Văn Hóa Giao Tiếp Ứng Xử - Biết Co Biết Duỗi

Lượt đọc: 1480 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
126
Thường Nở Nụ Cười Thì Trời Đất Rộng

❊ ❊ ❊

Người biết đủ thì tấm lòng thanh thản.

Biết đủ thì sẽ không gặp phải bị sỉ nhục, biết thích ứng thì có thể dùng mà không gặp phải cảnh nguy khốn, mới có thể được lâu dài.

Chúng ta thường thấy rất nhiều người Trung Quốc cuộc sống gian khổ khác thường vẫn luôn nở nụ cười, còn trong các tình huống bình thường thì càng gian khổ càng cảm thấy biết đủ. Thái độ sống này thường làm người nước ngoài cảm thấy kỳ lạ, rất dễ nhầm là do tính tình của người Trung Quốc. Kỳ thực ra sự biết đủ của người Trung Quốc cũng là một nghệ thuật xử thế, nửa nhỏ của nó xuất phát từ chỗ không biết làm sao, nửa lớn lại bắt nguồn từ sự đầy đủ phong phú của thế giới tinh thần nội tại và ứng phó thoải mái, thuần thục đối với cuộc sống và chuyện đời. Người Trung Quốc hiểu rằng biết đủ hoặc không biết đủ đều không phải là mục đích của cuộc sống. Mục đích của cuộc sống là tìm kiếm thú vui, biết đủ nếu có thể thường vui vẻ thì không ngại biết đủ. Biết đủ là sự chấp nhận một cách vui vẻ thực hiện cuộc sống. Khi một người không có cách nào thay đổi hoàn cảnh cuộc sống thì ngoài việc vui vẻ chấp nhận thì còn có thể có sự lựa chọn nào hay hơn chăng? Người Trung Quốc duy chỉ có cách nghĩ này, do vậy trong cảnh suy sụp tự nhiên vẫn có thể vui vẻ nô đùa, dù trong nghịch cảnh vẫn có thể không hề mệt mỏi. Mọi người thường là không biết làm sao được, có lúc bị bức bách đặt mình vào cuộc sống mà mình rất không muốn, thậm chí đến bước vạn điều đều chán chường, nhưng một khi người đó có thể nghĩ rằng đêm tối của mình vẫn có may mắn, vẫn có cuộc đời đáng yêu, thì lại biết đủ mà cười lên. “Sống giữa trăng sáng ở ngũ hồ, không sợ không có chỗ buông câu; sống giữa núi rừng, không sợ không có củi đốt”. Khổng Tử đi chơi Thái Sơn, gặp một người không biết là người nơi nào chạy theo hươu nai, đánh đàn và hát. Khổng Tử thấy vậy liền hỏi: “Tiên sinh vui gì vậy”. Đáp rằng: “Trời sinh vạn vật, người là quý, ta được làm người là một cái vui vậy; nam nữ có sự phân biệt, nam là bậc tôn quý, ta được là nam, vậy là cái vui thứ hai; có người sinh ra mà không thấy nhật nguyệt, không qua nổi tuổi nhỏ, ta năm nay đã bảy mươi tuổi rồi, là cái vui thứ ba; nghèo là cái thường ở trên đời, chết là cái kết thúc của đời người. Sống thường để đợi chết, cớ sao lại không vui?” Biết đủ là sự chọn lựa tất nhiên sau khi lý giải sâu sắc chân tướng cuộc sống.

