Khi giấc ngủ trưa khép lại một cách tự nhiên, Swithin bừng tỉnh. Cậu thức dậy mà chẳng chút ngỡ ngàng, bởi chuyện bù đắp cho giấc ngủ ban ngày bằng những canh giờ đã trót đánh cắp lúc đêm thanh vắng vốn là lẽ thường tình với cậu. Vật đầu tiên đập vào mắt cậu là gói hàng nằm trên bàn; thấy tên mình ghi trên đó, cậu chẳng ngần ngại mà mở ra ngay.
Ánh mặt trời hắt lên một thấu kính có kích thước lớn đến kinh ngạc, được mài nhẵn thín đến mức mắt thường khó lòng chịu nổi những luồng phản quang rực rỡ. Trước mắt cậu là một khối pha lê mà trong tầng sâu của nó ẩn chứa nhiều điều kỳ diệu hơn tất cả những quả cầu pha lê của những pháp sư Cagliostro cộng lại.
Mừng rỡ đến phát sốt, Swithin mang báu vật này tới xưởng chế tạo kính thiên văn ở trang trại; sau đó, cậu vội vã lên đường tiến về phía Dinh thự Lớn.
Đặt chân vào khuôn viên dinh thự, cậu chợt thấy e ngại không dám vào nhà, bởi cậu chưa từng nhận được bất kỳ lời gợi ý hay phép tắc nào cho làm vậy; trong khi đó, thái độ bí ẩn của phu nhân Constantine khi để lại gói hàng dường như cũng đòi hỏi cậu phải đáp lại bằng một sự kín kẽ tương tự. Suốt cả buổi chiều, cậu quẩn quanh đầy do dự, hy vọng có thể đón đường khi bà đi dạo bằng xe ngựa trở về; thỉnh thoảng cậu lại vờ như vô tình bước qua những khoảng giếng trời nằm trong tầm mắt từ các ô cửa sổ, để nếu bà có ở trong nhà thì sẽ biết cậu đang ở gần. Nhưng suốt những giờ còn ánh sáng mặt trời, bà không hề xuất hiện. Vẫn bị cuốn theo trò đùa bí mật của bà, khi trời sập tối, cậu tiếp tục ý định đó bằng cách quay lại ngôi nhà, băng qua cánh cửa vườn để bước ra bãi cỏ phía trước, rồi ngồi lên bờ tường lửng chắn ngang khoảng sân hiên.
Bởi phu nhân thường ra đây đi dạo u sầu sau bữa tối, và đêm nay cũng là một dịp như thế. Swithin bước tới và gặp bà ngay tại điểm cậu từng làm rơi thấu kính mấy đêm trước.
“Tôi đến tìm phu nhân, phu nhân Constantine. Làm sao mà chiếc kính lại nằm trên bàn nhà tôi được vậy?”
Bà bật cười trong trẻo như một thiếu nữ; việc cậu tìm đến gặp bà theo cách này rõ ràng không làm bà phiền lòng.
“Có lẽ một chú chim nào đó đã thả nó từ trên mây xuống đấy,” bà nói.
“Sao phu nhân lại tốt với tôi đến thế?” cậu thốt lên.
“Ở hiền thì gặp lành thôi,” bà đáp.
“Phu nhân Constantine kính mến! Bất kỳ phát minh nào đạt được từ thấu kính này, công lao sẽ thuộc về phu nhân cũng như thuộc về tôi. Nếu không có món quà của phu nhân, tôi biết phải làm sao?”
“Có thể cậu vẫn hoàn thành mục tiêu của mình thôi, và việc kiên cường chống lại vận rủi càng làm cậu trở nên cao quý hơn. Tôi hy vọng giờ đây cậu có thể tiếp tục hoàn thiện chiếc kính thiên văn lớn như thể chưa từng có chuyện gì xảy ra.”
“Ồ vâng, chắc chắn rồi. Tôi e rằng khi sự cố xảy ra, tôi đã tỏ ra quá bi lụy, chẳng có chút khí phách điềm tĩnh nào cả. Điều đó thật chẳng hay ho gì.”
“Ở độ tuổi của cậu, cảm xúc như vậy chẳng có gì là bất thường. Khi lớn tuổi hơn, cậu sẽ mỉm cười khi nhớ lại những tâm trạng ấy, cũng như những tai hờn đã kích động chúng.”
“Ôi, tôi nhận ra phu nhân cho rằng tôi vô cùng yếu đuối,” cậu nói, có phần tự ái. “Nhưng phu nhân sẽ chẳng bao giờ hiểu được rằng một sự cố chỉ chiếm một độ nhỏ trong vòng tròn suy nghĩ của phu nhân lại bao trùm lên toàn bộ chu vi tâm trí tôi. Chẳng ai có thể nhìn thấy chính xác tầm mắt của người khác rộng hẹp ra sao và nằm ở đâu.”
