Văn Hóa Giao Tiếp Ứng Xử - Biết Co Biết Duỗi

Lượt đọc: 1480 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
129
Quân Tử Phải Phòng Họa Từ Khi Chưa Xẩy Ra

❊ ❊ ❊

Họa phúc chuyển hóa trong khi co duỗi.

Anhxtanh nói: “Khoa học là con dao hai lưỡi”. Đây là một chân lý tuyệt đối. Tất nhiên, khoa học nâng cao chất lượng và hiệu suất cuộc sống, nhưng đồng thời cũng khiến cho hiệu suất của những máy móc giết người cao hơn, làm ô nhiễm môi trường, nguy hại càng lớn hơn. Cái khó làm mọi người tin nhất chính là kết quả của nền khoa học phát triển trong thế kỷ hai mươi, rõ ràng là đặt con người ngày đêm sống trong cảnh chiến tranh hạt nhân và địa cầu bị hủy diệt. Dù là như vậy, vẫn còn rất nhiều người mê tín vào uy lực của khoa học, cho rằng chỉ dựa vào khoa học mới có thể giải quyết tất cả vấn đề của cuộc đời. Lee Joseph, một học giả người Anh, từng bỏ tâm huyết nửa đời người viết nên tác phẩm lớn là “Lịch sử khoa học kỹ thuật Trung Quốc” nói: “Còn có một loại ma túy khác, chúng ta có thể gọi nó là ma túy của khoa học. Không thấy mặt mang tính bi kịch của cuộc sống, không nhận thức được tác dụng của quan niệm thần thánh đối với thế giới, không biết rằng để bảo vệ chính nghĩa, nhân loại đã phải tiến hành đấu tranh, đó chính là sự độc hại của loại ma túy khoa học mà tôi đã nói. Đến nay, tính nguy hại của nó so với thời đại nguyên tử trước đây còn nghiêm trọng hơn nhiều”. Thực tế, không chỉ khoa học là con dao hai lưỡi, mà theo cách nhìn của người Trung Quốc thì vạn sự vạn vật trong thiên hạ đều là con dao hai lưỡi. Mặt chính đương nhiên là sắc bén, mặt kia đồng thời có thể làm bị thương người ta. Xem những vở diễn phúc họa trói quanh, bi hỉ kịch nối tiếp nhau trên thế gian này, một người trưởng thành đã thấy rõ đạo lý trong đó rồi thì được cũng không vui, mất cũng chẳng buồn. Bất kỳ một việc gì đều có hai mặt chính phản, mà bất kỳ lúc nào cũng có thể chuyển hóa lẫn nhau.

Được có ý là chiếm hữu. Nhưng sự chiếm hữu luôn có hai hướng: người chiếm hữu một vật nào đó thì thực ra cũng chính là vật nào đó chiếm hữu được người. Nếu nhìn từ bề mặt thì người dùng nhiều vật tựa hồ rất hạnh phúc, nhưng thực tế nghĩ kỹ một chút thì được càng nhiều, sự trói buộc phải chịu càng nhiều, người nô dịch vật thường bị nô dịch; người sai khiến người khác khó tránh khỏi bị người khác sai khiến. Ngược lại, mất đi sẽ có ý là lại giành được sự tự do tự tại nào đó. Do vậy, mất đi tuy là một sự đau khổ, nhưng trong sự đau khổ cũng bao hàm vài phần nhẹ nhõm, thoải mái. Người đến thế giới này, rồi lại rời bỏ thế giới mà đi. Hãy bình tĩnh nghĩ xem, cái mà đời người được và có đều là sự ký gửi tạm thời của vật bên ngoài. Được thì cố nhiên là vui mừng, nhưng mất đi cũng là vật về chủ cũ, cũng coi như là chưa được. Phàm là những cái mất đi đều là những cái chưa có trước khi được, dù trước đây chưa từng có thì cũng không đặc biệt đau khổ, vậy thì hiện nay hoặc tương lai nó mất đi cũng không cần phải đau thương quá mức.

Trong “Liệt tử. Lục mệnh thiên” có một câu chuyện: Nước Ngụy có người họ Ngô ở cửa Đông, con ông ta chết mà không buồn, láng giềng của ông hỏi: “Con yêu của ông trong thiên hạ không có. Nay con ông chết mà không buồn là cớ làm sao?” Người họ Ngô ở cửa Đông trả lời: “Ta thử không con, khi không con không buồn. Nay con mất, cũng giống như không con, vậy cớ sao phải buồn?” Tuy cách nghĩ này không gần với tình người, nhưng không thiếu sâu sắc. Vật đến như gửi nhờ đây cũng là cách nhìn của Trang Tử: “Sự gửi nhờ, nó đến không thể chống, nó đi không thể dừng”. Nếu một người vì bị mất vật quý gửi nhờ mà không vui thì lúc họ vui vẻ trước đây đều vô ích.

