Một bà cụ, ngồi trong một phòng khách trần cao, vừa cho dịch chiếc ghế xích lại gần lò sưởi, nơi bà đang ngồi đan len và sưởi ấm đôi đầu gối. Bà khoác trên mình bộ tang phục sẫm màu; khuôn mặt bà toát lên vẻ cao quý đã phai mờ, dẫu vậy vẫn được dung hòa bởi nét mím môi có phần cố chấp theo một nỗi bận tâm nào đó đang cuộn trào trong tâm trí. Bà ngồi cách xa ngọn đèn, nhưng dẫu ánh mắt vẫn dán vào đôi kim đan đang chuyển động, bà chẳng hề nhìn chúng. Thứ mà bà thực sự nhìn thấy lại là một chuỗi những sự việc hoàn toàn khác. Căn phòng rộng rãi và mờ ảo; màn sương mù dày đặc của thành phố London đã luồn lách vào bên trong dẫu qua cả những lớp rào chắn kiên cố nhất. Không gian ngập tràn những món đồ tối màu, đồ sộ và có giá trị. Bà cụ ngồi bất động, ngoại trừ nhịp điệu đều đặn của đôi kim đan va vào nhau lách cách, trông chúng thân thuộc và mang nhiều biểu cảm như những ngón tay nối dài của chính bà. Nếu bà đang nghiền ngẫm điều gì, thì bà đang suy tính nó một cách vô cùng thấu đáo.
Khi bà ngẩng lên đón sự xuất hiện của một thiếu nữ đôi mươi, người ta có thể đoán rằng sự có mặt của cô tiểu thư này không làm gián đoạn sự trầm mặc của bà, mà trái lại, như góp phần làm sâu sắc thêm những suy tư ấy. Cô thiếu nữ sở hữu vẻ đẹp say đắm lòng người, cũng đang mặc một bộ tang phục mang nét tươi mới – nếu trang phục để tang có thể coi là tươi mới – mang phong thái của một bộ đồ vừa mới được may mặc và chưng diện. Cô đi thẳng đến chiếc chuông bên cạnh lò sưởi và kéo nó, trong khi tay kia cầm một bức thư đã dán phong bì và ghi địa chỉ. Người đồng hành lớn tuổi liếc nhìn bức thư trong thinh lặng; rồi lại đắm chìm vào công việc đan lát với vẻ chăm chú hơn. Cô gái đứng lảng vảng gần lò sưởi, không nói một lời, và sau một khoảng lặng vừa đủ, đầy trang trọng, người quản gia xuất hiện theo tiếng chuông. Thời gian chờ đợi đủ lâu để khoảng không im lặng giữa hai người phụ nữ trở nên kéo dài. Người trẻ tuổi đề nghị quản gia chú ý gửi bức thư đó đi; và sau khi ông lui ra, cô thẫn thờ đi quanh phòng, như để tạo cơ hội cho người bà – vị trưởng bối của gia đình – bắt đầu một cuộc trò chuyện mà bản thân cô không muốn là người khơi mào trước. Do người đồng hành cũng cứng rắn chẳng kém gì cô, nên bầu không khí căng thẳng ấy, dẫu trời đã khuất bóng từ lâu, có lẽ còn kéo dài thêm nữa. Nhưng chỉ một lúc sau, bà cụ dẫu có phần miễn cưỡng, cũng đành thừa nhận thế thượng phong của cô cháu gái.
“Con đã viết thư cho mẹ con chưa?”
“Rồi ạ, nhưng chỉ vài dòng ngắn ngủi để báo rằng con sẽ sang thăm mẹ vào sáng mai.”
“Đó là tất cả những gì con muốn nói sao?” bà nội hỏi.
“Con không rõ bà muốn con phải nói gì nữa.”
“Bà muốn con nói rằng con đã định đoạt dứt khoát rồi.”
“Vâng, con đã quyết định như vậy rồi, thưa bà.”
“Con định tôn trọng di nguyện của cha con chứ?”
“Điều đó còn tùy thuộc vào việc bà hiểu thế nào là tôn trọng. Con rất thấu hiểu những tình cảm đã chi phối các quyết định của cha.”
“Ý con thế nào là thấu hiểu?” bà cụ vặn lại.
Cô gái im lặng một thoáng; rồi đáp: “Bà sẽ thấy cách hiểu của con.”
“Bà thấy rõ lắm rồi! Con sẽ đến sống với bà ta.”
“Ngày mai con sẽ bàn bạc kỹ lưỡng mọi chuyện với mẹ và nói cho mẹ biết con nghĩ đó là cách tốt nhất.”
“Tốt cho bà ta chứ còn gì nữa!”
“Điều gì tốt cho mẹ cũng là tốt cho con.”
“Còn anh chị con thì sao?” Khi cô gái không đáp lại, bà nội tiếp lời: “Điều tốt nhất cho chúng là con phải nhận thức được trách nhiệm đối với các em, và xét thấy chúng còn quá nhỏ tuổi, con nên ráng làm điều gì đó cho chúng.”
“Chúng phải tự hành động như con đã làm – chúng phải tự lập. Giờ đây chúng đã có tài sản riêng và được tự do.”
“Tự do ư? Chúng vẫn chỉ là những đứa trẻ.”
“Xin bà nhớ cho là Eric còn lớn tuổi hơn con.”
“Nó chẳng ưa gì mẹ nó,” bà cụ nói, cứ như thể đó là một câu trả lời thỏa đáng.
“Con chưa bao giờ nói là nó ưa mẹ cả. Và mẹ thì tôn sùng nó.”
“Ồ, sự tôn sùng của mẹ con ấy à!”
“Xin bà đừng chì chiết mẹ nữa,” cô gái lên tiếng sau một khoảng lặng.
Bà cụ kìm chế không chì chiết thêm, nhưng ngay khoảnh khắc tiếp theo, bà lại thốt lên: “Thật là kinh khủng cho Edith.”
“Điều gì là kinh khủng ạ?”
“Sự phụ bạc của con đối với nó.”
“Chính nó mới là kẻ phụ bạc.”
“Sự chu đáo của nó dành cho cha con mang lại danh dự cho nó.”
“Đương nhiên con là một kẻ tàn nhẫn rồi, n’en parlons plus,” cô gái nói. “Chúng ta phải đi theo con đường riêng của mỗi người,” cô nói thêm với giọng điệu đầy vẻ khôn ngoan và triết lý.
Bà nội duỗi thẳng cuộn len và bắt đầu cuộn tròn lại. “Làm ơn rung chuông gọi người hầu giùm ta,” bà cất lời sau một phút. Cô thiếu nữ liền rung chuông, và lại một khoảng chờ đợi nữa trôi qua trong bầu không khí ngượng ngùng đầy ý thức. Trước khi người hầu gái bước vào, bà chủ nhà nhận xét: “Vậy thì dĩ nhiên con sẽ không đến chỗ ta nữa đâu đấy, biết thế đi.”
“Ý bà thế nào là ‘đến’ chỗ bà?”
“Ta không thể tiếp con trên cơ sở đó được.”
“Con bé sẽ không đi cùng con đâu, nếu ý bà là vậy.”