Họ sớm chia tay, bà trở vào nhà và ngồi trầm ngâm hồi lâu, cho đến khi cảm thấy lo sợ mình đã làm tổn thương tự trọng của cậu. Đêm đến, bà giật mình tỉnh giấc, trăn trở mãi về chuyện đó cho đến khi tâm trí sục sôi trong nỗi bồn chồn. Khi bình minh lên, bà nhìn về phía ngọn tháp, rồi ngồi xuống, bồng bột viết lá thư sau:—
‘Mr. St. Cleeve kính mến,—Tôi không thể để cậu tiếp tục nghĩ rằng tôi coi thường những nỗ lực khoa học của cậu qua những lời tôi nói tối qua. Tôi nghĩ cậu đã quá nhạy cảm với nhận xét của tôi. Nhưng có lẽ cậu đã mệt mỏi vì những vất vả trong ngày, và tôi e rằng việc thức khuya quan sát như vậy sẽ làm cậu kiệt sức. Nếu tôi có thể giúp gì thêm cho cậu, xin hãy cho tôi biết. Tôi chưa bao giờ nhận ra sự vĩ đại của thiên văn học cho đến khi cậu chỉ cho tôi thấy. Lại nữa, hãy cho tôi biết tin tức về chiếc kính thiên văn mới nhé. Cậu có thể đến thăm tôi bất cứ lúc nào. Sau lòng tốt lớn lao của cậu khi làm người đưa tin cho tôi, tôi sẽ chẳng bao giờ đền đáp cho đủ. Giá như cậu có một người mẹ hay một người chị gái, tôi thật thương cho sự cô độc của cậu! Tôi cũng cô đơn lắm.—Chân thành,
Viviette Constantine.’
Bà nôn nóng muốn cậu nhận được lá thư này ngay trong ngày đến mức buổi sáng hôm đó, bà đã tự mình chạy sang ngọn tháp, thà tự làm người đưa tin trong một sự việc kỳ lạ như thế này. Cánh cửa, đúng như bà dự đoán, đã khóa chặt; bà trượt lá thư qua khe cửa rồi trở về nhà. Trong bữa trưa, sự hăng hái dành cho những tổn thương của Swithin dần hạ nhiệt, cho đến khi bà tự thốt lên khi ngồi bên bàn ăn cô quạnh: “Cái gì đã xui khiến mình viết những lời như thế cơ chứ!”
Sau bữa trưa, bà bước vội về phía ngọn tháp nhanh hơn cả buổi sáng, rồi ghé mắt dòm qua khe hở dưới cửa. Bà không thấy lá thư đâu nữa, và khi thử xoay nắm cửa, bà thấy cửa đã mở. Lá thư đã zmất, rõ ràng Swithin đã đến trong khoảng thời gian đó.
Mặt bà ửng hồng, một nét ửng hồng như muốn nói: “Mình đang dành một sự quan tâm ngớ ngẩn cho cậu thanh niên này.” Nói ngắn gọn, theo chính nhận định của bà, bà đã có phần vượt quá giới hạn của sự trang trọng. Bản năng của bà không còn ăn khớp với những lễ nghi trong cuộc sống gông cồng hiện tại, và bà chán nản bước về nhà.
Nếu vào lúc này, một buổi hòa nhạc, một phiên chợ từ thiện, một buổi diễn thuyết hay một cuộc họp hội phụ nữ từ thiện cần đến sự bảo trợ và ủng hộ của phu nhân Constantine, thì hoàn cảnh đó có lẽ đã đủ để hướng tâm trí bà rời xa Swithin St. Cleeve và thiên văn học trong một thời gian ngắn. Nhưng vì không có sự kiện nào như thế nằm trong khả năng diễn ra—Dinh thự Welland và giáo khu này vốn nằm cách xa các thành phố lớn và những khu nghỉ dưỡng—nên khoảng trống trong cuộc sống bên ngoài của bà vẫn tiếp diễn, và kéo theo đó là khoảng trống trong tâm hồn bà.
