Đối với người bệnh, các bác sĩ khôn ngoan thường khuyên nên thay đổi không khí và phong cảnh. Tạ ơn trời đất, thế giới này đâu chỉ có chừng ấy chốn. Cây dẻ ngựa không mọc ở New England, và chim nhại hiếm khi được nghe tiếng hót ở đây. Loài ngỗng trời vốn mang tinh thần cosmopolitan hơn chúng ta nhiều; chúng ăn điểm tâm ở Canada, ăn trưa trên lưu vực sông Ohio, rồi rỉa lông rỉa cánh nghỉ đêm tại một vùng đầm lầy phương Nam. Ngay cả loài bò rừng bison, phần nào đó, cũng bước theo nhịp điệu của các mùa, chỉ gặm cỏ trên những đồng cỏ Colorado cho đến khi một thảm cỏ xanh tươi và ngọt ngào hơn đang chờ chúng bên dòng Yellowstone. Thế nhưng, chúng ta lại cho rằng nếu những hàng rào bằng cọc gỗ bị phá bỏ, và những bức tường đá được dựng lên trên các điền trang của mình, thì từ đó ranh giới đã được định đoạt cho cuộc đời và số phận chúng ta cũng bị đóng khung. Thử hỏi nếu anh được bầu làm thư ký thị xã, thì chắc chắn anh không thể đi Tierra del Fuego vào mùa hè này rồi: nhưng dù sao thì anh vẫn có thể đến vùng đất của lửa địa ngục. Vũ trụ rộng lớn hơn nhiều so với những gì tầm nhìn chúng ta có thể với tới.

Dẫu vậy, chúng ta lẽ ra nên thường xuyên nhìn qua lan can con thuyền đời mình, tựa như những hành khách tò mò, thay vì trải qua chuyến hải hành giống như những thủy thủ đần độn chỉ biết ngồi tước sợi gai dầu. Phía bên kia địa cầu thực chất chỉ là quê nhà của người trao đổi thư từ với chúng ta mà thôi. Cuộc hải hành của chúng ta chẳng qua chỉ là hàng hải vòng tròn lớn, và các bác sĩ thì chỉ đang chữa trị cho những bệnh ngoài da mà thôi. Người ta vội vã đến miền Nam Châu Phi để săn hươu cao cổ; nhưng chắc chắn đó không phải là thứ trò chơi mà anh ta thực sự muốn theo đuổi. Xin hỏi, một người có thể hứng thú săn hươu cao cổ trong bao lâu? Chim dũ sicilia và chim gỗ cũng có thể mang lại những giờ phút thể thao hiếm hoi; nhưng tôi tin rằng việc tự bắn vào chính mình lại là một trò chơi cao thượng hơn nhiều.—

Hãy hướng thẳng ánh mắt vào trong, và bạn sẽ thấy

Hàng ngàn vùng đất trong tâm trí mình

Vẫn còn chưa được khám phá. Hãy du hành qua đó,

Và trở thành chuyên gia về khoa học địa lý tâm hồn.

Châu Phi đại diện cho điều gì,—phương Tây đại diện cho điều gì? Phải chăng phần nội địa của chính chúng ta trên bản đồ vẫn đang là một khoảng trắng? Dù nó có thể đen tối như vùng duyên hải khi được khám phá đi chăng nữa. Phải chăng thứ chúng ta muốn tìm kiếm là thượng nguồn của sông Nile, sông Niger, sông Mississippi, hay một Lối đi Tây Bắc vòng qua lục địa này? Đó có phải là những vấn đề mà nhân loại bận tâm nhất không? Phải chăng Franklin là người duy nhất bị lạc, để rồi người vợ của ông phải tha thiết tìm kiếm ông đến vậy? Hay chính ông Grinnell có biết mình đang ở đâu không? Hãy chí ít làm một Mungo Park, một Lewis và Clarke, một Frobisher ngay trên những dòng sông và đại dương của chính bạn; hãy thám hiểm những vĩ độ cao hơn của bản thân mình,—mang theo cả những con tàu chở đầy thịt hộp để tiếp tế nếu cần thiết; và hãy chất những chiếc vỏ hộp rỗng cao ngất trời làm dấu hiệu. Phải chăng thịt hộp được phát minh ra chỉ để bảo quản thịt mà thôi? Không, hãy trở thành một Christopher Columbus cho cả những lục địa và thế giới hoàn toàn mới bên trong bạn, mở ra những con đường mới, không phải của thương mại, mà của tư duy. Mỗi con người đều là chúa tể của một vương quốc mà trước đó, đế chế trần gian của Sa hoàng chỉ giống như một tiểu quốc tầm thường, một gò đất nhỏ bị băng giá bỏ lại. Thế nhưng, có những kẻ vẫn có thể tỏ ra yêu nước dù chẳng có lấy một chút lòng tự trọng, sẵn sàng hy sinh cái lớn vì cái nhỏ. Họ yêu mảnh đất chôn cất thể xác mình, nhưng lại chẳng hề đồng điệu với tâm linh vẫn có thể thổi hồn vào lớp đất sét ấy. Lòng yêu nước đối với họ chẳng khác nào một con giòi trong óc. Cuộc Thám hiểm Nam Cực vừa qua, với tất cả sự phô trương và tốn kém của nó, có ý nghĩa gì ngoài việc thừa nhận một cách gián tiếp rằng: trong thế giới tinh thần, có những lục địa và đại dương mà mỗi con người là một eo đất hay một cửa biển chưa từng được chính họ thám hiểm; rằng việc dong buồm vượt ngàn dặm qua giá lạnh, bão tố và những kẻ ăn thịt người trên một con tàu của chính phủ, với năm trăm người phụ giúp, lại dễ dàng hơn nhiều so với việc một mình thám hiểm vùng biển riêng tư, đại dương Đại Tây Dương và Thái Bình Dương của chính bản thân mình.—

