Phu nhân Maresfield vừa mới đẩy vào cái lưng tròn lẳn của cậu con trai một cái và bảo nó: “Đi lại nói chuyện với con bé ấy ngay đi, cơ hội của con đấy.” Bà đã từ lâu mong muốn đứa con cưng này có thể cất lời làm quen với Rose Tramore, nhưng dịp may không dễ gì có được. Tình hình khá phức tạp. Phu nhân Maresfield có tới bốn cô con gái, mà mới chỉ có một người lập gia đình. Hơn thế nữa, trớ trêu thay, chính người con đã chồng con ấy — bà Vaughan-Vesey, người duy nhất trên đời khiến mẹ đẻ phải e dè — lại là kẻ đáng gờm hơn cả.
Về mặt ngoại hình, Nam đẩu Guy hoàn toàn thừa hưởng từ mẹ, dù thực chất tâm hồn cậu đơn giản hơn nhiều. Cậu to lớn và hồng hào; to lớn ở mọi bộ phận trừ đôi mắt vốn chỉ là hai điểm nhỏ xíu, và hồng hào ở mọi nơi trừ mái tóc mang chút sắc màu thoảng qua của những đoá hồng đậm. Phải thừa nhận rằng cậu cũng có hàm răng rất nhỏ và gọn gàng, khiến nụ cười trông giống như của một tiểu thư. Cậu chẳng có ý định giống bất kỳ tiểu thư nào, nhưng cậu cứ cười mãi, và nụ cười ấy càng rạng rỡ hơn khi cậu bước lại gần Rose Tramore. Trong mắt cậu, cô trông đúng chuẩn một thiếu nữ xinh đẹp, khoác chiếc áo choàng opera bằng lụa trắng mềm mại bên ngoài chiếc váy đen còn mềm mại hơn, đang đứng tựa một mình vào bức tường ở tiền sảnh nhà hát Covent Garden, trong khi cách đó vài bước chân, một cụ ông lớn tuổi đang trò chuyện với mẹ cô. Nữ danh ca Patti vừa ca xong, và tất cả mọi người đang chờ xe của mình. Vào tai họ lúc bấy giờ là tiếng gọi tên xe í ới và tiếng bánh xe lăn lạo xạo. Qua những cánh cửa đang đập phần phật, không khí lùa vào từng luồng ẩm ướt, ấm áp, nặng nề cái dư vị oi nồng và hơi ngọt ngào của mùa xã giao Luân Đôn khi đã quá vụ và bắt đầu oi ả.
Guy Mangler chỉ có vỏn vẹn ba phút để hàn gắn lại mối quan hệ đã ngắt quãng với tiểu thư nhà chúng ta. Cậu nhắc cô nhớ rằng họ từng khiêu vũ cùng nhau vào năm ngoái, và khoe rằng cậu có quen anh trai cô. Mẹ cậu gần đây đã đến thăm bà cụ Tramore, nhưng điều này thì cậu không nhắc tới, bởi cậu vốn chẳng hề hay biết. Chuyến viếng thăm ấy đã gây ra cho phu nhân Maresfield một cuộc khủng hoảng ngầm, khơi nguồn cho những mưu tính. Một trong số đó là ý nghĩ rằng người bà ở phố Hill thực ra đã tha thứ cho cô con gái bướng bỉnh nhiều hơn là bà thừa nhận. Một ý nghĩ khác là vẫn sẽ có một khoản tiền dành cho Rose khi những người khác được hưởng phần của họ. Lại thêm một suy nghĩ nữa là những người khác cũng sẽ sớm nhận được phần của mình thôi, bởi trông cụ già đã tàn tạ lắm rồi. Vẫn còn vài ý nghĩ nữa, chẳng hạn như Rose đã sẵn có một nghìn rưỡi một năm từ tiền của cha để lại. Con số ấy đã lộ ra ở phố Hill; đó là một phần bằng chứng cho thấy sự lú lẫn của bà Tramore. Rồi lại có một khoản tiền tương đương mà mẹ cô có quyền định đoạt và cô hoàn toàn có thể trông vào, dù rằng chắc chắn sẽ phải chờ đợi lâu, bởi người mẹ — một kẻ trơ trẽn đến cùng cực — rõ ràng sẽ chẳng đời nào chịu chết vì cái lạnh nhạt của thiên hạ. Cũng rõ ràng không kém, phải công nhận là vậy, là ý nghĩ cho rằng Rose thực sự rất xinh đẹp, và những gì cô đã dấn thân làm cho thấy — và sẽ còn cho thấy, dẫu có thất bại đi chăng nữa — một sự khôn ngoan đúng đắn.
Sự khôn ngoan đúng đắn chính là phẩm chất mà phu nhân Maresfield mường tượng là không thể thiếu ở một thiếu nữ mà bà muốn gả cho người con trai thứ hai của mình — người mà mọi sự kém cỏi đều được bà che đậy bằng một lý luận của người mẹ rằng sự khôn ngoan của cậu vốn thuộc về một thứ sai lầm nào đó. Những ai ít thân thiết với cậu hơn thì chỉ mong sao cậu đừng che giấu sự kém cỏi ấy bằng một sự câu nệ như vậy. Việc liệt kê những quan điểm của phu nhân vẫn chưa thể vét cạn danh sách ấy, và chính vì tuân theo một động lực quá thâm trầm đến mức ngay cả người kể chuyện cũng không thể thốt lên lời, mà chỉ sau một thoáng chần chừ, bà đã quyết định di chuyển qua khoảng sảnh đông đúc. Cô con gái Bessie là người duy nhất đi cùng bà; Maggie đang bận ăn tối với vợ chồng nhà Vaughan-Vesey, còn Fanny thì chưa đủ tuổi. Bà Tramore trẻ tuổi chỉ để lộ cho thấy một tấm lưng đáng ngưỡng mộ — mặt bà đang quay về phía cụ ông — và Bessie thì đã tản đi chỗ những người khác; thế nên phu nhân Maresfield thấy tương đối dễ dàng để cất lời với Rose chỉ sau một khoảnh khắc: “Con bé thân mến, sao con chẳng bao giờ đến thăm chúng ta thế?”
“Chúng cháu sẽ rất vui lòng ghé chơi nếu bác mời,” Rose mỉm cười đáp.
Phu nhân Maresfield vốn đã chuẩn bị tinh thần cho số nhiều, và bà là kiểu phụ nữ chẳng mấy khi bị làm cho bối rối chỉ vì vài từ số nhiều. “Ta chắc chắn là thằng Guy đang khao khát được khiêu vũ với con thêm lần nữa đấy,” bà tiếp lời, chẳng màng đến sự ăn nhập nào đến mức trơ trẽn.
“Cháu e là chúng cháu vẫn chưa khiêu vũ lại đâu ạ,” Rose nói, liếc nhìn bờ vai để trần của mẹ nhưng cất lời cứ như thể chúng đang quấn khăn tang dày cộp.
Phu nhân Maresfield nghiêng đầu sang một bên, ra chiều tha thiết lắm. “Ngay cả ở vũ hội của chị ta cũng không sao? Chị ấy sắp tổ chức một buổi vào tuần tới đấy. Chị ấy sẽ viết thư cho con.”
Ngay tại chỗ, với vẻ mặt rạng rỡ nhưng mơ hồ, Rose Tramore nhẩm tính qua vài điều trong đầu. Cô nhớ ra rằng chị gái của người đang đối thoại với cô chính là bà Bray giàu có nổi tiếng, một nữ chủ ngân hàng, nữ chủ hãng bia hay nữ chủ hãng xây dựng nào đó, người sở hữu ngôi nhà to đến mức chẳng tài nào lấp đầy nổi nếu bà ta không mở toang cửa, hoặc mở rộng miệng, đón khách. Rose đã học hỏi được nhiều điều về giới thượng lưu Luân Đôn trong những tháng ngày cô độc này với mẹ hơn là tất cả những gì cô từng thu nhặt được ở phố Hill. Bà Tramore trẻ là một kho tàng chuyện phiếm, và cô chẳng cần phải ra ngoài cũng mang về được những tin tức mới nhất. Dù sao đi nữa, bà Bray cũng có thể đóng vai trò như nhát búa đầu tiên mở đường. “Ồ, cháu dám chắc là chúng cháu có thể cân nhắc chuyện đó,” Rose đáp. “Bác gái thật quá chu đáo.”
“Guy sẽ cân nhắc đấy, phải không con?” phu nhân Maresfield hỏi.
“Chắc chắn rồi!” Guy hưởng ứng với một giọng điệu hay ho cứ như thể cậu ta học được nó từ một quán tạp kỹ; và cùng lúc đó, tên chiếc xe ngựa của mẹ cậu được hô vang khắp sảnh. Bà Tramore đã chia tay vị cụ ông; bà quay lại phía con gái mình. Chẳng có chuyện gì xảy ra ngoài những điều vẫn thường xảy ra, đó chính là sự vắng bóng của vạn vật — một sự lu mờ toàn diện. Cô chẳng hề tồn tại, dẫu chỉ là một giây, trong mắt bất kỳ ai nhận ra cô. Những kẻ nhìn cô — tất nhiên là có khối kẻ như vậy — chỉ là những kẻ không tồn tại trong mắt cô. Phu nhân Maresfield lướt đi trên cánh tay con trai.
