Phải làm gì đây để trả thù cho Trong, cho chị Thơm và nhiều người khác bị bom Mỹ sát hại? Từ sau hôm đi thăm Trong và gặp chị Thơm tôi cứ trăn trở trước câu hỏi lớn ấy. Trận địa pháo thì bị sa lầy rồi. Các pháo thủ nhiều người bị thương như thằng Vòong, thằng Thái đều bị dính bi nhưng chúng bị nhẹ thôi. Hôm đi thăm Trong nếu không để ý thì không biết thằng Thái đi cà nhắc. Hai đứa cắn răng chịu đựng, tự giải quyết vết thương mà không nói ra. Cái Trong bị nặng nhất vì nó đứng gần quả bom. Tôi, một thằng hèn hạ đáng ra phải bị nặng lại không làm sao. Nếu bị trúng bi thì thằng Bình em tôi nó đè lên tôi, nó chịu rồi. Cái thằng đến là… Bọn chúng định tử hình tôi nhưng tha, tôi lại thấy trách nhiệm của mình. Làm gì đây? Đi qua trận địa, lòng tôi se lại. Tôi nhớ đến Trong và những người bạn. Thà chúng xử tử hình tôi thì lại là một lẽ. Tôi sẽ yên tâm nhắm mắt… Không lẽ lại dựng lại trận địa. Không lẽ lại tạo ra những hi sinh vô ích nữa? Nhưng làm gì đây thì chưa nghĩ ra. Rõ ràng chúng tôi là những chàng Đông-ki-sốt đánh nhau với cối xay gió? Tôi tâm sự với thằng Vòong khẩu đội trưởng. Hóa nó cũng có tâm trạng như tôi. Nó còn quát tôi: “Dẹp, phải dẹp ngay cái trận địa ảo tưởng ấy.” Nó còn đổ tội cho tôi cố vấn làm trận địa. Rõ là thằng tơ tưởng. Tôi cũng thanh minh với nó đấy là ý nguyện của toàn đội chứ đâu phải một mình tôi. Rồi hai đứa thống nhất là phải tìm gặp người lớn. Hai người chúng tôi có thể giãi bày tâm sự là chị Cúc và anh Thiều. Anh Thiều thì chắc bận trăm công nghìn việc, chúng tôi cũng không thể vào đơn vị pháo lúc này được. Chỉ có chị Cúc. Phải, chỉ có chị Cúc. Tôi và thằng Vòong đến nhà chị Cúc. Rất may chị Cúc vừa đi lấy củi về. Chị mời chúng tôi vào nhà. Chị nói ngay: “Chắc bọn em đang muốn tìm chị để bàn công việc của khẩu đội, đúng không?” Chúng tôi thú nhận những bức xúc của mình. Chị Cúc chậm rãi nói:

- Hôm trận địa pháo của các em bị đánh, trận địa của các anh, các chú cũng có mấy anh bị thương vì quả bom bi mẹ ấy. Bom bi rất nguy hiểm, nó sát thương đường kính rộng. Một quả bom bi mẹ có hàng trăm quả bom bi con. Mà mỗi quả bom bi lại có hàng ngàn viên bi. Mỗi viên bi là một viên đạn, găm vào người là sát thương. Bom bi con cũng có hai loại. Người ta thường gọi theo hình thù của nó là quả ổi và quả dứa. Quả ổi thì rơi gần hơn còn quả dứa thì bay xa hơn nhờ cánh nó như những cánh là dứa. Hôm ấy là hôm nó định đánh lần thứ hai cầu Gia Bảy nhưng pháo phòng không và cả tên lửa của ta bắn trả dữ dội quá nên chúng tháo chạy. Trên đường tháo chạy lại bị các anh trận địa làng Nậm bắn nên chúng càng hoảng hốt, chúng vãi bừa, rơi vào trận địa của ta… Tôi hỏi sao chị biết tin ấy? Chị Cúc cho biết đó là thông tin mà chị vừa được các anh trên trận địa thông báo cho. Chị còn cho biết: Không phải chúng đã phát hiện ra trận địa của các em đâu mà do chúng ném bừa, rơi phải khu vực trực pháo của mình. Điều đó cũng chứng tỏ chúng ta ngụỵ trang rất tốt. Điểm nữa là chúng ta giữ bí mật trận địa cũng rất tốt. Hôm ông Nước có rắc những vụn phích vỡ là buổi gần chiều. Chúng ta phát hiện sớm nên dọn ngay được. Cũng có nghĩa ông Nước không gây hậu quả nghiêm trọng. Thêm nữa, đó chỉ là hành động bột phát do quá bất mãn mà thôi! Chính vì những điều đó mà các anh thả ông Nước và không kết tội phản động cho ông. Con ông đang nằm viện rất cần người chăm sóc…

- Các em uống nước đi!

