Duỗi nhưng cũng phải biết dừng.
Trí tuệ của con người càng tinh nhanh thì nhận thức của con người càng thấu suốt. Trong hiện thực, bất luận là đau khổ hay vui vẻ, sợ hãi hay hy vọng, lại càng có cảm thụ sâu sắc. Con người không chỉ có ước vọng mưu sinh mà còn có lý tưởng theo đuổi cuộc sống hạnh phúc, nếu lý tưởng đó không thể thực hiện được thì tất nhiên sẽ rất đau khổ. Nhân loại càng tiến bộ thì ước muốn lại càng cao, là quân tử tất nhiên phải lấy thái độ hài hòa để sống cuộc sống chân thực, phát huy truyền thống tốt đẹp của người Trung Quốc; là tiểu nhân thì lấy hành vi giả dối, bất nghĩa để che đậy sự vô sỉ (không biết xấu hổ) của mình. Đời người ngắn ngủi, họa phúc khó lường, nên bồi dưỡng sức sống mạnh mẽ, tinh thần tráng kiện.
Làm người không những phải nhận thức được hoàn cảnh, con người mà còn phải thông suốt những việc về người, về trời thì mới có thể hiểu được mà thích ứng với cuộc sống. Con người không giống với các động vật khác, chính là bởi có lòng tự tôn, có lý tính, có trí tuệ, có ước vọng và có tình cảm. Cũng vì trời ban cho con người những năng lực đó nên con người phải tận dụng những thứ trời cho, cố gắng sáng tạo và mưu cầu hạnh phúc.
Xã hội cũ có không ít những người con gái sống trong chốn phong trần mà nhân phẩm và ý chí của họ thì không một người con gái bình thường mà có thể sánh kịp.
Bên ngoài thành Dương Châu có Tào gia trang, bên trong gia trang có Tào viên ngoại là một người rất giàu, về già sinh được một người con trai tên là Tào Khả Thành. Khả Thành rất xuất chúng, mọi việc đều lanh lợi nhưng lớn lên chẳng chịu học hành, lại không biết lo liệu việc nhà, hàng ngày chỉ đi chơi, vui đùa, uống rượu nghe hát, tiêu tiền như rác. Tào viên ngoại ngăn cấm không được đành không cho con trai tiền, anh ta liền giấu cha cầm cố ruộng đất lấy tiền chơi bời.
Trong vùng có một kĩ nữ nổi tiếng tên là Triệu Xuân Nhi, xinh đẹp tuyệt trần, thường chỉ tiếp những người giàu có, quyền lực. Tào Khả Thành vừa nhìn thấy liền yêu cô ta ngay, cả tháng trời tiêu bao nhiêu tiền để vui thú và muốn lấy cô ta làm vợ, nhưng Tào viên ngoại không đồng ý. Tào Khả Thành liền lấy trộm của cha mình năm trăm lạng bạc chuộc Triệu Xuân Nhi ra. Trong lúc lâm chung, Tào viên ngoại nói với vợ chồng Khả Thành rằng trong tường nhà có một trăm vật báu, tổng cộng là năm nghìn lạng, sau khi chôn cất Tào viên ngoại, đập tường ra thì thấy chỉ có một vật báu thật. Hóa ra số còn lại đã bị Khả Thành dùng đồ giả đánh tráo lấy đi tiêu hết rồi, các chủ nợ kéo đến tính sổ đòi lấy ruộng đất. Giằng co một hồi, người vợ tức mà chết, gia sản chẳng còn gì, đành phải dọn tới túp lều cỏ bên cạnh nghĩa địa để sống.
