Bằng sự ranh mãnh và khéo léo của một thương gia, một bà cụ đã bị qua mặt và danh tiết của cô con gái được bảo toàn.
Tại thành phố Paris, có một thương gia đem lòng yêu một thiếu nữ sống gần nhà, hay nói cho đúng hơn, nàng yêu chàng còn nhiều hơn chàng yêu nàng. Bởi những biểu hiện yêu thương và tận tụy mà chàng dành cho nàng thực chất chỉ để che đậy một niềm đam mê cao cả và thanh tao hơn. Dẫu vậy, nàng vẫn để bản thân bị phỉnh gạt và đem lòng yêu chàng sâu sắc đến mức hoàn toàn quên mất cách từ chối.
Sau khi vị thương gia tốn bao công sức để tìm đến những nơi có thể ngắm nhìn nàng, cuối cùng chàng đã khiến nàng phải tuân lệnh đến bất cứ nơi nào chàng muốn. Mẹ nàng phát hiện ra chuyện này; vốn là một người phụ nữ vô cùng đoan chính, bà cấm tiệt con gái không được phép trò chuyện với thương gia nữa, nếu không sẽ bị tống vào tu viện. Thế nhưng cô gái, với tình yêu dành cho thương gia còn lớn hơn cả nỗi sợ người mẹ, lại càng quấn quýt lấy chàng hơn trước.
Vào một ngày nọ, khi nàng đang ở một mình trong căn phòng nhỏ, vị thương gia liền bước vào. Thấy đây là cơ hội thuận tiện, chàng bèn nhỏ to trò chuyện với nàng một cách kín đáo nhất có thể. Nhưng một cô hầu gái trông thấy chàng bén mảng vào đó liền chạy đi mách mẹ nàng; người mẹ đùng đùng nổi giận chạy đến nơi. Khi nghe tiếng mẹ bước tới, cô gái vừa khóc vừa bảo thương gia rằng: —“Ôi chao! Anh yêu ơi, mối tình em dành cho anh giờ đây sẽ phải trả giá đắt. Mẹ em đến kìa, bà sẽ biết chắc chắn những điều mà bấy lâu nay bà luôn hằng lo sợ và nghi ngờ.”
Vị thương gia chẳng hề nao núng trước sự cố này, liền rời khỏi chỗ cô gái và bước ra đón lấy người mẹ. Dang rộng hai tay, chàng ôm chầm lấy bà bằng tất cả sức lực, rồi với cùng một ngọn lửa nhiệt thành từng dùng để tiếp đón cô con gái, chàng vật ngửa tội nghiệp bà cụ xuống một chiếc giường nhỏ. Quá bàng hoàng trước cách đối xử ấy, bà chẳng thốt lên được lời nào ngoài câu: —“Anh muốn gì thế? Anh điên à?”
Mặc dù vậy, chàng vẫn không ngừng tấn công bà nồng nhiệt cứ như thể bà là thiếu nữ xinh đẹp nhất trên đời; và nếu bà không cào cấu la hét thật to để đám gia nhân nam nữ chạy đến cứu giá, thì có lẽ bà đã bước chung con đường mà bà vốn hằng lo sợ cô con gái mình đang dấn thân vào.
Dù sao đi nữa, lũ gia nhân cũng đã dùng hết sức lực lôi tội nghiệp bà cụ ra khỏi vòng tay của vị thương gia, và cho đến cuối cùng bà vẫn chẳng thể hiểu nổi vì sao chàng lại cư xử với mình như vậy. Trong khi đó, cô con gái đã kịp trốn sang một ngôi nhà bên cạnh, nơi đang diễn ra lễ cưới. Kể từ dạo ấy, nàng và vị thương gia vẫn thường xuyên cùng nhau cười cợt sự khờ khạo của bà cụ — người mà mãi mãi chẳng hề hay biết gì.
