Trận địa mà chúng tôi nói đây, là trận địa pháo của chúng tôi. Nó được xây dựng ngay trên một mỏm đồi, cùng tồn tại với trận địa của các anh bộ đội đơn vị pháo cao xạ đóng quân trên xóm làng Nậm của chúng tôi. Cái tên xóm làng Nậm không biết có từ lúc nào nhưng bà con ở đây gọi như vậy. Tôi đoán Nậm là tên riêng. Còn xóm, tôi nghĩ địa danh này có số dân chỉ tương đương với một xóm ở miền xuôi. Còn Làng có thể là số đất đai địa bàn này nó tương đương với một làng dưới xuôi. Thôi, là gì cũng được, miễn là mọi người công nhận. Nói đến cái tên ấy, người ta nghĩ ngay cái tập thể nhỏ trong cộng đồng xã Độc Lập của huyện chúng tôi. Trận địa của chúng tôi cũng xây dựng theo kiểu nửa kín, nửa hở. Kín vì không ai phía dưới hoặc bên cạnh nhìn thấy chúng tôi. Chúng tôi cũng đắp ụ xung quanh khẩu pháo bằng đất. Đây là công trình tha lâu đầy tổ. Ụ pháo cũng kiên cố gần bằng ụ của các anh bộ đội. Xung quanh ụ là những rặng cây sim và cây mua, loại cây dại mọc tự nhiên trên mặt đồi vùng núi này. Nhưng hở thì… có lẽ chỉ những người đứng cao hơn ụ pháo của chúng tôi mới thấy một khẩu pháo cũng giống như của các anh bộ đội cao xạ. Chỉ có điều pháo của các anh bắn được ra đạn còn chúng tôi thì không. Nhưng sự dũng cảm chắc chúng tôi không kém. Cứ mỗi lần có báo động máy bay địch, các anh lên trận địa trực pháo thì chúng tôi cũng có mặt trên ụ. Xung quanh chúng tôi, phía xa xa là các ngọn đồi, có đến năm, sáu ụ pháo của các chú bộ đội. Cái “điều bí mật” đã hiển hiện ra. Chỉ có bà con xã Độc Lập mới biết. Đó là đại đội pháo 57 bảo vệ cầu Gia Bảy. Tuy xa cầu nhưng các chú chắc đã đoán vòng liệng của chúng qua đây. Sẽ bất ngờ nếu các chú đồng loạt nổ súng! Còn chúng tôi cũng trực pháo trên trận địa như các chú, các anh. Chúng tôi làm mọi việc hết sức bí mật. Chỉ riêng chúng tôi biết mà thôi. Ở trên máy bay cũng không dễ gì phát hiện ra chúng tôi… Trận địa pháo, phải có pháo. Trận địa của chúng tôi cũng có khẩu pháo y như thật. Trước hết là hai bánh xe. Bạn có biết chúng tôi lấy ở đâu không? Đó là hai bánh của xe cải tiến nhà thằng Vòong, cái thằng xứng đáng được chúng tôi bầu là khẩu đội trưởng. Lúc xây trận địa thằng Vòong nghĩ ngay đến hai bánh xe cải tiến nhà nó. Số là thế này. Bố thằng Vòong, ông Sáy, có xin ở đâu được chiếc xe cải tiến. Vùng tôi ở, chẳng ai dùng xe cải tiến cả. Buồn cười lắm, hôm bố nó mang về, nó cũng đi theo nhưng mà xe đi lên dốc phải bám nhau, hai người hai bên bắt bánh, một người ở giữa cầm càng ra sức kéo, xe mới bò lên được. Còn xuống dốc ư? Mệt hơn nhiều. Bánh xe tròn cứ lăn, mình làm sao giữ nổi. Chỉ còn nước chạy theo mà thôi. Làm sao mà dừng được? Có phanh đâu! Bà con ở đây dùng phương tiện gì để vận chuyển? Câu hỏi đó được trả lời khi tôi nhìn thấy chiếc xe quệt. Tôi nhớ ngay ra bài hát mà cô ca sĩ tên là Hà gì đó, ngày nào vẫn hát vang trên đài TNVN. Bài hát “Chiếc xe quệt và con bò” thật vui, thật nhí nhảnh. Nghe những giai điệu ấy tôi vô cùng thích thú. Tôi không thể hiểu tại sao có chiếc xe mang tên “quệt”. Lên trên này tôi mới tận mắt nhìn thấy xe quệt. Nó cũng như một chiếc xe cải tiến thông thường thôi. Xe quệt không có bánh. Nó chạy bằng hai cây gỗ thật dài từ vai con bò chạy qua, đỡ cho thùng xe và dài hơn thùng xe một ít. Xe chạy được là nhờ sức kéo của trâu hoặc bò. Xe rất thích hợp với địa hình đồi núi. Lên dốc, xe chạy bằng sức kéo của trâu, hoặc bò. Xuống dốc nhờ hai thanh gỗ quệt trên đường nên không trôi nhanh được. Bố thằng Vòong xin xe cải tiến về. Ông chỉ lấy cái thùng xe thôi. Còn hai cái bánh xe, ông vứt sau nhà. Những phần bằng sắt của bánh thì han rỉ. Thế là chúng tôi mang lên trận địa, cạo rỉ và chuyển đổi chức năng cho nó thành bánh xe của khẩu pháo! Còn cái nòng, các bạn biết ở đâu ra không? Chiếc nòng nhỏ thì dễ rồi. Cây gỗ ấy kiếm chỗ nào cũng có. Riêng chiếc nòng to thì là công của thằng Vện. Cái thằng cực khỏe. Nó đi chặt trong rừng sâu một cây lim. Thế rồi nó đo, nó gọt đẽo thành một chiếc nòng pháo và… đêm đến, nó vác cây gỗ đó lên trận địa trước sự khâm phục của cả khẩu đội. Từ hôm nó bê được cây gỗ về, mọi người bầu ngay nó là khẩu đội phó. Cũng xứng đáng thôi.