Dục vọng của con người là vĩnh viễn không có điểm dừng. Tục ngữ nói: “Mãnh thú dễ dẹp, lòng người khó giáng, sông suối dễ thêm, lòng người khó đầy”. Nhưng sự đáp ứng mà cuộc sống cung cấp cho dục vọng là có hạn. Trong hiện thực cuộc sống con người, chữ “đủ” là tương đối, là tạm thời, còn “không đủ” mới là tuyệt đối, vĩnh hằng. Ví dụ, một người lúc nào cũng đuổi theo mục tiêu “đủ” thì kết quả mà người đó đạt được sẽ vĩnh viễn không đủ, nếu một người lấy “không đủ” để lý giải và chấp nhận sự thực cuộc sống thì cảm giác về cuộc sống của người này ngược lại lúc nào cũng là đủ. Nghệ thuật xử thế của người Trung Quốc chính là biểu hiện ở sự điều hòa cân bằng giữa đủ và không đủ. Biết “không đủ” cho nên biết “đủ”, không biết “không đủ”, do vậy không biết “đủ”, “không đủ” có thể biết là “đủ”, không biết “đủ” thì lúc nào cũng là “không đủ”. Do vậy có thể thấy biết đủ chính là người tự giác điều hòa quá trình quan hệ giữa hai thứ dục vọng vô hại của lòng mình và điều kiện có hạn của thực tế. Dùng cái gì để điều hòa? Dùng “biết” để điều hòa. Đủ hay không đủ là tính vật, còn biết hay không biết lại là tính người. Dùng tính người để chế ngự tính vật là biết đủ, tính vật kéo tính người chính là không biết đủ. Đủ hay không đủ tại vật, sức người không thể cố gắng. Biết hay không biết tại bản thân, giàu nghèo không thể điều khiển. Một người cảm thấy không biết đủ với mọi sự là một việc vô cùng dễ dàng, không cần bất kỳ công sức nào về mặt chủ quan, bởi vì không biết đủ là đặc trưng duy nhất của dục vọng con người. Do vậy, không biết đủ là điều kiện vốn tự nhiên, thuận tình, giống như người kỵ mã tin ngựa ra roi không phí sức. Biết đủ, ngược lại là tự giác, ngoan cường, kiên nghị, cố mà làm. Khi bạn đi bộ trên phố, thấy một chiếc xe con đẹp lướt qua mình, khi bạn lên tầng, nhìn qua cửa sổ thấy ánh điện nhấp nháy của những tòa nhà cao chọc trời thì sự không biết đủ do hâm mộ, đố kị bắt đầu dâng lên, không cần phí sức thổi tro cũng bùng thành lửa. Nhưng muốn thoát ra khỏi sự trói buộc tình cảm này thì đêm nay bạn phải ngủ ngon như khi biết đủ, buổi sáng hôm sau cũng vẫn biết đủ như trước kia chen chúc trong dòng xe cộ đi làm, đây là việc không hề dễ dàng gì.

