Tào Tháo quả nhiên có cách của riêng mình, hơn nữa lại là cách mà người khác không thể đoán ra. Ba ngày sau, chiến hào quanh Nghiệp Thành đã được dọn dẹp sạch sẽ, quan lại và dân chúng trong ngoài thành cũng cơ bản ổn định. Tào Tháo bất ngờ hạ lệnh, muốn dẫn theo tất cả bộ hạ cùng thuộc hạ cũ của họ Viên đến bái tế lăng mộ Viên Thiệu — kẻ chiến thắng đi viếng mộ kẻ bại trận, đây quả thật là chuyện lạ trên đời!

Mộ Viên Thiệu (nay gọi là "Cổ mộ Tiền Cao Long Hoa", nằm ở thành phố Thương Châu, tỉnh Hà Bắc hiện nay) nằm cách Nghiệp Thành mười sáu dặm về phía Tây Bắc. Do dòng dõi hiển hách, khi mất gia sản chưa bị thất bại nên lăng mộ này được xây cất đặc biệt hùng vĩ. Đất đắp mộ vừa dài vừa rộng, cao hơn ba trượng, trông chẳng khác nào một ngọn núi nhỏ. Xung quanh cây tùng cây bách sum suê, hai bên thần đạo dựng khá nhiều tượng ông trọng, tượng thú đá, vô cùng trang nghiêm khí thế, nhưng đối với bề tôi mà nói, quy mô này hình như có chút vượt quá chế độ.

Hôm nay, Tào Tháo cố ý mặc bộ đồ tang, còn đổi sang cưỡi một con ngựa trắng. Còn các duyên thuộc doanh trại Tào và quan liêu ở Hà Bắc thì toàn bộ đều mặc đồ tang đi bộ theo sau, ngay cả quân lính hộ vệ cũng phải đeo dải tang. Đội ngũ kéo dài hơn một dặm, phóng mắt nhìn tới đâu cũng thấy một màu trắng xóa. Người thì cầm cờ chiêu hồn, người thì bưng lư hương mâm quả, còn nhạc công thì cất lên khúc nhạc ai điếu: "Sương trên lá sen, sao dễ khô. Sương khô sáng mai lại rơi xuống, người chết đi rồi bao giờ về..." Khí thế bi ai động trời chuyển đất, cộng thêm gió thu tiêu điều cuốn theo lá khô bay lả tả, cứ như thể đang cử hành tang lễ cho Viên Thiệu một lần nữa vậy.

Nghi thức bái tế Tào Tháo đã soạn sẵn từ lâu, bộ hạ của ông đều chỉnh tề xếp hàng ở phía Tây, nhường lại vị trí chủ nhà phía Đông cho quan liêu Hà Bắc. Lưu thị, vợ góa của Viên Thiệu, dẫn theo các nữ quyến quỳ bên phần mộ tạ lễ. Tất cả mọi người đã vào vị trí, quân lính bày sẵn bàn hương án, khiêng vật tế và rượu quả lên. Thôi Diễm, Thôi Quân tiến lên đặt bài vị của Thẩm Phối, Điền Phong, Phùng Kỷ, Thư Thụ, thậm chí cả Nhan Lương, Văn Xú lên, coi như vật bồi tế. Tào Tháo nghiêm giọng nói: "Các con của Viên Bản Sơ đều bất hiếu, làm bại hoại gia nghiệp, gây họa loạn Hà Bắc, tuy sống mà như đã chết, hãy đặt bài vị của chúng lên luôn!"

Lưu Đại, Lữ Chiêu đã chuẩn bị sẵn sàng, nghe lệnh tiến lên đặt bài vị của Viên Đàm, Viên Hi, Viên Thượng, kể cả Quách Đồ lên bàn thờ. Cốt cán của phe họ Viên đều có mặt đầy đủ, chỉ riêng nể mặt Tân Bì mà bớt đi một cái bài vị của Tân Bình, đây là người sẽ được xá tội trong tương lai. Thực ra Viên Đàm trên danh nghĩa đã quy hàng, đặt bài vị hắn lên là rất không thỏa đáng, nhưng lúc này Tào Tháo đã "vạch trần bộ mặt thật", cũng chẳng ai dám nói gì.

Mọi vật phẩm đã bày biện xong xuôi, ba chén rượu tế đã rót đầy, Tào Tháo xuống ngựa bái tế trước. Ông thong thả bước tới bàn thờ, nhìn sang bên phải, Thôi Diễm, Thôi Quân, Tuân Thầm... gương mặt tràn đầy vẻ bi ai như mất cha mất mẹ; nhìn sang bên trái, người trong doanh trại Tào phần lớn vẻ mặt đờ đẫn, thậm chí có người còn lộ vẻ không vui — vở kịch này quả không dễ diễn! Chỉ vài bước chân mà Tào Tháo bước đi đặc biệt chậm, vừa đi vừa hồi tưởng lại chuyện cũ khi còn ở bên Viên Thiệu lúc trẻ. Chỉ tiếc là tuy ông và Viên Thiệu từng "tâm tâm tương tích" (quý mến nhau), nhưng đó đã là chuyện quá xa xôi, hoàn toàn không che giấu được niềm vui chiến thắng. Ông đành phải nghĩ đến chuyện khác, cố gắng huy động tất cả nỗi đau khổ và ấm ức trong đời: nghĩ tới cảnh mình từ nhỏ không mẹ đáng thương, nhớ lại các chú bác lần lượt ra đi, cha và em trai gặp nạn, cái chết thảm thương của Bào Tín, sự phản bội của Trần Cung, Điển Vi tử trận ở Uyển Thành, rồi cả người con Ngang nhi bị loạn tiễn bắn trúng thi cốt khó tìm... Cũng không rõ rốt cuộc chuyện nào đã chạm đến nỗi bi thương, nước mắt cứ thế trào ra.

Mọi người hai bên nhìn rõ mồn một, trong phút chốc đều sững sờ — có ai biết giữa Tào Tháo và Viên Thiệu lại có tình nghĩa chân thành đến thế?

