tráp, cặm cụi với niềm đam mê hướng tới sự hoàn mỹ. Khi không lang thang trên đường phố với những viễn cảnh trong đầu hay trăn trở với bài toán của mình tại bàn làm việc, anh lại trao đổi ý tưởng về các vấn đề chung với bà Alsager, người mà anh hứa hẹn sẽ kể lại những chi tiết thú vị để giải trí cho bà trong những giờ phút tươi đẹp và hạnh phúc hơn sau này. Đôi mắt bà đẫm lệ khi anh đọc cho bà nghe những lời cuối cùng của tác phẩm đã hoàn thành, và bà thì thầm một cách đầy thánh thiện:
– Và giờ đây – hãy hoàn thành nó, hãy đưa nó lên sân khấu!
– Quả thế thật – hãy đưa nó lên sân khấu! – Wayworth đăm đăm nhìn ngọn lửa, chậm rãi cuộn bản thảo đánh máy lại. – Nhưng đó lại là một phần hoàn toàn khác của công việc, và mang tính thứ yếu hoàn toàn.
– Nhưng tất nhiên là anh muốn nó được công diễn chứ?
– Tất nhiên là tôi muốn – nhưng đó là một sự tụt dốc đột ngột. Tôi rất muốn, nhưng tôi lại buồn vì mình lại muốn thế.
– Chính tại đó mới là nơi những khó khăn bắt đầu, – bà Alsager cất lời, có phần lơi lỏng sự cảnh giác.
– Sao bà lại nói thế được? Chính tại đó mới là nơi chúng kết thúc chứ!
– À, cứ chờ xem chúng kết thúc ở đâu đã!
– Ý tôi là chúng sẽ chuyển sang một trật tự hoàn toàn khác, – Wayworth giải thích. – Tôi có cảm giác rằng chẳng có gì trên đời này khó hơn việc viết một vở kịch có thể đứng vững trước mọi bài kiểm tra tổng thể, và so với nó, những rắc rối nảy sinh ở thời điểm này chỉ là chuyện nhỏ mà thôi.
– Đúng vậy, chúng chẳng hề mang lại cảm hứng chút nào, – bà Alsager nói; – chúng thật nản lòng, bởi chúng quá phàm tục. Vấn đề còn lại, tự thân quá trình nhào nặn tác phẩm, mới là nghệ thuật thuần túy.
– Sao bà lại có thể thấu hiểu mọi thứ tường tận đến thế! – Chàng trai trẻ đứng phắt dậy đầy bồi hồi, tựa lưng vào lò sưởi, hai tay khoanh lại trước ngực. Cuộn bản thảo trong nắm tay bị siết chặt vào hõm tay. Anh cúi nhìn bà Alsager, nở nụ cười đầy biết ơn, và bà đáp lại anh bằng một nụ cười từ đôi mắt vẫn còn vương vấn nét mê đắm và ngấn lệ. – Chẳng mấy chốc nữa sự phàm tục sẽ bắt đầu thôi, – anh chêm vào.
– Anh sẽ phải chịu đựng khủng khiếp đấy.
– Tôi sẽ chịu đựng vì một chính nghĩa cao cả.
– Đúng vậy, khi trao nó cho thế giới này! Anh phải để nó lại cho tôi, tôi phải đọc đi đọc lại nó, – bà Alsager nài nỉ, đứng lên bước lại gần và giật lấy cuộn bản thảo trong lớp bìa giấy xám ánh xanh – thứ giờ đây đã mang một diện mạo quen thuộc đối với anh – khỏi tay anh. – Trên đời này ai sẽ dàn dựng nó đây? – ai có thể làm nổi? – bà tiếp tục, đứng sát bên anh và lật giật các trang giấy. – Đây là đoạn đẹp nhất – những câu thơ này thật hoàn hảo. – Anh liếc nhìn chỗ bà chỉ, và bà cầu xin anh đọc lại chúng – trước đó anh đã đọc chúng rất tuyệt vời. Anh đã thuộc lòng chúng, và khi gấp cuốn sách lại trong lúc bà giữ đầu bên kia, anh khẽ thì thầm những câu thơ ấy cho bà nghe – chúng quả thực có một âm điệu khiến anh thỏa mãn – trong khi dõi theo với vẻ tự mãn nửa đùa nửa thật mà anh hy vọng sẽ được tha thứ, sự tán thưởng hiện rõ trên khuôn mặt bà. – Ồ, ai có thể thốt lên những câu thơ nhường ấy chứ? – bà Alsager thốt lên; – anh có thể tìm được ai để hóa thân thành nàng đây?
– Chúng ta sẽ tìm được những người đủ sức đảm nhận tất cả!
– Nhưng không phải là những kẻ xứng đáng.
– Họ sẽ đủ xứng đáng nếu họ đủ sẵn lòng. Tôi sẽ làm việc cùng họ – tôi sẽ khắc sâu nó vào đầu họ. – Anh nói cứ như thể mình đã sản xuất ra hai mươi vở kịch vậy.
