Chú chó Cocker Spaniel mà Mạnh Ly dắt đến được huấn luyện rất tốt, sau khi vào quán không hề chạy loạn hay sủa bậy, nó ngoan ngoãn nằm rạp trên sàn, khịt khịt mũi, rồi chớp chớp đôi mắt to tròn nhìn về phía bếp của quán ăn vặt, nơi đang tỏa ra hương thơm ngào ngạt của những món chiên xào nấu nướng.

Trương Tử An nhấp hai ngụm nước cam, dán mắt vào hàng chữ cái trên tờ khăn giấy, lặng lẽ suy tư.

Vì đã nhắc tới khoa học viễn tưởng, anh chợt nhớ đến một cuốn tiểu thuyết từng đọc trước đây, bèn nói: "Thầy Mạnh, không biết thầy đã từng đọc qua một cuốn tiểu thuyết giả tưởng rất ngắn tên là 'Sách Cát' chưa?"

"'Sách Cát'?"

Lần này đến lượt Mạnh Ly ngẩn người, thầy đang cúi đầu chải lông cho chú chó Cocker. Lông của giống chó Cocker quá dài, hơn nữa lại bẩm sinh dễ bị xoăn, không để ý là sẽ bết lại thành cục, cần phải chải chuốt thường xuyên, nếu không trông sẽ rất luộm thuộm. Nhiệm vụ thường ngày của đám nghiên cứu sinh mà thầy hướng dẫn, ngoài việc học tập ra, còn một việc nữa là chải lông chó, bọn họ thường tự giễu là đang đi... bật bông.

Sau khi hồi tưởng một chút, Mạnh Ly xác định cái tên này rất xa lạ, có lẽ thầy chưa từng đọc.

"Như tôi đã nói đấy, tôi rất ít khi đọc tiểu thuyết khoa học viễn tưởng, bình thường đọc sách cũng chỉ xem các tác phẩm liên quan đến toán học, dù sao thời đại này phải sống đến già học đến già, chỉ cần lơ là một chút là bị thời đại đào thải ngay." Thầy cười nói, "Cuốn 'Sách Cát' này thú vị lắm sao?"

"Không, tuy tên nó là 'Sách Cát', nhưng nó không phải là một 'cuốn' sách, mà là một truyện ngắn giả tưởng siêu ngắn chỉ vỏn vẹn 2000 chữ, tác giả là nhà văn người Argentina Jorge Luis Borges, đây là một trong những tác phẩm tiêu biểu của ông." Trương Tử An giải thích, đây là cuốn tiểu thuyết khoa học viễn tưởng anh đã đọc từ rất sớm, vì nó ngắn gọn súc tích lại gây chấn động lòng người nên đến tận bây giờ anh vẫn còn nhớ rất sâu sắc.

"Ồ?" Mạnh Ly nảy sinh chút hứng thú, "Trong toán học, thường thì sự giản lược chính là vẻ đẹp. Cuốn tiểu thuyết này chỉ có 2000 chữ mà có thể trở thành tác phẩm tiêu biểu của một nhà văn? Vậy chắc chắn nó phải là một câu chuyện giàu tính tư tưởng và nghệ thuật. Nội dung nói về cái gì?"

Trương Tử An vừa hồi tưởng vừa tóm tắt lại câu chuyện giả tưởng này cho thầy nghe.

"Sách Cát" mở đầu bằng việc nhân vật chính bình thường sống trong một căn nhà bình thường. Một ngày nọ, một người lạ mặt xách theo chiếc hộp nhỏ ghé thăm. Người lạ mặt kia là người đi chào hàng kinh thánh, nhưng nhân vật chính đã có sẵn mấy cuốn kinh thánh rồi nên không mấy hứng thú. Người lạ mặt bèn lấy ra một cuốn sách khác, cuốn sách này không phải kinh thánh, trên bìa ghi là "Thánh Thư".