“Ta không có ý đó,” bà cụ vừa nói vừa đứng dậy khi người hầu gái bước vào. Người đầy tớ đỡ lấy công việc trên tay bà, cho bà một bên vai và dìu bà rời khỏi phòng, trong khi Rose Tramore, đứng thẫn thờ trước lò sưởi và nhìn chằm chằm vào ngọn lửa, phải đối mặt với thực tế rằng cánh cửa nhà bà từ nay sẽ đóng sầm lại trước mặt cô trong mọi hoàn cảnh. Dù vậy, cô chẳng buồn lãng phí thời gian để gặm nhấm nỗi u buồn kỳ quặc này: nó chỉ càng tiếp thêm sức mạnh cho quyết định hành động của cô. Tất cả những gì cô có thể làm tối nay là đi ngủ, bởi cô cảm thấy kiệt sức hoàn toàn. Cô đã sống trong sự tưởng tượng về một cuộc đối đầu cận kề, và điều đó khiến cô mệt mỏi hệt như một trận chiến thực sự. Hơn nữa, đây lại là đỉnh điểm của một cơn khủng hoảng, của những tuần lễ đầy hồi hộp căng thẳng, của một áp lực dài ngày và khắc nghiệt. Cha cô đã được hạ thổ từ năm ngày trước, và sáng nay di chúc của ông đã được công bố. Buổi chiều, cô đã lo cho Edith đi St. Leonard’s cùng dì Julia, rồi sau đó cô có một cuộc trò chuyện đầy chán nản với Eric. Cuối cùng, cô đã quyết định hành động trái ngược với bản di chúc đáng sợ kia, chống lại một điều khoản ẩn chứa, nếu không muốn nói chính xác là một điều khoản trăn trối, một sự khuyến nghị đầy tính quả quyết đặc biệt. Cô đi vào phòng ngủ và chìm vào giấc ngủ yên bình của một kẻ ngay thẳng.
“Ôi, con yêu, thật tuyệt vời làm sao! Ta phải thuê một căn nhà khác mới được!” Đó là những lời người mẹ đã thốt lên để đáp lại thông báo mà Rose vừa trang trọng đưa ra, thứ mà cô từng mơ hồ kỳ vọng sẽ tạo nên một sức nặng đầy uy nghiêm. Dường như chẳng có chút cảm xúc nào được bộc lộ, và cô thiếu nữ đủ khôn ngoan để hiểu rằng điều đó không đơn thuần xuất phát từ nguyên tắc chung là lảng tránh mọi nhắc nhở của người phụ nữ vô cùng xinh đẹp đang đứng trước mặt, người trông trẻ trung hệt như chị gái cô. Mrs. Tramore chưa từng thể hiện với con gái dù chỉ là một thoáng ý thức rằng hoàn cảnh của bà rất đặc biệt; nhưng để giải thích cho sự hờ hững đến mức ấy, để đánh giá đúng sự hy sinh của Rose, thiết nghĩ cần nhiều thứ hơn là thứ chính sách khôn ngoan đó. Đó chỉ đơn thuần là một lời nhắc nhở mới mẻ rằng bà chưa từng trân trọng bất cứ điều gì, rằng bà chẳng là gì ngoài một lớp vỏ bọc được tô điểm và chuốt ve tỉ mỉ. Hoàn cảnh của bà quả thực vô cùng đặc biệt. Bà từng là nhân vật chính trong một vụ bê bối chỉ phai mờ đi trong mắt giới thượng lưu London khi nó bị lu mờ trước ánh hào quang rực rỡ của những tai tiếng đương thời. Sự chú ý đã đổ dồn vào vụ việc ấy trong suốt nhiều ngày trời, mười lăm năm về trước; người ta từng hả hê thưởng thức những bằng chứng sinh động về hành vi lăng loàn của vợ mình mà Charles Tramore đã khôn ngoan đem ra để giải trí cho một công chúng đầy hoài nghi. Vụ án được phán quyết là vô cùng tồi tệ, và ông đã giành được phán quyết ly hôn. Sự dại dột của người vợ quả thực không thể tưởng tượng nổi, dẫu đã có biết bao tiền lệ: cô ta đã bỏ bê con cái, chạy theo “gã kia” ra nước ngoài. Gã kia đã không cưới cô ta, vì không có thời gian: hắn đã mất mạng ở Địa Trung Hải do lật thuyền, trước khi thời hạn cấm kết hôn kịp hết hiệu lực.
Mrs. Tramore đã từng cố gắng vắt kiệt từ tai nạn đó chút vẻ khắc khổ của một góa phụ; nhưng tang phục chỉ càng phơi bày sự lầm lạc của bà ra trước công chúng, bà là một góa phụ có người chồng vẫn còn sống một cách khó xử. Bà không lang thang khắp lục địa theo những lối mòn kinh điển; bà quay lại London để phó mặc cho vận may. Nhưng London chẳng ban cho bà cơ hội nào, chẳng màng đếm xỉa đến bà; như bao người từng nhận xét, bạn chẳng bao giờ có thể đoán trước được London sẽ hành xử ra sao. Thành phố ấy sẽ không bao giờ dung nạp Mrs. Tramore dưới bất kỳ hình thức nào, và khi người ta nhắc đến bà – giờ đây điều đó hiếm khi xảy ra – người ta luôn đinh ninh rằng bà chẳng đi đến đâu cả. Dường như bà không sở hữu những phẩm chất mà London sẵn châm chước tha thứ; dẫu rằng trong những trường hợp mà nó tha thứ, bạn thường phải tự hỏi những phẩm chất ấy rốt cuộc là gì. Dù sao đi nữa, bà đã chẳng thành công: người tình đã chết, người chồng được quý mến và những đứa con được thương hại, bởi để bù đắp cho một đề tài bàn tán, London sẵn sàng ban phát sự thương hại đầy ngẫu hứng. Người ta cho rằng thật cao thượng và đáng chú ý khi Charles Tramore đã không đi thêm bước nữa. Nhờ đó, những thiệt thòi mà các con ông phải gánh chịu từ câu chuyện khốn khổ kia vẫn để nguyên không được khắc phục, và điều này, có phần kỳ lạ thay, lại được tính là sự hy sinh của ông. Bà nội của chúng, với những sắp xếp vô cùng chu đáo, đã chăm sóc chúng rất nhiều, và chúng tận hưởng sự pha trộn giữa buông lơi và kỷ luật dưới mái nhà của người cô ruột – Miss Tramore, một phụ nữ độc lập, vì những lý do mà hai người phụ nữ đã thảo luận tường tận, đã quyết định sống cuộc đời của riêng mình. Bà đã dựng lên một tổ ấm tại St. Leonard’s, và vùng bờ biển chật hẹp ấy đã đóng một vai trò đáng kể trong quá trình nuôi dạy những đứa trẻ nhà Tramore. Chúng biết về mẹ mình, theo cách gọi quen thuộc, nhưng chúng lại không biết mặt bà; điều đó hiển nhiên bị coi là đáng thương cho chúng hơn là cho bà. Bà có một ngôi nhà ở Chester Square, một khoản thu nhập và một chiếc xe ngựa victoria – nó phục vụ đủ mọi mục đích, vì bà chẳng bao giờ ra ngoài vào buổi tối – cùng những khóm hoa trên bệ cửa sổ, và một vẻ trẻ trung đáng kinh ngạc. Khoản thu nhập ấy được cho là một phần kết quả từ di chúc của người đàn ông vì hắn mà bà đã phạm phải sai lầm lớn nhất đời mình, và trong vẻ trẻ trung ấy ẩn chứa một sự ngầm ám chỉ có phần xấc xược rằng đó chính là chút dư âm từ mối tình ngang trái nấy.