—“Qua câu chuyện này, thưa các quý bà, hẳn các vị có thể thấy bằng sự tinh tế của một người đàn ông, một bà cụ đã bị qua mặt và danh tiết của một thiếu nữ đã được cứu nguy ra sao. Bất cứ ai biết rõ tên tuổi, hoặc từng tận mắt chứng kiến khuôn mặt của vị thương gia cùng vẻ bàng hoàng tột độ của bà cụ, chắc chắn sẽ phải có một trái tim vô cùng trắc ẩn mới nhịn được cười. Đối với tôi, chỉ cần chứng minh qua câu chuyện này rằng trí thông minh của đàn ông vốn dĩ nhanh nhạy và bén bén chẳng kém gì phụ nữ trong lúc nguy cấp, đồng thời cũng để cho các quý bà thấy rằng các vị chẳng cần phải e sợ khi rơi vào tay đàn ông. Nếu trí khôn của các vị có lúc lỡ lầm, các vị sẽ thấy trí khôn của họ luôn sẵn sàng che chở cho danh dự của mình.”
—“Thực lòng mà nói, Hircan,” Longarine lên tiếng, —“tôi thừa nhận câu chuyện này vô cùng thú vị và trí thông minh trong đó thật đáng nể, nhưng đây không phải là tấm gương để các thiếu nữ noi theo. Tôi sẵn lòng tin rằng có vài kẻ mà anh rất muốn họ phải tán thành nó, thế nhưng anh lại chẳng dại dột gì mà mong vợ mình, hay người mà danh dự được anh đặt lên trên cả khoái lạc, lại đi chơi một vò trò hiểm hò như thế. Tôi tin rằng chẳng có ai canh chừng họ cẩn mật hơn hay sẵn sàng bảo vệ họ nhanh chóng hơn anh đâu.”
1 M. Frank, dựa trên quan điểm chung rằng Hircan chính là Vua Henry xứ Navarre, cho rằng đây là một ẩn ý nhắm đến một trong các người chị em của Nhà vua — Ann, người kết hôn với Bá tước xứ Estrac, hoặc Isabel, người kết hôn với M. de Rohan — nhưng khả năng cao nhân vật được nhắc đến chính là con gái của Henry, Jane d’Albret. —Chú thích của Biên tập viên
—“Nhân danh lương tâm của ta,” Hircan đáp, —“nếu người mà cô vừa nhắc tới đã làm một chuyện như thế, và ta hoàn toàn không hay biết gì, thì ta cũng chẳng vì thế mà đánh giá thấp nàng. Biết đâu chừng, có kẻ nào đó cũng từng chơi gí ta một vò tương tự; thế nhưng vì chẳng hay biết gì nên ta nào bận tâm.”
Nghe vậy, Parlamente không kìm được mà thốt lên rằng: —“Một kẻ gian ác thì không thể nào thoát khỏi sự đa nghi; hạnh phúc thay cho những ai không tạo ra bất kỳ cớ gì để người ta phải nghi ngờ.”
—“Tôi chưa từng thấy đám cháy lớn nào mà lại không có khói,” Longarine nói, —“nhưng tôi lại thường xuyên nhìn thấy khói bốc lên ở những nơi chẳng hề có ngọn lửa nào cả. Kẻ gian ác thường hay hoài nghi ngay cả khi chẳng có điều gì mờ ám xảy ra, cũng hệt như khi có vậy.”
—“Quả thực vậy, Longarine,” Hircan liền đáp lời, —“cô vừa nói những lời vô cùng xác đáng để bênh vực cho danh dự của những người phụ nữ bị nghi oan, thế nên tôi xin nhường quyền kể câu chuyện thứ tám cho cô. Tuy nhiên, tôi hy vọng cô sẽ không làm chúng ta phải rơi lệ như cách Madame Oisille đã làm bằng việc ca ngợi thái quá những người phụ nữ đức hạnh.”
Nghe đến đây, Longarine bật cười sảng khoái và bắt đầu câu chuyện của mình: —“Các vị muốn tôi phải làm cho mọi người cười, đó vốn là thói quen của tôi, nhưng lần này sẽ không phải là cười trên sự bất hạnh của phụ nữ đâu. Tuy nhiên, tôi sẽ cho các vị thấy việc qua mặt họ dễ dàng đến nhường nào khi họ mang tâm địa ghen tuông và cứ ngỡ rằng mình đủ khôn ngoan để lừa gạt các đức lang quân.”