Chàng thanh niên đã không hồi âm thư; cậu cũng không đến thăm bà theo lời mời mà bà từng hối hận—cùng với phần còn lại của bức thư—vì cho rằng nó quá đỗi thân mật một cách không cần thiết khi đặt trên giấy trắng mực đen. Nói chuyện dịu dàng với cậu là một chuyện, còn viết ra lại là chuyện khác—đó là cảm giác của bà ngay sau sự việc; nhưng thái độ im lặng và né tránh của cậu, dù có lẽ chỉ xuất phát từ sự vô tư đơn thuần, giờ đây đã xua tan hoàn toàn những nỗi e ấp tự thân ấy. Mỗi khi mắt bà hướng về tháp Rings-Hill, một niềm băn khoăn lo lắng lại dâng lên không biết cậu đang làm gì. Đúng bản chất của một người phụ nữ, bà luôn coi khả năng xa xôi nhất là viễn cảnh dễ xảy ra nhất, miễn là khả năng đó mang màu sắc bi kịch; và giờ đây bà sợ rằng có điều gì đó không hay đã xảy ra với Swithin St. Cleeve. Thế nhưng, chẳng có chút nghi ngờ nào về việc cậu đã chìm đắm vào công việc với chiếc kính thiên văn mới đến mức quên hết mọi thứ trên đời.
Vào Chủ nhật, giữa hai buổi lễ, bà đi bộ đến Little Welland, chủ yếu là để dắt chú chó nhà đi dạo, một con chó giống St. Bernard to lớn mà bà rất mực yêu quý. Quãng đường rất ngắn; bà trở về theo một con ngõ nhỏ cách biệt với dòng sông bởi một hàng rào dâm bụt, qua những cành cây trơ trụi lá, những gợn sóng lăn tăn phản chiếu ánh bạc lấp lánh vào mắt bà. Tại đây, bà phát hiện ra Swithin đang tựa mình vào một cánh cổng, mắt đăm đăm nhìn xuống dòng nước.
Chú chó thu hút sự chú ý của cậu trước; sau đó cậu nghe thấy tiếng bước chân của bà và quay lại. Chưa bao giờ bà thấy cậu trông tuyệt vọng đến thế.
“Cậu chẳng bao giờ đến chơi, mặc dù tôi đã mời,” phu nhân Constantine nói.
“Kính thiên văn lớn của tôi không hoạt động được!” cậu ủ rũ đáp.
“Tôi rất tiếc vì điều đó. Nên nó đã khiến cậu quên mất tôi rồi sao?”
“Ôi, vâng; phu nhân đã viết cho tôi một bức thư rất tử tế mà lẽ ra tôi phải hồi âm. Vâng, tôi đã quên mất, phu nhân Constantine. Chiếc kính thiên văn mới của tôi không hoạt động được, và tôi hoàn toàn không biết phải làm sao bây giờ!”
“Tôi có thể giúp gì thêm cho cậu không?”
“Không, tôi e là không. Với lại, phu nhân đã giúp tôi nhiều rồi.”
“Điều gì thực sự có thể giúp cậu thoát khỏi mọi khó khăn này? Chắc chắn phải có cách nào đó chứ?”
Cậu lắc đầu.
“Phải có giải pháp nào đó cho vấn đề này chứ?”
“Ồ có,” cậu đáp, ánh mắt nhìn vô định xuống dòng sông; “tất nhiên là có giải pháp—ví dụ như một kính thiên văn xích đạo chẳng hạn.”
“Đó là cái gì vậy?”
“Về cơ bản là một điều bất khả thi. Đó là một thiết bị tuyệt vời, với thấu kính vật kính có đường kính khoảng tám hoặc chín inch, được lắp đặt sao cho trục của nó song song với trục trái đất, và được trang bị các vòng chia độ để xác định xích kinh và xích vĩ; ngoài ra còn có các thị kính đặc biệt, kính tìm mục tiêu và đủ loại phụ kiện—bộ máy đồng hồ để làm kính thiên văn tự động chuyển động theo xích kinh—tôi không thể kể hết một nửa sự tiện lợi của nó. Ồ, kính xích đạo quả là một kiệt tác!”
“Kính xích đạo là thiết bị duy nhất cần thiết để làm cậu hoàn toàn hạnh phúc sao?”
“Vâng, đúng vậy.”
“Tôi sẽ xem mình có thể làm được gì.”
“Nhưng, phu nhân Constantine,” nhà thiên văn học kinh ngạc thốt lên, “một chiếc kính xích đạo như tôi mô tả có giá bằng cả hai chiếc đại dương cầm cộng lại đấy!”
Bà có phần choáng váng trước tin này; nhưng bà mau chóng lấy lại bình tĩnh và dũng cảm nói: “Không sao đâu. Tôi sẽ dò hỏi xem sao.”
“Nhưng không thể đặt nó lên ngọn tháp mà không ai nhìn thấy được! Nó phải được gắn chặt vào phần công trình đá. Và phải có một mái đòm nào đó để che mưa. Một tấm bạt chống nước có thể tạm ổn.”
