Sự Thật Và Những Truyện Khác

Lượt đọc: 167 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Ii.

❊ ❊ ❊

Tôi có thể hình dung ra cái “kiểu cách” mà họ thường để trên những bức ảnh tặng kèm chữ ký, và tôi chắc rằng họ viết một nét chữ rất đẹp. Thật kỳ lạ là tôi lại nhanh chóng nắm bắt được mọi điều liên quan đến họ đến thế. Nếu giờ đây họ nghèo túng đến mức phải kiếm từng đồng xu cắc bạc, thì xưa nay họ chưa từng có nhiều dư dả. Nhan sắc chính là vốn liếng của họ, và họ đã vui vẻ tận dụng tối đa con đường sự nghiệp mà nguồn vốn ấy vạch ra. Điều đó hằn lên khuôn mặt họ: vẻ trống rỗng, sự thản nhiên sâu sắc về trí tuệ của hai mươi năm đi viếng thăm các dinh thự đồng quê—những trải nghiệm đã ban cho họ ngữ điệu dễ chịu. Tôi có thể hình dung ra những phòng khách ngập tràn ánh nắng, rải rác các tạp chí mà bà không hề đọc, nơi bà Monarch từng ngồi mãi; tôi có thể thấy những khu vườn cây ẩm ướt mà bà từng đi dạo, trang bị hoàn hảo cho bất kỳ bài tập nào. Tôi có thể thấy những khu rừng trĩu thú mà Thiếu tá từng góp sức săn bắn cùng những bộ trang phục tuyệt đẹp mà đêm muộn ông thường mặc khi lui tới phòng hút thuốc để bàn về chúng.

Tôi có thể tưởng tượng ra những chiếc xà cạp và áo chống nước, những bộ tu-uýt và thảm đi đường sành điệu, những bó gậy, hộp đựng dụng cụ câu và những chiếc ô lịch sự của họ; tôi cũng có thể hình dung chính xác diện mạo của đám gia nhân và đống hành lý gọn gàng, đủ mọi kích cỡ trên sân ga các vùng quê.

Họ chỉ boa rất ít, nhưng lại được lòng mọi người; họ chẳng làm gì ráo, nhưng đi đến đâu cũng được chào đón. Trông họ ở đâu cũng thật đẹp mắt; họ thỏa mãn thị hiếu chung về vóc dáng, nước da và “phong thái”. Họ ý thức được điều đó mà không hề tự phụ hay dung tục, và vì thế họ biết tự trọng. Họ không hề hời hợt; họ chu đáo và luôn giữ gìn phong độ—đó vốn là phong cách của họ. Những người có sở thích hoạt động như vậy tất phải có một phong cách riêng. Tôi có thể cảm nhận được rằng, ngay cả trong một ngôi nhà tẻ nhạt nhất, người ta vẫn có thể tin tưởng vào sự vui vẻ của họ. Nhưng hiện tại, điều gì đó đã xảy ra—không quan trọng là gì, thu nhập ít ỏi của họ đã vơi đi, rồi cạn kiệt—và họ buộc phải làm gì đó để kiếm chút tiền tiêu vặt. Bè bạn quý mến họ, nhưng lại chẳng thích chu cấp cho họ. Ở họ có một thứ gì đó đại diện cho uy tín—từ trang phục, tác phong cho đến thần thái; nhưng nếu uy tín là một chiếc túi rộng rỗng tuếch mà thỉnh thoảng mới có tiếng đồng xu vang lên, thì ít nhất tiếng đồng xu ấy cũng phải nghe được. Thứ họ muốn ở tôi là giúp họ tạo ra âm thanh đó. May thay, họ không có con—tôi sớm nhận ra điều này. Họ có lẽ cũng muốn mối quan hệ giữa chúng ta được giữ kín: đó là lý do tại sao công việc này chỉ “lấy hình dáng”—việc tái hiện lại khuôn mặt sẽ làm lộ tẩy họ.

