Vào ngày đầu tiên của tháng Chín, khi các suối nước khoáng tại vùng núi Pyrenees bắt đầu phát huy công hiệu, tại Cauterets có rất nhiều người từ cả Pháp lẫn Tây Ban Nha tụ tập về đây; người thì để uống nước, kẻ thì để ngâm mình, người khác lại đắp bùn chữa bệnh. Tất cả những phương pháp trị liệu này kỳ diệu đến mức những bệnh nhân đã bị thầy thuốc buông xuôi đành đoạn cũng trở về với thân hình khỏe mạnh hoàn toàn. Mục đích của tôi không phải là ca ngợi vị trí hay công năng của những suối nước ấy, mà chỉ muốn thuật lại những gì liên quan đến câu chuyện mà tôi hằng mong muốn được biên soạn.
Cauterets từ lâu đã được nhắc nhở nhiều bởi các bậc cổ nhân, và Rabelais cũng từng đề cập đến nơi này trong một đoạn như sau: “Nước tiểu của Pantagruel nóng đến độ kể từ thời khắc đó cho đến nay nó vẫn chưa hề nguội lạnh, và quý vị có thể tìm thấy một phần dòng nước ấy ở nước Pháp, tại nhiều nơi khác nhau như Coderetz, Limous, Dast, Ballerue, Bourbonne cùng những chốn khác” (Quyển ii, chương xxxiii).
Toàn bộ những người bệnh tiếp tục ở lại các suối nước hơn ba tuần lễ, cho đến khi nhận thấy tình trạng sức khỏe đã thuyên giảm và họ có thể quay về gia đình. Thế nhưng, khi mọi người đang chuẩn bị lên đường thì những trận mưa lớn bất thường bỗng đổ xuống, tựa hồ như Thượng Đế đã quên mất lời hứa từng ban cho Noah rằng Ngài sẽ không bao giờ tàn phá thế gian bằng hồng thủy nữa. Mọi túp lều và mọi dãy trọ ở Cauterets đều ngập chìm trong biển nước, khiến chẳng ai có thể tiếp tục ở lại thêm được nữa. Những người đến từ phía Tây Ban Nha đành tìm đường vượt núi trở về quê hương bằng mọi cách có thể, và những ai nắm rõ các ngả đường trong vùng thì gặp nhiều thuận lợi hơn cả trong cuộc trốn chạy ấy.
Các bậc quý ông và phu nhân người Pháp cứ đinh ninh rằng họ có thể trở về Tarbes một cách dễ dàng như lúc tới, nhưng rồi họ nhận ra những con suối nay đã dâng cao đến mức khó lòng lội qua được. Khi đặt chân đến bờ sông Bearnese Gave — dòng nước vào thời điểm họ đi qua lần trước còn chưa sâu quá hai thước — họ thấy nó vừa rộng vừa xiết đến mức phải quay đầu tìm kiếm những cây cầu. Ngặt nỗi, những cây cầu ấy đều làm bằng gỗ và đã bị dòng nước hung hãn cuốn trôi sạch.
Bấy giờ, một vài người trong bọn họ định hợp sức lại để chống chọi với dòng chảy xiết, nhưng họ nhanh chóng bị cuốn đi, khiến những kẻ có ý định bước theo sau đềuếp tắt hẳn mọi dũng khí. Thế là họ đành rẽ lối mỗi ngả, một phần vì bất đồng ý kiến, phần khác để tìm kiếm những con đường khác. Có kẻ vượt núi qua xứ Aragon để tiến vào hạt Rousillon rồi tới Narbonne, trong khi số khác lao thẳng đến Barcelona để đi đường biển, người hướng về Marseilles, kẻ tìm đến Aigues-Mortes.
Tuy nhiên, một bà quả phụ từng trải lâu năm tên là Oisille đã quyết tâm gạt bỏ mọi nỗi sợ hãi trước những con đường tồi tệ để hướng thẳng về tu viện Đức Mẹ Serrance.
