Cái Trong ngất đi sau khi nhìn thấy bố nó, ông Nước bị bắt. Tôi đến bên, an ủi nó. Những người khác không để ý đến nó vì ai cũng có việc của mình. Cái Trong ngồi sụp xuống bên đường ôm mặt khóc. Thật tội nghiệp, mẹ mất, bố bị bắt, họ hàng thân thích chẳng thấy còn ai. Sao cái Trong nó khổ thế nhỉ.Tôi dìu cái Trong về nhà. Vậy là từ nay chỉ còn một mình nó ở cái căn nhà tuyềnh toàng ấy. Lúc này con chó, có thể gọi là hết khôn. Chó nhìn thấy cái Trong chủ nó như vậy, lẽ ra nó phải buồn, nhưng ngược lại nó lại vẫy đuôi mừng cơ chứ! Tôi đỡ cái Trong vào nhà, đỡ nó nằm trên giường. Gọi là giường cho nó oai thôi, chứ nó chỉ là chiếc chõng tre trải lên đó một chiếc chiếu. Chiếc chiếu cũng cũ rích, sờn mép. Tôi sờ trán cái Trong. Trán nó nóng lắm. Chắc nó bị sốt. Nó sốt không phải do trực pháo đứng ngoài trời nắng mà nó sốt do bị sốc, bố nó làm những việc có thể gọi là tày đình! Chỗ dựa duy nhất của nó không còn. Tôi ra ngoài hiên lấy chiếc khăn mặt. Cái khăn cũng chẳng ra hồn, rách tứ tung. Về màu sắc thì… người ta hay gọi là màu cháo lòng! Tôi dấp nước khăn và đắp lên trán cái Trong. Nó bỗng rên thành tiếng:

- Anh Thanh ơi! Em chết mất!...

- Chết làm sao được. Bố em rồi sẽ về mà!

- Bố em là phản động, làm sao người ta tha được!

- Đừng nói gở như vậy. Bố em phải sống để còn về với em chứ!

- Anh Thanh ơi! Cứu em với! Em sợ quá!...

Cái Trong vừa nói vừa vươn tay ra choàng lên tay tôi. Con chó vàng lúc ấy lại sủa vang. Chắc chó tưởng tôi đánh cái Trong. Tôi quát:

- Đồ con chó! Có đi chỗ khác không. Tao thương chủ mày chứ tao có đánh chủ mày đâu!

Trời tối lúc nào tôi cũng không biết nữa. Tôi phải ở lại bên nó đêm nay. Cái Trong nằm trên chõng tre. Quả thật tôi cũng muốn đến nằm bên cái Trong bởi nằm trên mấy chiếc ghế không cùng loại tôi thấy đau lưng. Hơn nữa nhiệt cơ thể tôi sẽ sưởi ấm cho Trong. Trời bên ngoài tối như bưng. Bóng đêm nhuộm mọi thứ đen như mực. Chúng tôi lại chưa ăn uống gì. Tôi bảo tôi về nhà lấy cơm cho Trong ăn. Nó không đồng ý. Lúc này tôi bỏ đi, dù chỉ là chốc lát, cái Trong cũng sẽ không chịu. Trong thà nhịn đói còn hơn! Chúng tôi không thể xa nhau lúc này được! Nếu cứ tình trạng này tiếp diễn, đói, mệt, chắc tôi không ngủ được mất. Xung quanh chúng tôi đã là màn đêm đen ngòm! Vả lại nằm một mình chẳng có gì đắp, với khí hậu miền núi, tôi lạnh, chắc chắn tôi không thể ngủ được. Nằm bên cái Trong chắc sẽ ấm lên. Cái Trong lúc này cần sự che chở, vỗ về…

Tôi bảo Trong xích con chó vào. Nó nói, ở trên này có ai xích chó đâu! Chó trên này rất tự do. Quả thật từ hôm tôi lên đây chưa thấy ai xích chó cả. Cái Trong ngồi dậy quát con chó. Chó chỉ im lặng khi nó quát, nhưng khi tôi chuẩn bị lên giường nằm cùng cái Trong thì nó lại sủa! Tôi lại phải ngồi im. Một lúc sau, tôi nghĩ con chó chắc đã ngủ, tôi trèo lên giường, con chó lại sủa vang. Rõ là chó má, tưởng nó ngủ rồi hóa ra vẫn thức. Nó thi gan thức cùng chúng tôi đây! Tuy ghét chó nhưng trong bụng tôi thầm phục nó. Đúng là vàng! “Vàng mười” là đằng khác!