Chính vị phu nhân quý tộc ấy là người đã viết thư vào ngày hôm sau, kèm theo một tấm thiệp mời từ bà Bray với niềm hy vọng rằng Rose sẽ đến ăn tối và để phu nhân đưa đi. Bà sẽ chỉ mang theo một trong số các cô con gái của mình; Gwendolen Vesey sẽ lo cô người lại. Rose lặng lẽ đưa cả bức thư lẫn tấm thiệp cho mẹ; tấm thiệp chỉ đề mỗi tên cô tiểu thư Tramore. “Con nên đi thì hơn, con yêu ạ,” mẹ cô nói; đáp lại câu đó, tiểu thư Tramore từ từ xé nát những thứ giấy tờ, đôi mắt trong veo đầy vẻ đăm chiêu nhìn ra ngoài cửa sổ. Mẹ cô vẫn luôn nói “Con nên đi thì hơn” — đã từng có những chuyện khác xảy ra — và Rose chưa từng dù chỉ một lần đếm xỉa đến lời nhận xét ấy. Cô sẽ không mở lời trước bất cứ điều gì, mà chỉ đáp lời ở những bước thứ hai; và không bỏ qua bất kỳ sự kỳ thị nào, cô sẽ chẳng coi hành vi phớt lờ nào là chuyện nhỏ nhặt. Cô sẽ giữ lại mọi sự nhượng bộ cho đến tận sau cùng; rồi lúc đó cô mới ban phát chúng từng chút một. Chống lại xã hội quả thực khó khăn y hệt như những gì bà cô từng cảnh báo; thế nhưng trong đó lại có một sức căng khiến cho sự tẻ nhạt phải rung lên — sự tẻ nhạt của một mùa đông vừa mới qua đi. Người bạn đồng hành của cô đã khóc vào lúc kết thúc mùa đông ấy, còn cô thì khóc suốt cả quãng đường; chỉ có điều những giọt nước mắt của cô là thầm kín, trong khi nước mắt của mẹ cô đã tuôn rơi một lần cho mãi mãi, vào bữa trưa ngày Thứ Hai Phục Sinh ảm đạm — do cái cảm giác ngột ngạt khi nhìn lướt qua khoảng quảng trường chết chóc gợi lên trong bà rằng mọi sinh linh ngoài họ ra đều đã rời khỏi thành phố và đang có những phút giây vui vẻ tột cùng. Rose cảm thấy thật vô ích khi cố gắng giải thích sự cô độc khắc nghiệt này chỉ bằng bộ tang phục của mình; bởi nếu người ta không đi dự tiệc (ít nhất là một vài người) trong suốt sáu tháng sau khi cha qua đời, thì đây chính là khoảng thời gian mà những người khác thường chọn để đến thăm họ. Sẽ không quá lời khi nói rằng trong suốt mùa đông đầu tiên sống cùng mẹ, Rose hoàn toàn bị cắt đứt khỏi thế giới bên ngoài. Điều đó đã tạo ra hiệu ứng khiến cô đâm ra đọc những cuốn sách mới của Mỹ: cô muốn tìm hiểu xem các thiếu nữ tự lập sinh sống ra sao. Chưa bao giờ cô đọc nhiều đến thế, và trong đó ẩn chứa một sự thờ ơ hợp lý khi những chủ đề trò chuyện giữa hai mẹ con cạn kiệt. Chúng thường cạn kiệt chỉ sau những ngày đầu, và rồi, trong lúc cô cúi đầu nghiên cứu những trang sách bổ ích, người phụ nữ ấy, diện trang phục như thể sắp sửa dự một buổi lễ trọng đại, lại ngồi trên sô-pha và dõi theo cô. Rose không hề cảm thấy lúng túng trước dáng vẻ ấy, bởi cô có thể tự nhủ rằng, cách đó không lâu, người bạn đồng hành của cô thậm chí còn chẳng có nổi một cô con gái mải mê nghiên cứu những thứ kỳ quái để mà ngắm nhìn. Hơn nữa, đến lúc này cô cũng đã quen với thái độ của mẹ mình. Cô tự đặt cho nó một cái tên riêng: đó là thái độ chờ xe ngựa. Nếu họ không ra ngoài thì chẳng phải vì bà Tramore chuẩn bị không kịp giờ, và Rose thậm chí còn có một dự cảm đầy lo lắng rằng có lúc họ sẽ luôn là những kẻ đến nơi đầu tiên. Cuộc trò chuyện của bà Tramore trong những khoảnh khắc như thế thường đột ngột, rời rạc và mang tính cá nhân. Bà ngồi ở mép ghế sô-pha và ghế tựa, thỉnh thoảng liếc nhìn xem đôi găng tay của mình đã vừa vặn chưa (bà đeo găng tay suốt ngày, và sự vừa vặn ấy quả là một điều bi kịch khi bị phung phí), y như cách của những vị khách đang mong chờ người đến ăn tối. Rose đôi khi suýt tưởng tượng bản thân mình như một người chồng hờ hững ngồi ở phía bên kia lò sưởi.
Điều mà cô vẫn chưa quen thuộc — và trong đó vẫn còn sức hút mãnh liệt — chính là sự khéo léo phi thường của mẹ cô. Trong suốt những năm tháng họ sống chung, họ chưa từng một lần tranh cãi; một hoàn cảnh càng đáng chú ý hơn khi mà nếu cô con gái có lý do để khoan dung cho người bạn đồng hành của mình (là vì cảm thấy thương hại bà), thì bà Tramore lại chẳng có chút lý do nào để khoan dung cho con bé cả. Bà chỉ thể hiện qua việc đó một bản năng hạnh phúc — điều tuyệt vời nhất ở con người bà. Bà tiếp nhận một cách hoàn hảo một lối sống đại diện cho tất cả và bao trùm tất cả; bà hoàn toàn khước từ mọi thứ quyền uy. Bà minh chứng cho sự khước từ ấy bằng những cách thức đầy khéo léo và cảm động diễn ra từng giờ từng phút. Nhờ thế mà chẳng có chuyện gì phải đem ra bàn tán, quả là một ơn phước cho tất cả mọi người. Những giọt nước mắt vào ngày Thứ Hai Phục Sinh chỉ là một cơn chấn động thần kinh, giúp chứng minh rằng bà không phải là một con búp bê Giáng sinh ở khu thương mại Burlington Arcade; và chẳng có màn gột rửa nào cho một nàng Ma-đác-len ăn năn, chẳng có lời hối hận nào được thốt lên vì tội lỗi bỏ rơi con cái trước kia. Cứ nhìn cách bà đối xử với đứa con gái này thì đủ rõ phong thái mà bà dành cho các con mình; đó là một sự khẩn khoản không ngừng nghỉ dành cho cô con gái lớn để xin sự chỉ bảo. Bà tuân theo mọi nguyên tắc từ Rose trong mọi hoàn cảnh, và nếu bạn quan sát những người phụ nữ này mà không biết rõ quá khứ của họ, bạn hẳn sẽ phải tự hỏi thứ dây liên kết nào lại đủ tinh tế để khiến cho sự từng trải phải kính cẩn trước tuổi trẻ đến vậy. Chưa từng có người mẹ nào tỏ ra có hiếu với con như bà Tramore, và cũng chưa từng có sự chênh lệch địa vị nào giữa các chị em lại lớn nhường ấy. Không phải là người chị cả nịnh hót, vì thế thì khủng khiếp quá; cô chỉ từ bỏ — bất cứ thứ gì cô có quyền từ bỏ. Dù số lượng chẳng đáng là bao, dẫu sao cô cũng không hề làm ầm ĩ lên vì nó. Bàn tay bà nhẹ nhàng đến mức Rose thầm nhận xét về bà trong những cái liếc nhìn mờ ảo về quá khứ: “Bảo sao thiên hạ lại quý mến bà đến thế!” Cô chưa bao giờ định nghĩa yếu tố can thiệp cũ kỹ vào danh dự của mẹ mình một cách rõ ràng hơn ngoài hai từ “họ”. Quả thực, họ là những người mà sự dịu dàng hẳn phải là tất cả đối với họ và họ chẳng đòi hỏi quá nhiều mối quan tâm đa dạng. Khát vọng “được ra ngoài” là niềm đam mê duy nhất mà ngay cả sự tiếp xúc gần gũi hơn với đấng sinh thành cũng hé lộ cho Rose Tramore thấy. Cô kinh ngạc trước sức mạnh của nó, dưới ánh sáng của cuộc đời đầy giông bão vị phu nhân tội nghiệp: có đủ chất hài kịch trong ngọn lửa không thể dập tắt này ở một người đàn bà từng trải qua bao cay đắng. Bà đã uống cạn từng chén nhục nhã, nhưng chiếc chén cay đắng ấy lại để lại cho bà niềm ham thích ánh nến rực rỡ, ham thích việc len lỏi qua những bậc cầu thang và bấu víu lấy khuỷu tay con người. Rose mang một tầm nhìn về những năm tháng tương lai mà ở đó niềm đam mê ấy sẽ lớn lên cùng sự vận động được phục hồi — về mẹ cô, trong chiếc váy dài thướt tha, cứ lết đi, lết đi mãi, lết ngày càng xa những tội lỗi của mình, suốt cả một thế kỷ tràn ngập tờ “Morning Post” và dọc theo đại lộ thời trang của thời gian. Lúc ấy bản thân cô hẳn đã già lắm rồi — bản thân cô sẽ chết. Bà Tramore sẽ trải qua một quãng đời mà ngần ấy tội lỗi đối với nó chỉ là một con số nhỏ nhoi. Quả thực, giờ đây cô có thể bật cười trước lý thuyết cho rằng cô đang bị kéo tụt xuống. Nếu có một điều hiện hữu trong cô rõ hơn bất cứ thứ gì khác, thì đó chính là sự hiu quạnh tột cùng của sự đoan trang nơi họ. Khi liếc nhìn người bạn đồng hành của mình, thỉnh thoảng cô có cảm giác rằng nếu cô thực sự là một người phụ nữ hư hỏng, cô hẳn đã tệ hại hơn thế rất nhiều. Việc bị “tẩy chay” đôi khi cũng có những sự đền bù mà bà Tramore đã quá đỗi phớt lờ.
Người đàn bà lớn tuổi cô độc ở phố Hill — giờ đây Rose nghĩ về bà theo cách ấy — là người duy nhất mà cô sẵn sàng nói rằng cô sẽ đến bên bà bằng bất cứ giá nào. Cô đã viết điều này cho bà tới ba lần, và cô còn gõ cửa nhà bà thường xuyên hơn thế. Nhưng cụ già chẳng thèm đáp lại bất kỳ bức thư nào; nếu Rose còn ở lại phố Hill, việc trả lời chúng vốn dĩ là nhiệm vụ của chính cô; và ngay tại ngưỡng cửa, người quản gia mà cô đã quen biết suốt mười năm trời, khi thông báo với cô rằng phu nhân không có nhà, đã nhìn cô hệt như thể ông ta đang đánh giá một cô hầu gái đến xin việc mà ông ta hoàn toàn thấy không đạt tiêu chuẩn. Đó là nỗi đau đớn duy nhất của Rose, rằng trông cô có vẻ vô tình đến thế. Dì Julia của cô đã cùng Edith sang Florence vào mùa đông, cốt là để làm cho cô trông càng vô tình hơn nữa; bởi tiểu thư Tramore vẫn là người bị sốc nặng nề nhất trước cuộc ly khai của cô. Chắc hẳn Edith và dì ấy thường bàn tán ở Florence về hoàn cảnh khốn cùng của vị nạn nhân già nua ở phố Hill. Eric chẳng bao giờ đến thăm em gái, bởi vì, mang nặng cả tình cảm gia đình lẫn tự ái cá nhân, cậu ta nghĩ rằng lẽ ra cô thực sự nên ở lại với người bà. Nếu cô sở hữu một chốn nương thân như thế cho riêng mình, cô muốn làm gì với nó thì làm; nhưng cậu ta không thể tha mòn sự thiếu chu đáo đối với bất cứ thứ gì thuộc về gia đình. Có những lúc Rose đã sẵn sàng buông xuôi và khăng khăng đòi quay về hòa nhập trở lại, giá như cái giọng điệu gắt gao của ngôi nhà cũ cho phép người ta đến thăm cô. Nhưng cô đọc rõ mồn một rằng người bà đã biến điều này thành một vấn đề lòng trung thành đối với bảy mươi năm giữ gìn đức hạnh. Sự cô quạnh của bà Tramore không hề ngăn cản phòng khách của bà trở thành một chốn vô cùng công cộng, nơi Rose có thể nghe văng vẳng những lời này: “Cứ mặc kệ nó đi; đó là cách duy nhất để xem nó trụ được bao lâu.” Những vị khách của bà cụ là những kẻ không muốn gây gổ, và cô thiếu nữ thừa hiểu rằng nếu họ không mặc kệ cô — nghĩa là nếu họ tìm đến cô theo lệnh của người bà — thì có lẽ cô đã chẳng thể trụ vững. Cô chẳng có lấy nổi một người bạn đúng nghĩa cho riêng mình; cô vốn không được dạy dỗ để có những mối quan hệ ấy, và điều đó cũng chẳng dễ dàng gì trong một ngôi nhà mà hai con người như cha cô và mẹ của ông chia nhau chiếm giữ. Cha cô không chấp nhận những sự gắn gũi thô thiển, và mọi sự gắn gũi của tuổi trẻ đều thô thiển cả. Ông đã kết hôn năm hăm lăm tuổi và có thể làm chứng cho chân lý ấy. Rose cảm thấy rằng cô thậm chí còn chia sẻ cả Đại úy Jay với người bà của mình; cô đã tận mắt thấy giá trị của anh ta. Hơn thế nữa, cô đã nói chuyện với anh ta vào khoảnh khắc cuối cùng ở phố Hill theo một cách mà, kết hợp với lời từ chối trước đó của cô, khiến anh ta chẳng đời nào dám bén mảng đến gần cô nữa. Cô hy vọng anh ta vẫn đến thăm vị ân nhân của mình: anh ta có thể đóng vai trò như một dạng thay thế để mang lại sự an ủi.