Thằng Thái được giao trách nhiệm cái nòng bé. Đầu tiên thấy phải làm cái nòng bé, tôi nghĩ chẳng cần thiết. Cái nòng to đưa đạn đến đích còn cái nòng bé làm gì? Nếu chỉ để cho oai thì trận địa giả của chúng tôi không cần. Sau đó tôi đi hỏi các anh bộ đội. Hóa ra nòng nhỏ không phải để làm dáng cho đẹp như tôi tưởng. Nó chính là hệ thống chuyển hơi, hay còn gọi là áp suất về phía sau. Khi quả đạn được bắn ra khỏi nòng thì các-tút tức là vỏ đạn cũng bị nóng hàng trăm độ. Không thể ai lấy tay rút quả đạn ra được, phải có hệ thống tháo vỏ đạn. Lại nữa, phải lên đạn để bắn viên đạn sau. Hệ thống này rất nặng, không thể dùng sức người kéo lên đạn như súng lục được. Mà kể cả súng lục, khi bắn liên thanh, tức là đạn bắn ra liên tục, cũng đều phải có hệ thống lên đạn. Cách duy nhất là trích một phần áp suất thừa để làm công việc ấy. Chúng tôi cũng phải có nòng bé như các khẩu pháo thật.

Còn tôi, chúng nó bảo tôi “khoa học” nhất, chúng trao cho nhiệm vụ làm máy đo xa. Tượng trưng thôi, nhưng máy đo xa cũng phải giống y như thật. Tôi lấy một đoạn gỗ, cùng đóng hai tay cầm và khoét lỗ nhìn. Làm xong đưa lên trận địa “dùng thử” bọn chúng đều khoái, nhất là chúng được nhìn qua lỗ máy đo xa. Có gì đâu, lỗ được tôi lắp hai miếng kính ở cái kính vạn hoa mà thằng Vĩnh vứt lăn lóc. Nó làm thủng rơi mất hết hạt để tạo ra hoa rồi! Tôi xin nó. Vĩnh hồn nhiên: Em vứt đi rồi mà!

Thằng nào vào vị trí đó, mỗi khi có máy bay đến. Thằng Vòong là khẩu đội trưởng. Thằng Vện là khẩu đội phó, tôi là anh đo xa, thằng Dùng điều khiển quay dọc, còn thằng Thái quay ngang. Còn lại thằng Bình, cái Trong và mấy đứa nữa làm quân tiếp đạn. Tôi gọi cái Trong là: “Ngô Thị Trong”, vì nó làm nhiệm vụ của chị Ngô Thị Tuyển.

Cứ mỗi khi có kẻng báo động của bộ đội, báo có máy bay đến là chúng tôi lại lên trận địa trực pháo. Bình thường thì chẳng làm sao, nhưng khi có báo động là lúc mọi người tìm và lo cho con em họ bởi bỗng thấy con em họ mất hút. Những người có con em trong khẩu đội chúng tôi đều thắc mắc không hiểu chúng tôi đi đâu? Tình hình này sớm muộn chúng tôi cũng bị lộ. Các vị phụ huynh sẽ phát hiện ra!...