Triệu Xuân Nhi nghe nói sản nghiệp nhà Khả Thành không còn gì nữa, bèn đến bên nghĩa địa xem và thông cảm với sự thảm hại của anh ta. Mấy lần liền đến mời Khả Thành, Khả Thành đành phải ngậm tủi mà đi, Xuân Nhi vừa nhìn thấy đã ôm chầm khóc to: “Chàng chuộc thiếp ra thì chúng ta đã là vợ chồng rồi, thiếp để dành được một ít tiền, có thể giúp chàng, có việc gì chàng cứ tới tìm thiếp”. Triệu Xuân Nhi đưa cho anh ta trăm lạng, Khả Thành cầm tiền rồi quen thói cùng đám bạn lang sói ăn uống chơi bời, Xuân Nhi khuyên nhưng anh ta không nghe. Xuân Nhi thầm nghĩ, anh ta là con nhà giàu có, không chịu được khổ sở, vẫn chưa biết khó khăn nên để anh ta rèn giũa. Sau đó, Khả Thành ăn uống thì có bữa sáng lo bữa tối, bạn bè thường ngày không còn ai giúp đỡ nữa, chỉ có Xuân Nhi cách dăm ba bữa lại đem ít củi gạo đến và nói với anh ta: “Thiếp lúc đầu vốn đã nguyện lấy chàng, lẽ nào lại lừa chàng? Một là do chàng chưa mãn tang, sợ người ta dị nghị. Hai là biết chàng khó khăn, nhân dịp này thiếp cũng ra ngoài kiếm ít gạo tiền làm vốn. Chàng đừng nghe lời tầm bậy của người khác mà làm hỏng tình cảm vợ chồng”. Khả Thành nói: “Người ngoài nói gì thì ta cũng giữ vững ý của ta, nàng không phải nghi ngờ”. Sau ba năm mãn tang, Triệu Xuân Nhi dùng năm mươi lượng bạc mua một ngôi nhà bỏ không trong khu nghĩa địa, chọn ngày lành tới nhà họ Tào hoàn thành hôn sự mà không ai hay biết gì.
Sau hôn sự, Triệu Xuân Nhi và Khả Thành suy nghĩ xem sau này sẽ làm gì để sống. Tào Khả Thành ra ngoài buôn bán, kết quả là vẫn tụ tập với bọn người xấu, tiêu hết tiền lại về đòi Xuân Nhi. Triệu Xuân Nhi bị ép rất ghê, bèn đưa hết tay hòm chìa khóa cho chồng nói: “Những đồ đạc này sớm muộn gì đều là của chàng, bây giờ đưa hết cho chàng, kẻo chàng lại không biết còn gì trong tư phòng không, từ hôm nay trở đi, thiếp sẽ dệt vải để kiếm sống, tự mình nuôi mình. Chàng đừng làm phiền thiếp nữa”. Từ đó Xuân Nhi ăn chay, cả ngày dệt vải để kiếm sống. Khả Thành tuy nhất thời không thoải mái nhưng vui vì trong tay có tiền nên lại ra ngoài chơi bời. Chẳng được bao lâu, ngay cả cơm cũng không có mà ăn. Triệu Xuân Nhi bày cho anh ta vài cách mưu sinh, nói rằng anh ta còn biết chữ, có thể vào trong thôn tìm mấy đứa trẻ mà dậy học; kiếm ít học phí để sống qua ngày. Anh ta liền lợi dụng phần mộ đường làm phòng học, lập nên lớp học.