Biết đủ là một cách thích ứng của con người đối với môi trường sống. Người Trung Quốc giỏi về thích ứng với môi trường, do vậy trong những điều kiện tương đồng, quả thực người Trung Quốc dễ thỏa mãn hơn người phương Tây. Đó không phải là trời sinh cho người Trung Quốc biết đủ mà là hoàn cảnh sống của người Trung Quốc đã như vậy. So sánh giữa một người ở nông thôn và một người ở thành thị thì chúng ta thường sẽ cảm thấy người nông thôn rất biết đủ. Người thành phố mặc âu phục, ở trong các tòa nhà cao to, vẫn không hết oán trách; còn người ở nông thôn chỉ cần có cơm nhạt, trà thô để đầy bụng, căn nhà đơn giản để có thể sống, như vậy đã vừa lòng lắm rồi. Nếu vì vậy mà người thành phố cảm thấy không đáng làm người nông thôn, đồng thời tự cho là mình cao hơn một bậc thì sẽ làm cho người ta cảm thấy rất đáng buồn cười. Ngư ợc lại, người thành phố như vậy so sánh mình với người nước ngoài có sự hưởng thụ vật chất cao hơn thì tất nhiên sẽ sinh ra sự tự ti mà không đủ khác. Nhiệm vụ chủ yếu của việc làm người là tìm kiếm hạnh phúc và vui vẻ trong bản thân cuộc sống, chứ không phải là đi so sánh cuộc sống này rốt cuộc là “ổ nghèo hèn” hay “chỗ phú quý”. Cái gọi là “ổ nghèo hèn” và “chỗ phú quý” không gì khác là lời so sánh về điều kiện cuộc sống vật chất. Kỳ thực ra, vui vẻ chủ yếu vẫn là một sự đầy đủ về tinh thần. Tiền Chung Thư nói: “Tất cả sự hưởng thụ vui vẻ đều thuộc về tinh thần. Thuật luyện kim của tinh thần có thể biến xương thịt đau khổ thành nguyên liệu của sự vui vẻ”. Do vậy trong “ổ nghèo hèn” cũng có sự giàu có về tinh thần, trong “chỗ phú quý” cũng như vậy, không thiếu sự nghèo nàn về tinh thần. Người Trung Quốc hài lòng với sự vật vốn có, nó làm họ có thể phát hiện và lợi dụng tốt hơn tất cả niềm vui xung quanh cuộc sống phong phú. Do vậy, ở Trung Quốc, rất khó tìm thấy những đồ được coi là hoàn toàn vô dụng. Giống như sự tổng kết của học giả Lâm Ngữ Đường: “Hạ quyết tâm cố gắng lấy được càng nhiều càng tốt từ trong cuộc sống, đồng thời có khát vọng hưởng thụ tất cả, vạn nhất nếu không được thì cũng không tiếc. Đây chính là sự thiên tài và huyền bí “biết đủ thường vui” của người Trung Quốc”.

“Biết đủ” nói thì dễ nhưng làm thì khó. Bởi vì “biết đủ” khó, do vậy sự “biết đủ thường vui” của người Trung Quốc mới được gọi là một nghệ thuật. Bản thân bất kỳ sự việc nào cũng không thể nói là đủ hay không đủ. Đủ và không đủ đều là kết quả so sánh. Nói đến so sánh thì hầu như ai là người Trung Quốc đều nói một câu là “so với trên thì không đủ, so với dưới thì có dư” (trông lên thì chẳng bằng ai, trông xuống chẳng ai bằng mình). Cuộc sống có thể có bốn loại phương pháp so sánh, trong đó “so trên”, “so dưới” là hai trong số đó, “so với mình” tức là đem mình so với mình cũng là một cách. Còn có một cách nữa chính là “so sánh của không so sánh”, không so sánh với bất kỳ vật gì, cũng có thể tính là một loại “so sánh”. Bốn loại so sánh này sẽ tương ứng sinh ra bốn mức độ biết đủ. Phân loại như sau: “So với trên” tự nhiên là không đủ. Điều này dường như không phải nói nhiều. Mọi người chúng ta đều đã nếm qua vị đắng chát này. “So với dưới” đương nhiên là có dư, đây là nghệ thuật biết đủ mọi người thường dùng. Tuy rất đơn giản nhưng khi vận dụng trong cuộc sống hầu như rất linh nghiệm. Trước đây có một người không cẩn thận làm mất đi đôi giày mới mua, vì vậy anh ta ngồi buồn rầu một mình trong nhà, chẳng thiết cơm nước, khó chịu như vậy vài ngày. Một hôm, anh ta lấy lại tinh thần, đi phố dạo chơi, vô ý nhìn thấy một người què chỉ có một chân, chống gậy, đang rất vui mừng nói chuyện với mọi người. Lúc đó, anh ta bỗng nhiên tỉnh ngộ: “Người trên thế giới này mất đi một chân mà vẫn có thể vui vẻ như vậy, ta mất đi một đôi giày thì đã thấm vào đâu?” Nghĩ đến đây, đầu óc bỗng giác ngộ sáng láng, những buồn rầu tích lũy mấy ngày qua tan đi như mây khói.

NGỌC ANH dịch
Nguồn: TVE-4U
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 19 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.