Sau khi nhân vật chính mở Thánh Thư ra, anh phát hiện số trang của cuốn sách rất kỳ lạ, không được đánh số theo thứ tự mà là ngẫu nhiên lộn xộn. Quan trọng nhất là số trang của cuốn Thánh Thư này nhiều vô tận, dù lật thế nào cũng không tìm thấy trang đầu, cũng không thấy trang cuối, cứ thế lại có những trang sách mới xuất hiện từ hư không, hơn nữa bên trong còn kèm theo hình minh họa giống như từ điển vậy.

Người lạ mặt nói, cuốn sách này ông mua được từ một ngôi làng, người bán gọi nó là "Sách Cát", bởi vì nó giống như cát, không bắt đầu cũng chẳng có kết thúc.

Cuốn sách này rõ ràng là vô cùng quái dị, nhưng người lạ mặt lại bằng lòng bán cho nhân vật chính với một cái giá tương đối rẻ, bởi vì ông ta đã muốn vứt bỏ nó từ lâu rồi.

Sau khi có được cuốn sách, nhân vật chính cũng trở thành tù nhân của nó. Vì vô cùng trân quý nó mà anh không rời nửa bước, hầu như không còn ra ngoài; vì nảy sinh sự hứng thú vô cùng tận với nó mà anh nghiên cứu ngày đêm, đêm không ngủ được, thỉnh thoảng chợp mắt cũng mơ thấy nó.

Giống như người lạ mặt kia, nhân vật chính bàng hoàng nhận ra cứ tiếp tục thế này mình sẽ tiêu đời mất, thế là anh quyết định rũ bỏ cơn ác mộng này.

Nói đến đây, Trương Tử An học theo Mạnh Ly, cố ý bỏ lửng câu chuyện, hỏi: "Thầy Mạnh, thầy có đoán được nhân vật chính đã rũ bỏ cuốn sách này bằng cách nào không?"

Mạnh Ly đã hoàn toàn bị cuốn hút bởi câu chuyện kỳ lạ này, thầy dừng động tác chải lông cho chó, thử đoán: "Chẳng lẽ cũng giống như người lạ mặt kia, đem bán cho người khác sao?"

Trương Tử An mỉm cười: "Anh ấy đã dùng một cách thông minh hơn: 'giấu cây vào rừng'. Anh tranh thủ lúc không ai để ý, lén đặt cuốn sách lên một kệ sách nào đó trong thư viện quốc gia có chín trăm nghìn cuốn sách, hơn nữa lúc đặt còn cố gắng không ghi nhớ là kệ nào, sau đó thậm chí không bao giờ đi ngang qua con đường có thư viện đó nữa."

Mạnh Ly như tán thưởng, nhẹ nhàng vỗ vỗ lên bàn: "Quả nhiên là cách hay! Làm như vậy thì cuốn 'Sách Cát' đó sẽ không bao giờ thấy được ánh mặt trời, trừ phi có tên xui xẻo nào đó vô tình bốc trúng nó với xác suất một phần chín trăm nghìn!"

Trương Tử An cười khổ, tên xui xẻo đó đang ngồi trước mặt thầy, còn mời thầy uống một ly nước cam đây này.

Anh nhớ lại lúc π mới đến cửa hàng thú cưng, từng làm một động tác vốc cát, lúc đó anh đoán ý của nó là chỉ "hằng hà sa số", chẳng lẽ thực ra anh đoán sai rồi?

"Câu chuyện đến đây là hết rồi?" Mạnh Ly chưa thỏa mãn hỏi.

Trương Tử An gật đầu: "Hết rồi, để lại một cái kết khiến người ta phải suy ngẫm. Thầy Mạnh, cuốn 'Sách Cát' này có phải rất giống với 'Đại Từ Điển Webster' không?"

Mạnh Ly nói: "Quả thực rất giống, nhưng 'Đại Từ Điển Webster' nghiêm ngặt hơn một chút, nó có trang đầu."

Trương Tử An cũng thừa nhận điểm này, dù sao "Đại Từ Điển Webster" là giả thiết khoa học, còn "Sách Cát" là sự tưởng tượng của nhà văn, chỉ là ở một vài khía cạnh thì lại vô tình trùng khớp.