Khi lớn lên, lũ trẻ may mắn thay đều bộc lộ những dấu hiệu về cá tính riêng biệt. Edith, cô con gái thứ, bám lấy người cô Julia; Eric, đứa con trai, bám lấy môn khúc côn cầu trên ngựa một cách cuồng nhiệt; trong khi Rose, cô con gái lớn, dường như chỉ bám lấy chính mình. Về mặt tập thể, tất nhiên, chúng vẫn gắn bó với cha, dẫu thái độ của ông trong nhóm gia đình khá ngẫu hứng và ngắt quãng. Ông là một người cuốn hút và mơ hồ; ông giống như một diễn viên tài năng nhưng thường xuyên bỏ tập. Vận mệnh, dẫu chỉ với một cú giáng đó nhưng đã vô cùng rộng lượng với ông, đã ban cho ông những kẻ đóng thế và những người gánh vác rắc rối, cùng với những quan điểm kỳ quặc, danh tiếng về gu thẩm mỹ tuyệt vời, những ván bài whist tại câu lạc bộ, những điếu xì-gà hút suốt ngày trên ghế bọc da marốc, và một sự vô định tuyệt đẹp. Tạo hóa còn ban tặng cho ông một đôi tay đẹp tuyệt mỹ, thứ mà ông đôi khi lướt qua mái đầu mượt mà của các con khi chúng vừa được chải chuốt từ phòng trẻ ra. Vào sinh nhật lần thứ mười tám của Rose, ông bảo cô rằng cô có thể đến thăm mẹ, với điều kiện những chuyến thăm đó phải giới hạn trong vòng một tiếng mỗi lần và bốn lần trong một năm. Cô phải đi một mình; những đứa trẻ khác không được bao gồm trong sự sắp xếp này. Đó là kết quả từ chuyến thăm mà chính ông đã trả cho người vợ bị ruồng bỏ theo yêu cầu khẩn thiết của bà, cuộc gặp gỡ duy nhất của họ trong suốt mười năm trời. Cô thiếu nữ biết rõ ngần ấy thông tin từ người cô Julia, người luôn đầy ắp những bí mật hay mánh lới. Cô háo hức tận dụng đặc quyền đó, và trong khoảng thời gian trôi qua trước khi cha cô qua đời, cô đã dành trúng tám tiếng đồng hồ theo đồng hồ đeo tay ở bên Mrs. Tramore. Cha cô, người vừa mâu thuẫn vừa đáng thất vọng lại vừa đáng mến, chỉ nói với cô về mẹ mình đúng một lần sau đó. Lần ấy là hệ quả từ chuyến thăm đầu tiên của cô, và ông chẳng buồn nhân cơ hội đó để hỏi xem cô nghĩ gì về nhân vật ở Chester Square hay cô cảm thấy thế nào về bà ta. Ông chỉ hỏi: “Bà ta có đưa con đi chơi không?” và khi Rose đáp: “Vâng, mẹ đưa thẳng con lên xe ngựa và chở con đi dạo dọc phố Bond Street,” ông đã cộc cằn đáp lại: “Hãy đảm bảo điều đó không bao giờ lặp lại.” Nó không bao giờ lặp lại nữa, nhưng một lần là quá đủ, vì tất cả những người quen biết họ tình cờ đều có mặt ở Bond Street vào khung giờ đặc biệt hôm đó.
Sau sự việc này, những cuộc gặp gỡ định kỳ diễn ra trong không gian riêng tư, tại phòng khách nhỏ nhắn nhưng lãng phí của Mrs. Tramore. Rose thừa nhận rằng, dẫu hiếm hoi, mẹ cô sẽ chẳng bao giờ giữ cô “cho riêng mình” nếu có bất cứ ai khác mà bà có thể đem con ra khoe. Nhưng trong khoảng không trống rỗng về mặt xã hội của người phụ nữ tội nghiệp ấy, chẳng có một bóng người; rốt cuộc bà vẫn giữ được sự chuẩn mực của riêng mình và luôn kiên quyết chọn sự cô lập thay vì những mối quan hệ kém cỏi. Thế nên cô con gái chỉ phải đối diện với tình mẫu tử thuần túy; chẳng cần phải dùng những từ ngữ hoa mỹ để định hình điều đó. Lúc này, cô thiếu nữ đã tích lũy cho mình một tập hợp những ý tưởng được thu thập qua những tiến trình không thể thấu hiểu; trong sự bài xích dành cho người mẹ mang thân phận mập mờ ấy, cô đã nếm trải thứ trái cây cay đắng của cây tri thức. Cô không chỉ có cái nhìn tương đối về những gì mọi người đã làm, mà còn có phán đoán riêng cho từng trường hợp. Cô có một cái nhìn đặc biệt về người cha của mình, thứ không hề cản trở việc ông rất thân thiết với cô, nhưng lại tác động trực tiếp đến quyết định của cô sau khi ông qua đời: làm chính xác điều mà ông từng bày tỏ mong muốn cô không nên làm. Trong bức tranh tổng thể ấy, bà nội và khối tài sản của bà chiếm một vị trí quan trọng, kèm theo xác suất rất cao là mọi sự thụ hưởng từ khối tài sản đó giờ đây sẽ bị tước đoạt khỏi cô. Nó cũng bao gồm xu hướng rõ rệt của Edith trong việc tiếp nhận lề luật, và chắc chắn về lâu dài sẽ là một kỷ vật có giá trị hơn từ Miss Tramore, đồng thời mở ra câu hỏi liệu hành động của chính cô có góp phần khiến cho hành vi của em gái trở nên nhẫn tâm hay không. Tuy nhiên, câu trả lời cho câu hỏi này sẽ phụ thuộc vào sự thành công trong hành động của cô, thứ rất có thể sẽ chẳng đáng là bao. Thái độ của Eric thì vô cùng đơn giản: cậu ta không bận tâm đến việc quen biết những kẻ không biết người nhà cậu. Nếu mẹ cậu có thể quay lại tầng lớp thượng lưu, có lẽ cậu sẽ đoái hoái tới bà. Rose Tramore đã quyết định làm những gì có thể để biến kết quả đó thành hiện thực; và thật kỳ lạ thay – sự mê tín và dị giáo trong cô hòa quyện vào nhau – một phần lớn động lực của cô nằm ở giá trị mà cô gán cho sự tôn phong ấy.