Bà vốn chẳng đến mức mê tín dị đoan để mà tin rằng Đức Mẹ vinh hiển sẽ rời bỏ ngai vàng bên hữu Con Trai Người để đến ngự trị chốn hoang vu heo hút này. Dù vậy, bà vẫn ao ước được tận mắt chiêm ngưỡng chốn linh thiêng mà mình từng nghe nhắc đến nhiều lần, và hơn thế nữa, bà tin chắc rằng nếu còn một lối thoát nào hiểm họa, các thầy tu nhất định sẽ tìm ra. Cuối cùng, sau khi vượt qua những chốn vô cùng kỳ lạ và hiểm trở lúc lên cao lúc xuống dốc, bất chấp tuổi cao sức nặng, bà vẫn buộc phải đi bộ hầu như suốt cả chặng đường. Thế nhưng điều đáng thương tâm nhất là phần lớn tôi tớ cùng ngựa chiến của bà đã bỏ mạng dọc đường, và khi đến được Serrance, bên cạnh bà chỉ còn lại đúng một nam gia nhân và một thị nữ, tại đây bà đã được các thầy tu đón tiếp vô cùng tử tế.
Đồng hành cùng phái đoàn người Pháp còn có hai nam quý nhân đến các suối nước cốt để bầu bạn cùng những bóng hồng mà họ đem lòng yêu mến, chứ chẳng phải vì bệnh tật gì. Khi thấy đoàn người đang rục rịch giải tán và các đức ông chồng đang đưa vợ họ rời đi, hai chàng thanh niên liền quyết định bám theo từ xa mà không để lộ mục đích với bất kỳ ai. Thế rồi vào một buổi tối nọ, trong lúc hai vị phu quân và vợ của họ đang nghỉ trọ tại nhà của một kẻ đạo tặc giả danh nông dân, hai tình nhân trẻ vốn ở một căn trang trại cách đó không xa bỗng nghe thấy những tiếng náo động lớn vào khoảng nửa đêm. Họ cùng các gia nhân liền vùng dậy hỏi xem chuyện hỗn loạn gì đang diễn ra. Viên chủ nhà nghèo khổ với vẻ mặt đầy hoảng sợ đã thấu báo rằng đó là lũ gian đồ kéo đến để chia chác chiến lợi phẩm lấy từ nhà của một đồng bọn chúng. Ngay lập tức, các chàng trai vớ lấy vũ khí, cùng gia nhân lên đường giải cứu các người đẹp, bởi đối với họ, cái chết vì người mình yêu còn vinh quang hơn việc phải sống sót khi bóng hồng lâm nạn.
Khi đến nơi, họ chứng kiến cánh cửa chính đã bị phá tung, còn hai vị quý ông cùng đám gia nhân đang dũng mãnh chống trả. Nhưng vì thế cô lực mỏng lại thêm trọng thương khắp người, họ đang dần phải lùi bước sau khi nhiều tôi tớ đã ngã xuống. Nhìn qua khung cửa sổ, hai chàng tình nhân thấy các phu nhân đang kêu gào và nức nở thảm thiết, cảnh tượng ấy khiến lòng họ dâng trào niềm thương cảm và tình yêu sâu sắc. Hệt như hai con gấu dữ từ đỉnh núi lao xuống, họ xông vào bọn cướp với một sự cuồng nộ tột cùng khiến nhiều tên bỏ mạng tại chỗ, trong khi số còn lại hoảng sợ chẳng dám đối đầu liền tẩu thoát vào một chốn ẩn náu quen thuộc.
Sau khi đánh bại bọn vô lại và tiêu diệt luôn cả gã chủ nhà tàn ác, hay tin mụ vợ của hắn còn độc ác chẳng kém gì chồng, họ liền tiễn ả theo gót chồng bằng một nhát kiếm chí mạng. Kế đó, họ bước vào căn phòng ở tầng dưới và phát hiện một trong hai vị phu quân đang hấp hối. Vị còn lại may mắn không bị thương tích gì, chỉ có xiêm y rách bươm vì mũi nhọn và thanh kiếm trong tay đã gãy đôi. Vị quý ông tội nghiệp nhận ra ơn cứu mạng của hai chàng trai liền ôm chắp lấy họ, bày tỏ lời cảm tạ sâu sắc và khẩn khoản xin họ đừng bỏ rơi mình — một thỉnh cầu mà hai chàng trai vô cùng sẵn lòng đón nhận. Sau khi mai táng vị quý ông xấu số và an ủi người vợ tội nghiệp của chàng hết mực có thể, họ bước đi trên con đường mà Thượng Đế đã định sẵn, dẫu chẳng biết mình đang hướng về đâu.
Nếu quý vị muốn biết danh tính của ba vị quý ông ấy, người đã có vợ tên là Hircan, vợ chàng là Parlamente, còn bà quả phụ mang tên Longarine; trong hai chàng tình nhân, người này tên là Dagoucin, kẻ kia tên là Saffredent. Sau một ngày dài rong ruổi trên lưng ngựa, khi bóng chiều ngả xế, họ nhìn thấy bóng dáng một ngọn tháp chuông liền vất vả tìm đường hướng tới. Đến nơi, họ được Đức Viện phụ cùng các thầy tu đón tiếp nồng hậu. Ngọn tu viện ấy mang tên St. Savyn.