– Ồ, sẽ thú vị lắm đây! – bà họa theo.
– Nhưng trước tiên tôi phải tìm được nhà hát của mình đã. Tôi phải khiến một giám đốc nhà hát tin tưởng mình.
– Vâng – bọn họ ngốc nghếch lắm!
– Nhưng hãy tưởng tượng xem tôi sẽ cần đến sự kiên nhẫn nhường nào, và tôi sẽ phải canh chừng và chờ đợi ra sao, – Allan Wayworth nói. – Bà có thấy tôi mang nó đi rao bán khắp London không?
– Thật tình là không – nghe phát ớn.
– Đó là điều tôi buộc phải làm. Chắc tôi già ngắc tới nơi trước khi nó được công diễn mất.
– Tôi cũng sẽ già đi rất nhanh nếu nó không được công diễn ấy chứ! – bà Alsager kêu lên. – Tôi có quen dăm ba người trong số họ, – bà trầm ngâm.
– Ý bà là bà sẽ nói chuyện với họ ư?
– Vấn đề là khiến họ đọc nó. Việc đó thì tôi làm được.
– Đó là điều duy nhất tôi dám đòi hỏi. Nhưng ngay cả vì việc đó tôi cũng sẽ phải chờ đợi.
Bà nhìn anh bằng đôi mắt nhân hậu như người chị gái. – Anh sẽ không phải chờ đâu.
– Ồ, bà thật tốt bụng làm sao! – Wayworth thì thầm.
– Nghĩa là anh có thể phải chờ, nhưng tôi thì không! Anh sẽ để lại bản thảo cho tôi chứ? – bà tiếp tục, lại lật giật các trang giấy.
– Chắc chắn rồi; tôi vẫn còn một bản khác. – Đứng cạnh anh, bà tự đọc lướt qua một đoạn ở đây đó; rồi bằng giọng nói ngọt ngào, bà cất lên đọc một số đoạn. – Ồ, giá mà anh là một diễn viên phái nữ! – chàng trai trẻ thốt lên.
– Đó là điều cuối cùng tôi có thể làm. Trong người tôi chẳng có chút máu hài kịch nào sất!
Chưa bao giờ bà xuất hiện trước mắt Wayworth giống một vị thần hộ mệnh đến thế. – Thế còn bi kịch thì sao? – anh hỏi với sự đùa cợt của lòng tự tin hoàn toàn.
Nghe vậy, bà quay đi khỏi anh với một tiếng cười lạ lùng đầy quyến rũ cùng câu nói: “Có lẽ điều đó đành phải do anh quyết định vậy!” Nhưng trước khi anh kịp chối bỏ trách nhiệm ấy, bà đã quay mặt lại phía anh và bàn về Nona Vincent cứ như thể cô là người bạn thú vị nhất của họ và hoàn cảnh của cô lúc ấy là một tiếng gọi không thể cưỡng lại đối với sự đồng cảm của họ. Nona Vincent là nữ chính trong vở kịch, và bà Alsager đã đem lòng say mê cô nhân vật này cuồng nhiệt. – Tôi không thể diễn tả nổi tôi thích người phụ nữ ấy nhường nào! – bà thốt lên trong một niềm say đắm trầm mặc đầy tin tưởng vốn chỉ là thứ mật ngọt đối với tâm hồn nghệ sĩ.
– Tôi vô cùng mừng vì cô ấy có đôi phần sống động. Điều tôi cảm nhận ở cô ấy là cô ấy khá giống bà, – Wayworth nhận xét.
Bà Alsager trợn tròn mắt trong giây lát và hơi đỏ mặt. Rõ ràng đây là một góc nhìn khiến bà bất ngờ; tuy nhiên, bà không coi đó là một trò đùa. – Tôi chẳng thấy có điểm gì giống nhau cả. Tôi không tài nào tưởng tượng nổi mình sẽ hành xử như những gì cô ấy làm.
– Vấn đề không nằm quá nhiều ở những gì cô ấy làm, – chàng trai trẻ tranh luận, vừa vuốt ve chòm ria mép.
– Nhưng những gì cô ấy làm mới là mấu chốt của vấn đề. Cô ấy thẳng thừng thổ lộ tình yêu của mình – tôi sẽ chẳng bao giờ làm thế.
– Nếu bà kịch liệt chối bỏ một hành động như vậy, tại sao bà lại thích cô ấy vì điều đó?
– Không phải vì điều đó mà tôi thích cô ấy.
– Vậy thì vì cái gì? Điều đó mang đậm dấu ấn tính cách đấy chứ.