Tôi có cảm tình với họ—họ thật giản dị; và tôi chẳng có điều gì phàn nàn nếu họ phù hợp. Nhưng ngặt nỗi, với tất cả sự hoàn hảo ấy, tôi lại khó lòng tin tưởng họ ở vai trò người mẫu. Suy cho cùng, họ chỉ là những kẻ nghiệp dư, và niềm đam mê thống trị cuộc đời tôi chính là sự căm ghét giới nghiệp dư. Đi kèm với điều đó là một sự lệch lạc khác—một sự ưu ái bẩm sinh dành cho chủ thể được tái hiện hơn là chủ thể ngoài đời thực: nhược điểm của đời thực là thường thiếu đi tính biểu đạt. Tôi thích những gì mang tính hình thức; khi đó người ta mới thấy chắc chắn. Việc chúng có thật hay không là một câu hỏi phụ và hầu như vô ích. Còn những cân nhắc khác nữa, trước hết là việc tôi đã có sẵn hai hoặc đáng chú ý là ba người mẫu quen thuộc, nổi bật nhất là một cô nàng chân to mặc đồ vải alpaca đến từ Kilburn, người đã đều đặn đến làm mẫu cho các hình minh họa của tôi suốt mấy năm qua và đến giờ tôi vẫn—có lẽ là một cách kém sang—cảm thấy hài lòng. Tôi thẳng thắn giải thích rõ tình hình cho vị khách của mình; nhưng họ đã cẩn trọng hơn tôi tưởng. Họ đã tính toán kỹ lưỡng cơ hội của mình, bởi Claude Rivet đã kể cho họ nghe về dự án ấn bản đặc biệt *édition de luxe* sắp ra mắt của một trong những nhà văn đương đại—một tiểu thuyết gia hiếm có—người từng bị đám đông tầm thường phớt lờ từ lâu nhưng lại được những độc giả tinh tế trân quý hết mực (có cần phải nhắc tên Philip Vincent không?), nay lại gặp vận may hạnh phúc khi chứng kiến, vào buổi hoàng hôn của cuộc đời, ánh bình minh rồi ánh sáng rực rỡ của một nền phê bình cao cấp—một sự đánh giá mà ở đó, từ phía công chúng, thực chất mang ý nghĩa chuộc lỗi. Ấn bản nói trên, do một nhà xuất bản có gu thiết kế, thực chất là một hành động đền bù cao cả; những bức tranh khắc gỗ làm phong phú thêm ấn bản ấy chính là lòng tôn kính của nghệ thuật Anh quốc dành cho một trong những đại diện độc lập nhất của văn học Anh.

Thiếu tá và bà Monarch thú nhận với tôi rằng họ từng hy vọng tôi có thể đưa họ vào phần việc của tôi trong dự án này. Họ biết tôi sẽ nhận vẽ cuốn đầu tiên, “Rutland Ramsay”, nhưng tôi phải làm cho họ hiểu rõ rằng việc tôi có tiếp tục tham gia phần còn lại hay không—cuốn sách đầu tiên này sẽ là một bài kiểm tra—còn phụ thuộc vào mức độ hài lòng mà tôi mang lại. Nếu kết quả chỉ có hạn, các chủ thuê sẽ bỏ rơi tôi không chút đắn đo. Do đó, đây là một thời khắc khủng hoảng đối với tôi, và dĩ nhiên tôi đang phải chuẩn bị đặc biệt, tìm kiếm những gương mặt mới nếu cần thiết và đảm bảo những kiểu mẫu tốt nhất. Tuy nhiên, tôi cũng thừa nhận rằng mình thích ổn định với hai hoặc ba người mẫu ruột có thể dùng cho mọi bối cảnh.

“Liệu chúng tôi có thường xuyên phải—ờ—mặc những trang phục đặc biệt không?” Bà Monarch rụt rè hỏi.