"Dù là 'Đại Từ Điển Webster' hay 'Sách Cát', nếu chúng thực sự tồn tại thì chắc hẳn đều rất trân quý nhỉ? Có thể coi là những cuốn sách lợi hại nhất trên Trái Đất không? Nếu trong vũ trụ có những nền văn minh khác, liệu họ có thể tưởng tượng ra những cuốn sách lợi hại hơn không?" Anh hỏi.

Anh nhớ Tinh Hải từng nói, Vô Danh Thư là cuốn sách lợi hại nhất trên Trái Đất, nhưng không phải cuốn sách lợi hại nhất trong vũ trụ.

Mạnh Ly cười nói: "Lợi hại? Tất nhiên là có. Nhưng cả hai cuốn sách này đều có giới hạn, điểm giới hạn chính là chúng đều được viết bằng tiếng Anh, bị giới hạn bởi 26 chữ cái tiếng Anh, có những thứ có lẽ không thể diễn tả được bằng 26 chữ cái đó. Nếu một nền văn minh nào đó trong vũ trụ sở hữu hệ thống ngôn ngữ hoàn thiện hơn, thì 'Đại Từ Điển Webster' mà họ tưởng tượng ra chắc chắn sẽ còn lợi hại hơn nữa."

Trương Tử An gật đầu, như vậy đã chứng thực lời của Tinh Hải.

"Thầy Mạnh, giả sử thầy có được cuốn 'Sách Cát' này, hoặc 'Đại Từ Điển Webster', thầy sẽ làm gì?" Anh lại dò hỏi.

Mạnh Ly đang uống nước cam, nghe vậy liền dừng động tác.

"Có được? Dù là cuốn nào trong hai cuốn đó thì cũng không nên tồn tại trong thực tế chứ, làm sao mà có được?" Thầy dùng tư duy cứng nhắc của dân tự nhiên để phản vấn.

"Giả sử, giả sử thầy có được thì sao?" Trương Tử An nhấn mạnh.

"Cái này..." Mạnh Ly suy nghĩ một chút, "Nếu có được 'Sách Cát', tôi nghĩ mình cũng sẽ mở ra xem, còn việc có bị mê hoặc như nhân vật chính trong truyện hay không... thì tôi cũng không dám chắc, rất có thể là có, dù sao thì khao khát tri thức là điều mà rất nhiều người có; nhưng nếu có được 'Đại Từ Điển Webster'... cái này thì khó nói lắm, các từ trong đó có lẽ đều sắp xếp lộn xộn, thì dù tôi có xem cũng không hiểu gì cả, có khi sẽ nộp lên quốc gia ấy chứ."

Thầy vừa nói đùa vừa trả lời.

"Đây lại là một thắc mắc khác của tôi." Trương Tử An không quan tâm đến câu nói đùa của thầy, mà nắm lấy lời thầy để hỏi tiếp: "Nếu các từ trong 'Đại Từ Điển Webster' được sắp xếp lộn xộn, vậy thì làm sao thầy khẳng định được trong đó bao hàm tất cả tri thức và những bài văn hoa mỹ?"

Mạnh Ly trầm ngâm: "Đây chỉ là nói về mặt lý thuyết, nhưng giả thiết này dù sao cũng chỉ là giả thiết, chưa tính đến vấn đề độ khó khi đọc..."

Trương Tử An lại nói: "Thầy Mạnh, thầy từng nghe câu 'Đời người có hạn, mà tri thức là vô hạn' chưa?"

"Biết chứ, tuy tôi làm toán, nhưng câu nói nổi tiếng thế này thì tôi vẫn biết." Mạnh Ly cười, "Câu này có nghĩa là đời người là hữu hạn, nhưng tri thức là vô hạn. Nhưng câu này có liên quan gì đến cuốn 'Đại Từ Điển Webster' và 'Sách Cát' mà chúng ta đang bàn không?"

"Có, hơn nữa còn liên quan rất lớn." Trương Tử An khẳng định, "Thầy Mạnh, thầy có biết vế sau của câu này là gì không?"