Thực ra từ lâu chứ không phải bây giờ con em họ mới mất hút. Từ những ngày đầu tiên chúng tôi xây đắp trận địa cơ. Chỉ có điều hồi ấy tín hiệu của chúng tôi là tiếng kèn lá dứa. Khi những tiếng toe!...Toe!... Toe!... phát ra là chúng tôi tập hợp trên trận địa. Phụ huynh không phát hiện ra vì những lúc chúng tôi tập trung không phải là lúc báo động. Sau chúng tôi thấy hiệu kèn lá dứa là thừa vì có kẻng của các chú rồi. Giờ thì đúng lúc kẻng báo động máy bay là lúc chúng tôi tập hợp. Đây cũng là lúc họ chú ý tới con em họ. Bình thường thì các vị phụ huynh không để ý đến con cái họ. Báo động thì báo, máy bay chẳng bao giờ mò đến đây đâu. Nhưng từ ngày các chú bộ đội đặt pháo trên các ngọn đồi cao thì đấy sẽ là mục tiêu cho máy bay địch. Con em họ sẽ bị “toi” đấy là nói theo chữ của bố cái Trong, ông Nước, chỉ còn cách kéo chúng xuống hầm cùng bố mẹ. Điều lo thứ hai là chúng tôi lo các anh bộ đội phát hiện ra chúng tôi. Lẽ dĩ nhiên nếu bị lộ thì các anh dùng luật quân sự dẹp bỏ trận địa của chúng tôi thôi. Mà khi các anh dẹp thì chúng tôi cũng không thể làm khác là… giải ngũ. Đang trong chiến tranh, giải ngũ đồng nghĩa với đào ngũ chứ còn gì khác đâu! Điều thứ ba chúng tôi sợ bọn máy bay địch phát hiện ra chúng tôi. Nếu chúng phát hiện ra chúng tôi thì… chúng tôi sẽ như anh Nguyễn Viết Xuân hô: Nhằm thẳng quân thù mà… bắn!

Vậy khắc phục chỉ còn cách là giữ bí mật. Giữ càng lâu càng tốt. Hằng ngày chúng tôi chặt lá ngụy trang cho mâm pháo. Chúng tôi cố tìm những cây nào lâu héo và giống cây cối xung quanh. Chúng tôi tìm và trồng trên ụ pháo của chúng tôi những cây sim, cây mua. Người khác sẽ không phát hiện được. Một luồng ý nghĩ tiêu cực lại nảy sinh. Quân tiếp đạn, ngoài cái Trong ra còn lại đứa nào cũng thích làm pháo thủ. Thằng Vòong, thằng Dùng và tôi hội ý chớp nhoáng. Cuối cùng chúng tôi, có thể gọi là ban chỉ huy, đưa ra một quyết định tạm thời là sẽ luân phiên. Hôm nay người này, ngày mai người khác. Kể cả khẩu đội trưởng. Nhưng khẩu đội trưởng chỉ có thể là Tôi hoặc thằng Dùng thay thế chứ không là ai khác.

Chúng tôi đang đắp cho ụ pháo cao thêm thì bỗng thấy thằng Bình chạy lên trận địa thở hổn hển. Thằng Bình cầm theo một bì thư. Tôi đoán thằng này mang cho tôi một tin dữ đây! Không ngờ thằng Bình lại mang cho tôi một tin vui: Chị Thơm gửi thư cho tôi! Tôi vội vàng bóc thư. Vẫn hàng chữ quen quen. Chữ chị Thơm đẹp lắm, bạn mà nhìn thấy bạn sẽ thích mê. Kì lạ, mới học lớp bảy thôi mà chữ chị trông rất đẹp, cứng cáp như chữ người đã học đại học! Chữ chị đã đẹp lại nghiêng nghiêng dòng tiếp dòng thẳng tắp. Chị Thơm tâm sự: “Người ta bảo chữ người nào đẹp thì người đó lật đật con đường tình duyên. Khổ lắm em ạ!” Tôi không tin, làm gì có chuyện nhảm nhí ấy!... Tôi đọc thư. Tất nhiên đọc một mình không cho ai biết. Tôi ra phía sau ụ pháo đúng như các anh bộ đội đọc thư nhà giữa hai trận đánh: “Thanh ơi! Thanh của chị ơi! Mẹ em bảo tháng tới sẽ đi tiếp tế cho hai đứa. Chị bảo cho chị đi cùng. Mẹ bảo nếu vậy thì nhờ chị luôn. Thế cũng tiện. Chị sẽ xin nghỉ phép mấy ngày để đi thăm các em. Xa các em, chị nhớ lắm! Các em vẫn khỏe chứ? Học hành thế nào? Có khó khăn gì không? Chị lên và sẽ mang quà lên cho hai đứa. Chị nhớ các em nhiều! Chị sẽ đi ngày 25 tháng này. Nhớ đón chị nhé!”