“Trời ạ, có chứ—đó là một nửa công việc mà.”

“Và chúng tôi có phải tự túc trang phục của mình không?”

“Ồ, không; tôi có rất nhiều đồ. Người mẫu của họa sĩ mặc—hoặc cởi ra—bất cứ thứ gì anh ta thích.”

“Và ý anh là—ờ—cùng một bộ đồ ấy sao?”

“Cùng một bộ sao?”

Bà Monarch lại nhìn chồng mình.

“Ồ, cô ấy chỉ đang thắc mắc thôi,” ông giải thích, “liệu những trang phục đó có được dùng phổ biến không.” Tôi đành thú nhận là có, đồng thời nói thêm rằng một số món (tôi có rất nhiều món đồ thế kỷ trước thực sự cũ kỹ và nhờ nhờ bẩn) đã hoàn thành sứ mệnh của chúng từ một trăm năm trước trên cơ thể những con người bằng xương bằng thịt, vấy bẩn bụi trần. “Chúng tôi mặc gì cũng được miễn là vừa vặn,” vị Thiếu tá nói.

“Ồ, chuyện đó để tôi lo—chúng sẽ vừa vặn trong các bức tranh.”

“Tôi sợ mình sẽ hợp với những cuốn sách hiện đại hơn. Tôi sẽ mặc theo ý anh,” bà Monarch nói.

“Cô ấy có rất nhiều quần áo ở nhà: chúng có thể hợp với đời sống đương đại,” chồng cô tiếp lời.

“Ồ, tôi có thể tưởng tượng ra những khung cảnh mà ở đó anh chị sẽ hoàn toàn tự nhiên.” Và quả thực, tôi có thể hình dung ra sự sắp xếp lôi thôi lếch thếch của những đạo cụ cũ kỹ—những câu chuyện mà tôi cố gắng minh họa mà không phải chịu nỗi bực dọc khi đọc chúng—những vùng đất hoang vu mà quý bà khả kính này có thể góp phần thổi hồn vào. Nhưng tôi buộc phải quay lại thực tế rằng đối với loại công việc này—công việc máy móc tẻ nhạt hằng ngày—tôi đã có đủ nhân lực; những người tôi đang cộng tác hoàn toàn đáp ứng tốt.

“Chúng tôi chỉ nghĩ rằng mình có thể giống một số nhân vật nào đó hơn,” bà Monarch dịu dàng nói, đoạn đứng lên.

Chồng cô cũng đứng dậy; ông đứng nhìn tôi với một nỗi niềm bâng khuâng mờ ảo thật đáng cảm động ở một người đàn ông đường hoàng nhường ấy. “Chẳng phải sẽ có lúc khá là hay ho nếu—ờ—nếu có được—?” Ông ngập ngừng; ông muốn tôi giúp diễn đạt ý mình. Nhưng tôi chịu—tôi chẳng biết đường nào mà lần. Thế là ông đành cất lời, một cách vụng về: “Cái chất thật ấy; một quý ông chẳng hạn, hoặc một quý cô.” Tôi hoàn toàn sẵn sàng đồng tình chung chung—tôi thừa nhận điều đó rất quan trọng. Điều này khích lệ Thiếu tá Monarch nói tiếp, kèm theo một tiếng nấc nghẹn ngào khó tả: “Khổ lắm—chúng tôi thử mọi cách rồi.” Tiếng nấc ấy có sức lay động; nó vượt quá sức chịu đựng của người vợ. Trước khi tôi kịp định thần, bà Monarch đã ngã sụp xuống chiếc ghế dài và òa khóc nức nở. Chồng cô ngồi xuống bên cạnh, nắm lấy một tay vợ; bấy giờ cô nhanh chóng dùng tay kia lau nước mắt, trong lúc tôi cảm thấy ngượng ngùng khi cô ngẩng lên nhìn mình.