Thế nhưng trớ trêu thay, vào ngày hôm sau khi cô ném tấm thiệp mời của phu nhân Maresfield vào sọt rác, cô lại nhận được chuyến ghé thăm của một người phụ nữ tên là Donovan, kẻ mà cô thỉnh thoảng từng thấy ở phố Hill. Cô lờ mờ biết người phụ nữ này là kẻ hay lo chuyện bao đồng, nhưng cô đang ở trong hoàn cảnh mà ngay cả những kẻ bao đồng cũng có thể xoa dịu phần nào. Bà Donovan nghèo nhưng thật thà — thật thà đến mức tỉ mỉ để rồi cứ đi trả lại những tấm thiệp thăm viếng mà bà chưa từng nhận được. Bà luôn mặc chiếc áo lông hải cẩu đã phai màu theo sương gió, và mang một vẻ kỳ lạ lúc nào cũng sẵn sàng đối phó với tình huống tồi tệ nhất, điều này được chứng minh bằng việc bà một mực phủ nhận mình là người Ai-len. Bà thuộc dòng họ Donovan gốc Anh.
“Con bé thân mến, cháu không muốn đi chơi cùng ta sao?” bà hỏi.
Rose nhìn bà một thoáng rồi giật chuông cửa. Cô lái sang chuyện khác, chẳng buồn trả lời câu hỏi ấy, và khi người đầy tớ bước vào, cô liền bảo: “Làm ơn nhắn với phu nhân Tramore rằng bà Donovan đến thăm.”
“Ồ, tuyệt quá; chỉ có điều cháu đừng kể cho bà ngoại nghe nhé!” vị khách thốt lên.
“Kể cái gì ạ?”
“Rằng ta đến thăm mẹ cháu.”
“Bác đâu có đến thăm mẹ cháu,” Rose nói.
“Ơ hay, ta cứ hy vọng cháu sẽ giới thiệu chứ!” bà Donovan kêu lên, tự vướng vào lời nói dối ngượng ngùng của mình.
“Chẳng cần thiết đâu; bác từng quen mẹ cháu rồi mà.”
“Thật chứ, ta đã từng quen tất cả mọi người trên đời rồi ấy chứ,” vị khách thú nhận.
Khi bước vào, bà Tramore vô cùng duyên dáng và hoàn hảo đúng mực; bà chào đón bà Donovan cứ như thể họ mới gặp nhau hồi tuần trước, mang lại cho con gái một minh chứng mới về sự khéo léo đến mức Rose lại thầm nghĩ bảo sao thiên hạ chẳng quý mến bà đến thế. Cô tiếc nuối vì đã để bà Donovan vớ được một miếng mồi béo bở là màn miêu tả về người mẹ đang ở nhà, đồng thời lấy làm mừng vì bà ta sẽ gặp rắc rối khi phải tìm cách giấu nhẹm câu chuyện này khỏi phố Hill. Mẹ cô rời đi trước khi bà Donovan ra về, và Rose cảm thấy xúc động khi đoán ra lý do của bà — ý nghĩ rằng ngay cả một nhân vật vòng vo tam quốc thế này cũng đã cất công đến đây, thì hai người họ nếu để ở lại với nhau biết đâu lại nghĩ ra được phương kế nào đó. Rose chờ xem rốt cuộc bà Donovan đã nghĩ ra trò gì.
“Thế cháu không chịu đi chơi cùng ta à?”
“Đi chơi cùng bác ạ?”
“Các con gái của ta đã kết hôn cả rồi. Cháu biết ta là một người phụ nữ cô độc mà. Sẽ là niềm vinh hạnh lớn lao cho ta nếu có được một sinh linh đáng yêu như cháu để ra mắt xã hội.”
“Cháu đi chơi với mẹ cháu,” Rose đáp sau một thoáng.
“Ừ thì đúng, nhưng đôi khi bà ấy không hứng thú thì sao?”
“Mẹ cháu đi đến bất cứ nơi nào mẹ muốn,” Rose tiếp lời, thốt ra lời nói dối to tát nhất đời mình và chỉ tiếc rằng nó lại bị lãng phí cho bà Donovan.
“À, thế nhưng cháu có được đi đến mọi nơi cháu muốn không?” vị phu nhân hỏi một cách thân mật.
“Người ta còn đến cả những nơi mình căm ghét. Ai cũng thế cả thôi.”
“Ôi, những gì ta phải chịu đựng!” vị thánh tử vì đạo của giới thượng lưu này kêu lên. Rồi bà đặt một bàn tay mang vẻ thuyết phục lên cánh tay cô thiếu nữ. “Hãy để ta dẫn cháu ra mắt ở vài nơi trước đã, rồi chúng ta tính tiếp. Ta sẽ đưa tất cả bọn họ đến đây.”
“Cháu không nghĩ là cháu hiểu ý bác,” Rose đáp, dẫu rằng qua những lời của bà Donovan, cô nhìn thấy hoàn toàn phản chiếu lý thuyết của chính mình. Trong vòng một phần tư phút, cô tự hỏi liệu sau cùng cô có nên làm điều xấu để điều tốt có thể sinh sôi hay không. Bà Donovan sẽ đưa cô đi vào ngày mai, và sẽ vô cùng biết ơn khi vớ được một thỏi nam châm hút khách là một cô thiếu nữ xinh đẹp. Hàng loạt hệ quả sẽ theo sau và khoảng thời gian chờ đợi đằng đẵng sẽ được rút ngắn lại; phòng khách của mẹ cô sẽ lại vang lên tiếng đĩa trà va vào nhau lách cách.
“Bà Bray có tổ chức một sự kiện lớn vào tuần tới; hãy đi cùng ta đến đó và ta sẽ cho cháu thấy ý ta muốn nói gì,” bà Donovan nài nỉ.
“Cháu hiểu ý bác muốn nói gì rồi,” Rose đáp, gạt đi sự cám dỗ và đứng bật dậy. “Cháu rất cảm ơn bác.”
“Cháu biết là cháu sai rồi đấy, cô bé ạ,” vị khách nói, đôi mắt nhỏ hằn lên vẻ giận dữ.
“Cháu sẽ không đến nhà bà Bray đâu.”
“Ta sẽ kiếm cho cháu một tấm thiệp; nó chỉ tốn có một xu tiền tem thôi.”
“Cháu có rồi,” cô thiếu nữ mỉm cười nói.
“Ý cháu là cái tem một xu phỏng?” Bà Donovan, đặc biệt là mỗi khi chuẩn bị ra về, luôn tuân thủ mọi nguyên tắc xã giao. “Cháu không thể tự làm một mình được đâu, cục cưng ạ,” bà tuyên bố.
“Có cần gọi xe cho bác không ạ?” Rose hỏi.
“Ta tự bắt xe được. Ta biết chọn ngựa mà. Cháu biết là cháu rất cần một bước đệm khởi đầu cơ mà,” vị khách tiếp tục lải nhải.
“Xin lỗi, mẹ cháu đang đợi,” đó là câu trả lời duy nhất của Rose.
“Đừng khách khí. Cứ tìm ta khi nào cháu cần nhé. Cháu sẽ tìm thấy ta trong cuốn Red Book.”
“Bác thật quá tử tế.”
Bà Donovan chần chừ thêm một lát ở ngưỡng cửa. “Giờ thì cháu muốn nhờ vả ai nào, con yêu?” bà bóng gió.
“Cháu chẳng muốn nhờ ai hết!” Rose quay mặt đi, đỏ bừng vì xấu hổ thay cho bà ta. “Bà ta đến đây chỉ để thăm dò thôi,” cô nói với bà Tramore sau đó.
Mẹ cô lặng lẽ nhìn cô một lúc. “Con hoàn toàn có thể làm thế nếu con thích mà.”
Rose không đáp thẳng vào câu nói ấy; thay vào đó cô nhận xét: “Hãy nhìn xem cuộc sống yên bình của chúng ta giúp chúng ta tránh được những gì kìa.”
“Chúng ta đâu có tránh được. Bà ta ngồi đây suốt một tiếng đồng hồ rồi đấy.”
“Mới có một lần trong suốt hai mươi năm! Chúng ta hoàn thế có thể gặp mụ ta tới ba lần một ngày ấy chứ.”
“Ồ, nếu thế thì ta thà cứ nhận mụ ta còn hơn!” bà Tramore thở dài; trong khi cô con gái nhận ra rằng điều mà người bạn đồng hành của cô muốn làm cũng chính xác là những gì bà Donovan đang làm. Cuộc đời của bà Donovan chính là hình mẫu lý tưởng của bà.