Tái bút: Hai đứa thích gì để chị mua cho!”

Thôi chúng tôi chẳng muốn mua cái gì. Chị Thơm cứ thích cái gì thì mua cái ấy. Chúng tôi biết thích cái gì đâu. Nếu thiếu thì chúng tôi thiếu nhiều thứ. Đòi mua, làm phiền chị ra. Dù sao chị cũng không phải chị ruột mình. Tôi nhắm mắt lại. Chị Thơm hiện ra trước mặt. Chị vẫn trẻ trung, xinh đẹp, rắn rỏi… Chị Thơm xoa đầu tôi. Chị nói nhỏ nhẹ như những lần tâm sự với tôi: Thanh à! Trông em cứng cáp ra nhiều lắm! Chỉ mỗi tội hơi đen thôi! Mà cũng đúng. Tôi đen đi nhiều vì thường xuyên phải lên trận địa. Tôi nói với chị Thơm: “Em đã là chiến sĩ rồi, chị không biết thì thôi! Chị nắm tay tôi. Sao mà chị bóp chặt thế. Công nhân có khác. Đau quá! Chị làm tay em đau quá!...”

Thằng Bình liền vỗ vai tôi: “Làm gì có chị nào ở đây! Anh Thanh lại tơ tưởng rồi!” Tôi bừng mở mắt, đúng là tôi đang ở trên trận địa pháo.

- Anh xem có ai đang lên trận địa kìa!

Tôi nghĩ thằng Bình đùa tôi, hóa ra có hai người đang lên trận địa của chúng tôi thật. Họ đến gần, tôi nhận ra. Đó là chị Cúc bí thư chi đoàn của thôn và một anh bộ đội, tôi trông quen quen nhưng chưa nhận ra là ai.

Hai anh chị đi vào giữa trận địa của chúng tôi. Chị Cúc lên tiếng:

- Xin giới thiệu với các em đây là anh Thiều, chính trị viên phó đại đội pháo cao xạ đóng quân ở thôn ta. Anh muốn được lên gặp và nói chuyện với các em. Xin mời anh Thiều…

Lẽ ra chúng tôi phải vỗ tay hoan hô anh, nhưng chị Cúc nói giọng trầm trầm, vả lại bọn tôi còn chưa hiểu anh chị lên có việc gì.

- Chào các em! Xin chào các chiến sĩ pháo cao xạ nhỏ tuổi, những người cùng binh chủng với chúng tôi. Xin hoan nghênh các em…

Giọng anh nói rõ ràng, mạch lạc. Anh nói có sức truyền cảm mạnh mẽ. Chúng tôi vỗ tay rào rào. Đúng là chính trị viên phó có khác. Nhưng mục đích của anh chị lên đây làm gì thì chúng tôi chưa biết. Anh Thiều nói:

-…Các anh chị đến đây xây trận địa và mấy hôm sau các anh có phát hiện ra trận địa của các em. Chúng ta cùng nhau bảo vệ bầu trời thân yêu của chúng ta…

Anh nói rất văn hoa. Mấy đứa cứ há hốc mồm ra nghe. Anh vẫn chưa bộc lộ ý định của mình. Anh Thiều nói tiếp:

-…Nhưng đánh giặc bằng lòng dũng cảm thì chưa đủ. Chúng ta phải có vũ khí… Mà vũ khí của các em là vũ khí không bắn được. (Anh tránh nói pháo của chúng tôi là giả!) Thế thì... sẽ rất nguy hiểm khi bọn máy bay địch phát hiện ra các em… Đánh giặc, sự hi sinh là không tránh khỏi. Nhưng sự hi sinh nào không cần thiết, và chúng ta có thể tránh được thì nên làm. Anh và chị Cúc bí thư chi đoàn có bàn nhau lên gặp các em và đề nghị các em tạm dừng trận địa này…

- Không thể được! Chúng em không dẹp bỏ…- Thằng Vện nhanh nhảu đáp lại.