Bà Alsager trầm ngâm nhìn xuống ngọn lửa; bà ra chiều có sẵn nửa tá lý do để lựa chọn. Nhưng lý do mà bà đưa ra lại đơn giản đến bất ngờ; thậm chí nó có thể bắt nguồn từ sự tuyệt vọng vì không tìm thấy lý do nào khác. – Tôi thích cô ấy bởi vì anh đã tạo ra cô ấy! – bà thốt lên với một tiếng cười, rồi lại bước ra xa khỏi người bạn đồng hành.
Wayworth bật cười lớn hơn. – Chính bà cũng nhúng tay vào việc tạo ra cô ấy một chút đấy chứ. Tôi vẫn luôn nghĩ cô ấy có vẻ ngoài trông giống như bà.
– Lẽ ra cô ấy phải trông đẹp hơn thế nhiều, – bà Alsager nói. – Không, chắc chắn rồi, tôi sẽ không làm những điều cô ấy làm đâu.
– Ngay cả trong cùng hoàn cảnh ấy sao?
– Tôi sẽ chẳng bao giờ rơi vào hoàn cảnh như thế. Chúng chính là vở kịch của anh, và chẳng có điểm gì chung với một cuộc đời như đời tôi cả. Dẫu vậy, – bà Alsager tiếp tục, – cách hành xử của cô ấy là tự nhiên đối với cô ấy, và không chỉ tự nhiên, mà theo tôi, còn vô cùng tốt đẹp và cao thượng. Tôi không thể không ngợi ca tài năng và sự tế nhị mà anh dùng để khiến người ta chấp nhận điều đó, và tôi nói thẳng với anh rằng hiển nhiên tương lai sẽ vô cùng rực rỡ đang chờ đón một chàng trai trẻ ngay từ bước khởi đầu đã có đủ khả năng tung ra một cú đánh ngoạn mục nhường ấy. Tạ ơn trời vì tôi có thể ngưỡng mộ Nona Vincent mãnh liệt dường nào thì tôi cũng cảm thấy mình chẳng hề giống cô ấy nhường ấy!
– Đừng phóng đại điều đó lên thế chứ, – Allan Wayworth nói.
– Sự ngưỡng mộ của tôi ư?
– Sự khác biệt của cô ấy. Cô ấy mang khuôn mặt của bà, thần thái của bà, giọng nói của bà, dáng điệu của bà; cô ấy mang rất nhiều yếu tố từ con người bà.
– Thế thì cô ta sẽ làm hỏng vở kịch của anh mất! – bà Alsager đáp lời. Họ đùa giỡn đôi chút về chuyện này, dẫu chẳng bao lâu sau, nữ chủ nhân của Wayworth đã nhận xét với một giọng điệu không còn mang vẻ đùa cợt nữa: – Tuy nhiên, anh có cách giải quyết của mình: hãy để đúng người diễn viên đó đảm nhận.
– Ồ, hãy để “cô ấy diễn” – hãy để “cô ấy diễn” đi! – chàng trai trẻ khẽ rên rỉ.
– Tôi hiểu ý anh rồi, người bạn tội nghiệp của tôi ạ. Thật đáng tiếc làm sao, khi đó lại là một vai diễn tuyệt vời đến thế – một cơ hội ngàn vàng cho một cô gái thông minh và nghiêm túc! Nona Vincent thực chất chính là vở kịch của anh – cô ấy sẽ có toàn quyền đưa nó vươn xa hoặc vứt bỏ nó ngay từ góc phố đầu tiên.
– Quả là một viễn cảnh vô cùng quyến rũ, – Allan Wayworth cất lời với sự hoài nghi đột ngột. Họ nhìn nhau bằng ánh mắt, dẫu chỉ trong một khoảnh khắc đen tối, nhìn thấy tận cùng của tồi tệ; nhưng trước khi chia tay, họ đã trao nhau những lời thề nguyền và tâm sự hoàn toàn dành trọn cho lý tưởng. Dẫu vậy, không thể cho rằng việc biết bà Alsager sẽ giúp đỡ sẽ khiến Wayworth ít khao khát tự giúp mình hơn. Anh làm những gì có thể và cảm thấy rằng về phần mình, bà cũng chẳng làm ít hơn thế; nhưng cuối cùng sau một năm, anh buộc phải thừa nhận rằng những nỗ lực chung của họ chủ yếu chỉ mang lại đóa hoa tuyệt mỹ của sự nản lòng. Sau một năm, vẻ hào nhoáng trong mắt chính anh đã hoàn toàn phai nhạt khỏi kiệt tác không được trân trọng của mình, và anh lại thấy mình viết cho một cuốn từ điển tiểu sử những cuộc đời ngắn ngủi của những nhân vật nổi tiếng mà anh chưa từng nghe tên. Được in ấn, ở bất cứ đâu và bằng bất cứ cách nào, chính là một hình thức vinh quang đối với một kẻ bất lực chẳng thể đưa tác phẩm lên sân khấu, và việc