Giờ đây, cô chẳng màng nghĩ ngợi nhiều về bản thân mẹ mình, và nếu ánh mắt cô dán chặt vào một thành tựu đặc biệt nào đó, thì nguyên nhân chủ yếu là vì thành tựu ấy và để thỏa mãn nguồn năng lượng tiềm ẩn trong người, chứ không phải vì trái tim cô bị bóp nghẹt bởi sự đau khổ của người phụ nữ đó. Trái tim cô chưa từng bị bóp nghẹt, dẫu cô đã sẵn sàng chìa nó ra để trải nghiệm. Mục đích của cô chỉ là một trò chơi mang tính đạo đức, nhưng về bản chất nó vẫn là một trò chơi. Trong số những ý tưởng tôi vừa đề cập, cô có ý tưởng riêng về sự khải hoàn. Cô đã nắm bắt được nốt nhạc tất yếu, cao độ chuẩn xác, ngay trong chuyến thăm đầu tiên tới Chester Square. Cô đã đến đó trong niềm phấn khích tột độ, để rồi sự phấn khích ấy bị bỏ lại nguyên vẹn theo cách gợi cô nhớ đến một khúc aria khó nhằn từng nghe ở nhà hát opera mà chẳng ai thèm vỗ tay tán thưởng người biểu diễn. Sự tẻ nhạt đến phát nực ấy từng khiến cô chán chường, và cảnh tượng này cũng mang lại cảm giác tương tự, theo một cách khác. Một phần sự bồn chồn của cô xuất phát từ việc dì Julia đã tiết lộ cho cô – theo điệu bộ của một lời tâm sự tuyệt đối không được hé lộ với ai – rằng ngoại hình của cô chính là bản sao y hệt của người phụ nữ ở Chester Square. Động lực thúc đẩy tuyên bố ấy là chuyện riêng giữa dì Julia và lương tâm của bà; nhưng đối với cô thiếu nữ, đó là một niềm xúc động lớn lao khi phát hiện ra người tiếp đón mình lại xinh đẹp nhường ấy. Bà cao ráo và mảnh mai tuyệt mỹ; mái tóc đúng chuẩn gu của Rose Tramore hơn bất kỳ mái tóc nào cô từng thấy, hoàn hảo đến từng chi tiết trong cách tạo kiểu, cùng một làn da và vóc dáng luôn được ca ngợi là “đáng yêu”. Đôi mắt bà đầy sức hút không thể chối từ, và trang phục cũng vậy, dẫu có lẽ trang phục còn chuẩn mực đến từng chi tiết hơn cả đôi mắt. Vẻ bề ngoài của bà mang dấu ấn của sự ưu việt bậc nhất theo cảm nhận của con gái; dẫu có thể đề cập thêm rằng đây chưa bao giờ là nhận định chung của tất cả mọi người. Đó là một sự mặc khải đối với Rose khi nhận ra bản thân mình trông cũng có đôi nét giống như thế. Tuy nhiên, cô thừa hiểu rằng dì Julia đã lâu không gặp lại người cựu em dâu bị phế truất, và cô mang ấn tượng chung rằng Mrs. Tramore ngày nay là một tác phẩm hoàn thiện hơn – chẳng hạn như về phong thái trẻ trung – so với bất kỳ thời điểm nào trước đây. Chẳng có chút phấn khích nào từ phía bà – tất cả cảm xúc ấy thuộc về người khách viếng thăm; chẳng có chút bộc lộ tình cảm nào – điều đó đã bị loại trừ bởi kế hoạch định sẵn, chưa kể đến những điều kiện mang tính bản năng nguyên thủy hơn. Ngay từ đầu, Rose đã thoáng nhận ra kế hoạch của mẹ mình. Đó là không nhắc đến bất cứ điều gì và không ngầm ám chỉ điều gì, không thừa nhận, không giải thích cũng chẳng thanh minh. Bà sẽ phó thác mọi sự cho đứa con gái; ở bên con gái, bà được an toàn. Bà chỉ muốn quay trở lại giới thượng lưu; bà thậm chí sẽ phó mặc cả điều đó cho con gái, người mà bà đối xử không như một đứa con căng thẳng, anh dũng, một sinh thể của sự thăng hoa và cống hiến, mà như một người bạn mới, xinh đẹp, thông minh, hữu ích, trẻ hơn mình một chút. Ngay trong ngày đầu tiên đó, bà đã hào hứng bàn về những thợ may áo quần. Dĩ nhiên, tội nghiệp thay, cần phải nhớ rằng trong hoàn cảnh của bà, chẳng có mấy thứ để mà bàn luận. “Bà ấy muốn được ra ngoài giao thiệp trở lại; đó là điều duy nhất trên đời này bà ấy muốn,” Rose đã nhanh chóng, tóm tắt tự nhủ với lòng mình. Đã có phần tiếp theo cho nhận xét ấy, được thốt lên trong sự đắm chìm tột độ tại phòng riêng nửa giờ trước khi cô đưa ra quyết định quan trọng với bà nội vào buổi tối định mệnh đó: “Vậy thì chính tay con sẽ đưa mẹ ra ngoài!”
“Nó sẽ kéo con xuống đáy vực, nó sẽ kéo con xuống đáy vực đấy!” Julia Tramore đã tự cho phép mình thốt lên với cô cháu gái vào ngày hôm sau, với giọng điệu của một lời tiên tri đầy sốt sắng.
Vì lý thuyết của chính cô thiếu nữ là mọi sự kéo xuống (nếu có) thực chất sẽ theo chiều hướng đi lên, và hơn nữa lại do chính tay cô thực hiện, nên cô có thể nhìn người cô của mình bằng ánh mắt lạnh lùng và không một chút gợn sóng.
“Vậy thì tốt thôi, khi ấy con sẽ vượt khỏi tầm mắt của dì, vươn lên cái đỉnh cao mà dì đang ngự trị, và con sẽ chẳng làm phiền gì đến dì nữa đâu.”
“Con đang trách cứ sự hy sinh vô tư lự của ta, trách cách ta vất vả vì con, cách ta sống vì con đấy phỏng?” Miss Tramore gặng hỏi.
“Xin dì đừng trách con vì đã tử tế với mẹ ruột, và con sẽ chẳng trách dì bất cứ điều gì.”
“Bà ta sẽ cấm cửa con khỏi mọi thứ – bà ta sẽ khiến con bỏ lỡ tất cả,” Miss Tramore tiếp lời.
“Vậy thì bà ấy sẽ giúp con bỏ lỡ rất nhiều thứ gớm ghiếc,” cô gái đáp.
“Con còn quá trẻ để dấn thân vào những sự lố bịch ấy,” bà cô tuyên bố.
“Thế mà Edith, đứa em trẻ tuổi hơn con, xem chừng lại quá già để vướng vào những thứ đó: dì sắp xếp điều ấy thế nào? Xã hội của mẹ sẽ làm con già dặn hơn,” Rose đáp lại.
“Đừng có nhắc đến mẹ con trước mặt ta; con chẳng có người mẹ nào hết.”
“Vậy nếu con là một đứa trẻ mồ côi, con buộc phải tự mình định đoạt mọi chuyện.”
“Con đang bênh vực bà ta, con đang tán thành bà ta sao?” Miss Tramore gào lên, kẻ tỏ ra lép vế trước cô cháu gái về khả năng ăn miếng trả miếng, và những giới hạn nhận thức khiến cô gái có vẻ hỗn xược.
Rose nhìn bà một thoáng trong thinh lặng; rồi quay người bước đi và nói: “Con nghĩ mẹ vô cùng xinh đẹp.”
“Và con cũng định trở nên xinh đẹp theo cái cách ấy phỏng?”
“Phong thái của mẹ là hoàn mỹ; đó sẽ là một hình mẫu tuyệt vời. Nhưng con không thể bàn luận về mẹ mình với dì được.”
“Rồi con sẽ phải bàn luận về bà ta với những kẻ khác thôi!” Miss Tramore tuyên bố rồi bước giật lùi ra khỏi phòng.
Rose tự hỏi liệu đây là một lời sấm truyền mang tính chung chung hay cụ thể. Có điều gì đó mà người cô ngầm ám chỉ qua câu nói đó, nhưng ngặt nỗi người cô của cô hiếm khi nhắm tới điều tốt đẹp nhất có thể có. Miss Tramore đã từ St. Leonard’s lên đây theo bức điện tín từ chính đấng sinh thành của bà, bởi một dịp như thế này mang lại, dẫu chỉ trong vài giờ, một sự nới lỏng nhất định trong những bất đồng của họ. “Hãy làm bất cứ điều gì có thể để ngăn con bé lại,” bà cụ từng dặn; nhưng cô con gái nhận ra rằng những gì cô có thể làm chẳng đáng là bao. Cả hai đều mang một cảm giác bất lực khi nhận ra Rose đã suy tính về vấn đề này thấu đáo hơn họ rất nhiều; và điều đó khiến Mrs. Tramore cảm thấy vô cùng bực bội, với tư cách là người tự cho mình thông minh hơn cả. Một vấn đề được suy ngẫm đến tận cùng khả năng của bà luôn bị bà coi là đã hoàn thành xong sứ mệnh nhân sinh của nó; bà chưa từng chạm trán một bóng ma nào trỗi dậy từ cõi diệt vong ấy. Luận điểm lớn nhất của họ là Rose sẽ tự cô lập chính mình; và quả nhiên nếu cô chẳng sợ điều đó thì cô chẳng sợ bất cứ thứ gì trên đời. Julia Tramore đành báo cáo với mẹ rằng cô cháu gái cứng đầu đến nhường nào. Cô đã sẵn sàng rời khỏi ngôi nhà, mang theo những món đồ đạc của mình, hoặc phần tài sản thuộc về cô, những thứ đã tích tụ lại ở đây trong suốt thời gian cha cô lâm bệnh. Sự ra vào tấp nập của người hầu gái, tiếng đóng sập các thùng các-tông, việc gọi xe bốn bánh liên tục diễn ra; đối với bà cụ Mrs. Tramore, dường như một phần sự chướng tai gai mắt, sự vô luân trong mối quan hệ tương lai của cô cháu gái đã sớm bao trùm khắp căn nhà. Đó là sự vi phạm bầu không khí tang tóc vẫn còn vảng vất nơi đây, và từ vẻ mặt u ám đầy phẫn nộ của nữ chủ nhân ngôi nhà, người ta có thể suy diễn không hẳn là cô con gái sắp sửa dời đi, mà giống như người mẹ sắp sửa bước chân vào hơn. Chẳng có một cuộc trò chuyện nào về đề tài kinh khủng ấy được dạo qua trong bữa trưa; bởi tại bàn ăn của Mrs. Tramore (con trai bà chưa từng đến dự) luôn có sự hiện diện của những vị khách lang thang thuộc cả hai giới, ngay cả sau những đám tang và bao nỗi khốn khổ khác, những kẻ mang phương châm sống là phải vui tươi và hời hợt. Rose đã an tọa cứ như chẳng có chuyện gì xảy ra – nghĩa là chẳng có tai họa nào tồi tệ hơn cái chết của cha cô; nhưng chẳng một ai đả động đến những gì người khác đang bận tâm suy nghĩ.
