Văn Hóa Giao Tiếp Ứng Xử - Biết Co Biết Duỗi

Lượt đọc: 1480 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
103
Quân Tử Dùng Mồm Miệng Chứ Không Dùng Tay Chân

❊ ❊ ❊

Dùng lý để thuyết phục người, trước co sau duỗi, giữ hai đầu nhưng dùng ở giữa - chính là nghệ thuật xử thế biết co biết duỗi.

Có một người nước ngoài từ phương Tây đến Trung Quốc, ông ta nhìn thấy một cảnh tượng khiến ông ta vô cùng ngạc nhiên, băn khoăn không hiểu. Một hôm, ông ta thấy có hai người Trung Quốc đang cãi nhau trên đường, mức độ kịch liệt của cuộc cãi nhau đó nếu ở các nước phương tây thì sớm đã đánh nhau đến sứt đầu chảy máu rồi, nhưng hai người Trung Quốc này mặc dù cãi nhau đến sùi bọt mép, nổi gân cổ, mắt long sòng sọc, mà vẫn cố gắng kiềm chế đôi tay mình không chạm vào người đối phương. Hai người Trung Quốc ấy cứ tiếp tục “đấu” như vậy cho tới khi mặt trời lặn. Ông ta cảm thấy rất băn khoăn khó hiểu. Thế là bèn đi thu thập các tài liệu có liên quan nghệ thuật xử thế của người Trung Quốc để học hỏi.

Người nước ngoài này sau đó đã nói một câu rất hay: “Nếu có một người nào tự xưng là hiểu biết Trung Quốc thì đó chính là biểu hiện người đó không hề hiểu gì về Trung Quốc”. Muốn hiểu Trung Quốc tốt nhất trước hết hãy học làm một người Trung Quốc. Cái gọi là người Trung Quốc chính là cố gắng đối xử với người khác bằng nghệ thuật xử thế của Trung Quốc. Ở điểm này, chúng ta nên phân biệt rõ sự khác nhau giữa “là” và “làm”, là một người Trung Quốc, không nhất định có thể làm một người Trung Quốc. Bởi thế, người Trung Quốc từ xưa đến nay đều nhấn mạnh việc “làm người”. Rất nhiều người nước ngoài sở dĩ khó hiểu được người Trung Quốc là do sự khác biệt về văn hóa giữa hai bên, đồng thời cũng do họ không được học làm người Trung Quốc trong môi trường Trung Quốc như những người Trung Quốc. Người Trung Quốc có thái độ bao dung đối với vạn vật, thái độ này có thể khái quát bằng hai chữ “hòa hợp”. “Hòa” tức là điều hòa, cổ nhân nói: “Dĩ tha bình tha vi chi hòa”, có nghĩa là “điều hòa, thống nhất hai loại sự vật khác nhau nói trên thì gọi là hòa”, cũng chính là “Cương nhu (rắn mềm) phát tán, biến động tương hòa”. “Hợp” tức là hợp nhất, ví dụ như “thiên nhân hợp nhất” (người và trời hòa làm một). Hòa hợp chính là điều hòa, hợp nhất tất cả các mặt đối lập trong cõi đất trời như trời và người, người và người, người và vật, người và thú, dài và ngắn, chậm và nhanh, mừng và giận, buồn và vui... thành một chỉnh thể hữu cơ, khiến nó tương phụ tương thành, tương sinh tương trưởng (cùng trợ giúp, cùng sinh ra, cùng phát triển). Lấy gia đình Trung Quốc làm ví dụ, các thành viên khác nhau trong gia đình với sự khác biệt về thứ tự giữa người trên người dưới, đều hòa hợp thành một chỉnh thể “hoàn mỹ”, vừa thống nhất vừa đối lập một cách hài hòa. Khổng Tử viết: “Lễ chi dụng, hòa vi quý” (dùng lễ thì hòa hợp là điều quý nhất), có nghĩa là điều hòa, cân bằng mối quan hệ giữa người với người, điều hòa những mâu thuẫn trong cuộc sống, đây là nguyên tắc sống của người Trung Quốc. Quan niệm đó chính là “trì trung” (giữ lấy sự trung hòa) trong khi làm người của người Trung Quốc. Đối đãi với người khác phải giữ được sự trung hòa, hành sự cũng phải giữ lấy sự trung hòa, ấy chính là nghệ thuật xử thế của người Trung Quốc. Thực ra muốn hiểu được người Trung Quốc cũng không khó lắm, chỉ cần ghi nhớ bốn chữ “năng khuất năng thân” (biết co biết duỗi), đồng thời dùng nó để kiểm chứng cuộc sống của người Trung Quốc, nhất định sẽ phát hiện ra người Trung Quốc vốn cũng đơn giản và dễ hiểu.

Quả vậy, khi người Trung Quốc xử thế, không ai không coi bốn chữ “năng khuất năng thân” là liều thuốc linh đơn thần kỳ trị bách bệnh, bất luận là gặp tình thế nào, ở vào hoàn cảnh nào, đều chỉ đem nó ra mà “dĩ bất biến ứng vạn biến” (lấy cái bất biến ứng phó với vạn biến). Khuất phục đối phương, lại không thể bị đối phương khuất phục, điều hòa mâu thuẫn giữa chủ thể và khách thể, ngoài dùng nghệ thuật “co duỗi” ra, người Trung Quốc dường như không có cách lựa chọn nào khác. Trí tuệ suy nghĩ về “co duỗi” tuy đã sớm thấy từ thời Thuấn Vũ, nhưng người thực sự coi nó là nghệ thuật sống cao nhất, đem nó phổ biến khắp nhân dân Trung Quốc chính là Khổng Tử. Khổng Tử vào 2500 năm trước khi phương tiện thông tin còn chưa phát triển, thường tuyên truyền với mọi người: “Trung dung chi vi đạo dã, kỳ chí kỷ hồ!” (Đạo Trung dung thật cao diệu thay!) “Trung dung” được nhà nho đời Tống là Trình Tử giải thích là: “Bất thiên chi vị trung, bất di chi vị nhi” (ở vào vị trí không thiên lệch). “Trung” chính là chính đạo trong thiên hạ, “dung” chính là định lý trong thiên hạ. Người hiện đại giải thích: “trung” chính là không nghiêm, “dung” là bình thường phổ thông, giống như người chơi cờ vây đi quân cờ không nhanh, không chậm, bình thường và phổ thông thường là kết quả của việc duy trì sự trung hòa, cũng giống như đồ thị phân bố trong số học, càng ở khu giữa thì tỉ lệ càng lớn, sự việc sẽ càng bình thường. Cách xử thế giữ ở mức trung hòa, thông tục chính là sự hài hòa. Con người thiên về hai cực thì khó tránh khỏi những thăng trầm bất thường.

NGỌC ANH dịch
Nguồn: TVE-4U
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 19 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.