được trả tiền, dẫu theo mức thù lao của bách khoa toàn thư, lại mang đến hệ quả là khiến người ta trở nên nhẫn nhục và dài dòng. Anh không thể lén lút nhét văn phong vào một cuốn từ điển, nhưng ít nhất anh có thể tự nhủ rằng mình đã cố gắng hết sức để học hỏi từ sân khấu rằng đó là một sự xấc láo thô lỗ ở hầu hết mọi nơi. Anh đã gõ cửa mọi nhà hát ở London, và với cái giá đắt đỏ đến khánh kiệt, anh đã nhân bản vô số bản đánh máy của vở Nona Vincent để thay thế cho những bản sao chép gọn gàng từng chìm nghỉm vào cái vực thẳm của các nhà hát. Vở kịch của anh thậm chí còn chẳng bị từ chối – chẳng có một lời thông báo lấy lòng nào cho thấy nó đã từng được đọc. Việc các nhà quản lý nhà hát sẽ làm gì cho bà Alsager ngày nay chẳng còn mấy ý nghĩa với anh nữa; điều duy nhất liên quan lúc này là họ sẽ chẳng làm gì cho anh cả. Người phụ nữ quyến rũ ấy cảm thấy nhục nhã đến tận đáy bùn, bởi cô nhận được quá ít sự hồi đáp từ những thế lực mà cô đặt niềm tin. Giờ đây cả hai chẳng bao giờ nói về vở kịch nữa, nhưng anh vẫn cố gắng thể hiện với bà một tình bạn còn đẹp đẽ hơn trước, để bà không nghĩ rằng anh cảm thấy bà đã phụ lòng mình. Anh vẫn lang thang khắp London với những giấc mơ của mình, nhưng khi hết tháng này qua tháng nọ trôi qua và anh bỏ lại sau lưng tròn một năm, những giấc mơ ấy không còn là giấc mơ về thành công nữa mà là về sự trả thù. Thành công dường như là một cái tên nhợt nhạt cho phần thưởng của sự kiên nhẫn; một thứ gì đó rực rỡ đến bạo tàn, đẫm máu mới là thứ đáng bàn tới. Tuy nhiên, sự an ủi lớn nhất của anh vẫn nằm ở ý tưởng kịch bản; mãi cho đến lúc này anh mới phát hiện ra rằng mình yêu nó đến mức không thể cứu vãn. Khi một năm thứ hai trôi qua trong vô vọng và đầy bực bội, anh lại càng nâng niu thứ tài năng cằn cỗi của mình vì những lời lăng mạ mà nó phải hứng chịu. Trong những khoảnh khắc tuyệt vời nhất, anh sống trong một thế giới của các đề tài và tình huống; anh viết một vở kịch khác và làm cho nó khác biệt hoàn toàn với tác phẩm tiền nhiệm của mình dẫu đó là một tác phẩm rất hay. Nó có thể là một tác phẩm rất hay, nhưng khi anh phó mặc nó cho chốn lưu đày của sân khấu, định mệnh mù quáng chẳng mảy may đếm xỉa gì đến sự khác biệt đó. Cuối cùng, anh đã có thể rời nước Anh trong ba hoặc bốn tháng; anh sang Đức để thực hiện chuyến thăm đã bị trì hoãn từ lâu đến mẹ và các em gái mình.
Chỉ một thời gian ngắn trước thời điểm anh ấn định cho ngày trở về, anh nhận được một bức điện tín từ bà Alsager gồm mấy chữ: “Loder muốn gặp anh – chuẩn bị dựng Nona ngay lập tức.” Anh dành vài giờ trước lúc khởi khởi hành để hôn từ biệt mẹ và các em gái – những người đủ hiểu biết về bà Alsager để đánh giá rằng thật may mắn khi người phụ nữ có gia đình đáng kính này không có mặt ở đó – một sự nhẹ nhõm dẫu vậy đi kèm với những cái nhìn đầy suy diễn hướng về London và ngày mai. Loder, như chàng trai trẻ của chúng ta đều biết, có nghĩa là nhà hát “Renaissance” mới, nhưng dẫu về đến nhà vào buổi tối, đó không phải là nhà hát hiện đại đầy tiện nghi này là nơi Wayworth đặt chân đến đầu tiên. Anh dành muộn màng bên bà Alsager một tiếng đồng hồ, một tiếng đồng hồ rung lên với những tính toán. Bà nói với anh rằng ông Loder thật vô cùng cuốn hút, ông ấy đã đơn giản là tiếp nhận vở kịch theo đúng trình tự; hơn thế nữa, ông ấy còn đặt hy vọng vào nó, đến mức đối với một kẻ bi quan chuyên nghiệp, điều