Câu ngụ ngôn đúng đắn “quân tử phòng họa trước khi nó xảy ra”. Một người thông minh thì trước khi sự việc xảy ra phải có sự dự đoán về kết quả của nó. Tuy cuộc sống không nhất định phải thay đổi theo dự đoán - cũng giống như một người dự kiến về cái chết cuối cùng nhưng không cần phải lập tức đi tự sát - nhưng có dự kiến và không dự kiến rốt cuộc là biểu hiện của sự tự giác và không tự giác của cuộc đời. Đây là ý nghĩa của câu “ở yên nhớ lúc nguy”, “được vinh nhớ lúc nhục”, “thân yên lo lúc biến”.

Đầu đời Tống có một danh tướng tên là Quách Tiến. Theo các ghi chép trong lịch sử: Xưa Quách Tiến xây phủ đệ, chỉ vào đám thợ nói với con cháu: “Đây là người xây nhà”, rồi chỉ vào con cháu nói: “Đây là người bán nhà”. Người hiểu biết cho đó là danh ngôn. Lúc xây nhà nghĩ đến kết cục bán nhà, cũng giống như Lỗ Tấn viết lời chúc người vừa sinh con là đứa trẻ này tất sẽ chết. Đương nhiên, Quách Tiến có cách nghĩ như vậy nhưng không phương hại đến việc ông và anh em con cháu vui mừng dọn vào nhà mới, mà chỉ là trong lòng có ý nghĩ: làm người phải sâu sắc hơn, thành thục hơn những người không có ý nghĩ sâu xa. Không phải chỉ một mà có hai.

Đời Trung Đường có vị danh tướng là Quách Tử Nghi cũng có câu chuyện về xây nhà. Quách Tử Nghi bình bọn phản loạn có công, Đại Tông ban cho ông đất ở kinh thành để xây phủ đệ. Phủ đệ chưa thành, Tử Nghi đi xem xét, nói với thợ rằng: “Phải cố gắng làm cho kiên cố”. Thợ đáp rằng: “Nhà tôi ba đời đều làm thợ, đã xây dựng rất nhiều, duy chỉ thấy chủ nhân cũ mới thay nhau chứ chưa thấy nhà bị phá dễ như thay chủ nhân”. Tử Nghi tỉnh ngộ, không nói gì rồi lui. Trong cuộc sống quả thực thường thấy rằng “Nhân diện bất tri hà xử khú, đào hoa y cựu tiếu đông phong” (mặt ngọc nay không biết đã đi đến nơi nào, chỉ có hoa đào vẫn nở như năm ngoái cười với gió Đông). Người đã đi những vật còn lại với bao biến cố, người nay và sau này đến đều cảm khái muốn xem.

Người còn trẻ trung thì hăm hở, phàm làm việc gì cũng phải cân nhắc tính toán, một chút cũng cẩn thận, điều này có nguồn gốc. Tuổi ngày càng lớn thì sự từng trải cũng dần rộng hơn, hiểu lẽ cũng dần đạt, khả năng kiềm chế tình cảm cũng dần sâu hơn. Đối với việc được mất nhận thấy rõ ràng hơn, phàm việc gì cũng phải thuận theo tự nhiên của nó. Thế nào gọi là “thuận theo tự nhiên của nó”? Chính là không cố chấp, không miễn cưỡng, không hẹp hòi, không gàn bướng. Việc đời lành dữ, tình người vui buồn thường có sự xoay vần không ngờ. Mất góc đông, có lẽ sẽ được cây dâu cây du, được đấy nhưng vô ích, ngược lại vứt đi đấy lại có lợi. Người thường có lúc tiến thoái, được mất cả hai cũng khó. Lúc này có thể dùng nghệ thuật xử thế thuận theo tự nhiên của người Trung Quốc.

“Trí thập bất hoặc, đắc thất lưỡng khả, thuận kỳ tự nhiên, bất diệc lạc hồ?” (Bốn mươi tuổi không còn ngờ hoặc, được mất cả hai đều có thể. Thuận theo tự nhiên của nó, chẳng vui lắm sao?).

NGỌC ANH dịch
Nguồn: TVE-4U
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 19 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.