Bọn chúng tôi cũng cùng nhau đồng thanh: “Không thể bỏ được. Các anh đánh giặc, bọn em cũng đánh giăc. Sao lại dẹp bỏ? không dẹp!” Có thằng đã phát biểu thẳng thừng.

-  …Vậy nếu các em không dẹp, bọn địch đến đánh thì làm sao?

-  Bọn em đánh trả!- Chúng tôi đồng thanh hô:- Bọn em đánh trả…

Tình hình rất căng rồi. Thằng Vòong nháy tôi phát biểu. Tôi giơ tay có ý kiến. Chị Cúc bảo tôi nói đi.

- Em thưa anh và chị. Đánh giặc là nhiệm vụ của mọi người. Nó đánh ta thì ta đánh trả. Chúng em muốn dùng ụ pháo này để thử thách lòng dũng cảm của mình. Có phải thế không các bạn? (Tiếng vỗ tay rào rào tán thưởng ý kiến của tôi)… Cho nên, em đề nghị các anh chị cho chúng em cùng sát cánh với các anh chị: Không dẹp bỏ trận địa này. (Tôi quay sang tìm sự đồng tình). Các bạn có đồng ý không dẹp bỏ không?

- Đồng ý! Đồng ý!…

Chị Cúc ngơ ngác nhìn anh Thiều. Anh Thiều biết không thể xoay chuyển tình thế. Anh nói :

- Thôi được rồi! Tạm thời chúng ta chưa dẹp bỏ ụ pháo này. Trong lúc chúng tôi xin ý kiến của cấp trên. Chúng tôi… à, tôi nhân danh đại đội phó hạ lệnh cho các đồng chí ngụy trang thật cẩn thận. Các đồng chí có đồng ý không?

-  Đồng ý..! Đồng ý…! (Chúng tôi nhao nhao đồng ý và chấp hành mệnh lệnh ngay.) Tất cả đứng lên đi lấy cây ngụy trang.

Anh Thiều và chị Cúc ra về được một lúc thì dưới chân đồi một người xăng xái chạy lên. Một phụ nữ. Bà ta có vẻ vội vã lắm. Càng gần chúng tôi càng rõ đó là bà Dín mẹ thằng Dùng. Bà Dín xông thẳng vào trân địa của chúng tôi. Bà nắm tay thằng Dùng, nói trong hơi thở gấp:

-   Dùng! Mày về, tao cho mày một trận. Mày muốn chết hả. máy bay, máy bò ầm trời mà mày phơi mặt ra đấy. Nó bỏ bom thì chết cả nút giờ!… Đi mau lên! Cả mấy đứa chúng mày nữa! Về nhà ngay!

Cái bà này, rõ thật hay, bao nhiêu người ở đây chẳng coi ai ra gì à! Tôi nghĩ vậy nhưng cũng chẳng nói ra. Tất cả chúng tôi đều im lặng. Có đứa tái mặt. Thằng Dùng thì lì lợm chẳng nói chẳng rằng, một tay bị bà Dín kéo, tay kia nó bám chặt lấy khẩu pháo. Khẩu pháo lúc này tác dụng thật, nhưng chỉ được một lúc thôi, thằng Dùng buông tay ra bởi sức bà Dín khoẻ hơn. Cứ thế bà lôi xềnh xệch thằng Dùng xuống đồi trước con mắt ngơ ngác của mọi người… Trận địa pháo của chúng tôi hôm nay tạm thờì giải tán. Hôm nay có quá nhiều xui xẻo. Mãi hôm sau thằng Dùng mới kể lại: Số là cứ thấy báo động là bà Dín thấy mất thằng Dùng. Có hôm hai mẹ con đang ngồi, thấy tiếng kẻng báo động là thằng Dùng chạy biến đi. Sinh nghi, bà theo dõi. Bà theo chân thằng Dùng. Bà đứng dưới chân cây Giàng hột đỏ nhìn lên, thấy thằng Dùng chạy lên đồi. Lúc ấy lại thấy cả anh Thiều và chị Cúc lên nữa nên bà chờ. Đợi cho anh chị đi xuống bà mới lên kéo thằng Dùng về… Xem cơ sự này trận địa của chúng tôi chồng chất khó khăn đây!