Phu nhân Constantine lúc ấy khôn xiết vui mừng khi chứng kiến một chiếc xe ngựa chở đầy những thùng các-tông đang di chuyển băng qua cánh đồng hướng về phía cây cột; và chỉ ít ngày sau, Swithin — người chưa từng đặt chân đến Đại Trạch kể từ bữa trưa hôm nọ — đã tình cờ gặp nàng trên một lối đi mà chàng biết là chốn nàng hay dạo bước.
— Kính viễn vọng đã được lắp xong, và người thợ cũng đã đi rồi, — chàng nói, lòng nửa ngỡ ngàng, bởi những lời dặn của nàng về việc không được để lộ sự can thiệp hay bảo trợ của nàng vẫn khiến chàng bối rối. — Tôi kính cẩn mong rằng... ngài có thể đến xem thử, thưa Phu nhân Constantine.
— Ta không muốn thế; ta không thể.
— Sao Thổ đẹp tuyệt vời; Sao Mộc quả thực rất hùng vĩ; tôi có thể nhìn thấy các vì sao đôi trong chòm Sư Tử và chòm Xử Nữ, nơi trước kia tôi chỉ thấy có một ngôi sao đơn độc. Đó là tất cả những gì tôi cần để khởi sự công việc của mình!
— Ta sẽ đến. Nhưng... cậu không cần phải nói gì về chuyến viếng thăm của ta cả. Ta không thể đến vào tối nay, nhưng sẽ ghé vào một ngày nào đó trong tuần này. Dù vậy, chỉ lần này thôi, để thử nghiệm thiết bị. Sau đó, cậu phải bằng lòng tiếp tục việc học hành một mình.
Swithin dường như chẳng mấy bận tâm trước thông báo ấy.
— Người của hãng Hilton và Pimm vừa đưa cho tôi tờ hóa đơn, — chàng tiếp lời.
— Hết bao nhiêu vậy?
Chàng liền báo số tiền. — Và người thợ đã xây cái chòi cùng mái vòm, cũng như hoàn tất các công đoạn lắp đặt khác, cũng vừa gửi hóa đơn của ông ta đến.
Nàng cũng hỏi luôn số tiền ấy.
— Rất tốt. Ta sẽ thanh toán sòng phẳng. Các khoản nợ của ta phải được trả bằng tiền của ta, và cậu sẽ nhận được số tiền ấy ngay lập tức — bằng tiền mặt, vì dùng séc thì có phần bất tiện. Hãy đến dinh thự để nhận vào tối nay. À không, không — cậu không được đến một cách công khai; đời vốn dĩ là thế. Hãy đến bên cửa sổ — khung cửa sổ nằm thẳng hàng với luống hoa giọt tuyết dài ở mặt tiền phía nam — vào lúc tám giờ tối nay, và ta sẽ đưa cho cậu những gì cần thiết.
— Vâng, thưa Phu nhân Constantine, — chàng thanh niên đáp.
Đúng tám giờ tối hôm đó, Swithin lướt đến bậc thềm như một bóng ma để tìm nơi nàng đã chỉ định. Chiếc kính viễn vọng đã chiếm trọn tâm trí đến mức chàng chẳng mải suy tính nghiêm túc về lý do đằng sau sự kín đáo của nàng. Nếu có vô tình nghĩ đến, chàng thường quy cho lòng tốt bao la của nàng — một mong muốn tha thiết là không làm giảm uy tín của chàng trước những người dân nghèo bằng cách biến chàng thành kẻ ăn nhờ ở đậu.