- Vâng!...

Chúng tôi cùng cầm cốc. Chị Cúc tiếp:

- Hôm ấy, trên xác định, nếu nó phát hiện trận địa của các em, chắc hôm nay các em không còn ngồi với chị như thế này đâu. Tan hoang, khủng khiếp lắm. Các em thì tay không, còn bọn chúng thì vũ khí tối tân! Các anh chị, đặc biệt là anh Thiều rất muốn bàn với các em về việc kế tiếp là gì? Rất may hai em ở đây chị cũng nói với các em là chúng ta phải mở một hội nghị. Nói hội nghị thì to tát quá. Nhưng phải có một cuộc họp bàn. Các em quyết định công việc của mình. Các em thành lập trận địa, chính các em, không phải ai khác biểu quyết hẳn hoi là có giải tán trận địa không? Nếu duy trì trận địa thì phải như thế nào và giải tán trận địa phải chuyển hướng làm gì? Chị tính mai, chiều mai chúng ta họp. Có cả anh Thiều cùng dự.

Tôi và thằng Vòong vui như mở cờ trong bụng. Chúng tôi ra về và chia nhau đi báo tin cho các chiến sĩ trong khẩu đội của mình.

Đúng 3 giờ chiều, các bạn đã tề tựu đông dủ. Thì ra không chỉ có đội viên của khẩu đội mà hình như tất cả các bạn thiếu nhi đều có mặt. Có lẽ việc giải tán trận địa là một việc hệ trọng nên toàn thể thiếu niên, nhi đồng của làng Nậm có mặt. Nếu gọi các bạn trong khẩu đội là quân đội thì tất cả thiếu nhi là nhân dân. Chúng tôi tập trung bên một gốc cây cổ thụ có tán lá xoè rất rộng. Giờ đây, bóng râm mát của nó có thể che kín hàng trăm người. Cây này chúng tôi gọi cà cây giàng. Không biết có phải theo nghĩa giàng là trời không? Một điều thú vị là trong quả của nó khi khô có thể tách đôi như quả đậu, có những hạt nhỏ như hạt đậu xanh màu đỏ rực. Có phải vì cái màu đỏ rực như mặt trời mà người ta gọi là giàng? Tất cả các bạn ngồi thành một vòng tròn nhiều lớp. Bạn Vòong là khẩu đội trưởng cũng là liên đội trưởng đứng lên nói:

- Tôi đề nghị các bạn chúng ta đứng lên.

Tất cả các bạn, cả chị Cúc, anh Thiều cũng đứng.

- Chúng ta dành một phút tưởng nhớ bạn Trong…

- Sao lại thế? Bạn Trong đã hi sinh đâu! Sai rồi …

May sao, tôi đứng bên cạnh Vòong tôi nhắc nó. Phải nói là tưởng nhớ những anh chị và những người đã hi sinh và hành động dũng cảm của Trong chứ! Cả việc hứa trả thù cho bạn ấy.

Thằng Vòong nói đúng như tôi nhắc. Mọi người đều đứng yên lặng một phút… Đầu tôi hiện ra hình ảnh Trong đang lao lên thay chỗ của tôi. Hành động ấy làm sao tôi quên được. Rồi tiếng bom nổ, Trong gục xuống. Chúng tôi ào đến bên Trong, tôi gào lên thật to: “Trong ơi!” Trong níu chặt lấy tôi, nói một câu gì đó tôi nghe không rõ…

- Các bạn ngồi xuống!

Tiếng thằng Vòong cắt ngang suy nghĩ của tôi. Tất cả ngồi xuống. Thằng Vòong vẫn đứng. Nó điều khiển cuộc họp mà! Thằng Vòong nói tiếp:

- Trận địa của chúng ta bị đánh. Chúng ta bị thương, bạn Trong chiến đấu ngoan cường có thể bị hi sinh…

Mọi người đều im lặng.

- …Ta thua vì súng của ta là súng giả. Bom của địch là thật. Giờ ta phải thay đổi lại, làm sao ta phải đánh thắng bọn địch. Chúng ta họp tại đây để bạn nào có kế gì hay nói ra để chúng ta cùng thực hiện, chúng ta cùng đánh giặc… Hôm nay ta họp có mời cả anh Thiều và chị Cúc…

Nói rồi nó quay sang chị Cúc và anh Thiều nó nói:

- Anh chị phát biểu nhé!

Anh Thiều nói:

- Thôi các em cứ họp đi. Anh chị chắc sẽ phát biểu sau cùng!