Đức Viện phụ, người mang dòng dõi quý tộc lâu đời, đã bố trí chỗ nghỉ ngơi tươm tất cho họ và khi dẫn họ về phòng đã ân cần dò hỏi về những gian truân họ từng trải qua. Nghe rõ ngọn ngành sự việc, ngài liền thổ lộ rằng có những kẻ khác cũng phải chịu đựng cảnh ngộ ngặt nghèo chẳng kém gì họ, bởi ngay tại một căn phòng trong tu viện, ngài đang dung chứa hai vị phu nhân vừa may mắn thoát khỏi một hiểm họa tương tự, hoặc có lẽ còn khủng khiếp hơn, vì họ phải đương đầu với loài thú dữ chứ không phải con người. Chỉ cách Peyrechitte nửa dặm về phía này, hai người phụ nữ khốn khổ đã đụng độ một con gấu từ trên núi sà xuống; họ hoảng hốt bạt vía thúc ngựa tháo chạy cho đến khi những con vật kiệt sức ngã gục ngay trước cổng tu viện. Hơn thế nữa, hai nữ tì đến nơi muộn hơn rất nhiều sau đó đã báo tin rằng con gấu dữ đã ăn tươi nuốt sống toàn bộ đám nam gia nhân.
Lập tức, hai vị phu nhân và ba vị quý ông bước vào căn phòng nơi những vị khách lữ hành bất hạnh đang tá túc và nhìn thấy họ đầm đìa nước mắt. Nhận ra đó là Nomerfide và Ennasuite, tất cả liền ôm chắp lấy nhau và thuật lại những tai ương vừa trải qua. Được sự động viên khích lệ của vị Viện phụ nhân đức, họ dần lấy lại tinh thần khi tìm thấy nhau, và đến sáng hôm sau, họ thành tâm dự lễ thánh, dâng lời ngợi ca Thượng Đế vì đã che chở họ thoát khỏi chốn hiểm nguy.
Trong lúc mọi người đang tham dự thánh lễ, một người đàn ông trên người chỉ độc chiếc áo lót bỗng hớt hải chạy thốc tháo vào nhà thờ như thể đang bị kẻ thù truy sát, miệng lớn tiếng kêu cứu. Lập tức, Hircan cùng các quý ông khác lao ra xem xét sự tình thì phát hiện hai kẻ cầm gươm trần đang bám đuổi theo sau.
Nhìn thấy một đoàn người đông đúc, bọn chúng liền định bề tháo chạy nhưng đã bị Hircan cùng các đồng bạn đuổi sát gót và đền tội bằng mạng sống. Khi Hircan quay trở lại, chàng nhận ra người đàn ông mặc áo lót ấy chính là Geburon, một người bạn đồng hành của họ. Geburon liền thuật lại rằng trong lúc đang nằm ngủ trên giường tại một trang trại gần Peyrechitte, ba kẻ lạ mặt đã đột nhập lên gác. Dẫu chỉ mặc áo lót trong người và chẳng có thứ vũ khí nào ngoài thanh kiếm, chàng vẫn kịp hạ gục một tên với vết thương chí mạng. Trong lúc hai tên còn lại đang bận xốc đồng bọn lên, nhận thấy bản thân thì trần trụi còn chúng lại gươm giáo tề chỉnh, chàng tự nhủ chẳng còn cách nào thoát thân khôn ngoan hơn là chạy trốn, vả lại cơ thể cũng không vướng víu xiêm y. Nhờ thế mà chàng đã trốn thoát, và vì ơn phước đó, chàng hết lòng dâng lời tạ ơn Thượng Đế cùng những người đã ra tay báo thù thay cho mình.
Sau khi dự lễ và dùng bữa trưa, họ phái người đi dò thám xem liệu có thể vượt qua dòng sông Gave hay không, và vô cùng thất vọng khi nhận được câu trả lời là không thể. Tuy nhiên, Đức Viện phụ đã tha thiết nài nỉ họ ở lại cho đến khi nước rút, và họ đành thuận tình lưu lại trong ngày hôm ấy.