đó suýt có thể được coi là sự ngất ngây tột độ. Vở kịch đã được phân vai, dẫu vẫn còn chỗ cho những ý kiến phản đối, và Violet Grey sẽ đảm nhận vai nữ chính. Trong thời gian anh vắng mặt, cô đã hoàn thành xuất sắc một công việc tại cái nhà hát cũ kỹ mờ sương mang tên “Legitimate”; vở diễn đó chỉ là một món hâm lại vụng về, nhưng ít nhất cô vẫn còn nét tươi tắn. Wayworth nhớ đến Violet Grey – chẳng phải suốt hai năm qua, với chiến lược “tìm kiếm” ngây thơ, anh đã liên tục ghé qua các nhà hát ở London để săn lùng những gương mặt diễn viên tiềm năng đó sao? Anh chưa vớt vát được mấy người, và dù sao thì nữ diễn viên trẻ này chưa bao giờ vướng vào chiếc lưới của anh. Cô xinh đẹp và kỳ quặc, nhưng anh chưa bao giờ tưởng tượng cô sẽ là Nona Vincent, cũng chưa từng cảm thấy bị thu hút bởi thứ mà anh đã cảm nhận đủ sâu sắc trong nghề nghiệp để gọi là nhân cách nghệ sĩ của cô. Bà Alsager thì khác – bà tuyên bố rằng mình vô cùng ấn tượng bởi một số âm điệu của cô. Cô gái này rất thú vị trong vở diễn ở “Legitimate”, và ông Loder – kẻ vẫn luôn để mắt đến cô – đã mô tả cô là một người đầy tham vọng và thông minh. Cô cực kỳ khao khát vươn lên – và một số quý cô kia thì lại quá lười biếng! Wayworth hoài nghi – anh đã nhìn thấy cô Violet Grey, kẻ luôn lưu diễn khắp nơi qua cả tá nhà hát nhưng chỉ thể hiện một bộ mặt duy nhất. Nona Vincent có tới cả tá mặt nhưng chỉ thuộc về một nhà hát duy nhất; thế nhưng với một sự tò mò sốt sắng nhường nào, chàng trai trẻ tự hứa với lòng sẽ theo dõi nữ diễn viên này vào ngày mai! Việc bàn bạc vấn đề này với bà Alsager lúc này dường như chính là chất liệu làm nên các buổi tổng duyệt. Viễn cảnh cận kề của việc được diễn xuất đã đặt một ngón tay lên đôi môi của mọi sự dò hỏi; anh muốn rón rén đi nhón gót cho đến đêm diễn đầu tiên, chẳng đưa ra điều kiện nào ngoài việc họ phải nói đúng lời thoại của mình, và anh cảm thấy mình thậm chí sẽ chẳng thèm nhướng một bên mày với họa sĩ thiết kế cảnh trí nếu hắn trao cho mình một căn phòng gỗ sồi cổ kính.
Hôm sau, anh nhận thức được rằng mối nguy hiểm của mình sẽ là một thứ khác chứ không phải thế, thế nhưng anh chẳng thể diễn giải cho chính mình hiểu đó sẽ là gì. Mối nguy hiểm hiển hiện ở đó – nguy hiểm có mặt ở khắp mọi nơi trong thế giới nghệ thuật, và thậm chí còn nhiều hơn thế trong thế giới thương mại; nhưng điều mà anh thực sự dường như bắt gặp trong khoảnh khắc ấy lại chính là tiếng vỗ cánh của chiến thắng. Chẳng gì có thể lung lay điều đó, bởi tự việc được diễn xuất đã là một chiến thắng rồi. Thậm chí việc diễn xuất tồi cũng là một chiến thắng; một suy nghĩ không tài nào ngăn cản anh gạt bỏ phắt từ “tồi” ra khỏi từ vựng của mình trong cái sự lạc khôn ngoan đầy tính chính trị ấy. Nó chẳng có chút ứng dụng nào trong sự thỏa hiệp của thực tiễn; nó thậm chí chẳng áp dụng nổi vào vở kịch của anh – thứ mà anh nhận thức rõ rằng mình đã sống thọ hơn nó và anh tiên lượng rằng trong những tuần sắp tới, sự hoảng hốt thường trực sẽ đan xen với niềm kính trọng thường trực trong tâm hồn mình. Khi anh bước xuống nhà hát mờ ảo ngập tràn ánh sáng ban ngày (nó uốn cong bên trên anh tựa như ngôi đền của danh vọng), ông Loder – người quyến rũ y như những gì bà Alsager đã thông báo – đập vào mắt anh như một vị thần của lòng mến khách. Vị giám đốc bắt đầu giải thích lý do tại sao suốt bấy lâu nay ông ta không đưa ra bất kỳ tín hiệu