Thằng Vòong lại nói tiếp… Không biết hôm nay ai đã mồi cho nó mà nó điều khiển cuộc họp chững chạc thế. Lúc đầu tôi cứ tưởng là hỏng việc…

- …Các bạn biết hết rồi. Trận địa pháo của chúng ta thật là oai nghiêm. Hằng ngày chúng ta cử người thường trực như các chú, các anh trực pháo để đánh lại bọn xâm lược. Các bạn đã làm rất tốt. Tuy nhiên khi giặc đến chúng ta không đánh lại chúng được vì pháo của ta là pháo giả còn bom của địch là bom thật. Chúng ta đánh chúng khác nào như trứng chọi với đá. Nếu đánh nữa chúng ta còn thương vong nữa… nhưng thiếu niên làng Nậm ta không sợ chúng. Dự định của chúng tôi là dẹp trận địa pháo này. Nhưng dẹp trận địa ta phải làm gì thì chúng tôi chưa nghĩ ra. Bạn nào có kế gì hay thì nói?

Có một cánh ta giơ lên. Thằng Dùng xin nói.

- Bạn Dùng nói đi.- Thằng Voòng đề nghị.

- Tôi không đồng ý dẹp trận địa. Dẹp tức là ta thua chúng. Chết thì thôi vẫn phải để trận địa. Phải đánh lại quân thù!

- Em có ý kiến! - Thằng Bình em tôi không biết nó theo tôi lúc nào mà tự nhiên xuất hiện bất ngờ quá.- Em cũng đồng ý như anh Dùng!

- Thằng này không phải là pháo thủ. Nó không được phát biểu

Nhiều ý kiến tiếp theo: “Không thể bỏ được! Bỏ là thua! Không thua chúng!..”

- Nó không phải pháo thủ, nhưng nó là đội viên sao nhi đồng, vẫn được nói. Mà nó nói đúng. Chúng ta theo những gì đúng!

- Em xin nói. - Lại thằng Vĩnh. Cái thằng ru rú ở nhà mà hôm nay lại ra họp, lại xin phát biểu nữa chứ - Em đồng ý dẹp… Nhưng… nếu chúng dẹp là chúng ta thua. Ta chết hết còn ai mà đánh nhau…

Cái thằng cứ giọng nhát gừng! Mãi mà tôi chưa biết nó định nói gì!

Không khí cuộc họp trở nên căng thẳng. Sự im lặng lại bao trùm cuộc họp.

Lại một cánh tay giơ lên:

- Súng ta là giả thì thay bằng súng thật đi…

- Nhưng lấy súng thật ở đâu ra? - Một bạn nào đó phát biểu không cần giơ tay:- Không ai chế tạo súng thật cho trẻ con cả…

- Đúng đấy! Trẻ con chỉ được bắn súng giả thôi. Chỉ được bắn súng đồ chơi thôi!- Lại một bạn khác lên tiếng không cần giơ tay- Đó là tiếng một bạn gái.

- Thế thì gay nhỉ.- Thằng Vòong điều khiển cuộc họp cũng lâm vào cảnh bế tắc. Nó quay sang tôi - Thanh, mày nói gì đi chứ!

- Tôi có ý kiến. – Tôi bắt đầu nói – Thưa các bạn! Trong bị thương, lỗi ấy là do tôi. Tôi đã nhận lỗi và đã bị các bạn xử rồi. Tôi hứa với các bạn sẽ chuộc lỗi lầm này. Mấy hôm nữa tôi sẽ về Hà Nội để chăm sóc cho bạn Trong. Bạn bị nặng lắm, không về Hà Nội chữa thì không sống nổi! Nhưng tôi thấy rõ ràng, trận đấu của ta với địch là không cân sức. Địch súng bom thật, vũ khí lại tối tân. Ta súng giả. Mặc dù tinh thần chiến đấu của ta là tuyệt vời nhưng… Tinh thần ấy của chúng ta sẽ dùng vào việc khác có ích hơn. Toàn thể các bạn chúng ta không quản ngại hi sinh, nhưng phải là hi sinh có ích… Đúng như bạn gì đó nói: “Không ai làm súng cho trẻ con cả”. Nhưng chúng ta nhớ lời Bác Hồ, tuổi nhỏ làm việc nhỏ… Việc đó là gì thì tôi chưa nghĩ ra… Bây giờ phải để người lớn, anh Thiều và chị Cúc nói xem chúng ta làm đươc việc gì? - Tôi thấy bây giờ là lúc các anh chị phát biểu rồi. -  Mời anh Thiều chị Cúc cho ý kiến!

- Anh Thiều đứng lên: Chị Cúc! Chị Cúc có ý kiến gì không?

- Thôi anh nói đi, anh nói là đúng lắm rồi, đồng chí C phó ạ!