Trong lúc chàng đứng cạnh luống hoa giọt tuyết dài, thứ đang ngước nhìn chàng như một dải Ngân Hà dưới trần thế, cánh cửa sổ kiểu Pháp đối diện khẽ mở ra, và một bàn tay viền dải ren lấp ló vươn ra, trao cho chàng một bọc nhỏ kêu sột soạt — có vẻ như là tiền giấy. Chàng nhận ra bàn tay ấy, và nắm lấy nó đủ lâu để áp lên môi — cách duy nhất mà chàng nghĩ ra để bày tỏ lòng biết ơn mà không cần dùng đến những lời lẽ vụng về, thứ vốn dĩ chẳng bao giờ phù hợp để diễn tả những tình cảm mong manh đến thế. Bàn tay vội vã rụt lại, như thể sự việc diễn ra hoàn toàn bất ngờ. Rồi dường như vì suy nghĩ lại, nàng cúi người về phía trước và hỏi:
— Đêm nay trời có thuận lợi cho việc quan sát không?
— Hoàn hảo ạ.
Nàng ngập ngừng. — Vậy tối nay ta sẽ đến. — Cuối cùng nàng nói. — Dù sao thì điều đó cũng chẳng khác gì đối với ta. Đợi ta một lát nhé.
Chàng đứng chờ, và chẳng mấy chốc nàng bước ra, quấn kín người như một nữ tu; thế là họ rời bậc thềm và cùng nhau rẽ vào công viên.
Cả hai chẳng nói năng gì mấy cho đến khi họ băng qua cánh đồng hoang, lúc ấy chàng hỏi liệu cánh tay của mình có thể giúp ích gì cho nàng không. Nàng không nhận lấy sự giúp đỡ ấy ngay lúc đó; nhưng khi họ đang leo lên công trình đắp đất thời tiền sử, dưới bóng râm nặng nề của những hàng cây thông, nàng liền bám lấy tay chàng, tựa hồ như vì sự cô quế ngột ngạt bao trùm hơn là vì mỏi mệt.
Cứ thế, họ lên đến chân ngọn tháp, nơi hàng vạn linh hồn bị giam cầm dường như đang rên siết nỗi niềm qua những tán lá tang tóc phía trên, và vài cành cây cào xé cột đá với tiếng động nghe như móng vuốt của loài quỷ dữ, dai dẳng chẳng khác nào những thứ xuất hiện trong cơn cám dỗ của Thánh Anthony.
— Ở đây tối mịt mịt thế nhỉ! — nàng thì thầm. — Ta tự hỏi làm sao cậu có thể giữ được lối đi. Chắc chắn có rất nhiều người Briton thời cổ đại được chôn cất ở đây.
Chàng dẫn nàng vòng qua phía bên kia, vừa dò dẫm bằng tay vừa bất ngờ bước đi, để rồi xuất hiện trở lại một lát sau với ngọn đèn trên tay.
— Đây là chốn nào vậy? — nàng thốt lên.
— Đây là căn chòi gỗ mới ạ, — chàng đáp.
Nàng có thể lờ mờ nhận ra phác thảo của một ngôi nhà nhỏ, trông không khác gì một cỗ xe tắm biển không bánh xe.
— Tôi đã chuẩn bị sẵn đèn đóm ở đây, — chàng nói tiếp, — vì nghĩ rằng ngài có thể ghé qua vào bất cứ buổi tối nào, và biết đâu lại dẫn theo cả khách.
— Đừng trách cứ vì ta đến một mình nhé, — nàng thốt lên với vẻ nhạy cảm cố hữu. — Có những lý do xã hội cho việc làm của ta mà cậu chẳng thể nào biết được.
— Có lẽ tôi thật đáng trách khi không hề hay biết điều đó.
— Hoàn toàn không. Cậu như vậy lại tốt hơn. Chúa phù hộ để ta không phải khai sáng cho cậu. Thôi được, ta thấy đây chính là cái chòi. Nhưng ta tò mò muốn lên đỉnh tháp để khám phá hơn cơ.
Chàng xách một chiếc đèn lồng nhỏ từ căn chòi ra, rồi dẫn đường cho nàng bước lên chiếc cầu thang xoắn ốc để đến với ngôi đền của thứ huyền bí siêu việt mà chàng đang đứng canh giữ như một vị tư tế.
