(Trích từ Tạp chí Century, tháng 1, năm 1893.)

Đó là cách mọi người gọi nàng ngay khi vừa nhìn thấy hoặc nghe miêu tả. Tên nàng, bên cạnh các tước hiệu khi chịu phép rửa tội, là Idalie Sainte Foy Mortemart des Islets. Khi nàng bước chân vào xã hội trong thế giới thượng lưu rực rỡ của New Orleans, đó là sự kiện lớn nhất trong mùa, và sau khi nàng đã xuất hiện, bất cứ điều gì nàng làm cũng trở thành sự kiện. Việc nàng có đi hay không đi; những gì nàng nói hoặc không nói; những trang phục nàng mặc hay không mặc—tất cả đều trở thành những vấn đề bàn tán sôi nổi, được nhắc đến nhiều hơn hoặc ngang ngửa với những lời Tổng thống nói hay suy nghĩ của thống đốc. Và vào thời kỳ đó, những năm 50 của thế kỷ 19, New Orleans không phải là một nơi chỉ có một vài tiểu thư thừa gia kế vị như bây giờ, mà người ta có thể tìm thấy các tiểu thư giàu có lúc bấy giờ dễ dàng như tìm thấy các cô đánh máy chữ hiện nay.

Mademoiselle Idalie sinh ra và nhận được nền giáo dục ít ỏi của mình tại đồn điền của gia đình, khu đồn điền Reine Sainte Foy nổi tiếng thuở nào, và chẳng có gì là bí mật khi nói rằng, giống như các vị vua chúa thời cổ đại ở Pháp, thân thế của nàng vượt trội hơn hẳn học thức của nàng.

Reine Sainte Foy là một đồn điền mà sự giàu có và xa hoa thực sự được miêu tả rất chân thực qua những bức tranh đầy nhiệt huyết về đời sống miền nhiệt đới, từng là niềm đam mê của những trí tưởng tượng mang tính nhân đạo, vừa kích động vừa bị kích động bởi những nỗi kinh hoàng của chế độ nô lệ. Mặc dù những bức tranh đó vào thời điểm ấy thường bị cáo buộc là cố tình phóng đại, nhưng giờ đây chúng dường như còn thua xa chứ không hề vượt quá sự thật. Những bức tường nguy nga, những sào đất trồng hoa hồng, những dặm dài vườn cam, những cánh đồng mía bạt ngàn, nhà máy đường khổng lồ—tất cả đều ở đó, cùng với tất cả những thứ khác, cùng với nô lệ, nô lệ và nô lệ ở khắp mọi nơi, cả những ngôi làng gồm toàn nhà ở của người da đen. Và ở đó cũng có, đập vào mắt người bình thường cũng như kẻ mộng mơ rõ rệt nhất—đó là sự thảnh thơi, lười biếng, xa hoa, sự nuông chiều bản thân, vẻ phô trương, kiêu hãnh, ngạo mạn, nói tóm lại là toàn bộ danh mục, là điều kiện tiên quyết về mặt đạo đức theo cách nhìn nhận của một số người, thuộc về những chủ đồn điền giàu có mang dòng máu và gu thẩm mỹ quý tộc.

Những gì Mademoiselle Idalie thích học thì nàng nghiên cứu, còn những gì không thích thì nàng phớt lờ; và nàng tuân theo nguyên tắc đơn giản ấy một cách hoàn toàn tự do trong việc ăn uống, y phục và phong thái nói chung; và dù cho có bất kỳ kỷ luật nào được áp dụng trong đồn điền, dù là trên thực tế hay trong tiểu thuyết, thì chắc chắn một điều rằng chưa từng có một hình phạt nào, dù chỉ là một lời đe dọa, dám chạm đến thân ngọc thể của nàng. Khi vừa tròn mười sáu tuổi, Mademoiselle Idalie quyết định bước chân vào giới thượng lưu.

Xinh đẹp hay không, thật khó mà nói cho chuẩn xác. Gần như là bất khả thi để đánh giá đúng đắn vẻ đẹp của những người giàu có, cực kỳ giàu có. Sự phát triển không bị kìm kẹp, quyền lựa chọn phụ kiện vô hạn, sự tự tin, lòng tự tôn, sự chắc chắn trong biểu cảm, sự giản dị trong mục đích, sự dễ dàng trong phong thái—tất cả những điều này tạo nên một ấn tượng chung về sắc đẹp mà người ta thực sự không thể vượt qua để mà đo đạc chiều dài của chiếc mũi hay độ lấp lánh của đôi mắt. Chỉ có thể khẳng định điều này: không có điểm nào trên cơ thể nàng mâu thuẫn với giả định về nhan sắc của bản thân nàng, hay sự công nhận từ phía người khác. Nàng rất cao và rất gầy với cái đầu nhỏ, chiếc cổ dài, đôi mắt đen và mái tóc đen thẳng dày dặn—mái tóc mà người thợ làm tóc cho nàng xứng đáng nhận được nhiều lời khen hơn chính bản thân nàng—tất nhiên là hàm răng đẹp và một cái miệng mà ngay cả khi đang cầu nguyện cũng chỉ thốt ra những mệnh lệnh; đó là tất cả những gì nàng có en fait d’ornements (về mặt trang sức), như cách gọi của các thợ may thời trang. Có thể nói thêm rằng dáng đi của nàng tựa như đồn điền Reine Sainte Foy trải dài khắp trái đất này, và đất đai ở đó quá đỗi tầm thường để đôi chân nàng đặt lên.