Phu nhân Constantine suy ngẫm. “Tôi thấy đó sẽ là một công việc lớn đấy,” bà nói. “Mặc dù xét về việc lắp đặt và làm mái che, tất nhiên tôi đồng ý để cậu làm bất cứ điều gì cậu muốn với ngọn tháp cũ. Thợ của tôi có thể lắp nó, đúng không?”
“Ồ đúng vậy. Nhưng Ngài Blount sẽ nói gì, nếu ngài ấy trở về nhà và nhìn thấy những việc đang diễn ra?”
Phu nhân Constantine ngoảnh mặt đi để giấu đi sự tái nhợt đột ngột trên đôi má. “Ôi—chồng tôi!” bà thì thào. . . . “Bây giờ tôi phải đến nhà thờ rồi,” bà nói thêm bằng giọng nén lại và vội vã. “Tôi sẽ suy nghĩ về chuyện này.”
Ở trong nhà thờ, phu nhân Constantine rơi vào hoàn cảnh giống như Ngài Angelo xứ Vienna trong một tình huống tương tự—Chúa chỉ nhận được những lời nguyện cầu sáo rỗng từ miệng bà, còn tâm trí bà thì chẳng hề nghe thấy những gì lưỡi bà thốt ra. Bà nhanh chóng lấy lại tinh thần sau sự bàng hoàng thoáng qua trước câu hỏi đột ngột của Swithin. Khả năng nhà thiên văn học trẻ tuổi đó trở thành một nhà khoa học lừng danh nhờ sự giúp đỡ của bà là một suy nghĩ mang lại cho bà niềm vui thầm kín. Hành động mang lại sự giúp đỡ vật chất ngay lập tức cho cậu bắt đầu có một sức hút lớn đối với bà; đó là một lối thoát mới mẻ và bất ngờ cho những cảm xúc đang bị giam cầm và kìm nén của bà. Với vốn sống giàu có hơn cậu rất nhiều, phu nhân Constantine hiểu rằng cơ hội để Swithin St. Cleeve trở thành Nhà Thiên văn học Hoàng gia hay một Nhà Thiên văn học Kiệt xuất nào đó có lẽ chỉ là một phần triệu; thế nhưng cơ hội mong manh còn lại ủng hộ cậu lại là một trong những khả năng mà, đối với một người phụ nữ có trí tuệ phóng khoáng và tâm hồn phiêu lưu, thật dễ chịu khi chìm đắm hơn là những kết quả chắc chắn nhưng lại thiếu đi hương vị của sự suy đoán cao sang. Vấn đề chiếc kính xích đạo là một chuyện lớn; và bà đã bắt được một tia lửa quá lớn từ nhiệt huyết của cậu đến mức bà không thể nghĩ đến điều gì thú vị hơn là làm cách nào để sở hữu được thiết bị quan trọng đó.
Khi Tabitha Lark đến Dinh thự Lớn vào ngày hôm sau, thay vì thấy phu nhân Constantine vẫn còn ở trên giường như trước đây, cô lại phát hiện bà đang ở trong thư viện, mải mê nghiên cứu những tác phẩm thiên văn học mà bà có thể đào xới được từ các kệ sách đã bị mối mọt. Vì những ấn phẩm này, đối với một ngành khoa học phát triển nhanh chóng như vậy, đã khá cổ xưa, nên không có nhiều trợ giúp mang tính thực tiễn có thể thu nhận được từ chúng. Mặc dù vậy, chiếc kính xích đạo vẫn giữ chặt lấy trí tưởng tượng của bà, cho đến khi bà trở nên khao khát được nhìn thấy một chiếc trên tháp Rings-Hill chẳng kém gì chính Swithin.
Kết cục là phu nhân Constantine đã cử một người đưa tin vào buổi tối hôm đó đến Welland Bottom, nơi có trang trại của bà nội Swithin, yêu cầu chàng thanh niên có mặt tại dinh thự vào lúc mười hai giờ trưa ngày hôm sau.
Cậu vội vã gửi lời hồi âm ngoan ngoãn, và hứa hẹn đó đủ để mang lại diện mạo vô cùng tươi mới cho phong thái của bà vào sáng hôm sau, thay cho vẻ mặt u ám như chì thường thấy trước khi mặt trời lên đến đỉnh đầu, và đôi khi cả sau đó. Trên thực tế, Swithin đã xuất hiện như một sự can thiệp nhỏ bé đầy quyến rũ giữa bản thân bà và niềm tuyệt vọng.