Vào buổi chiều tối, khi mọi người chuẩn bị đi ngủ, một vị tu sĩ già hằng năm vẫn thường ghé thăm tu viện Đức Mẹ Serrance vào tháng Chín đã đến nơi. Khi được hỏi han về chuyến hành trình, ông kể rằng do lũ lụt hoành hành, ông đã phải vượt qua những ngọn núi hiểm trở bằng những con đường tồi tệ nhất mà ông từng biết. Dọc đường đi, ông đã chứng kiến một cảnh tượng vô cùng thương tâm. Ông đã gặp một vị quý ông tên là Simontault; vì quá sốt ruột chờ đợi dòng nước rút và đặt niềm tin vào sức mạnh của chiến mã, vị này đã liều lĩnh ép mình vượt sông, đồng thời bố trí toàn bộ gia nhân vây quanh để cản bớt sức mạnh của dòng nước xiết. Thế nhưng khi ra đến giữa dòng, những kẻ cưỡi ngựa kém cỏi nhất đã bị dòng nước cuốn trôi cả người lẫn ngựa xuống hạ lưu và không bao giờ còn trở lại. Thấy mình trơ trọi giữa dòng, vị quý ông liền quay đầu ngựa bơi trở lại, nhưng chưa kịp chạm tới bờ thì con ngựa đã kiệt sức chìm nghỉm bên dưới. May mắn thay, Thượng Đế đã định đoạt để sự việc xảy ra sát mép bờ, giúp vị quý ông có thể bò bằng cả tay lẫn chân — dẫu phải nuốt biết bao là nước — để lết lên được những mỏm đá cứng, dẫu lúc ấy thân thể đã rã rời yếu ớt đến mức chẳng thể đứng vững trên đôi chân.
Thật là một may mắn lớn khi một mục đồng trên đường lùa đàn cừu về chuồng vào lúc chiều tà đã phát hiện ra chàng đang ngồi giữa những hòn đá, ướt sũng từ đầu đến chân và chìm đắm trong nỗi buồn tủi không chỉ cho bản thân mà còn vì những tôi tớ đã bỏ mạng ngay trước mắt mình. Người mục đồng, qua dáng vẻ bên ngoài đã thấu hiểu nỗi thống khổ của chàng hơn cả lời nói, liền nắm tay đưa chàng về túp lều khiêm nhường của mình, nhóm lên mấy củ củi khô để sưởi ấm cho chàng bằng tất cả khả năng có thể. Ngay chiều hôm ấy, Thượng Đế đã đưa lối dẫn đường cho vị tu sĩ nhân đức này ghé qua, và chính ông đã chỉ cho Simontault con đường đến với Đức Mẹ Serrance, đồng thời trấn an rằng chàng sẽ được tá túc chu đáo hơn bất cứ nơi đâu và còn được gặp lại một bà quả phụ cao niên tên là Oisille, người cũng vừa trải qua những tai ương ngặt nghèo hệt như chàng.
Khi toàn thể phu nhân và các quan khách hay tin về phu nhân Oisille đức hạnh cùng tráng sĩ Simontault, họ vô cùng mừng rỡ và hết lời ngợi ca Đấng Tạo Hóa, vì dẫu ngài đã chấp nhận để những kẻ hầu người hạ làm vật tế thần, Ngài vẫn khoan hồng bảo toàn tính mạng cho các bậc chủ nhân của họ. Hơn ai hết, Parlamente dâng trào niềm cảm tạ chân thành lên Thượng Đế, bởi Simontault vốn là người tình gắn bó thâm tình của nàng bấy lâu nay.
Bấy giờ, họ tỉ mỉ dò la về con đường dẫn đến Serrance, và dẫu vị lão tu sĩ khẳng định rằng đường đi vô cùng gian khổ, họ vẫn quyết tâm lên đường ngay trong ngày hôm đó mà không mảy may chùn bước. Họ chuẩn bị đầy đủ mọi vật dụng cần thiết nhờ sự giúp đỡ của Đức Viện phụ, người đã chu cấp cho họ rượu ngon, lương thực dồi dào cùng những người dẫn đường nhiệt tình để đưa họ vượt núi an toàn.
Họ băng qua những dãy núi ấy phần lớn bằng đôi chân thay vì trên lưng ngựa, và sau bao giọt mồ hôi cùng nhọc nhằn, cuối cùng họ cũng đặt chân đến tu viện Đức Mẹ Serrance. Tại đây, vị Viện phụ dẫu mang bản tính có phần bất hảo cũng không dám từ chối cho họ trọ vì nể sợ uy danh của Chúa tể xứ Bearn, người mà ngài biết rõ đang dành cho họ sự kính trọng đặc biệt. Đóng vai một kẻ đạo đức giả chính hiệu, ngài nở nụ cười niềm nở nhất có thể để đón tiếp họ và dẫn họ đến gặp phu nhân Oisille cùng tráng sĩ Simontault.