Cứ để họ lang thang và săm soi những xứ sở Úc xa xôi.

Tôi giữ lấy phần Thiên Chúa, họ giữ lấy phần đường đi.

Chẳng đáng để đi vòng quanh thế giới chỉ để đếm số con mèo ở Zanzibar. Tuy nhiên, cứ làm việc đó cho đến khi bạn có thể làm được điều gì tốt hơn, và biết đâu bạn sẽ tìm thấy một "Huyết mạch Symmes" nào đó để cuối cùng thâm nhập vào bên trong. Anh và Pháp, Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha, Bờ Biển Vàng và Bờ Biển Nô Lệ, tất cả đều quay mặt ra vùng biển riêng tư này; thế nhưng chưa có con thuyền nào từ những xứ ấy dám mạo hiểm rời khỏi tầm mắt của đất liền, mặc dù đó không còn nghi ngờ gì nữa chính là con đường ngắn nhất để đến Ấn Độ. Nếu bạn muốn học cách nói mọi thứ tiếng và thích ứng với phong tục của mọi quốc gia, nếu bạn muốn du hành xa hơn tất cả những lữ khách, được nhập tịch ở mọi khí hậu, và khiến nhân sư phải đập đầu vào đá, thì hãy tuân theo lời răn của nhà hiền triết cổ đại: Hãy tự khám phá chính mình. Điều này đòi hỏi cả một đôi mắt tinh tường lẫn một thần kinh thép. Chỉ có những kẻ thất bại và đào ngũ mới ra chiến trận, những kẻ hèn nhát bỏ chạy rồi tòng quân. Hãy bắt đầu ngay bây giờ trên con đường phương Tây xa xôi ấy, con đường không dừng lại ở Mississippi hay Thái Bình Dương, không dẫn đến một Trung Quốc hay Nhật Bản đã cằn cỗi, mà dẫn thẳng theo một đường tiếp tuyến với hình cầu này, qua cả mùa hè lẫn mùa đông, ngày và đêm, mặt trời lặn, mặt trăng lặn, và cuối cùng là cả trái đất cũng chìm xuống.

Người ta kể rằng Mirabeau đã dấn thân vào con đường cướp đường mòn "để xác định xem cần phải có mức độ kiên quyết đến mức nào mới có thể đặt bản thân vào thế đối đầu chính thức với những đạo luật thiêng liêng nhất của xã hội." Ông tuyên bố rằng "một người lính chiến đấu trong hàng ngũ không đòi hỏi lòng dũng cảm bằng một nửa tên cướp giật dọc đường,"—rằng "danh dự và tôn giáo chưa bao giờ ngáng đường của một quyết định đã được cân nhắc kỹ lưỡng và kiên định." Điều đó thật ra dáng trượng phu theo lối nghĩ của thế giới; thế nhưng nó lại thật vô ích, nếu không muốn nói là liều lĩnh. Một người tỉnh táo hơn sẽ nhận ra bản thân mình đã đủ nhiều lần "đối đầu chính thức" với những thứ được coi là "đạo luật thiêng liêng nhất của xã hội" thông qua việc tuân theo những đạo luật còn thiêng liêng hơn thế, và nhờ vậy kiểm chứng được sự quyết tâm của mình mà chẳng cần phải đi chệch hướng. Con người không nên tự đặt mình vào một thái độ như thế đối với xã hội, mà phải duy trì bản thân trong bất kỳ thái độ nào mà anh ta tự thấy mình đang đứng thông qua việc tuân thủ các quy luật của bản thể mình — điều mà sẽ chẳng bao giờ mâu thuẫn với một chính phủ công chính, nếu như may mắn gặp được một chính phủ như thế.