Lúc ấy tôi chỉ còn một cách ngồi thu bên giường và cầm tay cái Trong. Tôi phải truyền hơi ấm của mình cho nó. Tôi thấy tay nó lạnh lại run run. Không biết vì sợ hay rét. Tôi không nhìn rõ khuôn mặt nó lúc này. Chắc mặt nó phải tái mét. Tôi giờ đây chỉ có một động tác duy nhất là nắm tay nó chặt hơn!...

Cả đêm hôm ấy tôi thức ở bên cái Trong. Tôi an ủi nó, nó cũng nguôi ngoai. Sáng ra, tôi đi nấu cơm cho nó ăn. Mò vào thùng gạo nhà nó thì hết nhẵn. Tôi lại phải chạy về nhà bà Ái, lấy chút gạo đến nấu cơm cho nó. May mà bà Ái vẫn còn gạo. Tôi cũng lấy một khúc cá mang sang cho Trong. Nấu xong tôi đỡ Trong dậy. Nó ăn ngon lành. Tôi đoán chắc mấy bữa nay nó không được ăn cơm. Thế mà đến lớp nó vẫn cười nói như không. Thật tội nghiệp, con bé chịu đựng thật giỏi. Buổi trưa, tôi bảo tôi về nhà, cái Trong không chịu. Trong bảo tôi phải ở lại với nó! Tôi thấy khó xử quá. Ở với nó cũng tốt, nhưng còn bao nhiêu việc tôi phải làm… Nhưng nếu tôi không ở với nó thì không biết nó sẽ ra sao đây. Hay là bảo nó sang nhà tôi ngủ với bà Ái. Nó dứt khoát không sang. Nó bảo nó phải trông nhà. Nhỡ kẻ trộm vào lấy cái gì thì sao? Rõ thật là… Nhà nó còn cái gì đáng lấy đâu cơ chứ! Cuối cùng tôi cũng phải nhượng bộ. Tôi sang ở với nó và tối đó tôi lại ngủ bên nhà nó. Nó nằm giường, còn tôi kê mấy cái ghế nằm bên cạnh. Đêm ấy tôi chẳng chợp mắt được. Chắc cái Trong cũng không ngủ. Nói chuyện với nó một lúc, nửa đêm nó cứ bắt tôi phải sang nằm trên giường với nó. Mấy cái ghế kê khập khà khập khiễng nằm đau cả lưng. Tôi phân vân không biết nên như thế nào thì con chó vẫn dứt khoát không cho tôi lên giường! Cái Trong có mắng như thế nào con chó cũng không chịu. Tôi cứ định bước lên giường là nó lại sủa. Có lúc nó quyết liệt nhảy xổ đến cắn vào chân tôi. Tôi đành phải chịu thua. Tôi lại thức đến sáng. Thấy tôi thức, cái Trong cũng thức… Trong kể cho tôi bao nhiêu là chuyện. Hóa ra nó cũng là người hiểu biết. Nó kể cho tôi về mẹ nó. Mặc dù nó mới sinh vài ngày mẹ nó đã chết. Những chuyện về mẹ nó là những chuyện chắp vá của bà con kể lại, đặc biệt là bố nó. Bố cũng là người thương vợ, thương con, nhưng do số phận nghiệt ngã, công không thành danh không toại nên chán đời mượn rượu để giải khuây. Ai ngờ dính vào nghiện rượu. Bố nó tưởng đi lính sẽ có tiền nuôi vợ nuôi con, ai ngờ lịch sử sang trang sớm quá. Ta cướp chính quyền, những người lính phía bên kia trở thành ngụy binh. Bố Trong phải đi cải tạo, về nhà bị bà con dị nghị, chẳng làm ăn gì được nên càng chán đời. Lúc mà mẹ nó sinh nó, là lúc bố nó chán đời nhất. Bố nó bị đi tù. Tù về, bố nó sống lang thang. Trong lúc ấy mẹ rất cần sự giúp đỡ của bố! Mẹ nó lại phải tự lo. Một người mới sinh con mà tự lo toàn bộ giặt giũ, cơm nước! Có ai đâu mà nhờ!...