Cứ như vậy mười lăm năm trôi qua, một hôm Khả Thành vào trong thành, thấy một bạn học đã làm quan nói rằng nếu có bạc có thể vào phủ đút lót, hy vọng được chức quan. Do Khả Thành túi sạch nhẵn như chùi, làm gì cũng không được nên ngồi trên giường khóc. Xuân Nhi bảo anh ta đến bạn hữu vay mượn. Vì anh ta khó khăn nên chẳng ai muốn cho vay cả. Khả Thành không nghĩ được cách gì nên chỉ khóc lóc, nghĩ rằng tiền đồ của mình vậy là hết, chẳng bằng chết đi là hơn, anh ta nghĩ quẩn. Xuân Nhi đã cứu anh ta, rồi nói: “Vật có một sự thay đổi thì con người có nghìn sự đổi thay. Nếu không thay đổi, trừ phi lấy thước mà che mặt lại”. Rồi lại bảo Khả Thành, nếu thực sự chuyên tâm lo việc thì cô có thể nghĩ cách giúp. Thấy Khả Thành thành tâm chuyển tính, Xuân Nhi bèn bảo anh ta cầm chiếc cuốc cuốc bên dưới mảnh đất chỗ đặt khung cửi, bên dưới đất có một chiếc bình sứ, trong đó có một trăm sáu mươi, một trăm bảy mươi lượng bạc, rồi lại bảo anh ta đào bên dưới máy dệt, ở đó lại là một bình sứ to, bên trong có vàng bạc trắng không dưới một nghìn lạng. Hóa ra Triệu Xuân Nhi thấy Khả Thành tiêu tiền như rác bèn gom lại, chôn xuống đất rồi để khung cửi lên, mười lăm năm liền không để lộ gì cả. “Thật là người vợ tốt,” Khả Thành nhìn thấy số tiền này liền khóc, “mười lăm năm trời muốn làm người vợ hiền, cần cù vất vả, áo vải cơm rau, ai ngờ còn giữ một tấm lòng như vậy, đều do Tào Khả Thành ta không tốt, làm cho nàng phải chịu khổ. Hôm nay vợ hiền hãy nhận của ta một lạy”. Nói xong liền quỳ sụp xuống dập đầu. Rồi hai vợ chồng cùng vào kinh thành, đến sử bộ đầu văn thư để hối lộ, được phái đi làm nhị y (chức phó của tri huyện) Đồng An, Phúc Kiến, sau được thăng lên Tuyền Châu phủ. Có vợ giúp anh ta chấp chính nên danh tiếng làm quan vang dậy. Sau lại thăng chức làm thông phán phủ Hồ Châu, Quảng Đông, rồi tiếp là phủ y. Vợ mới khuyên anh ta: “Lúc đầu dạy học trẻ con trong thôn ở mộ đường, cơm không đủ ăn, áo không đủ mặc, hôm nay ba lần nhậm chức quan chăn dắt dân lành, đạt tới quan lục phẩm, đại học sinh đến thế là đủ rồi, người ta thường nói “biết đủ là không nhục”, có ý nói người ta nên có dũng cảm để rút đúng lúc, hãy nghĩ đến kế hoạch về quê dưỡng lão”. Khả Thành gật đầu cho là phải, vì thế giả ốm cáo quan, dân chúng tiếc nuối, hai vợ chồng khăn gói về quê cũng là một vinh quang.
Tào Khả Thành đã thực sự hướng thiện, đều là kết quả sự giúp đỡ của Triệu Xuân Nhi, người đời sau có thơ ca ngợi rằng:
Phá nhà vì khuôn mặt như hoa, lại nhờ vào hồng nhan mà hưng nhà
Hồng nhan như thế xưa nay hiếm, khuyên chồng xin chớ có tham hoa.
Xem ra khi khuyên người khác hướng thiện, tức là có ý không dính dáng đến những nơi trăng gió. Song từ câu chuyện này, chúng ta có thể rút ra một số bài học. Trong chốn phong trần vẫn có những người con gái tài giỏi. Trình độ tư tưởng của họ không hề thấp kém, trong tình yêu cũng có thể thủy chung trước sau như một. Họ tuy rơi vào chốn bụi trần nhưng sự không may này do xã hội tạo nên. Họ vẫn có ý chí kiên cường, muốn tìm một người đáng tin cậy, thoát khỏi bể khổ tức lại làm người hoàn toàn đúng đắn. Người xưa có câu: “Đàn bà có chí thì còn hơn cả nam nhi”. Triệu Xuân Nhi không tham giàu chê nghèo, theo cùng anh ta khi Tào gia lụi bại, điều này bản thân nó có khí chất phong trần nghĩa hiệp. Trong những ngày cùng quẫn, có nhiều lần khuyên chồng hướng thiện. Quả nhiên, dưới sự chỉ dẫn của cô thì chồng đã làm thầy giáo, nhờ sự giúp đỡ của cô mà trở thành vị quan trong sạch, dưới sự khuyên nhủ của cô mà rút lui đúng lúc. Người con gái phong trần này có thể nhận ra được đại cục, nhận ra chốn quan trường đầy gian trá, lừa lọc, không những khuyên chồng làm vị quan tốt mà còn có thể khuyên chồng sớm rời khỏi chốn thị phi này. Phẩm chất đẹp đẽ đó của Triệu Xuân Nhi không chỉ có vậy mà khí chất nghĩa hiệp cũng là một đặc điểm nổi bật của người con gái phong trần này.