Đỉnh cột nay đã đổi khác hoàn toàn. Không gian hình cái thùng bên trong lan công viên, trước kia vốn để ngỏ với trời đất và ánh nắng, giờ đây đã được khép lại bằng một mái vòm nhẹ làm bằng các thanh đan phủ vải bạt. Nhưng mái vòm này không được cố định chết. Ngay tại đường viền nơi phần chân vòm tiếp giáp với lan can có nửa tá quả cầu sắt, y hệt như đạn đại bác, nằm lỏng lẻo trong một rãnh trượt, và mái vòm đặt toàn bộ sức nặng của mình lên những quả cầu ấy. Trên thân mái vòm có một khe hở, nơi gió lùa qua và Sao Bắc Đẩu chiếu rọi, hướng thẳng về phía đầu của chiếc kính viễn vọng lớn. Vật thể tuyệt mỹ sau cùng này, với đầy đủ các vành đai, trục và tay quay, được lắp đặt chắc chắn ngay giữa sàn.
— Nhưng qua khe hở đó, cậu chỉ có thể nhìn thấy một phần bầu trời thôi sao? — nàng hỏi.
Nhà thiên văn học vươn tay ra, và toàn bộ mái vòm liền quay vòng theo chiều ngang, lướt trên những quả cầu với tiếng động trầm đục tựa sấm rền. Thay vì vì sao Polaris vừa lấp ló qua khe hở, giờ đây xuất hiện gương mặt của Castor và Pollux. Swithin liền thao tác với chiếc kính xích đạo, vận hành nó thông thạo qua từng tính năng.
Nàng vô cùng kinh ngạc; vốn là người dễ kích động, nàng thậm chí còn vỗ tay một cái rõ kêu. Nàng quay sang chàng: — Cậu đã thấy hạnh phúc chưa?
— Nhưng tất cả những thứ này là của ngài mà, thưa Phu nhân Constantine.
— Vào lúc này thì đúng thế. Nhưng đó là một thiếu sót có thể khắc phục được ngay thôi. Sinh nhật của cậu vào ngày nào?
— Tháng tới ạ — ngày mùng bảy.
— Vậy thì tất cả sẽ là của cậu — một món quà sinh nhật.
Chàng thanh niên phản đối; như thế thì quá nhiều.
— Không, cậu phải nhận lấy tất cả — kính viễn vọng, bệ đỡ mái vòm, chòi gỗ và mọi thứ đã được dựng lên ở đây vì mục đích thiên văn này. Việc sở hữu những thiết bị này chỉ khiến ta thêm vướng bận. Dù sao thì người ta cũng đồn chúng là của cậu rồi, và chúng phải thực sự thuộc về cậu mới đúng. Không còn cách nào khác đâu. Nếu có ngày nào đó (giọng nàng lúc này chùng xuống đôi chút) — nếu có ngày nào đó cậu rời bỏ ta — ý ta là rời khỏi chốn này — rồi kết hôn, lập gia đình ở một nơi ở mới mãi mãi về sau, và quên mất ta, thì cậu phải mang theo những thứ này, cả kính viễn vọng lẫn mọi thứ, và tuyệt đối không được nói cho vợ cậu hay bất kỳ ai biết chúng vốn thuộc về đâu.
— Ước gì tôi có thể làm được nhiều hơn thế cho ngài! — nhà thiên văn học vô cùng xúc động thốt lên. — Giá như ngài có thể chia sẻ chút danh tiếng của tôi — giả sử tôi đạt được điều đó, dẫu tôi có thể chết trước khi kịp làm điều ấy — thì đó cũng là một sự đền đáp nhỏ nhoi. Còn về chuyện tôi đi nơi khác và kết hôn, chắc chắn tôi sẽ không làm thế. Tôi có thể rời đi, nhưng tôi sẽ chẳng bao giờ lấy vợ.