Tôi rời khỏi khu rừng vì một lý do chính đáng y như khi tôi bước chân vào đó. Có lẽ tôi cảm thấy mình vẫn còn vài cuộc đời nữa phải sống, và không thể dành thêm thời gian cho cuộc đời ấy nữa. Thật đáng kinh ngạc là chúng ta lại dễ dàng và vô tình rơi vào một lối mòn cụ thể đến thế, để rồi tự tạo ra cho mình một con đường mòn. Tôi ở đó chưa đầy một tuần thì đôi chân đã mòn thành một lối đi từ cửa nhà ra đến mép ao; và dù đã năm sáu năm trôi qua kể từ ngày tôi đặt chân lên đó, nó vẫn còn khá rõ nét. Quả thực, tôi chỉ sợ rằng những người khác có thể đã vô tình bước vào lối đi ấy, và nhờ thế mà góp phần giữ cho nó khỏi bị lấp kín. Bề mặt trái đất thật mềm mại và dễ ghi dấu bởi bước chân con người; và những con đường mà tâm trí đi qua cũng vậy. Thế thì những xa lộ của thế giới mới mòn mỏi và bụi bặm biết bao, những vết bánh xe của truyền thống và sự rập khuôn mới sâu thẳm làm sao! Tôi không muốn mua vé hạng sang để chui vào khoang cabin, mà thà đứng trước cột buồm và trên boong tàu của thế giới này còn hơn, bởi ở đó tôi có thể ngắm trọn vẹn ánh trăng soi giữa những ngọn núi. Bây giờ tôi không muốn xuống khoang dưới nữa.

Ít nhất thì tôi cũng rút ra được điều này từ cuộc thử nghiệm của mình: rằng nếu một người tự tin bước đi theo hướng những giấc mơ của mình, và nỗ lực sống cuộc đời mà anh ta đã tưởng tượng ra, anh ta sẽ gặp được những thành công bất ngờ trong những giờ phút bình thường. Anh ta sẽ bỏ lại phía sau một số thứ, sẽ bước qua một ranh giới vô hình; những quy luật mới, phổ quát và phóng khoáng hơn sẽ bắt đầu hình thành xung quanh và bên trong anh ta; hoặc những quy luật cũ sẽ được mở rộng, được diễn giải theo chiều hướng có lợi cho anh ta một cách phóng khoáng hơn, và anh ta sẽ sống với đặc quyền của một bậc thượng đẳng. Càng đơn giản hóa cuộc sống của mình bao nhiêu, các quy luật của vũ trụ sẽ càng trở nên ít phức tạp bấy nhiêu, và sự cô độc sẽ không còn là cô độc, sự nghèo khó sẽ không còn là nghèo khó, sự yếu đuối sẽ không còn là yếu đuối nữa. Nếu bạn đã xây những lâu đài trên không, công việc của bạn không nhất thiết phải đổ vỡ; đó mới chính là nơi chúng nên được đặt. Bây giờ hãy đặt nền móng cho chúng.