Nước mắt lăn xuống má, ông cũng vừa vặn bước đến trước bàn thờ, tiện tay cầm một nắm hương, châm vào chậu lửa, cung kính cắm vào lư hương, rồi cầm một chén rượu vẩy xuống đất, lúc này mới xoay người lại dõng dạc nói với mọi người: "Ngày xưa ta và Bản Sơ cùng làm quan ở Lạc Dương, lúc đó triều đình suy yếu, quốc gia lâm nguy, bên ngoài có giặc Khăn Vàng nổi loạn, bên trong có hoạn quan gây họa, danh sĩ trong thiên hạ không ai không bị cấm cố, trăm họ khổ như treo ngược..." Đây đều là bài tế văn đã viết sẵn, Tào Tháo hai ngày nay lúc rảnh rỗi đã bỏ không ít công sức để học thuộc. "Họ Viên bốn đời ba công, phò tá quân vương, điều hòa âm dương. Bản Sơ từ nhỏ đã có chí tiết, kết giao hiệp nghĩa, mổ gan nức máu, ngày đêm lo lắng. Đại tướng quân Hà Tiến ghét bọn hoạn quan, nghĩa khí nổi giận, nên giao cho ông ấy chức Đốc Tư, hỏi ý kiến ông ấy về phương lược. Lúc hoạn quan gây họa, Bản Sơ dẫn quân xông vào cung, rút gươm giữa điện Thừa Minh, gầm thét trước bọn hoạn quan, chém giết kẻ hung ác, hành động anh dũng ấy, thiên hạ ai cũng biết!"

Thực ra lời này có nhiều phần tô vẽ, Viên Thiệu từng phò tá Hà Tiến mưu trừ hoạn quan là thật, nhưng hành sự không cẩn trọng dẫn đến việc Đổng Trác vào kinh, tính ra thật sự là lỗi nhiều hơn công. Nhưng người đã chết thì phải "ẩn ác dương thiện", huống chi mục đích của Tào Tháo là thu phục lòng người, tự nhiên là cái gì nghe hay thì nói. Quan liêu cũ ở Hà Bắc có mặt tại đó cũng chưa từng nghĩ chủ công của mình lại nghĩa khí như vậy, nhưng thấy Tào Tháo rưng rưng nước mắt nói ra những lời này, thuận theo lời đó mà nghĩ, càng nghĩ càng thấy có lý, mối hận bị vây hãm nửa năm đương nhiên đã giảm bớt hai ba phần.

Điều đáng tự hào nhất của quan liêu Hà Bắc chính là những chiến tích khi phò tá Viên Thiệu lập nghiệp, nhớ năm xưa chém giặc Khăn Vàng, đánh bại Hắc Sơn, tiêu diệt Công Tôn Toản, ai mà chưa từng lập chút công lao? Ai mà chưa từng đồng cam cộng khổ với Viên Thiệu? Nghe ông nhắc đến đoạn này đúng là chạm vào chỗ đau nhất trong lòng, lập tức khóc òa lên, tiếng bi thương rung chuyển trời đất. Hơn nữa Tào Tháo nói rất rõ ràng, "văn võ dưới trướng toàn là anh kiệt" chính là chỉ họ. Đã đều là hào kiệt thì cũng không cần phân biệt đúng sai ngày trước nữa, sự thống trị của Tào Tháo cũng có thể giải thích một cách thuận lý thành chương là sự kế thừa của họ Viên. Không biết từ lúc nào, tâm lý đối địch đã vơi đi quá nửa.

Bài tế của Tào Tháo nói đến đây thực ra đã đến đoạn khó nhất, vì đằng sau chính là đoạn Viên Thiệu và ông trở mặt giao chiến, khen cũng không được mà chê cũng không xong. Tuy nhiên nỗi bi thương có thể lây lan, ông thấy quan liêu Hà Bắc khóc lóc hôn thiên ám địa, cũng dần dần nhập tâm, chợt nhớ lại cảnh mình và Viên Thiệu cười nói vui vẻ trong tang lễ Hồ Quảng, nhớ lại những nỗ lực cứu đảng nhân, còn có khoảng thời gian kinh tâm động phách cùng trải qua trong phủ Hà Tiến... Chợt thấy một luồng bi tình như than ủ, cuồn cuộn trào dâng không dứt. Tào Tháo không kìm được tự mình gào khóc: "Đáng tiếc! Đáng tiếc! Ta và huynh vốn tình như tay chân, đến cuối cùng lại thế như Thương Tham (Thương Tham, chỉ sao Thương và sao Tham, hai sao này trên bầu trời lúc ẩn lúc hiện. Người xưa lấy đó ví việc đối địch nhau, không hòa thuận, thân hữu cách biệt), đây là vì sao? Vì sao!"

Câu này vừa ra khỏi miệng, Tuân Du, Quách Gia và vài tâm phúc bên phía Tây thầm kinh hãi — hỏng rồi! Đây không phải là bài tế văn đã chuẩn bị trước, nội dung ban đầu là than thở Viên Thiệu phản bội triều đình, từ đó chìm đắm kiêu ngạo, sao giờ không nhắc tới nữa?

Tình đã tới nơi, còn nhớ đâu những lời lẽ hư tình giả ý? Những thứ như phụng thiên tử tôn đại nghĩa, những lời lừa đời lấy danh đó hãy để mặc quỷ tha ma bắt đi! Ông xoay người nhìn chằm chằm vào gò mộ Viên Thiệu gào thét: "Bản Sơ! Nếu gặp thời thái bình ngươi và ta ắt sẽ là bạn tri kỷ, nhưng bá chủ thời loạn này chỉ có một, người không vì mình trời tru đất diệt, ta đây là bất đắc dĩ mà làm thôi! Ngươi đã về chốn tiên cảnh, ân oán cũ xóa bỏ tất cả, hôm nay lão đệ đến thăm ngươi đây... Nhớ năm xưa lúc khởi binh ngươi nói với ta 'Nam giữ sông, Bắc ngăn Yên, Đại, kiêm chúng quân Nhung Địch, hướng nam tranh thiên hạ, có thể thành công chăng?' Ta lại nói 'Ta dùng trí lực thiên hạ, dùng đạo để điều khiển, không gì là không thể!' Hôm nay xem lại ngươi và ta ai đúng ai sai... Ngươi tuân theo kế sách trung hưng thiên hạ từ Hà Bắc của Quang Vũ Đế, vốn có thể vô địch thiên hạ, lại một mực hành động theo ý mình, coi thường quần hùng, mới có ngày hôm nay! Chỉ vì ngươi cuồng... ngươi cuồng... ngươi cuồng cái gì chứ!" Tào Tháo lau nước mắt, chỉ tay vào người phía Đông, "Ngươi có biết quần thần dưới trướng nhẫn nhục chịu khó? Ngươi có biết dân chúng Hà Bắc đói khát chờ ăn? Ngươi có biết sau khi ngươi chết bao nhiêu người tận tiết vì ngươi? Tại sao ngươi lại cố chấp không nghe lời trung gián!" Người ta luôn nhìn rõ người khác mà không nhìn rõ chính mình, Tào Tháo tuy nói câu nào cũng có lý, nhưng lại quên rằng lúc mình cố chấp cuồng vọng thì chẳng kém gì Viên Thiệu, "Bản Sơ à, người ta bảo hiểu con không bằng cha, cũng trách ngươi tính toán không chu toàn, lập người kế vị không rõ ràng, lại thêm hai đứa con kiêu ngạo ngu xuẩn, dẫn đến nước mất nhà tan... Ta hận lắm! Hận ngươi nuôi ra hai đứa con phá gia chi tử này!" Nói đến đây Tào Tháo đã nước mắt đầm đìa, "Bản Sơ... ngươi và ta đời này 'tâm tâm tương tích' mà lại thế như nước với lửa, lão đệ nói thẳng, không thể tha cho cốt nhục của huynh! Nhưng ta thực sự kính huynh ba phần, kính huynh ra tay trước chiếm ưu thế dám làm điều thiên hạ chưa từng làm, kính huynh không tiếc tiền của tán tài như đất, kính huynh không sợ nguy hiểm vững như bàn thạch! Nếu bàn đến những điều này, dù huynh nằm dưới đất, ta đứng ở đây, vẫn là không bằng. Ân oán của ta và huynh là do trời định, nếu có kiếp sau tiểu đệ nguyện cùng huynh sóng vai mà đi! Huhu... Bản Sơ huynh..." Lời tâm can tới đây dừng lại, có thể nói là lên xuống dạt dào có đầu có đuôi, Tào Tháo phục trên bàn thờ gào khóc lớn tiếng.