nào; thế nhưng đó lại là điều ít thu hút sự quan tâm của Wayworth nhất lúc này, và sau đó anh chẳng tài nào nhớ nổi ông Loder đã liệt kê những lý do gì. Trong toàn bộ công cuộc thảo luận và chuẩn bị, anh thích cả những thứ mà trước đó anh tưởng là mình sẽ ghét, và anh đắm chìm trong những thứ mà anh từng nghĩ mình sẽ thích. Anh dõi theo cô Violet Grey tối hôm đó với ánh mắt cố xuyên thấu những tiềm năng của cô. Quả thực cô sở hữu một vài tiềm năng; đó là những phẩm chất của giọng nói và khuôn mặt, có lẽ thậm chí là cả những phẩm chất của trí tuệ; dẫu sao đi nữa anh vẫn ngồi đó với một sự chú ý đầy nuôi dưỡng và vuốt ve, tự nhủ đi nhắc lại một cách thật thuyết phục rằng cô không hề tầm thường – một tình tiết càng đáng khen ngợi hơn khi vai diễn mà cô đang thể hiện có vẻ như tầm thường đến tuyệt vọng đối với anh. Anh nhận ra đây chính là lý do tại sao khán giả lại thích nó; anh lờ mờ đoán rằng thứ họ thưởng thức chính là vai diễn chứ không phải nữ diễn viên. Anh trải qua một cơn hoảng loạn thầm kín, tự hỏi rằng nếu họ thích cái hình thức đó, làm sao họ có thể thích hình thức của anh được chứ. Hình thức của anh giờ đây đã trở thành một ý tưởng tối thượng đối với anh rồi. Khi buổi tối kết thúc, một vài đường nét trên khuôn mặt cô Violet Grey, một vài cái ngoảnh đầu, một rung cảm nhất định trong giọng nói của cô đã chiếm lấy vị trí trong cùng một danh mục ấy. Cô rất thú vị, cô rất kiêu sa; dẫu sao thì anh cũng đã chấp nhận cô: xét cho cùng thì kết quả vẫn thế. Thế nhưng anh rời nhà hát đêm đó mà không hề nói chuyện với cô – bị thôi thúc (dù hơi chút ngỡ ngàng với chính mình) bởi một xung lực trì hoãn kỳ lạ. Ngày hôm sau, anh sẽ phải đọc ba hồi kịch của mình cho dàn diễn viên nghe, và khi ấy anh sẽ có khối điều để nói; điều anh cảm thấy trong khoảnh khắc này là một sự bất ổn mơ hồ chưa muốn cam kết điều gì. Hơn thế nữa, anh tìm thấy một sự bối rối nho nhỏ đầy khó chịu trong thực tế rằng dẫu anh đã cố gắng suốt cả buổi tối để nhìn Nona Vincent trong hình hài của Violet Grey, thì thứ tồn tại vững chắc trong tầm nhìn của anh lại đơn thuần chỉ là Violet Grey trong hình hài của Nona. Anh không muốn nhìn nữ diễn viên một cách trực diện hay thậm chí đơn giản đến thế; và thật vô cùng mệt mỏi với nỗ lực tập trung vào Nona vừa qua người biểu diễn vừa qua cái nhà hát “Legitimate”. Trước khi đi ngủ tối đêm đó, anh gửi vội ba chữ cho bà Alsager – “Cô ta chẳng giống tẹo nào, nhưng tôi dám cá là mình sẽ uốn nắn được cô ta.”
Hôm sau, anh cảm thấy hài lòng với cách nữ diễn viên lắng nghe buổi đọc kịch; quả thực anh hài lòng với nhiều thứ trong buổi đọc kịch ấy, và hài lòng nhất chính là bản thân buổi đọc kịch đó. Toàn bộ sự việc hiện lên sừng sững trong tâm trí anh, được anh phóng đại và phác thảo rõ ràng. Anh tận hưởng công việc của mình trong nhà hát rộng lớn, tối tăm và trống trải, văng vẳng những âm vang của “hiệu ứng” cùng thứ mùi kỳ lạ của khí gas và thành công – tất cả dường như trở thành một tấm vải bạt thụ động cho bức tranh của anh. Lần đầu tiên trong đời, anh nắm quyền kiểm soát các nguồn lực; anh đã quen thuộc với cụm từ đó nhưng chưa bao giờ nghĩ rằng mình sẽ thấu hiểu cảm giác này. Anh ngạc nhiên trước những gì ông Loder tỏ ra sẵn sàng thực hiện, dẫu anh tự nhủ rằng mình không bao giờ được phép biểu lộ điều đó. Anh tiên lượng rằng sẽ có hai yếu tố đi kèm rõ rệt trong nỗ lực nghệ thuật khi