Thật là một yêu cầu nực cười khi Anh và Mỹ đòi hỏi bạn phải nói sao cho họ có thể hiểu được. Cả con người lẫn nấm độc đều không lớn lên theo cách đó. Cứ như thể điều đó là quan trọng lắm, và ngoài họ ra thì không còn ai đủ khả năng hiểu bạn vậy. Cứ như thể Tự nhiên chỉ có thể dung dưỡng một tầng lớp nhận thức duy nhất, không thể duy trì loài chim cũng như loài thú bốn chân, loài bay cũng như loài bò sát; và những tiếng ra hiệu "hư" và "hè" mà Bright có thể hiểu được lại chính là thứ tiếng Anh chuẩn mực nhất. Cứ như thể sự an toàn chỉ nằm ở sự ngu dốt mà thôi. Điều tôi lo lắng nhất là cách diễn đạt của mình có lẽ vẫn chưa đủ phóng khoáng, chưa đủ bay bổng vượt ra khỏi những giới hạn chật hẹp của trải nghiệm thường nhật, để có thể xứng tầm với chân lý mà tôi đã xác tín. Phóng khoáng ư! Điều đó tùy thuộc vào việc bạn đang bị nhốt trong cái chuồng nào. Con bò rừng di cư, kẻ đi tìm những đồng cỏ mới ở một vĩ độ khác, không hề phóng khoáng theo kiểu con bò nhà hất tung cái xô, nhảy qua hàng rào chuồng và chạy theo con nó vào giờ vắt sữa. Tôi khao khát được cất lên những lời lẽ vượt qua mọi khuôn khổ; như một người đang tỉnh táo nói với những kẻ đang tỉnh táo; bởi tôi tin chắc rằng mình không thể phóng đại quá mức, dẫu chỉ là để đặt nền móng cho một cách diễn đạt chân thực. Có ai từng nghe một khúc nhạc mà sau đó lại còn sợ hãi việc cất lên những lời lẽ bay bổng thêm lần nào nữa suốt đời không? Nhìn về tương lai hay những điều có thể xảy ra, chúng ta nên sống một cách khoáng đạt và mờ ảo ở phía trước, với những nét phác thảo mờ mịt và sương khói ở phía ấy; giống như bóng của chúng ta hé lộ sự thoát mồ hôi vô thức hướng về phía mặt trời. Chân lý đổi thay trong lời nói của chúng ta phải liên tục vạch trần sự bất cập của những tuyên ngôn còn sót lại. Chân lý của chúng lập tức được chuyển hóa; chỉ còn lại trơ trọi tượng đài mang nghĩa đen của nó. Những từ ngữ diễn tả niềm tin và lòng thành kính của chúng ta không hề rạch ròi; thế nhưng chúng lại vô cùng ý nghĩa và thơm ngát như hương trầm đối với những tâm hồn cao thượng.

Tại sao chúng ta cứ phải hạ thấp chuẩn mực xuống mức nhận thức đần độn nhất và ca ngợi đó là lẽ phải thông thường? Lẽ phải thông thường nhất chính là lẽ phải của những kẻ đang ngủ gật, thứ mà họ phát ra bằng tiếng ngáy. Đôi khi chúng ta có xu hướng xếp những kẻ khôn ngoan nửa vời vào nhóm những kẻ thiểu năng, bởi vì chúng ta chỉ đánh giá được một phần ba sự khôn ngoan của họ. Sẽ có kẻ chê bai ánh hồng ban mai nếu như họ chịu thức dậy sớm đủ để ngắm nó. "Họ viện cớ," như tôi nghe được, "rằng những vần thơ của Kabir có tới bốn tầng nghĩa khác nhau: ảo ảnh, tinh thần, trí tuệ và giáo lý ngoại giáo của kinh Veda;" thế nhưng ở cái xứ sở này, người ta lại coi việc bài vở của một ai đó cho phép nhiều hơn một cách giải thích là một cái cớ để phàn nàn. Trong khi nước Anh đang nỗ lực chữa bệnh thối khoai tây, liệu có ai nỗ lực chữa bệnh thối não, căn bệnh đang hoành hành rộng rãi và chết chóc hơn rất nhiều hay không?

Tôi không cho rằng mình đã đạt đến mức tối nghĩa, nhưng tôi sẽ lấy làm tự hào nếu các trang viết của tôi không vấp phải lỗi lầm trầm trọng nào về mặt này hơn là loại đá lạnh ở hồ Walden. Những khách hàng miền Nam đã phản đối màu xanh của nó — vốn là bằng cứ cho sự tinh khiết — cứ như thể nó vẩn đục, và lại thích loại đá lạnh ở Cambridge vốn có màu trắng nhưng lại nồng mùi cỏ dại. Sự tinh khiết mà người ta ái mộ giống như lớp sương mù bao phủ trái đất, chứ không giống như tầng không khí xanh thẳm ở tận trên cao.

Có những kẻ cứ ra rả vào tai chúng ta rằng người Mỹ chúng ta, và người thời đại nói chung, chỉ là những tên lùn về mặt trí tuệ so với người cổ đại, hay thậm chí so với thế hệ thời Elizabeth. Nhưng điều đó thì thấm tháp gì? Một con chó đang sống còn hơn một con sư tử đã chết. Chẳng lẽ một người vì thuộc về giống người lùn mà phải đi thắt cổ tự tử, thay vì cố gắng trở thành tên lùn vĩ đại nhất có thể sao? Hãy để mỗi người lo lấy việc của mình, và nỗ lực trở thành đúng những gì mình được tạo thành để hướng tới.