Niềm vui sướng của cả đoàn người ngẫu nhiên hội ngộ qua bao phép màu ấy lớn lao đến nỗi họ cảm thấy đêm dài trôi qua thật ngắn ngủi khi cùng nhau tạ ơn Thượng Đế trong nhà thờ vì lòng nhân ái mà Ngài đã ban tặng. Khi ánh bình minh vừa hé rạng và sau chút ít thời gian nghỉ ngơi, tất cả cùng nhau dự thánh lễ và đón nhận bí tích thánh thể — sợi dây thiêng liêng gắn kết mọi tín hữu Kitô thành một khối thống nhất — đồng thời khẩn cầu Đấng đã nhân từ quy tụ họ lại sẽ tiếp tục phù trợ cho chặng đường phía trước để làm rạng danh Ngài. Dùng bữa trưa xong, họ phái người đi thăm dò xem mực nước sông đã rút bớt chút nào chưa, nhưng vô vọng thay, nước chẳng những không rút mà còn dâng cao hơn trước và chắc chắn không thể vượt qua an toàn trong một thời gian dài sắp tới. Vì thế, họ đi đến quyết định sẽ dựng một cây cầu bắc qua hai mỏm đá nằm sát nhau, nơi vẫn còn lưu lại những ván gỗ dành cho khách bộ hành từ Oleron muốn tránh đi qua ngã lội sông. Đức Viện phụ vô cùng hoan hỉ trước ý định chi tiền xây dựng này của họ nhằm thu hút thêm nhiều đoàn hành khách ghé qua, ngài nhiệt tình cung cấp thợ thuyền nhưng lại keo kiệt đến mức chẳng chịu bỏ ra nổi một đồng xu cắc ké.
Đám thợ thuyền tuyên bố rằng họ không thể hoàn thành cây cầu trong vòng ít hơn mười hay mười hai ngày, khiến tất cả mọi người trong đoàn, từ các phu nhân cho đến các quý ông, đều bắt đầu cảm thấy ngao ngán, mệt mỏi. Nhưng Parlamente, người vợ của Hircan vốn chưa từng biết đến sự chán chường hay u uất, liền cất lời xin phép chồng rồi quay sang thưa với phu nhân Oisille cao tuổi:
“Thưa phu nhân, thần thiếp lấy làm lạ là một người từng trải sâu sắc và nay đang gánh vác trọng trách như người mẹ của tất cả chị em chúng ta đây lại không nghĩ ra một trò tiêu khiển nào để xua tan bầu không khí nặng nề mà chúng ta sẽ phải gánh chịu trong những ngày dài lưu lại nơi này; bởi nếu không có những sinh hoạt vui tươi và lành mạnh, chúng ta sớm muộn gì cũng sẽ ngã bệnh mất thôi.”
“Chưa hết đâu,” vị quả phụ trẻ Longarine xen vào, “còn tồi tệ hơn thế nữa, chúng ta sẽ trở nên cáu kỉnh, gắt gỏng — đó mới là thứ bệnh vô phương cứu chữa; vì chẳng có lấy một ai trong chúng ta ở đây lại không có lý do để chìm đắm trong nỗi u sầu, xét trên những nỗi mất mát mà mỗi người vừa gánh chịu.”
Ennasuite mỉm cười đáp lời:
“Đâu phải ai cũng mất chồng giống như chị, và nỗi đau mất đi kẻ hầu người hạ chẳng đến mức phải khiến người ta tuyệt vọng, vì dẫu sao ta vẫn dễ dàng tìm được những người khác thay thế. Dẫu vậy, tôi cũng đồng tình rằng chúng ta nên có một hoạt động giải trí thú vị nào đó để giết thời gian, bằng không chúng ta sẽ chết mòn vì buồn chán mất thôi.”
Tất cả các quý ông đều tỏ ra đồng thuận với ý kiến của các phu nhân và nài nỉ bà Oisille hãy vạch ra một kế hoạch giải khuây.