— Tại sao lại thế?
— Một khoa học ái mộ đã là quá đủ làm vợ đối với tôi rồi — kết hợp thêm chút tình bằng hữu ấm áp với một người có cùng chí hướng thì càng hay.
— Người bạn có cùng chí hướng ấy là ai thế?
— Tôi rất mong đó chính là ngài.
— Cậu sẽ phải biến thành phụ nữ trước khi ta có thể làm điều đó một cách công khai; hoặc ta phải là đàn ông, — nàng đáp với một nỗi buồn khô khan.
— Tại sao tôi lại phải là phụ nữ, hay ngài phải là đàn ông, thưa Phu nhân Constantine kính yêu?
— Ta không thể giải thích được đâu. Không; cậu hãy giữ lấy danh tiếng và khoa học của cậu cho riêng mình, còn ta phải giữ lấy những nỗi niềm phiền muộn của ta.
Swithin, để kéo nàng ra khỏi nỗi u sầu — mà chẳng hề hay biết rằng trong việc bộc lộ nỗi sầu muộn ấy ngay lúc này, nàng lại tìm thấy rất nhiều niềm vui — bèn đổi chủ đề bằng cách hỏi xem họ có nên tiến hành vài quan sát thiên văn hay không.
— Được chứ; khung cảnh đêm nay được bày biện rất tuyệt, — nàng nói khi hướng tầm mắt ra bầu trời.
Rồi họ bắt đầu rà soát vòm trời, lang thang từ hành tinh này sang ngôi sao khác, từ sao đơn sang sao đôi, từ sao đôi sang những chòm sao đa sắc, theo cách nhìn ngó qua loa của những kẻ chỉ tò mò thuần túy. Họ lao sâu vào đám đông vốn dĩ vô hình ở những thời điểm khác nhau nằm ở các hàng ghế sau của sân khấu thiên đàng: những tầng chòm sao xa xôi với hình thù mới mẻ và kỳ lạ; những đốm sáng lấp lánh xinh đẹp đã trải qua vô số thời đại phát đi ánh hào quang mà chẳng hề lay động được một nhà thơ trần thế nào thốt lên lấy một câu thơ, hay có thể ban phát một tia hy vọng dù là nhỏ nhất cho một lữ khách lỡ đường.
— Và ngẫm mà xem, — Phu nhân Constantine cất lời, — toàn bộ tầng lớp những kẻ chăn cừu từ thuở hồng hoang cho đến nay — thậm chí cả những mục đồng bất tử từng canh thức gần thành Bethlehem — đều đã khuất núi mà chẳng hề hay biết rằng, cứ mỗi ngôi sao soi đường cho họ làm lụng, thì đằng sau lại có tới cả trăm ngôi sao tốt đẹp nhường ấy đang cố gắng làm điều tương tự! ... Ta có một cảm giác đối với thiết bị này chẳng khác nào sự kinh ngạc thành kính mà ta vốn có trước một vị pháp sư vĩ đại mà ta thực lòng tin tưởng. Sức mạnh của nó thật to lớn, kỳ quái và hoang đường đến mức ta thấy hơi sợ hãi khi ở cạnh nó một mình. Âm nhạc từng quyến rũ được cả thiên thần, nhà thơ đã nói thế: nhưng nào bõ gì so với việc lôi kéo cả những thế giới xuống đây!
— Tôi thường trải qua một nỗi sợ hãi nào đó trước bầu trời sau khi ngồi trên ghế quan sát một khoảng thời gian dài, — chàng đáp. — Và khi đi bộ về nhà sau đó, tôi cũng sợ nó, vì những gì tôi biết là ở đó nhưng lại chẳng thể nhìn thấy, giống như người ta tự nhiên thấy sợ sự hiện diện của một thực thể vô định khổng lồ chỉ hé lộ một phần vô cùng nhỏ bé của mình. Đó cũng một phần là ý tôi khi nói rằng sự vĩ đại, vốn cho đến một giới hạn nào đó mang vẻ tráng lệ, thì vượt qua giới hạn ấy lại hóa ra đáng sợ.