Trước khi cô rời khỏi nhà, một người hầu mang đến cho cô lời nhắn từ bà nội – bà cụ muốn gặp cô trên phòng khách. Cô đã đội mũ cài khăn tang, và bước xuống lầu cứ như sắp sửa bước lên chiếc xe chờ sẵn. Mrs. Tramore vẫn ngồi đó với cuộn đan muôn thuở, thậm chí chẳng thèm ngẩng đầu lên khi, sau một khoảng lặng dường như đong đầy sự ghê tởm tột độ, trong lúc Rose đứng bất động, bà cất lời: “Ta tự hỏi liệu con có thực sự hiểu mình đang làm gì không.”
“Con nghĩ là có. Con đâu có ngốc nghếch đến thế.”
“Ta chưa từng nghĩ con ngốc; nhưng ta chẳng tài nào hiểu nổi con lúc này nữa. Con đang từ bỏ tất cả mọi thứ.”
Cô thiếu nữ suýt bật cười hỏi liệu bà nội có tự coi mình là “tất cả mọi thứ” hay không; nhưng cô kìm nén câu hỏi ấy lại, thay vào đó đáp rằng cô biết mình đang từ bỏ rất nhiều.
“Con đang bước một bước mà hậu quả của nó con sẽ phải gánh chịu đến cuối đời,” Mrs. Tramore tiếp lời.
“Với một lương tâm trong sạch, con vô cùng hy vọng thế,” Rose đáp.
“Lương tâm của cha con đủ tốt đối với mẹ ông; nó lẽ ra cũng phải đủ tốt đối với con gái ông chứ.”
Rose ngồi xuống – cô đủ tư cách để làm thế – tựa hồ như cô muốn tỏ ra vô cùng chăm chú và vẫn sẵn sàng tiếp thu những lý lẽ tranh luận. Nhưng hành động biểu trưng ấy chỉ mở đường cho câu nói đầy kinh ngạc thốt lên sau một khoảnh khắc: “Con không nghĩ cha có chút lương tâm nào đâu.”
“Vì chúa, con đang nói cái thứ ngôn từ quái đản gì thế này?” Mrs. Tramore kêu lên qua cặp kính lão. “Sinh linh đáng yêu và tuyệt vời nhất từng tồn tại trên cõi đời này cơ mà!”
“Cha rất tử tế, có những bốc bồng vô cùng đáng yêu, vô cùng thú vị. Nhưng cha chưa từng suy ngẫm sâu xa.”
Mrs. Tramore trân trân nhìn cô, như thể đang nghe một thứ tiếng nước ngoài chưa từng được biết đến, một mớ hỗn độn, một thứ ngôn ngữ lủng củng. Cuộc đời bà được cấu thành từ những tiểu tiết vụn vặt, nhưng bà chưa bao giờ phải đối phó, về mặt trí tuệ, với một nét sắc thái tinh vi nào cả. Rồi trong lúc đôi kim đan, vốn khựng lại một tích tắc, lại bắt đầu bay lượn thoăn thoắt, bà đáp lại: “Con có biết con là gì không, con yêu? Con là một con nhóc đạo đức giả đầy kinh khủng. Con vớ được cái giọng điệu ấy ở đâu ra thế?”
“Dĩ nhiên con không có ý định phán xét giữa hai người họ,” Rose tiếp lời. “Con chỉ có thể phán xét giữa mẹ và bản thân mình. Cha không thể phán xét thay cho con được.” Và dứt lời, cô đứng dậy.
“Người ta nghe xong cứ tưởng con là một kẻ vô ơn tàn nhẫn. Ta chưa bao giờ nghĩ con như thế cả.”
“Cảm ơn bà vì câu nói đó.”
“Con đang dấn thân vào một cuộc chiến chống lại xã hội,” Mrs. Tramore tiếp tục, cao hứng bày tỏ một tràng hùng biện hiếm hoi. “Xã hội sẽ đặt con đúng vào cái xó của con cho mà xem.”
“Bộ xã hội không còn nhiều việc khác bận tâm hơn sao?” cô thiếu nữ hỏi lại.
Câu hỏi mang đầy tính sắc sảo ấy khiến người bà chỉ biết đáp trả bằng một câu trả lời mang tính tạm bợ và có phần qua loa. “Sự vô minh của con sẽ thật đáng thương nếu hành vi của con không quá mức điên rồ.”
“Ồ không; con biết thừa mẹ sẽ làm gì mà!” Rose đáp lại, gần như vô cùng vui vẻ. “Bà ấy sẽ kéo con xuống đáy.”
“Bà ta thậm chí còn chẳng thèm làm nổi điều đó,” bà cụ phản bác đầy mâu thuẫn. “Bà ta sẽ giam cầm con mãi mãi trong cái xó xỉnh tẻ nhạt ấy.”
“Con sẽ sang thăm bà, thưa bà nội, khi nào con muốn tìm thứ gì đó náo nhiệt hơn.”
“Con có thể đến nếu thích, nhưng con sẽ chẳng bước qua nổi cánh cửa chính đâu. Nếu con dám rời khỏi ngôi nhà này ngay bây giờ, con đừng hòng bước chân trở lại đây nữa.”
Rose chần chừ một thoáng. “Bà nói thật chứ ạ?”
“Con có thể tự phán xem ta có phải kẻ chọn thời điểm này để đùa cợt hay không.”
“Vậy thì tạm biệt bà,” cô gái nói.
“Tạm biệt.”
Rose rời khỏi căn phòng một cách suôn sẻ; nhưng khi vừa ra đến phía bên kia cánh cửa, ngoài chiếu nghỉ, cô sụp xuống một chiếc ghế và vùi mặt vào hay bàn tay. Cô đã bật khóc nức nở, và ngồi sụt sùi ở đó một lúc lâu, cố gắng hết sức để trấn tĩnh lại, nhằm bước xuống lầu mà không để lộ bất kỳ dấu vết xúc động nào, lướt qua mặt đám gia nhân và rất có thể lại chạm mặt dì Julia lần nữa. Mrs. Tramore đã quá già để có thể khóc; bà chỉ có thể buông thõng cuộn đan xuống và ngồi im lìm suốt một thời gian dài với cái đầu cúi gằm và đôi mắt nhắm nghiền.