Vào một ngày Chủ nhật, mười ngày sau đó, Rose đi thăm một trong những nữ gia sư cũ của mình — người mà cô đã mất liên lạc một thời gian và vừa viết thư báo rằng bà đang ở Luân Đôn, rảnh rỗi và ốm đau. Đây chính xác là kiểu quan hệ mà cô có thể dấn thân vào lúc này với sự nhiệt tình quá mức; dẫu vậy, ý nghĩ đó không ngăn được việc cô mường tượng ra trước cái biểu cảm kỳ quái trên khuôn mặt của người phụ nữ đáng kính ấy khi cô nhắc đến việc cô đang sống chung với ai. Trong lúc mỉm cười trước viễn cảnh này, cô lại tự tung thêm một mảng miếng trêu chọc nữa, tự hỏi liệu cô giáo Hack có thể được coi là hạt nhân của một vòng tròn xã giao nào đó hay không. Dù thế nào thì cô cũng sẽ đến thăm bà — càng bị kéo xuống thấp thì cô lại càng đến thăm nhiều hơn. Chủ nhật luôn là một ngày khó khăn đối với hai mẹ con — những buổi chiều khiến cho sự thật rằng họ chẳng có ai lui tới trở nên rành rành ra đấy. Mẹ cô, quả thực, vẫn nằm trong thói quen lui tới của hai hoặc ba vị cụ ông — từ lâu bà đã tránh những người bạn khác phái dưới bảy mươi tuổi — những kẻ vốn chẳng ưa gì nhau đến mức khiến cho căn phòng, hễ họ cùng có mặt một lúc, lại như muốn nứt toác ra vì chật chội. Rose ngồi với cô Hack một thời gian dài, tận tâm thấm nhuần quan niệm rằng trên đời vẫn có những nỗi bất hạnh tồi tệ hơn của chính mình; và khi cô trở về, mẹ cô đang ở một mình, mang theo câu chuyện về một chuyến thăm kéo dài của ngài Guy Mangler — kẻ đã kiên nhẫn đợi chờ sự trở lại của cô. “Cậu ta đang say đắm con đấy; thứ Ba tới cậu ta lại đến,” bà Tramore thông báo.
“Cậu ta nói thế ạ?”
“Rằng thứ Ba tới cậu ta sẽ lại đến ấy hả?”
“Không ạ, rằng cậu ta say đắm con.”
“Cậu ta chẳng cần phải nói, khi mà đã ngồi lì ở đây suốt hai tiếng đồng hồ.”
“Với mẹ á? Người cậu ta say đắm là mẹ đấy chứ, mẹ ơi!”
“Thế thì cũng tốt thôi,” bà Tramore cười lớn. “Tính cho tất cả những việc chúng ta sẽ lợi dụng cậu ta!” cô bổ sung thêm một lúc sau đó.
“Chúng ta sẽ lợi dụng cậu ta triệt để ấy chứ. Mẹ cậu ta sai cậu ta đến đấy.”
“Ồ, mụ ta sẽ chẳng đời nào thèm đến đây đâu!”
“Thế thì con trai mụ cũng đừng hòng bước chân vào,” Rose nói. Thế nhưng cậu ta vẫn được cho phép vào nhà vào ngày thứ Ba, và sau khi cô rót trà cho cậu ta, bà Tramore liền để hai người trẻ ở lại với nhau. Rose ước gì mẹ đừng làm thế — bản thân cô có một dự tính khác. Dù sao đi nữa, cô không thích dự tính của mẹ, thứ mà cô đã đoán ra dễ dàng. Mangler chẳng làm gì ngoài việc kể lể rằng cậu ta thấy nữ chủ nhân của ngày Chủ nhật đáng yêu thế nào, và chuyến viếng thăm của cậu ta tuyệt vời ra sao. Cậu ta không thốt lên nguyên văn câu “Anh chẳng hề hay biết mẹ em lại là một người tốt đến thế”; nhưng đó chính là tinh thần trong bài diễn văn ngây ngô của cậu ta. Ban đầu Rose thấy thích thú — một chút trong số đó khiến cô cảm thấy được vuốt ve; nhưng rồi cô nghĩ thế là hơi quá đà đối với chuẩn mực của phép lịch sự. Cô tự nhủ rằng người ta làm những gì có thể và có lẽ Mangler nghĩ rằng mình đang rất tế nhị. Cậu ta muốn truyền đạt rằng bản thân khao khát được bù đắp cho cô trước sự bất công của xã hội. Tại sao mẹ cô lại không thể tiếp khách một cách duyên dáng cơ chứ, cô thầm hỏi (không thành tiếng) và đã có ai từng nói rằng bà không làm được thế đâu? Mangler có vô số điều để nói về nỗi thất vọng của đấng sinh thân khi tiểu thư Tramore không đến ăn tối vào đêm vũ hội của dì cậu ta.
“Phu nhân Maresfield thừa biết lý do tại sao cháu không đến,” Rose cuối cùng cũng lên tiếng đáp lại.
“Ơ hay, nhưng tớ lại chẳng hề biết chút nào, cậu không nói cho tớ nghe được sao?” anh chàng hỏi.
“Chẳng quan trọng đâu, miễn là mẹ anh đã rõ điều đó.”
“Ồ, nhưng sao lại phải bày đặt ra cái vẻ thần bí khủng khiếp thế làm gì, trong khi tớ đang tò mò chết đi được?”
Cậu ta cứ bàn tán về chuyện đó, cứ trêu chọc cô về nó trong suốt thời gian còn lại của buổi ghé thăm: cuối cùng cậu ta đã tìm được một đề tài hợp ý mình. Nếu mẹ cô coi cậu ta là biểu tượng cho sự cứu rỗi của họ thì cậu ta quả là một cỗ máy thô sơ bậc nhất. Cậu ta cứ ngồi lỳ ở đó; Rose có cảm giác cậu ta đang chực thốt ra một điều gì đó mà cậu ta — như cách cậu ta hay nói — chưa đủ mặt dày để thốt lên. Đôi khi cô tưởng cậu ta sắp sửa mở lời: “Nhân tiện đây, mẹ tớ bảo tớ đến cầu hôn cậu.” Những lúc khác cậu ta lại có vẻ như đang ấp ủ lời thú nhận: “Này, tất nhiên là tớ thực sự biết cậu đang cố gắng làm gì cho bà ấy chứ,” vừa nói vừa hất cằm về phía cánh cửa: “thế nên chẳng phải chúng ta nên nói thẳng ra để tớ có thể giúp cậu với mẹ tớ, và đặc biệt hơn là với chị gái Gwendolen của tớ — người khó tính nhất sao? Thực tế là thế này, cậu thấy đấy, họ sẽ chẳng đời nào làm gì không công đâu. Nếu cậu chịu nhận lời tớ, họ sẽ đến thăm, nhưng họ sẽ chẳng đời nào đến mà không có thứ gì ‘lót tay’ trước cả.” Mangler ra về mà họ vẫn chưa thể nói chuyện thẳng thắn với nhau, và Rose Tramore đã trải qua một giờ đồng hồ nóng ruột đến mức cô suýt chút nữa đã ôm ấp, với tâm lý trả thù, dự án “nhận lời” anh chàng trong trẻo ấy cho đến khi cô đưa được mẹ mình trở lại với vòng quay xã giao. Điểm đắt giá nhất trong viễn cảnh ấy là cô có thể đá văng cậu ta sau đó. Cô thừa hiểu đó chính là điều mà mẹ cô sẽ thích, nhưng vào lần tới khi cậu ta đến, cánh cửa đã khép chặt trước mặt cậu ta, và lần kế tiếp, rồi lại lần kế tiếp nữa.
Vào tháng Tám, chẳng còn cách nào khác ngoài việc ra nước ngoài, với cảm giác ngập tràn trong lòng Rose rằng cuộc chiến vẫn hãy còn nguyên vẹn; bởi một loạt các chuyến thăm các điền trang ở vùng quê không nằm trong kế hoạch, và các thị trấn suối nước khoáng của Anh quốc vốn là một trong số ít những chủ đề mà cô từng nghe mẹ mình bày tỏ sự ghê tởm. Mùa thu ở lục địa thực chất đã là một trong những hình thức chuộc lỗi quen thuộc của bà Tramore trong nhiều năm qua, nhưng Rose chỉ có thể suy luận rằng những trái ngọt mà chúng mang lại đều vô cùng đắng ngắt. Cái nhìn trừng trừng lạnh giá của khu Belgravia hoàn toàn có thể được luyện tập thuần thục tại Homburg; và chẳng hiểu sao, chỉ có những quý ông mới cứ khăng khăng ngồi cạnh cô tại bàn ăn tối d’hôte ở Cadenabbia. Đàn ông chưa bao giờ có chút ít ích lợi gì đối với bà Tramore trong công cuộc tái hòa nhập xã hội; họ chỉ giúp bà một cách triệt để trong việc dứt áo ra đi mà thôi. Có lần, trong một phút ngẫu hứng triết lý, bà buột miệng nói với con gái rằng thật đáng kinh ngạc khi người ta có thể quen biết từng ấy đàn ông mà chẳng thu lại được chút lợi lộc gì. Năm mươi người bọn họ — dẫu có tài giỏi đến đâu — giá trị tổng lại cũng chẳng bì nổi một mụ đàn bà ngốc nghét. Rose kinh ngạc trước cái cách nói dửng dưng của mẹ về năm mươi gã đàn ông thông minh ấy; với cô, có vẻ như cả thế giới này cũng chẳng chứa nổi ngần ấy con người. Cô mang một cảm giác u ám rằng nhân loại thật tẻ nhạt và ti tiện. Những suy ngẫm ấy diễn ra trong một khách sạn lạnh lẽo, giữa trận mưa Thụy Sĩ kéo dài dằng dặc, và chúng vang lên những âm thanh tẻ ngắt tại các thung lũng bên kia dãy Alps, khi hai người phụ nữ cô độc lững thững tiến về các hồ nước và thành phố của Ý. Rose dẫn đường cho cuộc hành trình của họ, có những lúc với một sự quyết liệt không mục đích; cô di chuyển đột ngột, cảm thấy tầm thường và căm ghét cuộc sống của chính mình, dẫu cho chẳng hề có lấy một tầm nhìn rõ ràng về một lối sống khác rộng mở hơn đang chờ đợi cô. Cô đã tự đặt ra cho mình một nhiệm vụ và cô bám lấy nó; thế nhưng bản thân cô lại thấy mình thật lười biếng đến đáng khinh. Cô đã thành công trong việc không đến vùng suối khoáng Homburg — nơi giới thượng lưu Luân Đôn đang cố gắng gột rửa những vết nhơ của mình; làm thế thì quá rõ lộ liễu cho hoàn cảnh của họ mất. Sự khác biệt lớn nhất trong các hoàn cảnh đối với cô lúc bấy giờ chính là sự khác biệt giữa việc được thương hại nhiều hay ít, xét cho cùng đó là một mối nguy hiểm không thể dung tha; thế nên những nơi cô ưu ái là những chốn chẳng ai mảy may nghi kỵ. Cô muốn chiến thắng trong sự khinh miệt, chứ không phải bằng sự khuất phục.