Cứ thế, niềm hứng thú với những quan sát thiên văn đã cuốn họ đi, cho đến khi ý thức về việc chẳng có mấy ánh mắt con người nào khác đang ray dứt trong phạm vi hàng trăm triệu dặm quanh họ mang lại cho họ một cảm giác cô lập đến mức gần như thành cảm giác cô lập của toàn bộ nhân ngã, khiến họ rùng mình trước sự tuyệt đối của nó. Vào ban đêm, khi những âm thanh bất hòa và hòa âm của con người đã lắng xuống, theo nghĩa chung là trong phần lớn thời gian của mười hai tiếng đồng hồ, chẳng có gì làm dịu bớt cú sốc khi cái vô cùng lớn lao, vũ trụ tinh tú, giáng xuống cái vô cùng nhỏ bé, là tâm trí của kẻ đang chiêm ngưỡng; và tình cảnh lúc bấy giờ chính là như thế. Đã đến gần với sự mênh mông hơn những đồng loại của mình, họ vừa nhìn thấy vẻ đẹp lại vừa nhận ra sự đáng sợ của nó. Họ ngày càng cảm nhận sâu sắc hơn sự tương phản giữa kích cỡ bé tí tẹo của chính mình với những thứ mà họ đã liều lĩnh lao vào, cho đến khi bị đè nặng bởi sự hiện diện của một sự bao la mà họ không tài nào đương đầu nổi dẫu chỉ dưới dạng một ý niệm, và nó cứ lởn vởn quanh họ như một cơn ác mộng.
Chàng đứng cạnh nàng trong lúc nàng quan sát; nàng đứng cạnh chàng khi họ đổi chỗ cho nhau. Một khi sự giải thoát của Swithin khỏi một thể xác vướng víu đã được thực hiện nhờ chiếc kính viễn vọng, và chàng đắm chìm vào không gian bao la, nàng cảm thấy ảnh hưởng của mình đối với chàng phai nhạt dần về con số không. Chàng hoàn toàn không ý thức được những cận kề chốn trần thế, hay về bản thân nàng như một phần trong số đó. Điều đó càng khiến nàng trở nên giản dị không che đậy trong cách đối xử với chàng.
Sự tĩnh lặng chỉ bị phá vỡ bởi tiếng tích tắc của bộ máy đồng hồ tạo ra chuyển động theo ngày cho thiết bị. Các vì sao vẫn chuyển dời, đầu ống kính viễn vọng vẫn dõi theo, nhưng đôi môi họ thì bất động. Việc mong mỏi rằng chàng sẽ tự nguyện chấm dứt sự im lặng ấy dường như là điều vô vọng. Nàng đặt tay lên tay chàng.
Chàng giật mình, rời mắt khỏi kính viễn vọng, và kéo bản thân trở lại mặt đất bằng một nỗ lực hữu hình — suýt chút nữa là đau đớn.
— Thoát ra ngoài đi chứ, — nàng dỗ dành, với sự dịu dàng trong giọng nói mà bất kỳ người đàn ông nào ngoại trừ một Swithin còn non kém đều sẽ cảm thấy vô cùng tuyệt vời. — Ta cảm thấy mình thật ngốc nghếch khi trao vào tay cậu một công cụ để tự hủy diệt chính mình. Cậu chẳng thốt ra một lời nào trong suốt mười phút qua cả.
— Tôi vẫn đang mải suy ngẫm trong đầu về học thuyết vĩ đại của mình. Hy vọng chẳng bao lâu nữa tôi có thể công bố nó với thế giới. Ơ kìa, ngài định về đấy ư? Tôi sẽ đi cùng ngài, thưa Phu nhân Constantine. Khi nào ngài sẽ lại đến?