“Chẳng có cái quái gì mà tôi chưa xin việc—chưa chờ đợi—chưa cầu khẩn cả. Anh có thể tưởng tượng là tụi này đã phải túng quẫn lắm rồi mới bước chân ra đường. Làm thư ký hay đại loại thế á? Thôi thà xin tước hiệu quý tộc còn hơn. Tôi làm gì cũng được—tôi khỏe mạnh mà; làm người đưa thư hay kẻ khiêng than. Tôi sẽ đội chiếc mũ viền vàng và mở cửa xe ngựa trước cửa hiệu vải; tôi sẽ la cà ở sân ga để xách va-li; tôi làm bưu tá cũng được. Nhưng chẳng ai thèm ngó ngàng tới anh; có hàng ngàn kẻ cũng tài giỏi như anh đang chình ìn ngoài kia rồi. Những gã quý tộc, những kẻ khốn khổ tội nghiệp, từng uống rượu ngon, từng nuôi ngựa săn!”

Tôi cố tỏ ra trấn an nhất có thể, và chẳng mấy chốc các vị khách của tôi đã đứng lên, chúng tôi cùng ấn định một khung giờ để thử việc. Chúng tôi đang thảo luận thì cửa mở và cô Churm bước vào với chiếc ô ướt sũng. Cô Churm phải đi xe buýt đến Maida Vale rồi đi bộ thêm nửa dặm nữa. Trông cô hơi phờ phạc và lấm lem đôi chút. Hầu như chẳng lần nào thấy cô bước vào mà tôi lại không thầm ngạc nhiên về một điều kỳ lạ: bản thân cô thì nhỏ bé nhường ấy, vậy mà khi hóa thân vào người khác lại lớn lao đến thế. Cô Churm là một cô nàng gầy gò, nhỏ nhắn, nhưng lại là một nữ anh hùng lãng mạn đầy đặn, tròn vai. Cô chỉ là một đứa trẻ sinh ra ở Luân Đôn đầy tàn nhang, thế nhưng cô có thể hóa thân thành bất cứ ai, từ một quý bà đài các cho đến một nữ tu chăn cừu; cô có năng khiếu ấy tự nhiên như thể sở hữu một giọng ca tuyệt vời hay mái tóc dài thướt tha vậy.

Cô không biết đánh vần, lại mê bia rượu, nhưng cô có hai ba “điểm sáng”, có kinh nghiệm, có mánhnhé, có sự thông minh vốn có, có một chút nhạy cảm kỳ quặc, có niềm đam mê sân khấu, có bảy người chị em, và không mảy may có lấy một ounce tôn trọng phép tắc nào, nhất là với âm h. Điều đầu tiên các vị khách của tôi nhìn thấy là chiếc ô ướt nhẹp của cô, và với sự hoàn mỹ không tì vết của mình, họ rõ ràng đã co rúm lại vì ghê tởm. Trời đã bắt đầu đổ mưa từ lúc họ đến rồi.

“Em ướt như chuột lột rồi đây; trên xe buýt đông nghịt người. Ước gì anh ở gần một cái trạm xe,” cô Churm kêu lên. Tôi giục cô chuẩn bị thật nhanh, và cô bước sang căn phòng mà cô vẫn thường dùng để thay trang phục. Nhưng trước khi đi, cô hỏi tôi lần này cô phải mặc bộ nào.

“Là nàng công chúa Nga, cô không nhớ à?” tôi đáp; “người có ‘đôi mắt vàng’, mặc nhung đen, cho bài viết dài trên tờ Cheapside.”

“Mắt vàng á? Ái chà!” cô Churm kêu lên, trong khi các bạn đồng hành của tôi chăm chú dõi theo bước chân cô khuất dạng. Mỗi khi đến muộn, cô luôn tự xoay sở trang điểm xong xuôi trước khi tôi kịp quay người lại; và tôi cố tình để các vị khách chờ thêm một lát, để qua việc nhìn thấy cô, họ có thể hình dung ra những gì sẽ được yêu cầu ở chính họ. Tôi nói rằng cô hoàn toàn đúng với hình mẫu một người mẫu xuất sắc trong tưởng tượng của tôi—cô thực sự rất thông minh.