Vào một buổi sáng tháng Chín, khi cùng mẹ bước ra khỏi ngôi nhà thờ bằng đá cẩm thạch ở Milan, cô nhận ra một quý ông vừa đi lướt qua mình để vào nhà thờ — gương mặt mà cô chưa kịp để ý — đã nhanh chóng ngấc chiếc mũ phớt lên, kèm theo một tiếng thở gấp bị nén lại. Cô bất giác ngoái đầu nhìn lại; vị quý ông đã dừng bước, lại một lần nữa cất mũ, và Đại úy Jay đang đứng chào cô dưới ánh nắng nước Ý. “Ồ, chào anh buổi sáng!” cô nói, rồi tiếp bước, rảo theo con đường của mình; mẹ cô đang đi ở phía trước một chút. Cô bắt kịp mẹ ngay sau đó, với một cảm giác vô lý lạnh ngắt thổi thốc qua hệt như một luồng gió đông, rằng đàn ông ngày càng tồi tệ hơn, bởi Đại úy Jay rõ ràng đã bước thẳng vào trong nhà thờ. Mẹ cô quay người lại khi họ nhập vào nhau, và bất thình lình, khi nhìn ngoái lại, một vẻ dịu dàng kỳ lạ xuất hiện trong đôi mắt của vị phu nhân ấy. Nó khiến ánh nhìn của Rose cũng bị kéo theo hướng đó và đậu lại lần thứ hai trên người Đại úy Jay — kẻ đang đứng trơ trân ngay tại chỗ hắn vừa đứng một phút trước. Anh ta lập tức bước tới, hỏi Rose với vẻ cực kỳ nghiêm trọng rằng liệu anh ta có được phép nói chuyện với cô một lát hay không, trong khi bà Tramore tiếp tục cất bước đi. Anh ta mang biểu cảm của một người muốn thốt lên một điều gì đó vô cùng quan trọng; thế nhưng những lời tiếp theo của anh lại vô cùng giản dị, xoay quanh việc anh đã không gặp cô suốt một năm trời rồi.
“Thực sự là lâu đến thế cơ à?” Rose hỏi.
“Gần như vậy. Anh đã định tìm gặp em rồi, nhưng thứ nhất là anh rất ít khi ở Luân Đôn, và thứ hai là anh tin rằng việc đó chẳng mang lại ích lợi gì cả.”
“Lẽ ra anh nên đưa lý do thứ hai lên đầu tiên,” cô thiếu nữ nói. “Nó chẳng mang lại ích lợi gì đâu.”
Anh ta im lặng trước câu nói ấy một thoáng, theo cái cách dò dẫm quen thuộc của mình; thế nhưng quan điểm mà anh ta rút ra không hề ngăn cản anh ta cất lời hỏi, trong lúc cô lững thững bước theo mẹ, rằng liệu bây giờ anh có được phép đi cùng cô hay không. Cô đáp lại bằng một tiếng cười rằng việc đó chẳng ích lợi gì sất nhưng anh muốn làm gì thì tùy. Anh đáp lại chẳng hề mảy may lộ chút suồng sã nào rằng thế còn có ích hơn là không làm gì, và họ cùng nhau dạo bước, với bà Tramore đang thong thả đi tít đằng trước, băng qua quảng trường rộng lớn và vui mắt — nơi mặt tiền nhà thờ tạo nên một thứ ánh sáng kiến trúc kỳ ảo. Anh hỏi dăm ba câu và giải thích sự hiện diện của mình: có kỳ nghỉ phép kéo dài một tháng, khoảng thời gian rảnh rỗi trọn vẹn đầu tiên trong nhiều năm trời, anh liền tạt ngay qua bên kia dãy Alps. Anh hỏi liệu Rose có tin tức gì gần đây về bà cụ ở phố Hill hay không, và đó là điều quanh co duy nhất mà cô từng nghe anh thốt ra.
“Em chẳng hề nhận được bất kỳ thông tin liên lạc nào từ bà ấy kể từ khi chúng ta chia tay dưới mái nhà đó. Chẳng lẽ bà không nhắc đến chuyện ấy sao?” Rose nói.
“Anh không gặp bà.”
“Em cứ tưởng hai người thân thiết với nhau lắm cơ.”
Bertram Jay chần chừ một thoáng. “À, giờ thì không được như trước nữa.”
“Bà ấy đã làm gì anh thế?” Rose gặng hỏi.
Anh ta hơi cựa quậy, như thể đang bận nghĩ về điều gì đó khiến anh quên bẵng đi câu hỏi của cô; rồi với một sự bộc phát dịu dàng, anh thốt lên câu hỏi: “Tiểu thư Tramore, em có hạnh phúc không?”
Cô giật mình trước câu nói đó, bởi về phần mình, cô cũng đang ngẫm nghĩ — ngẫm nghĩ về việc anh đã cắt đứt quan hệ với người bà ra sao và điều đó ám chỉ một nguyên nhân nào đó. Ít nhất nó cũng gợi ý rằng giờ đây anh sẽ không còn mang phong thái hệt như cái ống loa phát ra thứ âm thanh lạnh lẽo của dòng tộc ấy nữa. Cô lảng tránh câu hỏi của anh — bảo rằng đó chẳng bao giờ là một câu hỏi công bằng cả, bởi cậu sẽ tự bộc lộ bản chất của mình dẫu có trả lời theo bất kỳ cách nào đi chăng nữa. Khi anh lặp lại câu hỏi “Em tự bộc lộ bản chất của mình á?” cứ như thể anh chẳng tài nào hiểu nổi, cô chợt nhớ ra rằng anh chưa từng đọc những cuốn sách hài hước của Mỹ. Điều đó khiến cả hai chìm vào im lặng, bởi cô chỉ giải tỏa cho anh bằng một tiếng cười khác, và anh thì rõ ràng đang chuẩn bị một câu hỏi khác, thứ mà anh muốn tách bạch thật cẩn thận khỏi câu hỏi trước. Ngay lúc họ vừa tiến sát lại gần bà Tramore, câu hỏi ấy đã vang lên: “Vị phu nhân này là thân mẫu của em phải không?” Trước việc Rose gật đầu đồng ý, kèm theo lời bổ sung rằng cô đang đi du lịch cùng mẹ, anh liền nói: “Em có phiền khi giới thiệu anh với bác ấy không?” Họ đứng sát bà Tramore đến mức có lẽ bà đã nghe thấy, nhưng bà lướt đi với một nhịp chèo đơn độc và cái nghiêng đầu lảng tránh. Đó là một màn trình diễn ấn tượng của thứ nghệ thuật giao thiệp trứ danh, bởi Rose chần chừ chưa chịu đáp lời, đó chính xác là điều có thể khiến mẹ cô muốn quay đầu lại; và quả thực, khi cuối cùng cô thiếu nữ cất lời, cô chỉ nói với người đồng hành: “Sao anh lại hỏi em điều đó?”
“Vì anh khao khát có được vinh hạnh làm quen với bác.”
Rose dừng bước, và ngay giữa quảng trường, họ đứng nhìn nhau chăm chú.
“Anh có nhớ điều anh đã nói với em lần cuối cùng chúng ta gặp nhau không?”
“Ồ, xin đừng nhắc đến chuyện đó nữa!”
“Nói ra bây giờ vẫn hơn là để sau này mới nói.”
Bertram Jay đảo mắt nhìn quanh, ra điều muốn xem thử có ai nghe thấy hay không; thế nhưng bầu không khí xa lạ đầy rạng rỡ mang lại cho anh một cảm giác an toàn, và anh bất ngờ thốt lên: “Tiểu thư Tramore, anh yêu em nhiều hơn bao giờ hết!”
“Thế thì lẽ ra anh phải đến thăm chúng em chứ,” cô thiếu nữ tuyên bố, rồi cắm cổ rảo bước nhanh hơn.
“Lần trước em đối xử với anh cứ như thể anh là kẻ xúc phạm em không bằng.”
“Đúng thế thật, nhưng anh thừa biết lý do của em mà.”
“Chỉ vì anh phản đối con đường em đang chọn ư? Đúng là anh đã phản đối, anh có!” chàng trai thốt lên oang oang, hệt như thể anh vẫn còn chút gì đó bám víu vào quan điểm ấy.
Giọng điệu của anh khiến Rose vui vẻ cất lời: “Có lẽ đến bây giờ anh vẫn thế chứ?”
“Anh không thể nói chắc được cho đến khi anh tìm hiểu kỹ hơn về hoàn cảnh của các em,” anh đáp với một sự thành thật tột đỉnh.
Cô thiếu nữ trố mắt nhìn; tiếng cười lanh lảnh của cô vang vọng cả bầu không khí. “Và chính là để tìm hiểu kỹ hơn về hoàn cảnh của chúng em rồi phán xét nên anh mới muốn làm quen với mẹ em ư?”
Anh đỏ bừng mặt trước câu nói này và tìm cách né tránh; rồi anh vỡ òa trong một câu nói đầy lúng túng: “Tiểu thư Tramore, hãy để anh ở lại bên em một chút!” khiến cô lại phải khựng chân.
“Sự hiện diện của anh sẽ mang lại vinh dự lớn cho chúng tôi, nhưng phải đính kèm một điều kiện vô cùng ngặt nghèo vào sự chấp thuận của chúng tôi.”
“Xin em cứ nêu ra,” Đại úy Jay nói, mắt đăm đăm nhìn vào mặt tiền nhà thờ.
“Anh không được mang chúng tôi ra thử thách.”
“Thử thách ư?”
“Anh không được đưa ra bất kỳ nhận xét nào với em — dẫu chỉ là một lời duy nhất, tuyệt đối không bao giờ, không bao giờ được phép! — về vấn đề mà ở phố Hill, chúng ta đã có những lời cuối cùng với nhau.”
Đại úy Jay có vẻ như đang đếm hàng nghìn ngọn tháp nhọn hoắt của nhà thờ. “Anh nghĩ là em thực sự đúng,” cuối cùng anh cũng cất lời nhận xét.
“Thấy chưa!” Rose Tramore thốt lên, rồi cắm cổ rảo bước thật nhanh.
Anh đuổi theo cô, đưa tay níu lấy cánh tay cô lại để ngăn cô đi tiếp. “Nếu em đi Venice, hãy để anh đi Venice cùng em!”
“Anh thậm chí còn chẳng hiểu nổi điều kiện của em.”
“Vậy thì chắc chắn em đúng rồi: em chắc chắn đúng trong mọi chuyện.”
“Chẳng đúng tẹo nào cả, và em thèm vào quan tâm xem anh có chắc hay không. Làm ơn để em đi.”