“Các con yêu quý của ta,” bà đáp lời, “các con đang đòi hỏi ta một điều mà ta thấy vô cùng khó khăn để truyền dạy, đó chính là một trò tiêu khiển có thể giải cứu các con khỏi nỗi buồn chán. Ta đã miệt mài tìm kiếm phương thuốc ấy suốt cả cuộc đời mình và chưa bao giờ tìm thấy ngoại trừ một điều duy nhất: đó là việc đọc Thánh Kinh. Chỉ có nơi đó, tâm trí con người mới tìm thấy niềm vui đích thực và trọn vẹn, nguồn cội của sự bình an và sức khỏe thể chất. Nếu các con muốn biết bí quyết giúp ta luôn giữ được sự tươi vui và tráng kiện ở tuổi xế chiều này, thì đó là vì ngay khi thức dậy, ta lập tức cầm lấy Kinh Thánh để nghiền ngẫm. Qua đó, ta thấu hiểu và chiêm ngưỡng lòng nhân từ của Thượng Đế, Đấng đã sai Con Ngài đến trần gian để loan báo Lời Thiêng và tin mừng cứu rỗi, qua đó Ngài hứa ban ơn tha thứ mọi tội lỗi và trả hết mọi món nợ nần cho ta bằng món quà tình yêu, sự thương khó cùng công trạng mà Ngài đã ban tặng.”
“Ý nghĩ đó mang lại cho ta niềm hạnh phúc lớn lao đến mức ta cầm lấy cuốn Thánh Vịnh, với tất cả lòng khiêm nhường, cất tiếng ca vang từ tận đáy lòng và thốt lên đôi môi những khúc thánh ca ngọt ngào mà Chúa Thánh Thần từng truyền cảm hứng vào trái tim của vua David và các tác giả khác. Sự thỏa nguyện mà điều này mang lại lớn lao đến nỗi bất kỳ tai họa nào giáng xuống đời tôi trong ngày đều được nhìn nhận như những hồng phúc, bởi trong tâm hồn tôi, nhờ đức tin, tôi đang ôm ấp Đấng đã gánh thay mọi khổ đau ấy cho mình. Tương tự như vậy, trước mỗi bữa tối, tôi lui về để nuôi dưỡng linh hồn bằng việc đọc sách, rồi khi màn đêm buông xuống, tôi điểm lại mọi việc đã làm trong ngày để cầu xin sự tha thứ cho lỗi lầm của mình, tạ ơn Ngài vì những lòng thương xót, và với cảm giác an toàn tuyệt đối trước mọi hiểm nguy, tôi chìm vào giấc ngủ trong tình yêu, sự kính sợ và bình an của Ngài. Hỡi các con, đó chính là trò tiêu khiển mà ta đã thực hành lâu nay sau khi đã thử qua mọi cách khác mà chẳng tìm thấy sự an định nào cho tâm hồn. Ta tin rằng nếu các con dành ra mỗi buổi sáng một giờ để đọc sách và sau đó thành tâm dâng lời cầu nguyện trong thánh lễ, các con sẽ tìm thấy chốn hoang vắng này mọi vẻ đẹp mà bất kỳ đô thị nào cũng có thể mang lại. Kẻ nào thấu hiểu Thiên Chúa sẽ nhìn vạn vật đều tốt đẹp nơi Ngài, và không có Ngài, mọi thứ trở nên vô nghĩa; vì thế, ta cầu xin các con hãy lắng nghe lời khuyên của ta nếu muốn sống một cuộc đời hoan hỉ.”
Bấy giờ Hircan mới cất lời:
“Thưa phu nhân, những ai đã từng đọc Thánh Kinh — và tôi tin rằng tất cả chúng ta ở đây đều đã đọc — sẽ phải công nhận rằng những điều phu nhân vừa nói là hoàn toàn chân lý. Tuy nhiên, ngài cũng phải cân nhắc rằng chúng ta vẫn chưa phải là những bậc tu hành đắc đạo đến mức không còn cần đến bất kỳ trò tiêu khiển hay vận động thể chất nào. Khi ở nhà, chúng ta có thú săn bắn và chơi chim ưng, những điều giúp ta gạt bỏ hàng ngàn suy nghĩ vẩn vơ, còn các phu nhân thì bận rộn với việc gia đình, thêu thùa và đôi khi là những vũ điệu, tất cả đều là những sinh hoạt lành mạnh. Vì thế, thay mặt cho các quý ông, tôi xin đề xuất rằng phu nhân, với tư cách là người lớn tuổi nhất, hãy đọc cho chúng ta nghe vào buổi sáng về cuộc đời của Chúa Giê-su Ki-tô cùng những phép lạ vĩ đại mà Ngài đã thực hiện cho nhân loại; còn khoảng thời gian giữa bữa trưa và kinh chiều, chúng ta sẽ chọn một trò tiêu khiển nào đó vừa vui vẻ cho thể xác mà lại không tổn hại đến linh hồn. Bằng cách đó, chúng ta sẽ trải qua những ngày tháng một cách thật sảng khoái.”