Nói thật đôi khi còn cảm động hơn những lời lẽ đã được tính toán kỹ lưỡng, quan liêu Hà Bắc nghe xong càng thêm đau xót. Có người nhớ đến ơn tri ngộ của Viên Thiệu, dậm chân đấm ngực kêu trời trách đất; có người cảm thương cảnh vợ con ly tán nhà tan cửa nát, nghẹn ngào đứt từng khúc ruột; có người đau xót cho sự bại vong của họ Viên, lặng lẽ sụt sùi buồn bã.

Lưu thị phu nhân khóc đến mắt hạnh mờ đi, nghẹn ngào ngoảnh đầu nhìn lại — lại thấy một tòa thảo lư (người xưa thời kỳ chịu tang lễ pháp nghiêm ngặt, nhiều nhà dựng nhà đơn sơ ở nghĩa địa để ở chịu tang, gọi là "Ác thất") đứng bên cạnh lăng. Đó là nơi con đẻ của bà là Viên Thượng từng ở để chịu tang chồng quá cố. Lúc Viên Thiệu mới mất, Viên Thượng, Viên Hi ở trong Ác thất chịu tang, Viên Đàm lại bị quản thúc trong phủ không thể tận hiếu, đối xử khác biệt như vậy sao huynh đệ không oán hận? Bà chợt nhớ lại câu "Tuyệt đối đừng làm khó Đàm nhi!" trước khi Viên Thiệu lâm chung, đến giờ mới hiểu thấu ý nghĩa trong đó, hối hận vì không nghe lời chồng quá cố, họa từ trong nhà, nhà tan người mất; ngoảnh đầu lại nhìn thấy bài vị của đứa con thứ ba đặt trên bàn thờ, nghĩ đến đời này không còn duyên gặp lại, trừ khi ở dưới suối vàng. Lưu thị vừa đau vừa hối vừa giận vừa hận, chỉ thấy bài vị trên bàn thờ xoay chuyển trái phải — cuối cùng khóc ngất bên lăng.

Người phe Tào phía Tây cũng có không ít người thấy cảnh này mà sinh tình, nhưng là tình cảnh đưa đẩy ngẫu nhiên phát ra. Hứa Chử khóc vì người anh em tốt Điển Vi chết thảm; Tân Bì khóc vì oan hồn cả nhà mấy chục người; Tào Hưu khóc vì hai mẹ con vất vả khó khăn trốn tránh nạn; Quốc Uyên khóc vì thầy là Trịnh Huyền, một bậc đại nho một đời, đã qua đời trong quân đội; Lý Điển khóc vì kẻ thù giết chú mình là Trương Liêu đang ở ngay bên cạnh, nhưng lại không thể báo thù; Tuân Diễn khóc vì anh em ruột thịt đang ở ngay phía đối diện trên thần đạo, gần trong gang tấc mà xa như người dưng... Tất cả những bi tình kỳ quái của thời loạn đều được trút ra vào lúc này.

Tuy nhiên cũng có kẻ tâm địa sắt đá, Nhạc Tiến ôm tay đứng giữa đám đông, hừ cũng lười hừ một tiếng, vẻ mặt đầy khinh khỉnh. Hắn là võ phu thô lỗ, tự nhiên không hiểu kế mua chuộc lòng người của Tào Tháo, lại thấy Đặng Triển bên cạnh cũng lau nước mắt theo, bèn cáu kỉnh nói: "Ta thấy đám người các ngươi mẹ nó đều bị bệnh cả rồi! Họ Viên đánh nhau với chúng ta còn đánh ra lý nữa à? Kêu chúng ta bái tế hắn, thật không hiểu chủ công nghĩ cái gì. Ngươi lại chẳng quen biết Viên Thiệu, hùa theo làm gì?"

Đặng Triển là một hiệp sĩ hào sảng, cả đời trọng tình trọng nghĩa, khóc như một người nước mắt, sụt sùi nói: "Viên Thiệu tốt xấu ta không biết... nhưng ta thấy chủ công khóc thảm thiết quá, cũng không kìm được..."

"Khóc cái gì mà khóc? Lẽ ra không nên bái tế Viên Thiệu, đừng làm mất mặt nữa!"

Từ Tuyên cũng mặt mày ủ rũ, nghe thấy lời của Nhạc Tiến liền phụ họa theo: "Nhạc tướng quân nói rất phải, tại hạ cũng cảm thấy việc này không thỏa đáng. Kẻ thù đối địch còn chưa nói đến, ngày xưa tiên vương thưởng phạt mừng giận, đều là để trừng ác khuyên thiện, mãi mãi làm gương răn dạy. Viên Thiệu kia vốn mang lòng nghịch mưu, trên bàn luận thần khí, dưới làm loạn kỷ cương quốc gia. Chủ công đến đây tỏ lòng thương tiếc ở mộ kẻ nghịch thần, ban ân ở nhà kẻ tham tàn, tuyệt đối không phải lễ nghĩa chính đạo. Dù có thể lấy được lòng sĩ nhân Hà Bắc, cũng không phải chuyện thể diện."