Anh đã chắn ngang đường cô, giữ cô lại lâu hơn.
“Anh sẽ đến và tự mình nói chuyện với mẹ em!”
Ngay giữa lúc đang dâng trào một cảm xúc khác, cô vẫn cảm thấy buồn cười trước vẻ đầy táo bạo đi kèm với tuyên bố ấy. Tội nghiệp Đại úy Jay, anh ta trông hệt như sắp sửa bước lên một trận địa pháo. Cô nhìn anh một thoáng; rồi cô nói: “Anh sẽ phải thất vọng đấy!”
“Thất vọng ư?”
“Bác ấy còn đúng mực hơn cả bà ngoại, bởi vì bác ấy vô cùng nhã nhặn.”
“Tiểu thư Tramore thân mến — tiểu thư Tramore thân mến ơi!” chàng trai lẩm bẩm trong bất lực.
“Anh sẽ tự mình kiểm chứng. Chỉ có điều vẫn còn một điều kiện nữa,” Rose tiếp lời.
“Lại còn điều kiện nữa ư?” anh kêu lên đầy chán nản và hoảng hốt.
“Anh phải hiểu thật tường tận, trước khi quyết định gắn kết số phận với chúng em dẫu chỉ trong vài ngày, rằng hoàn cảnh của chúng em thực chất là thế nào.”
“Nó tồi tệ lắm sao?” Bertram Jay ngây thơ hỏi.
“Chẳng ai thèm dính dáng gì đến chúng tôi, chẳng ai thèm nói chuyện với chúng tôi, cũng chẳng ai thèm liếc nhìn chúng tôi lấy một cái.”
“Thật á?” chàng trai trố mắt.
“Chúng tôi hoàn toàn không tồn tại trong xã hội, chúng tôi bị khinh bỉ tột cùng.”
“Ôi, tiểu thư Tramore!” Đại úy Jay chen ngang. Anh ta nói thêm một cách vội vã, mơ hồ, và thiếu đi sự tĩnh trí đến mức ngay lập tức phải cảm thấy hổ thẹn: “Không lẽ không một ai trong gia đình em —?” Câu hỏi lửng lơ chết yểu; cô thiếu nữ rạng rỡ đang nhìn thẳng vào anh.
“Chúng tôi cực kỳ hạnh phúc,” cô buông một câu.
“Thế thì đó chính là tất cả những gì anh muốn biết!” anh thốt lên, với một vẻ trách móc đầy hào hứng phóng đại, rồi rảo bước thật nhanh cùng cô để bắt kịp mẹ cô.
Anh không ăn tối tại nhà trọ của họ, nhưng nằng nặc đòi đến dùng bữa d’hôte vào tối hôm đó. Anh ngồi cạnh bà Tramore, và buổi tối hôm ấy, anh hào hiệp tháp tùng họ đến nhà hát opera, tại một rạp hát hạng xoàng nơi họ gần như là những người phụ nữ duy nhất ngồi trong các lô ghế. Ngày hôm sau, họ cùng nhau đi tàu hỏa đến tu viện Charterhouse ở Pavia, và trong lúc anh tản bộ cùng cô thiếu nữ khi chờ chuyến tàu về, anh thẳng thắn nói với cô: “Mẹ em xinh đẹp một cách đáng ngạc nhiên.” Cô ghi nhớ những lời ấy cùng cảm giác mà chúng mang lại cho cô: đó là nốt nhạc đầu tiên của một kỷ nguyên mới. Cảm giác ấy phần nào giống như một vị phu nhân lo lắng nhưng đầy thỏa mãn, kẻ vừa “ra mắt” đứa con đứa của mình và đang tơ tưởng đến thị trường hôn nhân. Đàn ông có thể chẳng tích sự gì, như lời bà Tramore đã nói, thế nhưng kể từ khoảnh khắc này, Rose đánh dấu sự khởi đầu cho ánh bình minh hồng rực của niềm tin rằng người được cô bảo trợ sẽ đắt hàng; và khi sau này, giữa những buổi tụ họp đông đúc, câu nói ấy, hoặc đại loại thế, vang lên sau chiếc mũ hay chiếc quạt, dội lại liên tiếp vào đôi tai đầy lo âu của cô, “Trông mẹ chị thật rạng rỡ!” hoặc “Tôi chưa từng thấy bà ấy trông đẹp nhường này!”, cô chợt mường tượng ra thứ ánh sáng vàng rực của mặt trời và những chiếc bóng buổi chiều trên sân ga bụi bặm của nước Ý.
Hành xử của bà Tramore trong giai đoạn này là sự hé lộ về khả năng thấu hiểu bẩm sinh đối với những hoàn cảnh tế nhị. Bà chẳng cần con gái phải giải thích về hoàn cảnh này — đó là một trong những thứ mà bà có chiếc mũi thính nhạy để đánh hơi; và ẩn chứa một sự trung thành đối với các quy luật của trò chơi trong nét dịu dàng thầm lặng mà qua đó bà san bằng con đường cho Bertram Jay. Rõ ràng là bà hoàn toàn ở trong địa hạt của mình khi nuôi dưỡng sự nảy nở của tình cảm, và nếu có khi nào bà thốt lên một câu mà không cần suy nghĩ đắn đo hai lần, thì có lẽ bà đã hân hoan thốt lên rằng: “Ồ, ta rành tuốt tuột về tình yêu ấy mà!” Rose có thể thấy rằng vị bạn đồng hành của họ sẽ là một sự trợ giúp đắc lực, bất chấp việc anh chẳng phải là kẻ ban phát đặc ân. Chìa khóa mở cánh cổng của giới thượng lưu chưa từng được trao vào tay anh, và chẳng ai từng nghe nói về những người phụ nữ trong gia đình anh — những kẻ đang trú ngụ tại mộtó thung lũng mờ mịt nào đó trên vùng hoang mạc Yorkshire; thế nhưng dẫu vậy anh vẫn có thể tung ra một cú đẩy đầy cơ bắp. Quả đúng là như vậy, đàn ông nói chung đều là những cây sậy dễ gãy, nhưng Đại úy Jay lại mang tính đại diện đặc biệt. Sự đoan trang là hạn mức tối đa của phụ nữ, cũng như danh dự là hạn mức của đàn ông, thế nhưng vị sĩ quan trẻ xuất chúng này khơi gợi nhiều hơn một loại lòng tin. Rose dành rất nhiều sự quan tâm cho việc sự đoan trang của anh được ứng dụng ra sao; và đan xen với sự quan tâm ấy là chút ít sự buồn cười cùng vô vàn lòng trắc ẩn. Cô thấy rằng chỉ sau vài ngày anh đã quả quyết quý mến mẹ cô, thế mà bản thân anh lại chẳng hề mảy may nhận thức được điều đó. Anh mặc nhiên đinh ninh rằng anh chẳng đặt trọn niềm tin vào bà mấy; dẫu vậy anh vẫn có thể trao trọn niềm tin cho bà vào bất cứ thứ gì, ngoại trừ chính bản thân Rose. Việc anh trao trọn niềm tin vào Rose đối với bà sẽ diễn ra rất sớm thôi. Anh chẳng bao giờ nói với cô con gái về những phẩm chất tính cách của mẹ cô, nhưng hai hoặc ba trong số đó (và thực ra đó cũng là tất cả những gì người phụ nữ tội nghiệp có, và chúng được trưng bày một cách tốt nhất) lại chính là những điều anh nhắm đến khi ngợi ca ngoại hình của bà. Khi anh nhận xét: “Trông kìa, phu nhân Tramore thu hút biết bao sự chú ý ở mọi nơi!” ý anh muốn nói là: “Bản chất của bà ấy mới đáng yêu và giản dị làm sao!” và khi anh cất lời: “Có điều gì đó vô cùng hài hòa trong những sắc màu mà bà ấy mặc,” điều đó ngụ ý rằng: “Xin thề có Chúa, đời này tôi chưa từng thấy một tính khí nào ngọt ngào đến thế!” Bà bỏ quên một chiếc vali ở Verona, và biến nó thành một trò đùa xinh xắn nhất với Đại úy Jay. Khi nhìn thấy cảnh đó, Rose tự nhủ thầm: “Mùa tới chúng ta sẽ tha hồ mà lựa chọn.” Rose thừa biết thứ gì nằm trong chiếc vali ấy.
Đến khi họ đặt chân đến Venice (họ đã dừng chân tại nửa tá thành phố cổ kính lãng mạn theo một cách thức đầy ngẫu hứng đậm chất thẩm mỹ) thì cô đã quý mến người đồng hành của họ hơn bất cứ khoảng thời gian nào trước đó. Cô công bằng nhận ra rằng nếu anh không hoàn toàn thành thật với chính mình thì ít nhất anh cũng hoàn toàn thành thật với cô. Cô tính toán lại mọi thứ mà anh đã trải qua kể từ khi nhập bọn với họ, và áp đặt lên tất cả những ấy một sự giải thích vô cùng có lợi cho lòng tận tụy của anh; để rồi khi bắt gặp chính mình đang bao biện cho một hoặc hai tình tiết thoạt đầu chẳng có vẻ gì là vô tư lơ đễnh, cô liền thốt lên, thì thầm trong lồng ngực: “Cẩn thận đấy — cậu đang sa vào lưới tình rồi đấy!” Thế nhưng nếu anh ưa chuộng sự chuẩn mực thì chẳng phải anh hoàn toàn đúng đắn hay sao? Liệu có ai trên đời này lại có thể ưa chuộng nó nhiều hơn cô chứ? Và nếu anh từng phản đối việc cô dấn thân vào con đường cùng mẹ mình, thì đó chẳng phải vì lợi ích cô nhận được mà là vì tổn thương cô phải gánh chịu. Anh đã phóng đại nỗi tổn thương ấy lên, nhưng đó là đặc quyền của một kẻ si tình sẵn sàng ích kỷ vì người thương. Cầu ta có lẽ đã khao khát số tiền của người bà dành cho cô, nhưng nếu anh đã từ bỏ cô ngay khi phát hiện ra cô đang vứt bỏ cơ hội có được nó (ồ, việc đó cũng là do cô nhúng tay vào chứ bộ!) thì anh cũng đồng thời từ bỏ người bà nhiều đến thế: không thèm giữ quan hệ tốt với bà cụ như một vài gã đàn ông khác vẫn làm; không thèm chờ xem cái thí nghiệm nổi loạn ấy sẽ xoay vần ra sao để rồi xoa dịu bà, nếu nó có vẻ hứa hẹn kha khá, với cái nhìn hướng đến những toan tính tương lai. Anh từng mang một góc nhìn ngây ngô, sùng đạo và ảm đạm về cái kết cục mà người con gái anh yêu sẽ phải dấn thân vào. Giờ thì cô nhìn thấy điều đó rồi — cô nhìn thấy nó từ sự bối rối và hoang mang hiện tại của anh, và cô vừa yêu vừa thương hại anh, với một nụ cười trìu mến nhất dành cho sự ngây thơ thuở ban đầu cũng như sự phục tùng ở hiện tại. Bảo sao anh từng chẳng tài nào biết nổi cô đang lao vào cái quái gì, khi mà giờ đây chính anh cũng chẳng biết nổi bản thân mình đang vướng vào cái quái gì nữa. Chẳng phải có những khoảnh khắc anh nghĩ rằng hai mẹ con cô tốt đẹp một cách phi tự nhiên, an toàn một cách đáng ngờ hay sao? Anh đã đánh mất hoàn toàn khả năng kiểm chứng cái bức tranh về sự cô lập và cảnh ngộ thất sủng mà cô từng phác họa cho anh nghe trên quảng trường lớn ở Milan. Điều cuối cùng mà anh chú ý đến chính là việc họ bị bỏ rơi, và bản thân anh chưa bao giờ có một ấn tượng sâu sắc đến thế về xã hội thượng lưu.