Trung Quốc có câu tục ngữ: “Bại tứ hầu đầu kim bất hoán” (kẻ lầm biết quay đầu lại, vàng không biến đổi), ý muốn nói tình cảm, thái độ đối xử vẫn như trước, không phân biệt, không thay đổi, tương đương với câu “Đánh kẻ chạy đi chứ không đánh kẻ chạy lại”. Điều muốn nhấn mạnh là “quay đầu”, con người khó tránh khỏi phạm lỗi lầm, quan trọng là biết “quay đầu”, quyết tâm sửa chữa sai lầm đó. “Quay đầu” có điều kiện chủ quan và cũng có điều kiện khách quan. Triệu Xuân Nhi không đành lòng từ bỏ Tào Khả Thành, đó là nghĩa khí của cô; thà rằng chịu khổ dệt vải là nghĩa hiệp của cô. Tinh thần này đã lặng lẽ phát huy tác dụng, làm biến đổi con người Tào Khả Thành. Tào Khả Thành sau khi bị giày vò, nhận thức rõ bản thân thì cô đã hết sức giúp đỡ, hoàn toàn tin tưởng. Đây không phải là lấy tiền tài để rung động lòng người, mà là sự nghĩa hiệp của cô đã hoàn toàn chiếm được trái tim của anh ta. Khả Thành quỳ xuống dập đầu là kết quả cảm hóa của tấm lòng hiệp nghĩa ở Triệu Xuân Nhi. Nếu chúng ta từ bỏ được những thành kiến cố hữu về xuất thân cao thấp thì chẳng phải có thể có được rất nhiều điều bổ ích từ câu chuyện này không. Sự giúp đỡ và cảm hóa, chỉ dẫn trong cảm hóa giữa vợ chồng đều phải dựa vào nền tảng là nghĩa khí và lòng nghĩa hiệp.
Nếu chúng ta lấy bực dọc của mình để trút lên đầu kẻ khác, bản thân sẽ sớm cảm thấy thoải mái, vui vẻ, nhưng kiểu giận cá chém thớt này lại làm tổn thương người khác, trong quan hệ giữa người với người sẽ tồn tại chất độc, coi nhau như kẻ thù. Nếu con người lấy tình yêu thương để đối xử với người khác thì không những có thể biến hiềm khích thành hòa hợp mà còn có thể giải biến chuyện xấu thành chuyện tốt (nguyên văn: biến mục nát thành thần kỳ).
Nếu một người thực sự nhận ra chân lý thì trong bất kì hoàn cảnh nào đều có thể phân biệt được sự thị phi, sẽ không bị lợi dụng, dụ dỗ mà đánh mất lương tri. Cái gọi là phẩm chất cao đẹp chính là hành động trong sáng theo lương tâm và đạo nghĩa, và kiên trì hướng thiện để làm người xử thế không ham dục vọng, không để cuộc đời mình có vết nhơ.
Muốn có được hạnh phúc của đời người thì phải bồi dưỡng trí tuệ của bản thân, đem hy vọng gửi vào trong công việc, tận tâm tận lực theo đuổi sự hoàn mĩ. Bất kì sự nghiệp vĩ đại thành công nào của nhân loại từ xưa đến nay đều là trả giá trước rồi mới đạt được sự đền đáp xứng đáng. Niềm vui chân chính của con người phải kiếm tìm từ trong cuộc sống tự lập.