"Cái này..." Mạnh Ly bị hỏi khó.

Vế trước của câu này quá nổi tiếng, lại thường khiến người ta bỏ quên vế sau. Rất nhiều danh ngôn đều như vậy, người ta cắt xén theo nhu cầu của bản thân, cưỡng ép bóp méo ý nghĩa ban đầu của nó, ví dụ như "Cha mẹ còn, không đi xa" (Phụ mẫu tại, bất viễn du) thường bị người ta dùng để giáo huấn những đứa con hiếu thảo, thế nhưng nguyên văn của Khổng Tử còn có vế sau là "đi thì phải có phương hướng" (du tất hữu phương) nữa.

"Vế sau là 'Lấy cái có hạn để đuổi theo cái vô hạn, nguy thay!' (Dĩ hữu nhai tùy vô nhai, đãi dĩ!)" Trương Tử An tự hỏi tự đáp.

Mạnh Ly cẩn thận nhấm nháp vế sau này, rồi đem đối chiếu với vế trước, không mấy chắc chắn nói: "Tôi không giỏi cổ văn lắm, câu này nghĩa là dùng cái hữu hạn để theo đuổi cái vô hạn, là tất yếu sẽ thất bại sao?"

"Đúng vậy."

"Lời của tổ tiên, đến tận hôm nay vẫn còn đầy triết lý." Mạnh Ly cảm thán.

"Tôi cũng nghĩ vậy." Trương Tử An tùy ý phụ họa. Thực ra đây là sự tự chiêm nghiệm của chính anh, anh đã ít nhiều hiểu ra được một vài điều.

Cuốn Vô Danh Thư đó, bất kể nó rốt cuộc là "Đại Từ Điển Webster" hay "Sách Cát", hoặc là cuốn sách giả tưởng thuộc về nền văn minh khác trong vũ trụ, nó đều là vô hạn, mà con người lại là hữu hạn. Lấy cái hữu hạn để cầu cái vô hạn, là tất yếu sẽ thất bại, cho nên bất kỳ cá nhân con người nào cũng không thể đọc hiểu được Vô Danh Thư. Khi anh mở Vô Danh Thư ra để cố gắng đọc hiểu nó, chính là đã phạm phải sai lầm "lấy hữu hạn cầu vô hạn".

Nhân vật chính của "Sách Cát", vì khao khát tri thức tột độ, cũng phạm phải sai lầm tương tự, anh ta không hiểu rằng tri thức là vô hạn, mà thời gian của anh ta là hữu hạn.

Đúng là: Đời người có hạn, mà tri thức là vô hạn; lấy cái hữu hạn đuổi theo cái vô hạn, nguy thay!

Trừ phi...

Mạnh Ly cũng nghĩ đến điểm này: "Con người hữu hạn, không đọc hiểu được cuốn sách vô hạn, trừ phi con người cũng là vô hạn, có vô số người cùng lúc xem 'Đại Từ Điển Webster', lấy vô hạn cầu vô hạn, mỗi người đồng thời trích xuất những từ ngữ có nghĩa trong đó, kết nối chúng thành các mục từ và bài văn..."

"Nhưng làm sao có thể có vô số người được chứ? Vẫn là không có ý nghĩa gì cả." Thầy lắc đầu thở dài.

Không, thực ra là có ý nghĩa, Trương Tử An thầm nói trong lòng.

Anh biết tại sao Tinh Hải có thể đọc hiểu Vô Danh Thư, bởi vì Tinh Hải đã trải qua vô số lần luân hồi sinh tử, sở hữu thuộc tính "vô hạn".

Phi Mã Tư trong thế giới tâm tượng đã cùng Tinh Hải trải qua luân hồi sinh tử trong thời gian dài, cũng đã chạm được vào biên giới của "vô hạn", cho nên nó có thể nhìn thấy những nét chữ mờ nhạt.

π có thể đọc hiểu, chắc chắn là vì nó cũng sở hữu thuộc tính "vô hạn".

Chỉ có lấy vô hạn để cầu vô hạn, mới có thể đọc hiểu được Vô Danh Thư.