Cách hắn không xa là Trần Kiểu đứng đó, cặp oan gia này không có việc gì là không tranh cãi, Từ Tuyên nếu nói Đông, Trần Kiểu nhất định phải nói Tây, lúc này nghe thấy luận điệu đó lập tức phản bác: "Lời của Bảo Kiên sai rồi! Ngày xưa Cao Tổ cùng Hạng Vũ cùng nhận lệnh của Hoài Vương, miệng thề ước anh em, cho nên sau khi Hạng Vũ chết, Cao Tổ chôn cất trọng hậu, chẳng lẽ đó không phải là chính đạo? Viên Thiệu và chủ công từng là bạn cũ, lúc đánh Đổng Trác lại là minh chủ nghĩa quân, tuy đường đi hai lối, nghĩ đến tình cũ thì có gì không đúng? Vì công nghĩa mà thảo phạt, dùng tư ân mà khóc thương, không vì ân mà che giấu nghĩa, cũng không vì nghĩa mà phế bỏ ân, đây chính là chỗ khoan hậu của chủ công đấy!" Lời này vừa đúng ý Tào Tháo, mọi người đều gật đầu.

Từ Tuyên sao chịu lép vế, lập tức cãi lại: "Đã ở vị trí đó thì phải thận trọng hành xử, chủ công không phải dân thường, đại diện cho triều đình, sao có thể cúi mình bái tế kẻ địch? Lời ngươi nói toàn là cưỡng từ đoạt lý."

"Quan lại dân chúng vốn là một thể, đây là tình thường của con người, kẻ cưỡng từ đoạt lý là ngươi. Ngày xưa..."

Hai người bọn họ càng cãi càng lớn tiếng, làm những người khác cũng không khóc nữa, đều quay đầu nhìn họ tranh luận. Tuân Du vội vàng can ngăn: "Im lặng! Có chuyện gì về rồi hãy nói, đã đến đây thì an tâm đi, đừng làm phiền mọi người!" Quân sư lên tiếng, hai người mới hạ giọng. Tuân Du quay đầu lại, lại thấy Tào Tháo vẫn đang lau nước mắt, cũng không khỏi cảm khái — Trần Kiểu, Từ Tuyên nói đều có lý, nhìn Tào Tháo khóc đau đớn như vậy hình như đúng là động tình thật. Nhưng đoạt đất người ta rồi lại đến bái tế, "mèo khóc chuột" nào có chân tình? Có lẽ thật thật giả giả, trong hư có thực chăng. Giống như chuyện nô tỳ A Ngô kia, ông ta tặng ta người phụ nữ này rốt cuộc là thật tâm thương ta không có con nối dõi, hay vì cướp đoạt nữ quyến họ Viên tiếng tăm không hay, muốn lôi ta vào để chia sẻ sự bàn tán đó? Ai không biết ta Tuân mỗ trong quân đức cao vọng trọng phẩm cách đoan chính, qua chuyện này e là khó tránh khỏi bị dị nghị đây. Có lẽ chính vì uy vọng của ta trong quân quá cao, nên ông ta mới mượn cơ hội hạ thấp thanh danh của ta, người phụ nữ đó... Tuân Du nghĩ đến đây mặt đỏ bừng, người ta khóc mộ mình lại nghĩ tới đàn bà, thật là đại bất kính. Vội vàng cúi gằm đầu xuống.

Lần tế lễ khóc lóc này kéo dài nửa canh giờ, Tào Tháo mới dần dần ngừng tiếng bi thương, lấy tay áo che mặt liếc mắt nhìn sang, thấy quan liêu phía Đông đã khóc đến chết đi sống lại, trong lòng thầm mừng — gần được rồi. Lúc này mới cầm chén rượu cuối cùng khẽ vẩy xuống, miệng lẩm bẩm: "Phục duy thượng hưởng..." Nói xong câu này ông hít sâu một hơi, đã khôi phục trạng thái bình thường, như thể người vừa khóc lóc thảm thiết kia hoàn toàn không phải là ông. Nghĩ là có đầu thì phải có đuôi, lại lạch bạch bước tới dưới gò lăng, làm như thật vái các nữ quyến họ Viên một cái. Lưu thị phu nhân mấy lần khóc ngất đi, quỳ không dậy nổi nữa, mấy cô dì chị dâu trái lôi phải kéo đỡ bà dậy, ấn đầu bà đáp lễ — người ta nắm quyền sinh quyền sát trong tay, dù không vui đến đâu cũng phải đáp lễ chứ.

"Xin tẩu phu nhân nén bi thương..." Tào Tháo nói đến đây cố ý lớn giọng, dường như muốn để mỗi người có mặt đều nghe thấy, "Ta và Bản Sơ huynh là chí giao, nể tình nghĩa xưa cũ sẽ không làm khó các ngươi. Trong thành Nghiệp, tài sản họ Viên ta không lấy một phân, toàn bộ trả lại cho các ngươi, cộng thêm ba xe lụa là để tỏ lòng quan tâm..."

Ông nói giọng to, các cựu thần họ Viên phía Đông đều nghe thấy, lại một phen thở dài. Tình cảnh này thực sự chạm đến nỗi lòng người, đến mức tất cả mọi người đều quên mất, Tào Tháo cha con đã cướp cả con dâu Viên Thiệu; trong tiếng than khóc lại càng không ai nghe rõ lời Tào Tháo nói sau đó: "Viên Đàm, Viên Hi, Viên Thượng là lũ con nghịch tử bất hiếu, lão phu nếu bắt được chúng, quốc pháp gia pháp sẽ trị tội cả, mong tẩu phu nhân đại nghĩa diệt thân. Bà cứ coi như không có mấy đứa con này đi!"

Tào Tháo lại vái một cái rồi lui sang một bên, ngay sau đó quan liêu Hà Bắc ùa lên quỳ lạy hành lễ. Thôi Diễm, Tuân Thầm, Thôi Quân, Trần Lâm... đều khóc như người nước mắt, đám lệnh sử duyên lại phía sau xô đẩy cũng mặt mày buồn rầu. Họ đứng dậy nhường chỗ cho bộ hạ doanh Tào, người thật sự không khóc nổi cũng phải bịt mặt gào thét hai tiếng — Tào Tháo còn khóc, họ làm sao có thể không khóc?

Đến khi mọi nghi lễ hoàn tất, nhiều cựu thần Hà Bắc cổ họng đã khóc khản đặc, vẫn cứ lau nước mắt. Tào Tháo ngồi ngay ngắn trên ngựa nhìn đám người tưởng nhớ cố chủ này, thở dài rất lâu mới dẫn đội ngũ quay về đại doanh. Mới đi được ba bốn dặm chợt thấy một kỵ binh lao tới — chính là Trường sử Lưu Đại ở lại trông coi đại doanh.

"Ngươi đến làm gì?"

Lưu Đại xuống ngựa bẩm báo: "Có Viên Thượng thuộc hạ Ký Châu Tòng sự Kiền Chiêu đến doanh xin hàng!"