Phu nhân Oisille đáp rằng bản thân bà vẫn luôn cố gắng rũ bỏ mọi thứ hư danh trần thế, và vì thế bà e rằng mình sẽ chẳng thể làm tốt việc lựa chọn một hình thức giải trí như vậy. Vấn đề này cần phải được quyết định dựa trên số đông, và bà khẩn nài Hircan hãy đưa ra ý kiến của riêng mình trước.
“Về phần tôi,” chàng đáp, “nếu tôi nghĩ rằng trò chơi do mình chọn cũng mang lại niềm vui cho mọi người như đối với bản thân, tôi đã chẳng ngần ngại bày tỏ. Tuy nhiên, lúc này tôi xin giữ lại ý kiến ấy và sẽ tuân theo bất cứ điều gì mà mọi người quyết định.”
Vợ chàng là Parlamente, đinh ninh rằng chồng đang ám chỉ đến mình, liền đỏ bừng mặt và vừa ngượng ngùng vừa bực bội đáp lời:
“Có lẽ nào, hỡi Hircan, người mà anh nghĩ sẽ cảm thấy chán ngấy nhất ấy lại có thể dễ dàng tìm ra phương thức giải khuây nếu nàng ta thực sự muốn? Nhưng thôi, chúng ta hãy gạt bỏ sang một bên những trò tiêu khiển chỉ có hai người tham gia và hãy bàn đến một hoạt động chung cho tất cả mọi người.”
“Vì vợ tôi đã thấu hiểu ý tứ của tôi quá rõ,” Hircan quay sang nói với toàn thể các phu nhân, “và một trò chơi riêng tư không làm nàng vừa ý, tôi tin nàng sẽ là người sáng suốt hơn bất kỳ ai trong việc đề xuất một hoạt động mà tất cả chúng ta đều có thể tận hưởng; và tôi xin hoàn toàn nhường quyền quyết định cho nàng, bản thân tôi không còn ý kiến nào khác.”
Tất cả mọi người đều đồng tình với điều này.
Parlamente, nhận thấy trọng trách quyết định đã đặt lên vai mình, liền cất lời:
“Nếu bản thân tôi thấy mình tài năng như những bậc cổ nhân từng sáng tạo ra các bộ môn nghệ thuật, tôi hẳn sẽ nghĩ ra một trò chơi hay thú tiêu khiển nào đó xứng đáng với sứ mệnh mà quý vị giao phó. Nhưng tự biết rõ năng lực và kiến thức hạn hẹp của mình, vốn chẳng tài nào sánh kịp những thành tựu vĩ đại của người xưa, tôi chỉ dám tự xem là may mắn nếu có thể bước theo sát dấu chân của những ai từng làm thỏa mãn yêu cầu của quý vị. Trong số đó, tôi tin chẳng có lấy một ai trong căn phòng này chưa từng đọc qua tác phẩm ‘Trăm Chuyện’ của Boccaccio, vừa được dịch từ tiếng Ý sang tiếng Pháp gần đây. Tác phẩm này được đánh giá cao đến mức nếu linh hồn Boccaccio ở chốn cử tuyền có thể nghe được những lời ca ngợi từ Đức Vua Francis — vị quân vương mang tên hiệu ấy đầu tiên —, Đức Ông Thái tử, phu nhân Thái tử phi cùng phu nhân Margaret, thì tiếng tăm lừng lẫy từ những nhân vật cao quý ấy hẳn đã đủ sức vực ngài ấy sống lại từ cõi chết.”
“Cách đây không lâu, tôi từng nghe tin hai vị phu nhân mà tôi vừa nhắc đến cùng một số nhân vật khác trong triều đình đã quyết định làm theo cách của Boccaccio, với một điểm khác biệt duy nhất: họ sẽ không kể bất kỳ câu chuyện nào không phải là sự thật. Các vị phu nhân ấy, cùng với Đức Ông Thái tử, đã cam kết mỗi người sẽ kể mười câu chuyện, và nhóm họp tổng số mười người được chọn ra từ những ai có năng lực kể chuyện xuất sắc nhất. Những kẻ từng dùi mính kinh sử hay học thức uyên bác đều bị loại trừ, bởi Đức Ông Thái tử không cho phép học thuật can thiệp vào, vì sợ rằng những thứ hoa hòe hoa sói của văn chương sẽ làm tổn hại đến tính chân thực của câu chuyện. Thế nhưng, những chính sự trọng đại mà Quốc vương đang nhúng tay vào, hiệp ước hòa bình giữa ngài với Quốc vương Anh quốc, sự lâm bồn của Thái tử phi cùng vô số vấn đề khác đủ sức chiếm trọn tâm trí triều đình đã khiến dự án ấy bị lãng quên hoàn toàn.”