Anh Thiều bắt đầu nói:

- Thưa tất cả các em! Hôm nay anh đại diện đơn vị pháo đến họp với các em. Anh thấy các em phát biểu, anh rất mừng vì em nào nói cũng đúng cả. Nói đúng, làm đúng, các em xứng đáng là cháu ngoan của Bác Hồ!- (Tiếng vỗ tay rào rào). Thật đúng là chính trị viên phó của đại đội. Anh nói rất hùng biện.- Ngay từ buổi đầu tiên các em xây trận địa, các anh, các chú đã biết. Việc làm này thật sự nguy hiểm. Tuy nhiên các anh, các chú không can ngăn bởi đây là một việc làm tốt. Giặc đến nhà phụ nữ và thiếu nhi cũng tham gia đánh giặc. Các anh không ngăn các em vì một lẽ nữa là chiến tranh chưa leo thang đến đây. Thị xã ta vẫn yên ổn và thanh bình. Nhưng mấy ngày gần đây thì sự thể đã khác. Bọn địch đã bắt đầu đánh vào thị xã và các vùng phụ cận. Chúng đánh cầu Gia Bảy hòng chặn con đường 1B huyết mạch tiếp tế cho chiến trường từ các tỉnh phỉa Bắc. Hôm vừa rồi, chúng đánh vào thị xã, nhưng bị quân dân ta đánh trả mạnh mẽ nên phải bỏ chạy. Trên đường tháo chạy, máy bay của chúng trút bom vô tội vạ. Một trong những bản bị bom là làng Nậm của ta. Trận địa pháo của các em bị trúng bom bi. Các em đã chiến đấu ngoan cường. Dù có thương vong nhưng các em thực sự là những người chiến thắng. Anh thay mặt lãnh đạo đơn vị nhiệt liệt hoan nghênh các em. (Tiếng vỗ tay rào rào). Cũng may, bọn giặc vô tình ném bom trúng trận điạ của chúng ta. Nếu chúng phát hiện ra các em thì sự mất mát chắc chắn sẽ còn lớn hơn. Sự hi sinh chắc còn to lớn hơn nhiều. Các chú, các anh lãnh đạo đơn vị và lãnh đạo địa phương thấy rằng: Đã đến lúc các em dừng lại. Chúng ta không thể phiêu lưu mãi được. Lãng mạn đến mấy thì cũng phải có điểm dừng. Dừng ở đây không phải chúng ta thua. Cuộc chiến đấu chống quân xâm lược của chúng ta còn kéo dài, còn nhiều gian khổ, không thể phiêu lưu được. Điều đặt ra ở đây là ta dừng thì ta làm gì tiếp? Xin thưa với các em, chúng ta sẽ là những pháo thủ thật trên mâm pháo thật và bắn đạn thật. Các chú, các anh sẽ kết nạp những pháo thủ nhỏ tuổi vào đơn vị pháo! (Tiếng vỗ tay lại rào rào) Các pháo thủ của chúng ta sẽ được học cách điều khiển pháo do các anh huấn luyện để các em sẽ thành thạo công việc của pháo thủ. Khi cần thiết, các em sẽ được chiến đấu như những người lính thực sự trên mâm pháo! Đó là lúc chiến đấu, còn những lúc bình thường, các pháo thủ của ta và kể cả các em chưa là pháo thủ, sẽ phục vụ chiến đấu bằng cách lau chùi chăm sóc những khẩu pháo cùng các anh. Các em có thể cắt lá nguỵ trang cho pháo. Các em còn chăm sóc các pháo thủ của chúng ta bằng các việc làm: Đan quạt, tiếp nước cho các anh. Còn nhiều việc khác nữa… Các em có thể cùng các anh đánh thắng giặc! Các em có đồng ý không? (Tiếng vỗ tay rào rào cùng với tiếng hô: “Đồng ý! Đồng ý!”...) Anh xin cám ơn các em!

Anh Thiều đã thực sự đem lại niềm tin và phấn khởi cho chúng tôi. Ra về, tâm trạng ai nấy đều hể hả.Vậy là bắt đầu từ ngày mai, những pháo thủ của khẩu đội chúng tôi sẽ được biên chế vào đơn vị của anh Thiều. Sáng đi học, chiều về chúng tôi trực pháo. Trước tiên, các anh mở một lớp đào tạo. Trước kia chúng tôi là pháo thủ nhưng về kĩ năng mù mờ lắm. Giờ được học hành đến nơi đến chốn chắc sẽ đâu vào đấy. Như anh Thiều nói, ngoài pháo thủ ra, toàn thể đội thiếu niên làng Nậm của chúng tôi sẽ lên phục vụ trận địa. Vui thật. Nhiều đứa ngày xưa vẫn tị nạnh với chúng tôi giờ chắc hả hê rồi.