"Ta từng nghe nói về người này, cũng coi là kẻ trung nghĩa..." (Tào Tháo từng nghe về Kiền Chiêu. Năm xưa quyền thần họ Hà nắm triều chính, Hà Tiến, em trai khác mẹ là Hà Miêu làm Xa kỵ tướng quân, chiêu mộ danh sĩ Hà Bắc Lạc Ẩn làm duyên thuộc, Kiền Chiêu chính là đệ tử của Lạc Ẩn. Ngày chính biến, Hà Miêu chết dưới đao loạn, Lạc Ẩn cũng mất theo. Kiền Chiêu không quản binh hoang mã loạn, bôn ba ngàn dặm từ U Châu tới Lạc Dương thu liệm thi thể cho thầy, là giai thoại đương thời).

"Không chỉ vì người này..." Lưu Đại chắp tay, "Kiền Chiêu đến từ Tịnh Châu."

"Hửm?" Tào Tháo đánh hơi thấy mùi vị khác thường, "Có ẩn tình gì?"

"Lúc chủ công vây hãm Nghiệp Thành, Viên Thượng từng phái Kiền Chiêu lẻn đến Tịnh Châu cầu cứu Cao Cán. Cao Cán từ chối không cứu mà còn giam cầm hắn, hắn là trốn ra đấy!"

"Từ chối không cứu... dụng tâm này sao mà độc ác thế!" Tào Tháo nheo mắt. Cao Cán không cứu Viên Thượng nhìn qua thì có vẻ giúp Tào Tháo chiếm Nghiệp Thành, nhưng thực tế không phải vậy. Ký Châu đã bình định, tiếp theo phải tìm cớ đánh Viên Đàm ở phía Đông, hoặc bắc thượng tấn công U Châu. Đánh phía Đông Viên Đàm thì còn được, một khi bắc thượng U Châu đường xa núi hiểm, quân Tào sẽ cách xa Tịnh Châu, nếu Cao Cán nhân cơ hội tấn công Quan Trung, đại quân không thể cứu viện, chẳng phải sẽ lại xảy ra một trận chiến Bình Dương nguy hiểm cận kề nữa sao? Hơn nữa Lưu Biểu và Tôn Quyền đã ngừng gây hấn, phía Kinh Châu có thể xuất binh tiếp ứng bất cứ lúc nào, quanh núi Hào lại có Trương Bạch Kỵ làm ngoại ứng cho nhau, kẻ địch Nam Bắc có khả năng hội quân. Một khi mất Quan Trung, liên lạc với Lương Châu cũng bị cắt đứt, phía Tây Lạc Dương mất kiểm soát, chiến lược thống nhất phương Bắc sẽ rối loạn hoàn toàn.

"Chủ công không cần lo lắng." Không biết Quách Gia đã lững thững đi theo từ lúc nào, "Có một không thể có hai, lần trước là Cao Cán đánh úp bất ngờ nên đắc thủ, lần này Chung Do, Đoạn Ổi đã có chuẩn bị, hơn nữa chức Hà Đông Thái thú đã được Đỗ Kỷ thay thế. Binh đến tướng chặn, nước đến đất ngăn, dù Cao Cán có nam hạ làm loạn cũng chẳng đáng ngại."

"Chẳng đáng ngại?" Tào Tháo vuốt râu trầm ngâm, "Đau thì có thể hết, nhưng ngứa thì không thể nhịn!"

Quách Gia đã thành thục trong lòng: "Viên Đàm vì tranh đích vị mà phản gia tộc, vốn đã mất hết lòng người, không khó phá. U Châu tuy trong tay Viên Hi, Viên Thượng, nhưng đất rộng người thưa, Hồ Hán lẫn lộn, lại có Công Tôn Độ cát cứ Liêu Đông thành một phe, binh mã có thể điều động không nhiều. Hiện nay nhân tâm Hà Bắc lung lay, chủ công sao không..." Ông chỉ nói đến đây liền dừng lại, nếu nói hết thì sao thể hiện được sự cao minh của Tào Tháo?

Tào Tháo được ông gợi ý cũng hiểu ra: "Về doanh lập tức điều Tiên Vu Phụ, Tiên Vu Ngân, Điền Dự và bộ cũ U Châu về chiêu hàng nạp phản. Đám sói con mong ta bắc thượng, để hắn thừa cơ lẻn vào, lão phu cứ không đi đấy! Ta phải kích động bộ hạ của Viên Hi tự phản, giúp ta thu lấy U Châu!"

"Chủ công kỳ mưu duệ trí..." (Rõ ràng Quách Gia đã nghĩ sẵn dẫn Tào Tháo nói, nhưng vẫn hát bài ca ngợi).

Đang nói thì Tuân Du, Tuân Diễn cũng đuổi kịp.

"Cung hỷ chủ công。" Tuân Du vái một lạy sâu, "Bái tế Viên Thiệu quả nhiên là kế hay! Vừa rồi Thôi Diễm nói với tôi, đa số mọi người đã nguyện ý đi theo chủ công, giải tán gia binh, một số hào tộc sĩ nhân còn cam tâm hiến một phần ruộng đất cho triều đình kiểm soát. Người người đều nói chủ công có tình có nghĩa, thật là hào kiệt, công tư phân minh không quên cố cựu, luận về khí lượng hơn Viên Bản Sơ ba phần!"

"Háp háp..." Tào Tháo chỉ cười hai tiếng, lập tức nhịn lại — đằng sau còn nhiều người theo thế này, có câu "khóc thì không hát", đắc ý quên hình sẽ bị người ta nhìn ra là giả.

"Ây... đây đều là do chân tình của chủ công, khiến người ta không thể không cảm hóa."

Tào Tháo giả bộ gật đầu, thấy Tuân Diễn vẫn vẻ mặt ủ rũ: "Hưu Nhược, chẳng lẽ Hữu Nhược vẫn không chịu quy hàng?"

Tuân Diễn buồn rầu lắc đầu: "Nó chịu nhận tôi là anh ba, nhưng lại nói thề chết không thờ hai chủ, hiệu lực triều đình cũng không làm, vẫn muốn về làm ẩn sĩ rừng núi. Tôi còn khuyên thế nào được?"

"Đã như vậy lão phu cũng không làm khó người khác, có thờ ta hay không thì tùy nó vậy." Tào Tháo ngửa mặt thở dài, "Viên Thiệu à Viên Thiệu, nghĩa sĩ dưới trướng ngươi sao mà nhiều thế!" Lúc này tự vấn lương tâm, lần khóc tế vừa rồi trong giả có thật, trong thật có giả, đến chính ông cũng không nói rõ được...