Nó hầu như không thể bị lu mờ ngay cả bởi sự xuất hiện của một gã thanh niên to lớn, tóc vàng, da đỏ hồng, mồ haj nhễ nhại, tay cầm chiếc quạt của phụ nữ, kẻ bất ngờ đứng sững trước nhóm nhỏ của họ khi, vào buổi tối thứ ba kể từ ngày họ đặt chân đến Venice, họ đang thưởng thức những ly kem tại một trong những chiếc bàn đặt trước quán cà phê nổi tiếng Florian. Buổi chạng vạng ngập tràn ánh đèn ở Venice dường như đã phơi bày họ trước mắt gã thanh niên này khi hắn đang ngồi cùng những người bạn khác tại một chiếc bàn gần đó, và hắn đã vùng đứng dậy với một niềm vui sướng mộc mạc nguyên thủy để bắt tay bà Tramore cùng con gái. Rose giới thiệu lại hắn với mẹ cô — người thoạt đầu có vẻ như chẳng nhớ ra hắn là ai nhưng ngay sau đó liền ban tặng một nụ cười đủ độ duyên dáng cho ngài Guy Mangler. Với sự thành thật tuổi trẻ, hắn tuôn ra lịch trình di chuyển của mình và chỉ điểm vị trí của gia đình hắn: hắn đang đi cùng mẹ và các em gái; họ đã hội ngộ với nhóm Bob Vesey — những kẻ đã thuê chiếc du thuyền của lãnh chúa Whiteroy và đang trên đường đến Constantinople. Mẹ hắn và các cô em gái, tội nghiệp thay, đang trọ ở khách sạn Grand Hotel, nhưng hắn thì ở trên du thuyền cùng nhóm Vesey, nơi họ có cả đầu bếp riêng của lãnh chúa Whiteroy. Thức ăn ở Venice chẳng phải kinh tởm lắm sao, và họ có muốn sang ngắm nghía chiếc du thuyền đó không? Nó chạy không nhanh lắm đâu, nhưng tuyệt cú mèo luôn. Mẹ hắn lẽ ra đã đi cùng nếu bà muốn, nhưng ban đầu bà không chịu, và giờ đây, khi bà muốn đi thì lại vướng những người khác, những kẻ mà hiển nhiên chẳng đời nào chịu nhường chỗ cho bà. Mangler ngồi xuống; hắn bóng gió nhắc lại với sự ấm ức ngây ngô về việc hồi tháng Bảy, cánh cửa nhà những người bạn của hắn đã khép chặt trước mặt hắn ra sao. Hắn sắp sửa đi Constantinople, nhưng hắn chẳng thèm bận tâm — nếu họ cũng đi đâu đó; trong khi đó mẹ hắn cực kỳ hy vọng họ sẽ đến thăm bà.
Phu nhân Maresfield, nếu như bà từng gửi gắm bất kỳ thông điệp nào như thế cho con trai — điều mà Rose hoàn toàn không tin — thì bà nuôi dưỡng niềm hy vọng ấy theo một cách thức hoàn toàn tương thích với việc ngồi lì suốt nửa tiếng đồng hồ, được vây quanh bởi đám tùy tùng nhỏ bé, mà chẳng thèm liếc mắt lấy một lần về phía bà Tramore. Tuy nhiên, cô thiếu nữ thừa hiểu rằng đây chưa phải là một minh chứng đủ sức nặng cho sự bẽ bàng của họ; bởi lẽ chính cô mới là kẻ, trong lần tiếp xúc cuối cùng, đã giữ khoảng cách với phu nhân Maresfield. Giờ đây cô cảm thấy hơi hổ thẹn vì đã không thưa gửi bức thư trong đó vị phu nhân nhã nhặn này phớt lờ mẹ cô. Quả thật, cô không tài nào ngăn mình nhận ra một cử động mờ nhạt từ một vài thành viên khác trong nhóm; cô nhận diện được thái độ quan sát nơi chiếc mũ cắm lông chim kiêu kỳ của phu nhân Vaughan-Vesey. Có lẽ phu nhân Vesey đang ngắm nhìn Đại úy Jay, bởi khi vị sĩ quan này tháp tùng cô thiếu nữ của chúng ta trở về khách sạn (họ trọ ở khách sạn “Britannia”, còn Mangler trẻ tuổi, kẻ cứ bám dính lấy họ, thì đi sát ngay đằng trước cùng bà Tramore), anh ta hé lộ cho Rose biết rằng anh có quen biết đôi chút với cô con gái cả của phu nhân Maresfield, dẫu anh chẳng quen và cũng chẳng mặn mà gì cho cam với vị phu nhân kia. Anh bày tỏ thái độ cay nghiệt hơn bất cứ lần nào cô từng được nghe (lòng bác ái Thiên Chúa giáo vốn luôn ngự trị trong lời ăn tiếng nói của anh) về cái gã lừa con cứ lải nhải bên tai họ nãy giờ. Họ từ biệt nhau ngay tại ngưỡng cửa khách sạn. Bà Tramore đã tống cổ được Mangler, còn Bertram Jay thì có chỗ trú ngụ khác.
“Nếu anh quen phu nhân Vesey, sao anh không sang chào bác ấy? Em chắc chắn là bác ấy trông thấy anh rồi,” Rose nói.
Đại úy Jay đáp lại còn kín kẽ hơn thường lệ. “Bởi vì anh không muốn rời xa em.”
“Thế thì giờ anh đi được rồi đấy; anh được tự do rồi,” Rose đáp lời.
“Cảm ơn em. Anh sẽ chẳng bao giờ rời đi nữa đâu.”
“Thế thì mất lịch sự lắm đấy,” Rose nói.
“Anh chẳng thèm quan tâm đến chuyện lịch sự. Anh không ưa bà ta.”
“Sao anh lại không ưa bà ta?”
“Em hỏi nhiều quá đấy.”
“Em biết là mình hỏi nhiều mà,” cô thiếu nữ thừa nhận.
Đại úy Jay vốn đã bắt tay cô từ trước, thế nhưng nghe vậy anh liền chìa tay ra lần nữa. “Bà ta quá ư lọc lõi,” anh lẩm bẩm trong lúc nắm lấy bàn tay Rose Tramore một thoáng.
“Ôi, anh yêu quý của em ơi!” Rose suýt thốt lên thành tiếng trong lúc cô cùng mẹ quay người bước đi.
Sáng hôm sau, trên Đại kênh Grand Canal, chiếc thuyền gondola của ba người bạn chúng ta tình cờ chạm trán một chiếc sà lan uy nghi, dẫu chở theo vài người, nhưng dường như bầu không khí bị thống trị chủ yếu bởi một sự hiện diện đường bệ. Trong khoảnh khắc những chiếc thuyền gondola lướt qua nhau, Rose Tramore hay những người bạn đồng hành của cô không tài nào không nhận thức được rằng nhân vật xuất chúng ấy đã cúi đầu chào một cách đầy rõ rệt — một tình huống được kỷ niệm ngay khoảnh khắc tiếp theo, gần như lọt thỏm vào tai chiếc thuyền bên cạnh, bằng tiếng thốt tự phát nhất vang lên từ đôi môi của bà Tramore suốt bao ngày qua. “Thật không thể tin nổi, con yêu ạ, phu nhân Maresfield vừa cúi chào chúng ta kìa!”
“Lẽ ra chúng ta nên cúi chào đáp lễ,” Rose đáp; nhưng cô liếc nhìn Bertram Jay — người đang ngồi đối diện cô. Anh đỏ bừng mặt, và cô cũng đỏ bừng mặt, và trong khoảnh khắc ấy, một sự thấu hiểu sâu sắc hơn bao giờ hết đã được hình thành giữa những tâm hồn có chung hoàn cảnh này. Nó gắn liền với việc buổi chiều hôm đó, họ cùng nhau — không có mẹ cô — đi ngắm nhìn một vài bức tranh nằm ở những góc khuất mà chính Ruskin đã truyền cảm hứng để cô mong muốn được tận mắt thưởng thức một cách chân thành. Bà Tramore bày tỏ nguyện vọng được ở nhà, và động cơ của nguyện vọng ấy — một sắc thái tinh tế hơn bất kỳ thứ gì mà ngay cả Ruskin từng tìm ra câu chữ để miêu tả — không hề bị bóp méo thành những lời lẽ sai lệch bởi cả mẹ lẫn con gái. Tại nhà thờ San Giovanni in Bragora, cô thiếu nữ và người đồng hành bắt gặp phu nhân Vaughan-Vesey — người đang cùng một trong các người em gái của mình cũng nỗ lực thực hiện một chuyến thưởng ngoạn đầy nghiêm túc. Bà ta thực hiện điều đó với Rose, với Đại úy Jay, cũng như với các tác phẩm của Gianbellini; bà là một phụ nữ có vẻ ngoài xinh đẹp, cổ dài, mũi khoằm, thuộc một tuýp người hoàn toàn khác so với phần còn lại trong gia đình, và bà làm điều đó một cách cực kỳ xuất sắc. Bà chớp lấy những người bạn của chúng ta — đó là cách gọi của chính bà — cho bữa trưa vào ngày hôm sau trên du thuyền, đồng thời thông báo cho Rose biết rằng chiều hôm đó bà sẽ đến để mời mẹ cô. Khi cô thiếu nữ trở về khách sạn, bà Tramore liền nhắc đến trước mặt Đại úy Jay — người vừa ghé lên phòng khách của họ — rằng phu nhân Maresfield đã đến thăm. “Bà ấy ở lại một lúc lâu — ít ra thì nó cũng có vẻ lâu!” bà Tramore cười lớn.