Rose đã tính toán không sai về người dì Julia của mình; dẫu chẳng có bóng dáng tên lính gác cửa nào, nhưng vị trinh nữ cảnh giác ấy đang túc trực ngay chân cầu thang. Tuy nhiên, bà không hề gây khó dễ; chỉ cất lời: “Có ai đó ở phòng khách nhỏ đang muốn gặp con.” Cô thiếu nữ đòi gặng hỏi tên, nhưng Miss Tramore chỉ mấp máy môi không thành tiếng, nháy mắt liên hồi và xua tay ra hiệu. Rose lập tức nhận ra trên đời này chỉ có đúng một gã đàn ông duy nhất khiến người cô phải bày ra vẻ mặt thâm trầm đến thế. “Đại úy Jay ư?” đôi mắt cô tự hỏi, trong khi ánh mắt của Miss Tramore lúc bấy giờ trông hệt như một kẻ chủ mưu: chúng là đôi mắt duy nhất lộ vẻ bối rối mà Rose bắt gặp trong suốt ngày hôm đó. Điều đó càng khiến câu trả lời tiếp theo của dì Julia trở nên lấp lửng, sau khi cô cháu gái hỏi liệu bà có thông báo trước với vị khách này hay không. Miss Tramore chỉ phớt lờ rằng anh ta đã ở trên lầu cùng mẹ cô – bộ cô chưa nhắc đến sao? – và đã chờ đợi cô từ nãy tới giờ. Bà tự cho mình là tinh ranh khi không đặt vấn đề liệu cô có muốn gặp anh ta hay không như một đặc ân dành cho anh ta hay cho chính cô; bà trình bày nó như một nghĩa vụ, và chốt lại bằng câu tuyên bố: “Thật không công bằng với anh ấy, thật không tử tế chút nào nếu không để anh ấy nói chuyện với con trước khi con rời đi.”
“Anh ấy muốn nói gì chứ?” Rose vặn hỏi.
“Cứ vào trong ấy mà tự tìm hiểu.”
Thực ra cô thừa biết, bởi cô đã từng trải qua rồi; nhưng sau khi đứng ngập ngừng một thoáng, cô vẫn bước vào. “Phòng khách nhỏ” là tên gọi quen thuộc bấy lâu của một căn phòng sinh hoạt rộng rãi dưới tầng trệt, nơi từng được cha cô sử dụng trong những khoảng thời gian ông thường xuyên lưu trú tại Hill Street – những chuyến ghé thăm ngày càng trở nên thường xuyên hơn sau khi ngôi nhà ở vùng quê của ông bị bán tháo với một cái giá mà Rose thừa biết là tồi tệ, hệ quả của việc ông tiêu xài quá tay. Ông được giữ lại điền trang ở Hertfordshire còn mẹ ông giữ căn ngôi nhà ở London, theo thỏa thuận chung là họ sẽ hoán đổi cho nhau; nhưng trong những năm gần đây, thỏa thuận ấy ngày càng trở nên cứng nhắc, chủ yếu dựa trên tổn thất của mẹ ông. Căn phòng ngập tràn ký ức, thói quen và những món đồ của ông – sách vở, tranh ảnh và những món đồ trang trí lặt vặt, những thứ giờ đây thuộc về sở hữu của Eric. Rose từng ngồi ở đây suốt hàng giờ đồng hồ kể từ khi ông qua đời; đây là nơi cô cảm thấy mình còn được ở gần ông nhất. Nhưng cô lại cảm thấy khoảng cách với ông bỗng xa vời khi Đại úy Jay đứng thẳng người dậy ngay lúc cô đẩy cửa bước vào. Đó là một sự hiện diện hoàn toàn khác biệt. Cha cô chưa từng ưa Đại úy Jay. Bản thân cô thì có, nhưng chưa đủ lớn để biến sự lạnh nhạt của cha thành một vấn đề rắc rối to tát. Tuy nhiên, vào buổi chiều hôm nay, cô dự cảm thấy những rắc rối đang chực chờ. Ngay từ phút ban đầu chẳng hạn, cô đã không hài lòng việc anh ta lại đi thông đồng để tạo ra một bất ngờ như thế với bà nội và dì Julia của cô. Chắc chắn là dì Julia đã sai người đi gọi anh ta; bà nội thì sẽ không đời nào làm thế. Hành động ấy lập tức kéo anh ta về phe họ, và Rose cảm thấy thất vọng gần như thể cô chưa từng biết rằng đó đích thị là vị trí tự nhiên của anh ta. Anh ta chưa từng đến thăm riêng cô, nhưng nếu đó là điều anh ta muốn làm thì tại sao không đợi cho đến khi cô đã dọn về dưới mái nhà của mẹ mình chứ? Cô thừa biết lý do, nhưng cô thầm nuôi một chút hứng thú đầy bực bội trong việc ép anh ta phải thốt ra điều đó. Dù sao đi nữa, cô vẫn đủ mến anh ta, nếu xét theo tiêu chuẩn về những gì cô có thể sai khiến anh ta làm.
Ở con người Bertram Jay hội tụ những yếu tố pha trộn đầy ngạc nhiên; bạn sẽ đi lạc đường trong việc đọc vị anh ta nếu bạn đinh ninh tìm kiếm những mảnh ghép bổ trợ cho một số phẩm chất nào đó của anh ta. Tuy nhiên, anh ta sẽ chẳng mảy may gây cho bạn ấn tượng là một kẻ khuyết thiếu, bởi trong mọi trường hợp mà bạn không tìm thấy mảnh ghép bổ trợ, bạn chắc chắn sẽ tìm thấy một nghịch lý. Anh ta phục vụ trong Binh chủng Công binh Hoàng gia, có dáng người cao, gầy và bờ vai hơi nhô cao. Trông anh ta ra dáng một người lính từ đầu đến chân, thế nhưng vẫn có những người cho rằng anh ta đã bỏ lỡ thiên bẩm của mình khi không trở thành một mục sư. Anh ta quan tâm sâu sắc đến đời sống tâm linh của quân đội một cách công khai. Những người khác, qua sự quan sát kỹ lưỡng hơn, lại cảm thấy rằng mảnh đất dung thân phù hợp nhất của anh ta không phải là quân đội hay nhà thờ, mà đơn thuần là thế giới ngoài kia – cái thế giới xã hội chủ nghĩa, thành công và trần tục. Nếu tay này cầm kiếm và tay kia cầm Kinh thánh, thì chắc chắn anh ta có giấu một cuốn Niên giám Tòa án (Court Guide) ở đâu đó trên người. Sắc diện của anh ta góc cạnh và khôi ngô, đôi mắt vừa lạnh lùng vừa nhân hậu, mái tóc đen thẳng mượt mà không chút lay động và đã điểm xuyết những sợi bạc từ sớm. Chẳng có điều gì tồn tại trên đời này mà anh ta không đón nhận một cách cực kỳ nghiêm túc. Anh ta có năng lực làm việc hạng nhất và một tham vọng được tổ chức tỉ mỉ hệt như một bản kế hoạch xâm lược của quân đội Đức. Niềm giải khuây thực sự duy nhất của anh ta là đi lễ nhà thờ, nhưng anh ta vẫn tham gia các buổi tiệc tùng khi có thời gian. Nếu anh ta đem lòng yêu Rose Tramore, điều đó chỉ khiến anh ta bị phân tâm theo đúng nghĩa đen giống như tôn giáo của mình, và nó được gom vào lĩnh vực thuộc đời sống vốn đã bị chia nhỏ đến mức tối đa của anh ta. Thật vậy, tôn giáo của anh ta thuộc loại có tính xâm lấn và thôn tính. Nhìn từ trực diện, anh ta trông có vẻ rụt rè và ngẩn ngơ, nhưng anh ta lại sẵn sàng dấn thân theo một cách (chỉ tính riêng trên những con đường bình yên) hoàn toàn mâu thuẫn với sự nhút nhát. Ví dụ như anh ta có niềm đam mê cháy bỏng với việc diễn thuyết ngoài trời, nhưng lại không được đánh giá cao về khoản này trừ khi anh ta có thể ứng cứu bản thân bằng một bài thánh ca. Trong giao tiếp, anh ta dán chặt đôi mắt vào bạn với một vẻ minh bạch không chút sắc thái, như thể anh ta chẳng hiểu bạn đang nói gì và – theo một cách khiến nhiều người phải đỏ mặt – chờ đợi một lúc lâu trước khi cất lời đáp trả. Đơn giản chỉ vì anh ta đang cân nhắc những nhận xét của họ dưới nhiều mối liên hệ hơn mức họ từng dự tính. Trên khuôn mặt anh ta hoàn toàn không tồn tại bất kỳ biểu cảm nào ngoại trừ biểu cảm vừa kể trên, và trong lĩnh vực chuyên môn của mình, anh ta đã sớm đạt được những thành tựu vô cùng nổi bật.