“Tuy nhiên, nhờ vào khoảng thời gian rảnh rỗi vô bờ bến hiện tại của chúng ta, công việc ấy hoàn toàn có thể hoàn thành trong vòng mười ngày, trong lúc chúng ta chờ đợi cây cầu được xây xong. Nếu quý vị thấy thích thú, mỗi ngày từ ngọ cho đến bốn giờ chiều, chúng ta có thể đến khu thảo nguyên xanh mát bên bờ sông Gave kia. Những tán cây ở đó xum xuếm đến mức ánh mặt trời chẳng thể xuyên qua lớp bóng râm hay biến bầu không khí mát rượi thành oi bức. Ngồi đó trong sự thoải mái thư thái, mỗi người chúng ta sẽ kể một câu chuyện về những gì bản thân từng chứng kiến hoặc được nghe kể lại bởi một người đáng tin cậy. Khi kết thúc mười ngày, chúng ta sẽ hoàn thành trọn vẹn một trăm câu chuyện, và nếu Thượng Đế định đoạt để công trình của chúng ta được nhìn nhận xứng đáng trong mắt các vị vương tôn công chúa mà tôi vừa nhắc đến, chúng ta sẽ dâng tặng nó cho họ khi trở về sau chuyến hành trình này, thay cho những bức tượng thánh hay chuỗi hạt mân côi, với niềm tin chắc rằng họ sẽ xem đây là món quà đẹp lòng hơn cả. Dù vậy, nếu có ai đó nghĩ ra một kế hoạch thú vị hơn ý của tôi, tôi xin sẵn sàng tuân theo.”
Toàn thể mọi người đều đồng thanh đáp rằng chẳng thể đưa ra ý kiến nào tuyệt vời hơn thế, và họ đầy háo hức chờ đợi ánh bình minh ngày mai để bắt đầu.
Thế là họ trải qua ngày hôm ấy trong niềm hân hoan tột độ, cùng nhau ôn lại những chuyện từng chứng kiến trong đời. Ngay khi buổi sáng vừa ló dạng, họ tề tựu tại căn phòng của phu nhân Oisille và tìm thấy bà đang chìm đắm trong những lời cầu nguyện. Họ thành kính lắng nghe bà đọc sách suốt một giờ liền, trang nghiêm dự thánh lễ, rồi sau đó dùng bữa trưa vào lúc mười giờ.
Sau bữa ăn, mỗi người lui về căn phòng riêng để giải quyết những công việc cá nhân. Đúng như kế hoạch đã định, vào đúng ngọ, họ không quên tề tựu tại khu thảo nguyên — nơi vốn sở hữu vẻ đẹp thanh bình đến mức cần phải có ngòi bút của một Boccaccio mới mô tả lại được trọn vẹn, chỉ có thể nói rằng chưa từng có chốn nào tươi đẹp hơn thế.
Khi tất cả đã an tọa trên thảm cỏ xanh mướt, mềm mại đến độ chẳng cần đến đệm lót hay thảm trải, Simontault cất tiếng mở đầu:
“Ai trong chúng ta sẽ là người tiên phong đây?”
“Vì anh là kẻ lên tiếng trước tiên,” Hircan đáp lời, “thật hợp lẽ khi anh nắm quyền điều khiển chúng ta; bởi trong trò chơi này, tất cả chúng ta đều bình đẳng.”
“Ước gì trước Chúa,” Simontault lẩm bẩm, “tôi chẳng gặp phải vận mệnh nào tồi tệ hơn trong thế giới này ngoài việc được làm chủ toàn bộ hội đồng có mặt ở đây.”
Nghe đến đây, Parlamente — người thừa hiểu ngụ ý đằng sau câu nói ấy — liền húng hắng ho. Nhờ thế, Hircan chẳng mảy may nhận ra sắc đỏ đang bừng lên trên đôi gò má nàng, mà chỉ giục Simontault hãy bắt đầu câu chuyện của mình, và chàng ta đã mở lời ngay sau đó.