dàn dựng một vở kịch, một yếu tố bao gồm rất nhiều nỗi thống khổ và yếu tố kia bao gồm rất nhiều niềm vui thích. Về sau, khi nhìn lại buổi đọc kịch, anh coi đó là khoảnh khắc tuyệt vời nhất trong toàn bộ công việc, bởi đó là lúc tác phẩm mang lại cho anh cảm giác được tái hiện rõ nét nhất. Những gì diễn ra sau đó là công việc của người khác; thế nhưng điều này, với những sự bất hoàn hảo và thất bại của nó, lại hoàn toàn thuộc về chính anh. Dẫu sao đi nữa, vở kịch vẫn sống trong khoảnh khắc đó với một cường độ mà nó sẽ nhanh chóng đánh mất giữa sự nghèo nàn và chắp vá của các buổi tổng duyệt; anh có thể nhìn thấy cuộc sống của nó phản chiếu theo một cách thức thật ngọt ngào đối với mình qua sự tĩnh lặng của vòng tròn nhỏ gồm các diễn viên đầy tập trung, khó đoán, mặc áo tơi và đi giày lấm bùn. Cô Violet Grey là thính giả mà anh phải trao đổi nhiều nhất, và ngay tại đó, băng qua sân khấu tẻ nhạt, anh cố gắng để cô thấu hiểu tâm hồn của nhân vật mà cô đảm nhận. Thái độ của cô rất duyên dáng, nhưng dẫu có vẻ như đang lắng nghe bằng mọi giác quan, khuôn mặt cô vẫn hoàn toàn trống rỗng; dẫu vậy, thực tế này lại chẳng hề làm Wayworth nản lòng, người ngược lại còn quý cô hơn vì đã không tỏ ra vội vã. Các bạn diễn của anh đều có những biểu hiện dễ nhận thấy khi nhận ra các phân đoạn hài hước; thế nhưng ngay cả khi ấy, Wayworth vẫn tha thứ cho việc cô thiếu biểu cảm. Rõ ràng trên hết cô chỉ muốn chắc chắn về những gì đang diễn ra mà thôi.
Anh còn ngạc nhiên hơn cả khi chứng kiến mức độ mà ông Loder sẵn sàng chi trả, đó là việc phát hiện ra một số diễn viên không thích vai diễn của họ, và tim anh thắt lại khi tự hỏi bản thân có thể làm gì với họ nếu họ cứ ngốc nghếch như thế. Đây là nỗi thất vọng đầu tiên của anh; cách nào đó anh từng kỳ vọng bất kỳ cá nhân nào cũng sẽ ngay lập tức và đầy biết ơn nhận ra một cơ hội hiếm có, và từ khoảnh khắc sự tính toán đó phá sản, anh như kẻ lạc lối giữa biển khơi, hay ít nhất cũng ghi nhớ rằng sẽ còn nhiều nỗi thất vọng nữa kéo đến. Thật bất khả thi khi đoán ra được nhà quản lý thích hay không thích điều gì; chẳng có một phán quyết hay lời bình phẩm nào thốt ra từ miệng ông ta; sự chấp thuận vở kịch cùng những quan điểm của ông ta về cách thức dựng cảnh dường như đã biến ông ta thành một nhân vật bị che đậy và giấu kín. Wayworth phần nào nắm bắt được ý tưởng rằng giờ đây tất cả bọn họ sẽ di chuyển trong một bầu không khí cao và sắc sảo hơn là những lời khen ngợi và tin tưởng. Khi trò chuyện với Violet Grey sau buổi đọc kịch, anh nhận ra cô thực ra khá thô sơ: còn bằng chứng nào rõ ràng hơn việc cô không tài nào thốt lên ngay lập tức một biểu cảm vui sướng về cơ hội lớn lao của mình cơ chứ? Tuy nhiên, sự dè dặt này rõ ràng chẳng liên quan gì đến những vọng tưởng cao sang; cô chẳng có mong muốn nào khiến anh cảm thấy rằng một nhân vật có tầm vóc như cô lại đứng trên những cảm xúc ngất ngây dễ dãi. Sau một lúc, anh đoán rằng cô đang bối rối và thậm chí có phần hoảng sợ – ở một mức độ nào đó cô vẫn chưa hiểu thấu. Chẳng có gì thu hút anh hơn cơ hội được gỡ rối những khó khăn cho cô, trong quá trình khảo sát ấy, anh nhanh chóng phát hiện ra rằng, nếu cô có hiểu thì cô đã hiểu sai bét nhè. Nếu cô có thô sơ thì đó lại càng là lý do để trò chuyện với cô; anh liên tục nói với cô rằng: “Hãy hỏi tôi – hãy hỏi tôi đi: hãy hỏi tôi bất cứ điều gì anh có thể nghĩ tới.”