Anh ta đã gặp Rose Tramore lần đầu tiên vào Chủ nhật của tháng Ba năm trước, tại một vùng quê nơi cô đang ghé lại cùng cha mình, và năm tuần sau đó, anh ta đã viết thư ngỏ lời cầu hôn cô. Đương nhiên cô đã đưa bức thư cho cha xem, và ông bảo rằng ông sẽ vô cùng hài lòng nếu cô tống cổ Đại úy Jay đi cho khuất mắt. “Con gái yêu của chúng ta ạ,” ông nói, “chúng ta thực sự phải tìm một kẻ nào đó thú vị hơn thế nhiều.” Rose đã từ chối vinh dự ấy một cách hết sức nhã nhặn và tử tế, nhưng không chỉ đơn thuần vì cha cô muốn thế. Bản thân cô cũng chẳng muốn bứt bông hoa này khỏi cành, dẫu cho khi chàng trai trẻ viết thư lần nữa, bày tỏ hy vọng rằng anh ta có thể hy vọng – rằng anh ta sẵn lòng chờ đợi bao lâu cũng được – và xin phép liệu đôi khi anh ta có còn được ghé thăm cô không, cô đã đáp lại thậm chí còn ôn tồn hơn cả lần đầu. Cô từng cho cha xem bức thư trước, nhưng bức này thì không; cô chỉ tường thuật lại nội dung cho ông nghe, đồng thời đưa cả bức thư của người gửi cho ông xem xét. Hơn thế nữa, Đại úy Jay còn viết thư cho Mr. Tramore, và ông đã hồi âm một cách xã giao, nhưng mơ hồ đến mức suýt chút nữa bỏ quên luôn cả chủ đề đang được bàn thảo – một bức thông điệp khiến tội nghiệp Bertram phải trầm ngâm suy tính suốt một thời gian dài. Anh ta chưa bao giờ có thể chạm đến tận cùng của sự hời hợt, và mọi phép tắc lịch sự cũng như quy ước xã hội đều mang ý nghĩa vô cùng sâu sắc đối với anh ta. May mắn thay cho anh ta là bà nội của Rose lại quý mến anh ta, anh ta đáp ứng được tầm nhìn xa của bà; thế là một mối quan hệ được thiết lập dưới vỏ bọc cho phép anh ta thỉnh thoảng vẫn xuất hiện tại Hill Street – xuất hiện trên danh nghĩa là để thăm nữ chủ nhân ngôi nhà. Anh ta từng có những sự cắn rứt lương tâm về tính chân thực trong những chuyến viếng thăm của mình, nhưng rồi anh ta cũng tự gạt bỏ được; anh ta có quá nhiều điều phải day dứt đến mức buộc phải phát minh ra một lối đi chung, phải đào một cái mương thoát nước trung tâm. Julia Tramore tình cờ gặp anh ta khi bà lên thành phố, và bà dành cho anh ta cái nhìn thiện cảm hơn so với mức đánh giá thông thường của bà dành cho những kẻ được mẹ bà sủng ái. Nỗi sợ phải đồng quan điểm với bà cụ là một động cơ, nhưng có một động cơ mạnh mẽ hơn trong trường hợp cụ thể này, đó là nỗi sợ phải đồng điệu với cô cháu gái – người đã từ chối anh ta. Hoàn cảnh của anh ta có thể coi là đã khởi sắc khi Mr. Tramore lâm bệnh nặng đến mức những người xung quanh đành để đôi mắt thay cho lời nói mỗi khi nhắc đến khả năng hồi phục của ông; và dưới ánh sáng từ cái chết gần đây của người đàn ông đáng thương ấy, tình thế của anh ta chắc chắn đã tốt hơn bao giờ hết.
Anh ta chỉ ở lại với cô chưa đầy mười lăm phút, nhưng khoảng thời gian đó cũng đủ để anh ta nắm bắt được tình hình. Sau khi ngỏ lời chia buồn về nỗi mất mát của cô, hệt như một nhà truyền giáo vô cùng ôn hòa đang trò chuyện với một thiếu nữ xinh đẹp người Polynesia, anh ta để lộ cho cô biết rằng anh ta đã hay tin từ những người bạn của cô về bước đi đầy quyết liệt mà cô sắp sửa thực hiện. Điều này dẫn đến việc họ dành cho nhau mười phút mà theo suy nghĩ của cô, nó mang lại nhiều ánh sáng soi rọi vào tính cách của anh ta hơn bất kỳ điều gì từng diễn ra giữa họ trước đây. Ở bên anh ta, cô luôn có cảm giác như mình đang đứng trên mép vực, nhìn xuống một thứ gì đó vô cùng sâu thẳm. Ngày hôm nay, cảm giác về cái giếng thẳm đứng ấy vẫn hiện hữu, nhưng nó giống một vực thẳm của sự hỗn loạn và rối ren hơn là một không gian rộng lớn, sáng sủa nơi cô từng tưởng tượng mọi thứ đều được sắp xếp ngăn nắp thành từng ô, trông giống như những chiếc kệ và ngăn kéo được dán nhãn mác trong tiệm thuốc tây. Anh ta thảo luận mà chẳng cần ai mời gọi, anh ta kêu gọi dẫu chẳng có tư cách để lên tiếng. Anh ta chẳng là gì ngoài một kẻ theo đuổi được dung thứ sau khi đã bị từ chối, nhưng anh ta lại mặc nhiên tự cho mình quyền tham gia vào công việc của cô một cách kỳ lạ. Anh ta ngầm định đủ mọi thứ khiến cô phải chùn bước lùi lại. Anh ta ám chỉ rằng giờ đây mọi thứ đều đang ủng hộ họ đi đến một sự đồng thuận, một khi cô chưa từng thông báo rằng anh ta là một kẻ hoàn toàn đáng ghét; nhưng sự cân xứng ấy sẽ bị phá hỏng nếu cô không chịu dành thêm chút thời gian để suy ngẫm về một số hệ lụy nhất định. Cô vô cùng bối rối khi nhận ra anh ta đang ám chỉ những hệ lụy nào và việc anh ta khơi gợi lại chúng trước mặt cô. Chẳng lẽ quái quỷ gì mà cần đến một gã người yêu nếu hắn chỉ mở miệng nói chuyện y hệt như bà nội và dì cô cơ chứ? Cô có cảm giác anh ta vừa say đắm cô vừa cực kỳ cẩn trọng trong từng lời ăn tiếng nói của mình. Anh ta không hề đả động gì đến mẹ cô; anh ta chỉ ám chỉ một cách gián tiếp nhưng đầy kiên quyết đến “bước đi” đó. Anh ta hoàn toàn không đồng tình với quyết định ấy, mang một cái nhìn thận trọng và chính trị một cách bất ngờ. Rõ ràng anh ta cũng đinh ninh rằng cô sẽ bị kéo xuống đáy bùn; nói cách khác là cô sẽ không bao giờ được mời đi dự tiệc nữa. Anh ta cho rằng mẹ cô sẽ làm vấy bẩn cô, để rồi cuối cùng anh ta sẽ vướng vào một