Người phụ nữ tội nghiệp giờ đây đã có thể thoải mái cười lớn; thế nhưng ẩn chứa bên trong vẫn là chút nét u ám trong cuộc trò chuyện giữa bà và con gái sau khi Bertram Jay đã ra về. Trước khi điều đó diễn ra, tấm thiếp của phu nhân Vesey, chi chít những nét chữ viết chì nguệch ngoạc và nhắc đến bữa trưa ngày hôm sau, đã được mang lên cho bà Tramore.
“Họ coi tất cả những chuyện này như một khoản hối lộ,” người nhận chính của những sự xã giao ấy lên tiếng.
“Hối lộ ư?” Rose lặp lại.
“Bà ta muốn gả con cho thằng nhóc đó; họ đã chạm trán Đại úy Jay và họ đang sợ hãi.”
“Vâng, thưa mẹ yêu quý, con đời nào chịu lấy ngài Mangler làm chồng.”
“Đương nhiên là thế rồi. Nhưng chẳng lẽ chúng ta không nên đến dự bữa trưa sao?”
“Chắc chắn chúng ta sẽ đến dự,” Rose nói; và khi sự việc diễn ra vào ngày hôm sau, lần đầu tiên cô có cảm giác rằng mình đang đưa mẹ đi ra mắt thiên hạ. Vẻ ngoài ấy đã ngấm ngầm truyền tải đến tất cả mọi người, và nó thực chất chính là tác nhân mang lại thành công cho cô. Bởi lẽ cốt lõi của câu chuyện giản đơn này nằm ở chỗ, thứ nhất, thành công ấy bắt nguồn từ bữa trưa déjeuner ở Venice của phu nhân Vesey, và thứ hai, dựa trên một thứ logic xã hội vi tế, chính vào cái nghịch lý từng khiến nó trở nên bấp bênh. Luôn có một cơ hội trong vạn vật, và cơ hội của Rose Tramore nằm ở chỗ Gwendolen Vesey, như ai đó từng nhận xét, vô cùng tân thời, một sự cải tiến vượt bậc so với thứ khoa học lỗi thời của người mẹ, và hoàn toàn có khả năng nhìn thấu độ “hút khách” của vở hài kịch, nếu được dàn dựng một cách đúng đắn, xoay quanh việc đảo ngược vị thế giữa bà Tramore và cô con gái ngoại giao tài ba của bà. Với một con mắt quản lý hạng nhất, bà nhận thức rõ ràng rằng người ta sẽ đổ xô vào bất kỳ căn phòng nào — và càng đông hơn nữa trong phòng của bà — để chứng kiến cảnh Rose dắt theo người mẹ tai tiếng của mình. Cô chiêu đãi tinh hoa của giới thượng lưu Anh quốc bằng màn trình diễn thót tim này vào cuối mùa thu năm đó, khi bà một lần nữa “chiêu mộ” cả hai nhân vật cho một tuần lễ tại Brimble. Nó tạo ra một cú hích ngay tại chỗ, ngay từ buổi tối đầu tiên — người ta cảm thấy cô thiếu nữ đã hoàn thành vai diễn của mình quá xuất sắc. Lời đồn về màn trình diễn lan đi; ai ai cũng muốn tận mắt chứng kiến. Đó là một hình thức giải trí mà vào mùa đông năm ấy ở vùng quê, và mùa tiếp theo ở Luân Đôn, những kẻ sành sỏi đều khát khao mang lại cho bạn bè của họ sự tươi mới. Chiêu trò là phải khiến cho mẹ con nhà Tramore đến muộn, sau khi tất cả mọi người đã tề tựu đông đủ. Họ được mời theo một khung giờ cố định, hệt như những nghệ sĩ bắt chước người Mỹ hay nữ danh ca người Patagonia. Phu nhân Vesey là người đầu tiên thốt lên rằng cô thiếu nữ này độc đáo đến khủng khiếp, nhưng rồi điều đó đã trở thành quan điểm chung của tất cả mọi người.
Gwendolen Vesey đã có với mẹ một trong số ít những trận cãi vã hiếm hoi mà phu nhân Maresfield thực sự dám đứng lên chống lại một đối thủ nặng ký như vậy (bà mẹ già rốt cuộc phải thừa nhận dòng máu của nhà Mangler đang chảy trong huyết quản của ai) cũng chính vì cái sự việc bà ta đặt nặng tầm quan trọng vào sự độc đáo của tiểu thư Tramore (“Sự độc đáo của nó cứ treo cổ đi!” vị phu nhân đã đi xa đến mức thốt lên một cách ngớ ngẩn như vậy) hơn là tương lai của thằng Guy tội nghiệp. Phu nhân Vesey hoàn toàn phớt lờ những vấn đề cấp bách ấy vì mải mê ngưỡng mộ cách mà người mẹ và cô con gái, hoặc đúng hơn là cô con gái và người mẹ (hơi rối rắm một chút) “hút” khách. Theo phiên bản của phu nhân Maresfield, cô thiếu nữ trơ trẽn ấy (vô cùng thô lỗ một cách gây sốc) đã đối xử với tội nghiệp thằng Guy một cách vô cùng tàn nhẫn. Dù sao đi nữa, ngay sau lễ Phục Sinh, người ta loan tin rằng tiểu thư Tramore sắp kết hôn với Đại úy Jay. Hợp đồng hôn nhân sẽ chưa diễn ra cho đến tận mùa hè; nhưng Rose cảm thấy rằng trước thời điểm đó, ván bài coi như đã nắm chắc phần thắng trong tay. Đã có vài khoảnh khắc tồi tệ, đã có một vài góc khuất căng thẳng và một số lượng nhất định những cái lạnh lùng phớt lờ, những cánh cửa đóng sập cùng ánh nhìn trừng trừng lạnh giá; thế nhưng bức tường thành đã bị chọc thủng hoàn toàn — phần còn lại chỉ là vấn đề thời gian. Bà Tramore hoàn toàn có thể được tin tưởng để giữ gìn những gì đã giành được, và chính tầng lớp các vị phu nhân góa chồng quyền quý, những con rồng già với cặp răng nanh lởm chởm và lớp vảy lấp lánh mới là những kẻ đã sập bẫy phần lớn. Đến lúc này đã có không ít ngôi nhà mà người phụ nữ được giải thoát ấy lẻn vào một mình. Cô con gái ban đầu được kỳ vọng sẽ đi cùng, nhưng họ chẳng thể tống cổ bà ra được vì cô thiếu nữ đã ở lại phía sau, và bà đang nhanh chóng thu nhận một nhân dạng mới — nhân dạng của một đấng sinh thành gắn liền với nữ anh hùng của một câu chuyện tình lãng mạn dường thế. Bà ít nhất cũng là lựa chọn tuyệt vời thứ hai sau cô con gái, và Rose đã tiên đoán trước cái ngày mà bà sẽ được trân trọng chủ yếu như một kỷ vật của một trong những phân đoạn đẹp đẽ nhất trong biên niên sử Luân Đôn. Tại một bữa tiệc lớn mang tính chính thức vào tháng Sáu, Rose đã vỡ òa niềm vui khi được giới thiệu Eric với mẹ mình. Cô hơi tiếc vì đó lại là một bữa tiệc chính thức — ở đó có vài kẻ kỳ cục khác nữa; thế nhưng Eric đã ghé thăm, thể hiện sự chừng mực, vào ngay ngày hôm sau nữa.
Chắc chắn chẳng có nhà quan sát nào đủ tinh tế để có thể xác định chính xác thời điểm mà cô thiếu nữ ngừng việc dắt mẹ đi ra mắt và bắt đầu được mẹ tháp tùng đi chơi. Một giai đoạn muộn hơn thì dễ phân biệt hơn nhiều — đó là lúc Rose kiềm chế không giáng lên đầu người bạn đồng hành của mình sự song hành có thể trở thành gánh nặng. Cô bắt đầu tiết kiệm sức lực của mình, chỉ xuất hiện khi hiệu ứng đặc biệt thực sự được yêu cầu. Hôn lễ của cô bị trì hoãn bởi thời kỳ tang chế tiếp nối cái chết của người bà — kẻ mà bà Tramore trẻ tuổi quả quyết rằng đã bị giết chết bởi chính tin đồn về sự tái sinh của mình. Bà là người duy nhất trong số bấy nhiêu con rồng già chưa bị thuần hóa. Julia Tramore hiểu rõ sự thật về chuyện này — bà quyết tâm không để những thứ đó quật ngã mình. Bà sẽ sống để làm một điều gì đó — bà chẳng biết rõ đó là gì. Các điều khoản trong di chúc của người bà được công bố trên tờ “Illustrated News”; từ đó hé lộ rằng tất cả những gì không thuộc về Eric và Julia sẽ thuộc về cô nàng Edith may mắn. Tiểu thư Tramore chẳng mảy may giấu giếm những dự định của mình dành cho đứa cháu cưng này.
Edith không hề xinh đẹp, nhưng phu nhân Maresfield đang chờ đợi cô ta; bà quyết tâm không để Gwendolen Vesey tóm được cô nàng. Tuy nhiên, phu nhân Vesey lại chẳng mải may quan tâm đến cô ta chút nào. Bà ta thất thường, hệt như phong thái của một người phụ nữ thượng lưu; thế nhưng có hai người mà bà vẫn vô cùng quý mến, đó là đôi vợ chồng đáng yêu nhà Bertram Jays. Cần phải nói thêm rằng, sự quý mến của cặp đôi này không được bộc lộ hoàn toàn ra bên ngoài. Họ cực kỳ gắn bó, nhưng cuộc sống của họ mang tính gia đình nhiều hơn những gì người ta có thể đoán trước từ những dấu hiệu ban đầu. Nó nợ một phần sự khép kín ấy từ việc bà Tramore giờ đây có quá nhiều nơi để đi đến mức gần như chẳng có thời gian để ghé thăm nhà con gái nữa. Dưới mái nhà của con rể, bà là một hiện hữu rạng rỡ nhưng vô cùng hiếm hoi, và hôm nọ anh đã đưa ra nhận xét về tình huống ấy với vợ mình.
“Nếu không có em,” cô mỉm cười đáp, “mẹ hẳn đã có một chỗ ngồi cố định bên lò sưởi nhà chúng ta rồi.”
“Lạy Chúa tôi, anh đã cản trở chuyện đó bằng cách nào cơ chứ?” Đại úy Jay thốt lên với toàn bộ ý thức trong sạch của mình.
“Chính anh đã sắp đặt nó ngược lại đấy, đồ ngốc ạ!” Và cô vẫn thường nói, với cái giọng điệu ấy, mỗi khi chồng cô cất lời ca ngợi (điều mà đôi khi anh làm một cách vô cùng phóng đại) về cái cách mà cô đã lăng xê mẹ mình: “Nói nhảm thế, anh yêu — thực chất đó là công của anh cơ mà!”