Tất nhiên là nàng không mua sắm trang phục ở New Orleans. Mọi thứ đều được đặt hàng từ Paris, và được chuyển qua hải quan đều đặn y như những bộ mốt và váy áo gửi đến các tiệm thời trang. Nàng được cung cấp đồ bởi một nhà mốt nổi tiếng ở đó, hệt như cách mà các thành viên hoàng tộc được phục vụ ở thời hiện đại. Điều này đã kéo dài từ khi nàng còn nằm nôi cho đến năm mười sáu tuổi, thế nên có thể tưởng tượng được điều gì đã diễn ra khi nàng quyết định ra mắt xã hội. Khi ấy, đó thực sự là một tấm séc để trống theo đúng nghĩa đen chứ không phải ẩn dụ, ít nhất là theo những gì lọt đến tai giới thượng lưu. Nàng cầm một tờ giấy ghi nhớ, viết ngày tháng ở phía trên, thêm dòng “Tôi ra mắt xã hội vào tháng Mười một”, ký tên mình ở tận cùng tờ giấy, gửi cho thợ may ở Paris, rồi gửi đi...

Việc nàng được ngưỡng mộ, ca tụng, thậm chí là được yêu mến là điều hiển nhiên không cần bàn cãi. Chỉ sau tháng đầu tiên, nàng nắm trong tay quyền từ chối một nửa số nam thanh niên độc thân sáng giá nhất ở New Orleans. Đàn ông làm những trò ngốc nghếch, mất thể diện và vô lý vì nàng: còn nàng thì sao? Yêu đương ư? Kết hôn ư? Ý nghĩ đó chưa bao giờ xuất hiện trong đầu nàng. Nhân tiện thì nàng đối xử với những kẻ theo đuổi tuyệt vời nhất chẳng khác nào cách nàng đối xử với những bộ váy Paris của mình. Nàng thậm chí không thể kiên nhẫn lắng nghe một lời cầu hôn; nàng sẽ huýt sáo gọi lũ chó ngay giữa lúc người ta đang thổ lộ những lời nồng cháy nhất, hoặc vùng đứng dậy bỏ đi với một cái nhún vai và câu nói: “Bah!”

Chà! Ai mà chẳng biết chuyện gì đã xảy ra sau năm 59. Chẳng cần phải nhắc lại nữa. Lịch sử của một người cũng chính là lịch sử của tất cả mọi người...

Có thể là mười năm theo một số tính toán, hoặc mười cõi vĩnh hằng—trái tim và lịch chẳng bao giờ đồng quan điểm về thời gian—nhưng vào một buổi sáng nọ, lão Champigny (người ta hay gọi lão là Champignon) đang đi bộ dọc theo bờ đê của mình... thì lão nhìn thấy một bóng người đang đến gần.

Lão buộc phải dừng lại để ngắm nhìn, bởi vì phong thái ấy rất đáng để chú ý. Gương mặt bị che khuất bởi một lớp khăn voan tơ tạng màu xanh lá, thứ đã được những trận mưa đẫm ướt sương đêm; một dáng người cao và gầy... Cô ta là giáo viên của ngôi trường dành cho người da màu cách đó chừng ba bốn dặm. “Ồ,” Champigny nghĩ bụng, “chắc lại là một quý cô miền Bắc đến làm công tác thiện nguyện đây mà.”...

Lão Champigny cứ thắc mắc mãi vì sao trước đây mình chưa từng nhìn thấy cô ta. Nhưng chắc chắn là lão đã từng thấy, chỉ vì thói đããng trí và tuổi già nên lão đã không để ý, bởi vì lão dò la được từ bọn nô lệ rằng cô ta đã dạy học ở đó được bốn hay năm năm rồi. Và lão cũng phát hiện ra—bằng cách nào thì không quan trọng—rằng cô ta chính là Idalie Sainte Foy Mortemart des Islets. La grande demoiselle! Lão chưa từng quen biết nàng trong những ngày tháng huy hoàng xưa cũ, do thái độ dửng dưng của lão đối với phụ nữ, nhưng tất nhiên là lão biết về nàng và gia đình nàng...

Chỉ có Chúa trời mới thấu hiểu những gì diễn ra trong tâm trí Champigny về vấn đề này. Chúng ta chỉ biết được kết quả. Lão đã đến và cưới la grande demoiselle. Bằng cách nào ư? Chỉ có Chúa trời mới biết rõ điều đó mà thôi.