Theo sự quy thuận của các thuộc hạ cũ họ Viên, cục diện Ký Châu đã được Tào Tháo ổn định nắm giữ, ông dâng biểu triều đình nhường lại chức kiêm nhiệm Duyện Châu Mục, đổi sang làm U Châu Mục; để thể hiện sự cởi mở với sĩ nhân Hà Bắc, lại bổ nhiệm Thôi Diễm làm Ký Châu Trường sử. Tuy nhiên người trong nghề đều biết, Duyện Châu là nơi Tào Tháo khởi binh, quyền hành chính thực tế sớm đã bị ông nắm chặt trong tay, quân lương bắc phạt đều do Hạ Hầu Uyên điều động từ đó. Nhường Duyện Châu Mục đổi sang U Châu Mục chẳng qua là câu nói suông, nhậm chức là thật, nhường lại là không thật.

Cùng lúc đó một tin tức bất ngờ truyền đến, Cao Cán đang nắm binh ở Tịnh Châu dâng thư đầu hàng Tào Tháo. Tào Tháo tuy chấp nhận đầu hàng, và lấy danh nghĩa triều đình lệnh cho hắn tiếp tục đảm nhận chức Tịnh Châu Thứ sử, nhưng trong lòng lại đầy nghi ngờ, triệu Trọng Trường Thống, người từng là tân khách trong phủ Cao Cán, đến soái trướng hỏi chuyện.

Trọng Trường Thống, tự Công Lý, người huyện Cao Bình, quận Sơn Dương, từ nhỏ đọc rộng biết nhiều, thông minh hiếu học. Tuy tuổi còn trẻ nhưng từng du học các châu Thanh, Từ, Tịnh, Ký, bôn ba du lịch, chứng kiến sự suy tàn của nhà Hán và nỗi khổ của trăm họ, cảm thời thế mà viết ra cuốn "Xương Ngôn", cũng vì thế được Tuân Úc hết lời tiến cử, nhận chức Tham quân trong doanh Tào Tháo.

Tuy nhiên Trọng Trường Thống từ khi vào doanh Tào không có chút thành tích nào, bàn chính sự thì được, nhưng làm quân sự thì ông ta dốt đặc cán mai, mấy tháng nay cơ bản là mơ hồ đi theo, dù có việc cũng là Lâu Khuê, Quách Gia làm thay. Một thanh niên mới 26 tuổi, vừa nhập mạc phủ đã làm Tham quân, hơn nữa trong quân doanh ăn không ngồi rồi không làm được gì, người khác có thể không có ý kiến sao? Trọng Trường Thống trong lòng bồn chồn lo lắng, cho nên hôm nay gặp Tào Tháo, trông đặc biệt căng thẳng.

Tào Tháo thấy ông quá câu nệ, chỉ cái ghế đẩu bên cạnh: "Ngươi không cần căng thẳng, ngồi lại đây nói chuyện."

"Nặc." Trọng Trường Thống lo âu ngồi xuống.

"Ta chỉ hỏi một việc. Theo ý ngươi Cao Cán là hàng thật hay hàng giả?"

Trọng Trường Thống suy nghĩ nửa ngày, thấy vạn vô nhất thất mới đáp: "Ti chức cho rằng là hàng giả."

"Tại sao thấy vậy?"

"Cao Nguyên Tài ở Tịnh Châu nhẹ tài trọng nghĩa, ráo riết mua chuộc lòng người."

Tào Tháo nghĩ lại cũng không sai — Quách Viện là cháu ngoại Chung Do, không đến triều đình làm quan, lại bị hắn lôi kéo về phía mình; Mã Đằng, Hàn Toại ở Lương Châu, hắn luôn tìm cách kết giao; thậm chí như đám cướp Khăn Vàng Trương Bạch Kỵ cũng phải kết giao giúp đỡ lẫn nhau; ngay cả vị văn sĩ trước mắt này, năm xưa chẳng phải cũng là tân khách của hắn sao? Nếu không có dị chí, Cao Cán sao có thể không tiếc công sức thế này? Trong suốt quá trình chinh phạt Hà Bắc, Cao Cán không phải hết lòng cứu Viên, cũng không thành tâm quy thuận, dường như đang chờ cơ hội trục lợi, sự âm hiểm hiếu loạn của kẻ này thật còn quá cả anh em họ Viên!

Nghĩ thông suốt điểm này, Tào Tháo khẽ gật đầu: "Sĩ phu Hà Sóc có tiếng tăm, nói Cao Nguyên Tài văn võ tú xuất, ngươi từng là tân khách trong phủ hắn, thấy người đó thế nào?"

Trọng Trường Thống đứng dậy hành lễ: "Năm xưa ti chức rời Tịnh Châu, hắn cũng từng tiễn biệt, lúc chia tay ta nói với hắn 'Quân có chí lớn mà không có tài lớn, thích kẻ sĩ mà không biết chọn người'."

Tào Tháo đập bàn cười, "Nói hay lắm! Viên Thượng gặp nạn mà không cứu, chẳng phải là không có tài sao? Kết bè kết lũ với bọn vong mệnh chẳng phải là không biết chọn người sao? Công Lý nói quá hay."

Trọng Trường Thống nhận được vài lời khen này, lòng không còn căng thẳng nữa: "Ta muốn tiến cử với chủ công một người, chính là em họ Cao Cán, con trai của Thục Quận Đô úy tiền triều Cao Cung, tên gọi Cao Nhu, tự Văn Huệ. Năm xưa Cao Cung mất ở đất Thục, Cao Nhu bôn ba ngàn dặm về chịu tang, mất ba năm mới về đến nơi, có thể gọi là đại hiếu tử, hơn nữa Cao Cán rất tin tưởng Cao Nhu. Chủ công chinh triệu người này không những có thể lập danh tiếng với thiên hạ, còn có thể làm con tin, Cao Cán nghĩ đến sự khó khăn của em họ, liền không dám làm phản nữa."

Tào Tháo thầm cười Trọng Trường Thống dù sao cũng là văn nhân, quá tin vào sự ràng buộc của tình thân đạo đức. Viên Đàm, Viên Thượng là anh em ruột còn tự tàn sát lẫn nhau, một cặp anh em họ thì có ràng buộc gì được? Trong lòng nghĩ vậy, miệng lại nói: "Mọi việc đều theo ý ngươi. Lão phu không những muốn chinh triệu Cao Nhu, còn muốn cử vài quan lại địa phương đến Tịnh Châu. Vì hắn hàng giả, ta liền giả hồ đồ, để chúng tưởng rằng ta thật sự tin tưởng, xem cuối cùng là ai lừa ai!"