Cô hỏi anh, cô liên tục hỏi anh, và trong những buổi tổng duyệt đầu tiên – thứ vốn chẳng có hình thù gì và trống rỗng đến mức khiến anh cảm nhận chúng giống cái chết của một cuộc thí nghiệm hơn là buổi bình minh của một thành công – họ đã mổ xẻ mọi thứ vô cùng tận ở một góc sân khấu, mang lại kết quả là anh bắt đầu cảm thấy dẫu sao đi nữa cô cũng đang làm việc rất nghiêm túc. Anh càng lúc càng cảm thấy nữ chính của mình chính là hòn đá tảng cho vòm cổng của anh, thứ mà quả thực nữ diễn viên vô cùng sẵn sàng đảm nhận. Thế nhưng khi anh nhắc nhở cô diễn viên trẻ này về việc toàn bộ vở kịch thực tế phụ thuộc vào cô ra sao, cô lại hoảng sợ và thậm chí hơi tỏ ra phật ý: cô đã nói hơn một lần cứ như thể đó khó lòng là một cách đúng đắn để cấu trúc một vở kịch – biến nó thành đứng vững hay sụp đổ chỉ vì một cô gái nghèo khổ đầy lo âu. Cô tận tâm đến mức suốt ruột, và về mặt lý thuyết anh thích điều này ở cô, dẫu có ba bốn lần anh mất kiên nhẫn với những gì cô không tài nào làm được và những gì cô có thể làm. Những lúc như thế, những giọt nước mắt chực trào trong khóe mắt cô; thế nhưng chúng sinh ra là do sự ngu ngốc của chính cô, cô vội vã quả quyết với anh, chứ không phải do cách anh nói chuyện – vốn vô cùng tử tế trong hoàn cảnh ấy. Sự chân thành của cô khiến cô trở nên xinh đẹp, và anh ước gì chúa phù hộ (và nhấn mạnh việc nói với cô điều đó) rằng cô có thể rắc một chút sự chân thành ấy lên Nona. Có lần, cô xúc động và bối rối đến mức cảnh tượng ấy khiến những giọt nước mắt chớp nhoáng hiện lên trong mắt chính anh; và tình cờ thay, khi quay người lại vào khoảnh khắc ấy, anh thấy mình đối mặt trực diện với ông Loder. Vị giám đốc trợn tròn mắt, liếc nhìn nữ diễn viên đang quay mặt đi hướng khác, rồi mỉm cười nhìn Wayworth và thốt lên với khiếu hài hước của một kẻ từng nghe khán giả cười vang mỗi đêm:
– Này anh bạn – này anh bạn!
– Có chuyện gì thế? – Wayworth hỏi.
– Tôi rất vui khi thấy cô Grey đang cực kỳ tận tâm với anh đấy.
– Ồ, vâng – cô ấy sẽ nhào nặn tôi nên thân cho mà xem! – chàng trai trẻ hào hứng đáp. Anh hoàn toàn ý thức được việc biểu hiện của mình cho thấy anh không hề hời hợt với Nona, và hơn hết, anh vô cùng quyết tâm rằng buổi tổng duyệt tác phẩm sẽ không hy sinh mảy may sự thấu triệt vì bất kỳ cân nhắc ngoại cảnh nào.
Bà Alsager – người mà vào mỗi buổi chiều muộn anh thường lui tới để xin một tách trà, cảm ơn bà trước vì sự thư thái mà bà mang lại và kể cho bà nghe về việc anh nhận thấy buổi tổng duyệt (theo cách họ đang làm – đúng là một tai họa!) vắt kiệt sức lực con người đến nhường nào – bà Alsager, người vẫn luôn là vị thần hộ mệnh và như anh vẫn luôn khẳng định với bà là thiên thần cứu rỗi, đã củng cố cho anh chiến lược ưu việt này và thúc đẩy anh dấn thân vào mọi hình thức cống hiến cho nghệ thuật. Đương nhiên, chưa bao giờ bà lại tỏ ra hứng thú với công việc của anh như lúc này; bà muốn nghe mọi điều về mọi thứ. Bà đối xử với anh như một người anh hùng đang kiệt sức, chuốc cho anh những món đồ bổ dưỡng xa hoa, bắt anh nằm dài trên những chiếc gối và cánh hoa hồng. Họ tán gẫu nhiều hơn bao giờ hết bên lò sưởi của bà về đời sống nghệ thuật; anh giãi bày với bà, chẳng hạn như mọi hy vọng cùng nỗi sợ, mọi thí nghiệm và lo âu của mình về chủ đề người đại diện cho Nona. Bà vô cùng hứng thú với cô diễn viên trẻ này và thể hiện điều đó bằng cách liên tục đặt mua lô ghế lô vé (bà đã xem cô ta diễn nửa tá lần rồi) để nghiên cứu năng lực của cô ta xuyên qua lớp màn của vai diễn hiện tại. Giống như Allan Wayworth, bà thấy cô ta chỉ mang lại hy vọng chập chờn theo từng cơn, bởi cô ta sở hữu những khoảnh khắc lóe sáng của sự tồi tệ. Cô ta thông minh, nhưng cô ta gào thét đòi được đào tạo, và việc đào tạo ấy lại vắng bóng đến mức trí tuệ ấy chỉ phát huy được một phần nhỏ hiệu quả. Cô ta giống như một con dao cùn – thứ thép tốt chưa từng được mài giũa; cô ta chém phập phập vào chiếc bánh mì kịch tính cứng ngắc của mình chứ chẳng thể cắt sao cho mượt mà.