Mẹ Trong là một cô gái dân tộc Thái trắng ở Sơn La, lấy bố nó, rồi theo bố nó đến cái làng Nậm này. Mẹ nó xưa xinh đẹp lắm. Người ta kể rằng có mấy người khá hẳn hoi, có cả những ông tham, ông đội muốn lấy mẹ nó. Chẳng biết tại sao mẹ lại mê bố. Mẹ nó múa xòe giỏi lắm, múa thâu đêm. Khi mẹ nó múa người xem cứ mắt tròn mắt dẹt trầm trồ khen ngợi. Có nhiều chàng trai săn đón làm quen, bà đều cự tuyệt. Mẹ nó lấy bố nó khi ấy chỉ là một anh lính quèn! Ông bà ngoại không đồng ý. Ông bà còn thuê người đuổi đánh bố nó. Bố nó chạy bị ngã nên có vết thương ở cằm. Vì si mê quá nên bố mẹ nó bàn nhau bỏ đất Sơn La về Thái Nguyên ở. Được bà Ái giúp đỡ, bố mẹ nó khai hoang một khoảnh đồi sau khu nhà bà Ái... Cứ thế, cứ thế, cái Trong kể hết cho tôi… Đêm ấy chúng tôi ôm nhau thức. Tôi cũng kể cho nó nghe về gia đình của tôi. Tôi hứa với Trong, khi nào hòa bình thống nhất tôi sẽ đưa nó về thăm nhà tôi ở Hà Nội. Tôi sẽ dẫn nó đi nơi nào nó thích và mời nó những món ăn mẹ tôi nấu. Ngày ấy chắc vui lắm nhỉ. Tôi và Trong đều mơ đến ngày ấy!...

Mấy hôm sau, chị Cúc lại đưa đến cho chúng tôi một loạt những tin vui:

Tin thứ nhất là, chị đã nhờ mấy anh chị trên thị đội xem danh sách những người hi sinh, không có ai là Thơm cả. Tin ấy cũng có thể gọi là vui! Tin vui thứ hai mà chúng tôi luôn chờ đón, mẹ tôi gửi thư lên cho tôi nói rằng: Chị Thơm đúng hôm ấy có lên chỗ tôi, đi đúng chuyến tàu mà chúng tôi đón. Chị không mang gì nên xuống tàu, chị đi nhanh ra khỏi ga. Cứ thế theo hướng dẫn của bố tôi chị không phải hỏi đường nhiều. Đến gần cầu Gia Bảy, thì máy bay đich đến bắn phá. Cũng may, chị là tự vê của nhà máy nên biết mình phải làm gì. Chị Thơm nhảy băng qua đường nằm núp ngay rãnh nước. Máy bay đánh trận địa pháo rồi đánh cầu. Sau đó chị thấy tiếng hô cấp cứu. Với tinh thần của một chiến sĩ tự vệ, chị chạy ngay lên đồi cấp cứu cho các chiến sĩ bị thương và chuyển những thi thể các chiến sĩ  xuống đồi. Đang làm thì máy bay địch lại đến lần thứ hai. Chị bị bom hất tung lên. Chị bị sức ép, nằm bất tỉnh. Cũng may, tổ cứu thương đã phát hiện ra chị, tim chị vẫn còn đập, mặc dù thân thể bị xây xước và quần áo rách hết. Họ cáng chị lên xe và đưa đi cấp cứu… Nhưng mà điều tôi cần biết là chị Thơm đang ở đâu thì không tin nào nói cả!

Tuy vậy, chúng tôi, nhất là tôi và thằng Bình mừng vui khôn xiết. Vậy là chị Thơm của chúng tôi vẫn sống. Sẽ có một ngày chúng tôi về thăm chị. Thăm một người có thể gọi là anh hùng. Chí ít chị là anh hùng của riêng chúng tôi!

Ngay đêm ấy, một cái đêm đáng nhớ với nhiều niềm vui trong đời, tôi viết cho chị Thơm một lá thư. Một lá thư bày tỏ nỗi niềm của mình gửi cho chị.