"Chủ công khôn ngoan, thuộc hạ không kịp." — Trọng Trường Thống học câu này từ Quách Gia, nói xong lại hành lễ chuẩn bị lui ra.

"Công Lý dừng bước, còn việc quan trọng cần bàn." Tào Tháo gọi ông lại, mặt đầy nụ cười đọc bài văn: "Chính trị mà nói, lấy tất cả mà thôi, không thể cân nhắc sự khác biệt giữa hiền và ngu, để mở ra sự hưng suy. Ngày nay không bằng cổ xưa, càng lúc càng xa vời, chẳng lẽ không phải sao?"

Trọng Trường Thống sững sờ — đây chẳng phải là "Xương Ngôn" của ta sao?

Tào Tháo lúc đầu cắt câu lấy nghĩa chỉ đọc phần đầu "Lý Loạn Thiên", nên đã có thành kiến cho rằng Trọng Trường Thống cũng là hạng người như Khổng Dung, chẳng qua nể mặt Tuân Úc mới bổ nhiệm làm Tham quân. Mấy ngày nay nghỉ ngơi quân mã có thời gian nhàn rỗi đọc kỹ toàn thiên, mới phát hiện văn của ông không phải luận về phong khí thế tục, mà là trình bày đạo trị quốc, lại không trống rỗng như chư tử bách gia, mà phân tích chi tiết sự cải cách và thay đổi về thuế khóa từ xưa đến nay. Tào Tháo như nhặt được bảo vật, lúc này mới biết lời Tuân Úc không sai.

Trọng Trường Thống nghe ông đọc bài văn của mình, lấy hết can đảm hỏi: "Chủ công thấy thế nào?"

"Tốt!" Tào Tháo đứng dậy chắp tay, "Lão phu cứ tưởng Tuân Lệnh quân tặng cho ta một kẻ múa bút, nào ngờ ông ta đã tính toán từ trước, tính định ta có thể lấy được Ký Châu, chuẩn bị sẵn cho ta người an dân trị loạn."

"Không dám nhận... không dám nhận..."

"Ký Châu trải qua chiến loạn lâu ngày, trăm thứ cần làm, ta muốn làm mà không có cách, nếu theo ý của Công Lý thì việc cấp bách là gì?" Thực ra đây là lời thăm dò, Tào Tháo đã nghĩ sẵn nên làm gì rồi.

"Phải cải cách tệ nạn cũ dung túng của họ Viên!" Ông ta bày mưu tính kế không đúng phương pháp, nhưng nói đến thời chính thì hai mắt sáng rực.

"Đây thật là kiến giải lão thành mưu quốc."

Trọng Trường Thống lúc này thật sự coi Tào Tháo là tri kỷ, bèn một hơi nói hết: "Ấp có vạn hộ, vào sổ không đầy vài trăm, thu thuế ba phần không vào một. Triệu quan chức không làm, trưng binh lao dịch không đến, chính lệnh quốc gia không theo, hưng binh thảo phạt không khuất phục, thiên hạ loạn lạc đều do tệ nạn này mà ra!"

Tào Tháo lại nói: "Lão phu có một việc, trăm nghĩ không ra. Rằng Viên Thiệu từ khi chiếm Hà Bắc đến nay, trọng dụng hào cường ủy nhiệm vọng tộc, sao vẫn có thể binh cường mã tráng lương thảo đầy đủ?"

"Trị thiên hạ không phải chỉ một pháp, tuy đều có thể hưng thịnh thế, nhưng gốc ngọn khác nhau thôi. Thánh nhân trị quốc lấy dân làm gốc, không lo thiếu mà lo không đều, không lo nghèo mà lo không yên, cho nên trăm họ an lạc thì binh đao mới mạnh mẽ văn giáo mới sáng tỏ, như vậy không bại ở thiên hạ. Họ Viên trị dân đều ủy nhiệm hào cường bè phái, cha ông kiêu ngạo con cháu gấm vóc, quyền bính tập trung một đảng, tiền của tụ vào cửa nhà, không phải vì an dân, mà là vì giữ tiền quyền để tự cố! Cho nên con cháu thân tín phần lớn làm quan, giáp trụ binh đao bày khắp trong sân, ngọc trai vàng bạc đầy trong kho, vũ nữ ca đồng đầy phòng lụa là, chó ngựa đeo trang sức điêu khắc, đất đai khoác lụa thêu. Nhìn thì binh cường mã tráng giàu có thiên hạ, thực ra là bóc lột dân đen thỏa mãn dục vọng, đạo nghĩa mất sạch quan lại vô sỉ, bách tính chẳng qua là nhẫn nhục nhất thời thôi! Nếu kẻ chí sĩ như họ Viên tại vị, có thể miễn cưỡng xưng thịnh nhất thời, dù cường thịnh, vẫn còn Trương Yến, bọn lưu dân chiếm giữ núi sâu thề không quy thuận; Viên Thiệu một khi chết đi, kẻ hậu bối chỉ có tài ngồi đàm đạo, không có đức 'Tiêu Quy Tào Tùy', cũng không có trí chấn hưng mạnh mẽ, vậy thì ngày chết còn xa sao?" Trọng Trường Thống thao thao bất tuyệt như mây trôi nước chảy, lời lẽ kịch liệt ngược lại lại có vài phần hào khí.

Tào Tháo nghe đến say sưa, những quan điểm này ông đều tán đồng, thực ra nghĩ còn sâu xa hơn một tầng — xét từ góc độ triều đình, hào tộc tranh đất với dân, tranh thuế với quốc; nếu xét từ góc độ của chính Tào Tháo, hào tộc nắm giữ lượng lớn ruộng đất và tiền của, có thể dựa vào quyền thế nhúng tay vào quan tước và vũ trang, tất sẽ can thiệp vào sự độc tài của ông, điều này càng là điều ông không thể dung nhẫn. Thực ra việc khóc tế Viên Thiệu đã có thể coi là một kiểu thỏa hiệp rồi.

Tào Tháo nghĩ đến đây, sớm đã xoa tay rục rịch: "Theo ý Công Lý, có kế hay nào có thể ức chế hào cường thôn tính không?"

Trọng Trường Thống chắp tay nói: "Hạn chế dân danh điền, đừng để vượt quá chế độ."

Tào Tháo nghe tám chữ này, lập tức im lặng không nói. Thực ra Tuân Úc sớm đã bàn luận vấn đề hạn điền ở triều đình rồi, Thị trung Tuân Duyệt thậm chí dâng thư yêu cầu cấm mua bán đất đai, đã bị Tào Tháo bác bỏ. Lý do rất đơn giản — không dám.