“Anh nghĩ cô ấy trông giống một công chúa Nga thật sao?” Thiếu tá Monarch hỏi với vẻ lo âu ẩn giấu.

“Khi tôi nhào nặn cô ấy, thì có.”

“Ồ, nếu anh phải nhào nặn cô ấy mới thành—!” ông suy luận một cách sắc sảo.

“Đó là điều tối đa anh có thể đòi hỏi rồi. Có rất nhiều người mà anh chẳng thể nhào nặn nổi cơ mà.”

“Thế còn bây giờ, đây là một quý cô”—và với một nụ cười thuyết phục, ông luồn tay qua tay vợ—“người đã được ‘nhào nặn’ sẵn rồi!”

“Ồ, tôi không phải là công chúa Nga,” bà Monarch phản đối, hơi lạnh lùng. Tôi nhận ra bà từng quen biết vài người như thế và chẳng ưa gì họ. Ngay lập tức, rắc rối đã nảy sinh—một kiểu rắc rối mà tôi chưa từng phải lo sợ khi làm việc với cô Churm.

Cô tiểu thư ấy trở ra trong bộ nhung đen—chiếc áo trông hơi sờn và cắt cổ rất sâu trên bờ vai gầy guộc—tay cầm chiếc quạt Nhật Bản trên đôi bàn tay đỏ ửng. Tôi nhắc cô rằng trong cảnh quay này cô phải nhìn qua đầu của ai đó. “Tôi quên mất là đầu ai rồi; nhưng không sao cả. Cứ nhìn lãng đãng qua một cái đầu là được.”

“Tôi thà nhìn qua cái lò sưởi còn hơn,” cô Churm nói, rồi bước đến đứng cạnh lò sưởi. Cô vào vị trí, tạo dáng với tư thế cao ngạo, hơi ngả đầu ra sau một chút và hạ thấp chiếc quạt về phía trước, trông—ít nhất là trong con mắt có thành kiến của tôi—vừa cao quý vừa quyến rũ, mang nét xa lạ và đầy nguy hiểm. Chúng tôi để mặc cô đứng đó, còn tôi đi xuống lầu cùng Thiếu tá và bà Monarch.

“Tôi nghĩ mình cũng có thể làm giống đến thế,” bà Monarch nói.

“Ồ, anh chị thấy cô ấy có vẻ lếch thếch, nhưng phải kể đến phép thuật của nghệ thuật chứ.”

Tuy vậy, họ vẫn ra về với tâm trạng thoải mái hơn thấy rõ, dựa trên lợi thế hiển nhiên của việc họ là những người thật việc thật. Tôi có thể hình dung ra cảnh họ rùng mình khi nghĩ đến cô Churm. Cô ấy đã cười cợt họ rất hài hước khi tôi quay trở lại, bởi tôi đã kể cho cô nghe họ muốn gì.

“Chà, nếu cô ta biết làm người mẫu thì em sẽ đi làm kế toán,” người mẫu của tôi nói.

“Cô ấy rất ra dáng quý cô,” tôi đáp lại như một cách châm chọc vô hại.

“Thế thì càng tồi cho anh. Điều đó có nghĩa là cô ta chẳng thể xoay chuyển nổi đâu.”

“Cô ấy sẽ hợp với những cuốn tiểu thuyết thời thượng.”

“Ồ vâng, cô ta hợp với mấy loại đó lắm!” người mẫu của tôi hóm hỉnh tuyên bố. “Họ chưa chán ngấy chúng sao chứ?” Tôi vẫn thường hay phàn nàn về những thứ ấy với cô Churm trong sự tâm tình.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.