thiếu nữ mang vết nhơ và trên thực tế là không thể kết hôn nổi. Tất cả những điều đó hiển hiện rõ mồn một trong tâm trí anh ta hơn là việc thấu hiểu rằng một người con gái cần phải có lòng bao dung. Thế thì tôn giáo của anh ta nằm ở đâu nếu anh ta hiểu quá ít về sự tha thứ, và tài năng cùng lòng dũng cảm của anh ta trôi đi đâu mất rồi nếu anh ta lại hèn nhát sợ hãi những hình phạt vặt vãnh từ xã hội đến thế? Trái tim Rose chùng xuống khi cô ngẫm ra rằng một gã đàn ông từng được coi là hạng nhất lại chẳng thể đoán ra được rằng thà hy sinh tất cả những kỹ sư trên đời này còn hơn là không làm được gì cho mẹ mình. Cô bàng hoàng nhận ra rằng bản thân có lẽ đã sẵn sàng đặt tay vào tay anh ta ngay tại chỗ nếu anh ta bước đến và nói: “Ý kiến của em là đúng đắn; hãy thực hiện nó bằng mọi giá.” Cô không thể tranh luận với anh ta về điều này, dẫu anh ta tạo cho cô ấn tượng rằng anh ta có quá nhiều thứ để đánh đổi nên cô không thể đối xử với anh ta bằng sự khinh miệt thuần túy. Cô cảm thấy buồn nôn trước phát hiện rằng một quý ông lại có thể nhìn nhận mọi thứ qua lăng kính của những định kiến tầm thường nhường ấy, và dẫu cô thốt ra ít từ nhất có thể, chỉ giao tiếp bằng những nụ cười buồn bã, những cái lắc đầu và những cử động ngập ngừng định hướng về phía cửa, cô chợt lỡ lời trong một khoảnh khắc lơ đễnh không giữ được sự kín đáo, thốt lên rằng cô cảm thấy thất vọng về anh ta. Anh ta chộp lấy câu nói đó và, dường như buông xuôi cả ống nhòm chiến trận, chằm chằm nhìn cô bằng ánh mắt gần gũi và dịu dàng hơn.
“Liệu anh có thể hạnh phúc khi tin rằng, hóa ra em đã từng nghĩ về anh với một chút tin tưởng, với một niềm tin nào đó hay không?”
“Nếu anh không nghĩ thế, thì chuyến viếng thăm này có ý nghĩa quái gì cơ chứ?” Rose hỏi.
“Người ta có thể chung thủy mà chẳng cần sự hồi đáp,” chàng trai trẻ nói. “Anh nhìn nhận em dưới một lăng kính khiến anh muốn bảo vệ em dẫu anh chẳng thu về được lợi lộc gì.”
“Thế mà anh lại mở miệng cứ như thể anh tưởng mình có thể giữ em cho riêng anh vậy.”
“Cho chính em chứ. Anh không muốn em phải đau khổ.”
“Và cũng không muốn bản thân phải đau khổ vì hành động của em,” Rose cúi đầu lẩm bẩm.
“À, ước gì em chịu cưới anh vào tháng tới!” anh ta bất chợt thốt lên một cách vô lý.
“Và từ bỏ việc đến thăm mẹ ư?” Rose chờ xem liệu anh ta có thốt lên câu “Điều đó có quan trọng gì đâu? Bộ mẹ em không thể đến gặp chúng ta sao?” Nhưng anh ta chẳng thốt ra lời nào tương tự; anh ta chỉ đáp lại –
“Chắc chắn bà sẽ lấy làm tiếc nếu cản trở việc thực hiện bất kỳ tình cảm nào khác mà anh có diễm phúc tin rằng giờ đây em đã được tự do, dù chỉ là một chút ít ỏi đi chăng nữa, để đón nhận.”
Rose thừa hiểu rằng mẹ cô sẽ chẳng hề tiếc nuối chút nào; nhưng cô tự nhủ chỉ cần đáp lại khi tay đặt trên nắm cửa: “Tạm biệt. Con sẽ không đau khổ đâu. Con chẳng sợ gì cả.”
“Em không biết thế giới ngoài kia có thể tàn nhẫn và đáng sợ đến nhường nào đâu.”
“Vâng, con biết chứ. Con biết tuốt mọi thứ!”
Tuyên bố ấy bật thốt ra từ đôi môi cô với một âm điệu khiến anh ta nhìn cô bằng ánh mắt chưa từng có trước đây, như thể anh ta nhìn thấy một điều gì đó mới mẻ trên gương mặt cô, như thể anh ta chưa từng thực sự hiểu về cô. Cô chưa đến nỗi khiến anh ta ghét bỏ đến mức không muốn để lại trong anh ta ấn tượng đó, và vì cảm nhận được mình đang làm vậy, cô nán lại một tích tắc với mục đích ấy. Nó cho phép cô nhìn thấu thêm rằng anh ta đã đỏ mặt; rồi nhận ra một chiếc xe ngựa vừa dừng bánh ngay trước cửa. Ánh mắt Đại úy Jay, từ vị trí anh ta đứng, rơi ngay xuống khung cảnh ấy, và bản chất cái nhìn của họ khiến Rose bước tới để nhìn cho rõ. Mẹ cô đang ngồi ở đó, rực rỡ, nổi bật trên chiếc xe victoria quen thuộc, và người hầu đang giật chuông cửa. Việc bà đến đón cô hoàn toàn không nằm trong kế hoạch; đó là điều không tưởng – một hành động kém tinh tế đến mức sẽ đẩy Rose vào thế sai trái. Cô thiếu nữ chưa từng mơ tới chuyện đó, nhưng chẳng hiểu sao, một cách đột ngột và ngập tràn sự nổi loạn, giờ đây cô lại cảm thấy vui mừng; cô thậm chí còn hy vọng bà nội và dì Julia đang ngó ra từ cửa sổ trên lầu.
“Mẹ đến đón chị rồi. Tạm biệt anh,” cô lặp lại; nhưng lần này vị khách đã bước ra chặn ngang giữa cô và cánh cửa.
“Hãy lắng nghe anh trước khi em rời đi. Anh sẽ hiến dâng cả cuộc đời này cho em,” chàng trai trẻ nài nỉ. Anh ta thực sự đã chặn lối đi.
Cô tự hỏi liệu bà nội có nói với anh ta rằng nếu cuộc trốn chạy của cô không bị ngăn chặn, cô sẽ bị tước đoạt tài sản thừa kế hay không. Sau đó, một cách sống động, cô nhận ra rằng đây chính là điều anh ta đang bận tâm lo lắng. “Tôi sẽ chẳng bao giờ nghĩ đến anh đâu – tránh ra để tôi đi!” cô thét lên đầy phẫn uất.
Đại úy Jay mở cửa, nhưng Rose chẳng thèm nhìn sắc diện anh ta, và chỉ trong khoảnh khắc, cô đã bước ra khỏi ngôi nhà. Dì Julia, người chắc chắn nãy giờ vẫn lảng vảng nghe ngóng, đã kịp thời tẩu thoát trước sự bất kính của tiếng gõ cửa ấy.
“Trời ạ, con yêu, con kiếm đâu ra bộ tang phục này thế?” người phụ nữ trên chiếc xe victoria cất lời hỏi con gái khi xe bắt đầu lăn bánh rời đi.