Tào Tháo cúi đầu nghĩ nửa ngày, cuối cùng cảm thán nói: "Trị nước lớn như nấu cá nhỏ vậy..."

Trọng Trường Thống nghe câu này liền biết Tào Tháo không hạ được quyết tâm, những khó khăn đó ông ta cũng hiểu, chỉ khi thiên hạ thống nhất mới có thể giải quyết tận gốc, nên không khuyên thêm nữa, chuyển hướng nói: "Đã không thể trừ cường, thì phải tốn công sức vào việc phù nhược (giúp kẻ yếu). Chủ công có thể miễn giảm thuế khóa Ký Châu, và giáo huấn quan lại địa phương cùng đại hộ quận huyện, lệnh cho họ khoan đãi tá điền giảm bớt thôn tính, chia ruộng đất không chủ sau chiến tranh cho bách tính." Những cách này tuy không trị tận gốc, nhưng có thể thấy hiệu quả ngay lập tức.

"Tốt, cứ theo ý ngươi." Tào Tháo xoa thái dương, lại nói, "Hà Bắc dùng binh nhiều năm, trăm họ khổ không nói nổi, thuế khóa không thể theo số của Trung Nguyên, ngươi xem bao nhiêu là thích hợp?"

"Mười lấy một." Trọng Trường Thống đã nghĩ kỹ, "Chế độ hào cường Hà Bắc ta biết rõ, ít thì ngồi thu ba phần, nhiều thì nộp lên một nửa..." Ông suýt nữa nói ra "cứ như đồn điền chia năm năm vậy", cảm thấy không ổn vội vàng im miệng. Tào Tháo cười nhìn vẻ lúng túng kinh ngạc của Trọng Trường Thống: "Chỉ riêng một địa phương Ký Châu như vậy, các châu quận khác vẫn thi hành pháp cũ. Hơn nữa đây không phải định chế, còn có thể thay đổi mà, sau này nếu quốc khố trống rỗng thì lại tăng thêm, giống như tình huống năm nay thì miễn giảm."

"Còn hộ điều thì sao?" Trọng Trường Thống hỏi tiếp.

"Mỗi hộ ra lụa hai tấm, tơ hai cân là được, nghiêm lệnh quận huyện thu thêm những khoản tạp mục khác."

Thuế thuê mướn thấp như vậy, hộ điều ít như vậy, đây đúng là điều chưa từng có kể từ Tần Thủy Hoàng. Trọng Trường Thống nhai kỹ hình như mò ra chút manh mối — Tào Tháo mới lấy được Ký Châu, gấp rút thu mua lòng người, hơn nữa thuê mướn định thấp, thế thì không ai muốn làm tá điền nữa; tuy không trực tiếp đối phó hào cường, thực ra đã ức chế sự thôn tính sau này rồi. Đương nhiên, thuế thấp như vậy không thể kéo dài mãi, sau này nếu thiên hạ quy một không còn binh đao, e là phải cải cách một phen... Nhưng mọi việc đều có lợi có hại. Thuế thấp có nghĩa là lợi ích thôn tính đất đai càng lớn? Chung quy phải xem người chấp pháp, nếu hạn chế nghiêm ngặt có thể làm dịu thôn tính; nếu hạn chế không nghiêm để hào cường chui lỗ hổng, liền phản tác dụng.

Thấy Tào Tháo cầm bút lên là muốn viết đạo chính lệnh này, Trọng Trường Thống lại nhớ ra một điều tối kỵ, không màng thân phận một tay đỡ lấy cổ tay ông: "Chủ công! Giảm thuế dễ, tăng thuế khó ạ..."

Tào Tháo trước mắt nghĩ là làm sao trấn áp sĩ tộc Ký Châu, quét sạch tàn dư họ Viên ở Thanh, U, đâu bận tâm đến rắc rối sau này? Đẩy tay Trọng Trường Thống ra liền viết:

〖Người làm vua làm nước, không lo thiếu mà lo không đều, không lo nghèo mà lo không yên. Cách cai trị của họ Viên, để hào cường tự tung tự tác, thân thích thôn tính, hạ dân nghèo yếu, thay nhau đóng thuế, bán sạch gia sản vẫn không đủ trả. Tông tộc Thẩm Phối, đến mức giấu giếm tội nhân, là nơi chứa chấp kẻ trốn chạy. Muốn bách tính thân phụ, giáp binh mạnh mẽ, sao có thể được chứ? Nay thu điền tô mỗi mẫu bốn thăng, mỗi hộ xuất lụa hai tấm, tơ hai cân mà thôi, ngoài ra không được tự ý trưng thu. Quận quốc thủ tướng phải kiểm tra rõ ràng, không để dân cường hào có chỗ giấu giếm, mà dân yếu phải gánh thêm thuế.〗

Trọng Trường Thống nhìn đạo lệnh này ngẩn ngơ — dù sau này thế nào, trước mắt bách tính Ký Châu là cơm no áo ấm an cư lạc nghiệp rồi. Tào Mạnh Đức rõ ràng mời ta đến, lại chỉ coi làm cố vấn không nghe lời ta, xem ra đạo trị quốc ta đề xướng ông ta chưa chắc đã thực sự coi trọng!

Tào Tháo đối với kiệt tác của mình vô cùng mãn ý, lại cười hì hì nói: "Trận chiến Nghiệp Thành này đánh thuận lợi, quân lương thừa mứa, còn tiếp nhận phủ kho của Viên Thiệu. Trước đây triều đình thường ban thưởng cho trăm quan triều đình, từ khi chiến loạn đến nay đều dừng cả. Lão phu tuy lập Hứa Đô, nhưng trước kia tiền lương eo hẹp, lực bất tòng tâm. Nay có năng lực rồi, lão phu định dâng thư triều đình, xin ban thưởng tiền vàng lụa là cho quan chức các cấp dưới Tam công, hơn nữa sau này ba năm một lần ban thưởng, làm thường lệ." Ông vung tiền mạnh tay trông như một kẻ trọc phú, thực ra thâm ý sâu xa, đây cũng là mua lòng trăm quan Hứa Đô!

Ông rút thẻ tre vừa định viết biểu chương, chợt thấy Tuân Du hớt hải xông vào trướng: "Chủ công, Viên Đàm xuất binh đánh quận Bột Hải, tranh giành địa bàn với chúng ta." Nói xong vị đại quân sư vốn luôn lão thành trầm ổn này lại cười một cách quỷ dị.

Tào Tháo cũng cười — Viên Đàm trên danh nghĩa đã quy thuận, nếu không tranh địa bàn, nhất thời đúng là không tìm ra lý do để tiêu diệt hắn. Giờ tốt rồi, hắn tự dâng mình đến cửa, đây gọi là mưu phản.