Tại sao chúng ta phải vội vã đến tuyệt vọng để đạt được thành công, và lao vào những dự án tuyệt vọng đến thế? Nếu một người không bước đi cùng nhịp với những người đồng hành của mình, có lẽ là vì anh ta nghe thấy tiếng trống của một nhạc công khác. Hãy để anh ta bước theo khúc nhạc mà anh ta nghe thấy, dù nhịp điệu có ra sao hay ở tận đẩu tận đâu. Việc anh ta chín muồi nhanh bằng một cây táo hay cây sồi không phải là điều quan trọng. Chẳng lẽ anh ta phải biến mùa xuân của mình thành mùa hè ngay tức khắc hay sao? Nếu trạng thái vạn vật mà chúng ta được tạo ra để hướng tới hãy còn chưa đến, thì bất kỳ thực tại nào mà chúng ta có thể thay thế cho nó sẽ có giá trị gì? Chúng ta sẽ không chịu đắm thuyền trên một thực tại hão huyền. Phải chăng chúng ta sẽ nhọc công dựng lên một bầu trời bằng thủy tinh xanh chụp lấy chính mình, để rồi khi hoàn tất, chúng ta vẫn cứ ngước nhìn bầu trời thanh thiên thực sự ở tận đẩu tận đâu trên cao, cứ như thể cái lồng kính kia không hề tồn tại?

Có một nghệ sĩ ở thành phố Kouroo nỗ lực vươn tới sự hoàn mỹ. Một ngày nọ, ông nảy ra ý định chế tác một chiếc gậy. Nhận thức rằng trong một tác phẩm bất toàn, thời gian là một yếu tố cấu thành, nhưng vào một tác phẩm hoàn mỹ thì thời gian không hề tồn tại, ông tự nhủ: Nó phải hoàn hảo về mọi mặt, dù tôi có không làm bất cứ việc gì khác trong suốt quãng đời còn lại đi nữa. Ông lập tức tiến vào khu rừng để tìm gỗ, quyết tâm không dùng loại vật liệu kém chất lượng; và khi ông tìm kiếm, hết lần này đến lần khác loại bỏ từng khúc gỗ, bạn bè cứ thưa dần rồi bỏ đi vì họ đã già cỗi theo năm tháng và qua đời, nhưng ông thì chẳng già đi dù chỉ một khoh khắc. Mục đích duy nhất và sự kiên quyết cùng lòng thành kính cao cả đã ban cho ông, một cách vô tình, sự trẻ trung vĩnh cửu. Vì ông không thỏa hiệp với Thời gian, Thời gian đành tránh xa ông, và chỉ biết thở dài từ đằng xa vì không thể khuất phục được ông. Trước khi ông tìm được một khúc gỗ thích hợp về mọi mặt, thành phố Kouroo đã chỉ còn là một phế tích hoang tàn rêu phong, và ông ngồi trên một trong những gò đất của nó để gọt vỏ cây. Trước khi ông kịp tạo cho nó một hình dáng hoàn chỉnh, triều đại Candahar đã đi đến hồi kết, và bằng đầu nhọn của chiếc gậy, ông khắc tên của vị vua cuối cùng triều đại ấy lên cát, rồi lại tiếp tục công việc của mình. Đến khi ông mài giũa xong chiếc gậy, sao Bắc Đẩu Kalpa không còn giữ vị trí cũ nữa; và trước khi ông lắp vòng khâu đầu gậy và chạm trổ đá quý, thần Brahma đã thức giấc và chìm vào giấc ngủ không biết bao nhiêu lần. Nhưng sao tôi cứ phải mất công nhắc đến những chuyện này làm gì? Khi nhát dao hoàn thiện cuối cùng được giáng xuống tác phẩm của ông, nó bất ngờ bừng nở trước mắt vị nghệ sĩ kinh ngạc thành tạo phẩm đẹp đẽ nhất của thần Brahma. Ông đã tạo ra một hệ thống vũ trụ mới khi chế tác một chiếc gậy, một thế giới với tỷ lệ đầy đủ và tuyệt mỹ; nơi mà, dẫu các thành phố và triều đại cũ đã qua đi, những thành phố rực rỡ và lộng lẫy hơn đã thế chỗ của chúng. Và giờ đây, nhìn đống mùn cưa vẫn còn tươi nguyên dưới chân mình, ông nhận ra rằng, đối với ông và công trình của ông, khoảng thời gian trôi qua trước đó chỉ là một ảo ảnh, và chẳng có thêm khoảng thời gian nào trôi qua ngoài khoảnh khắc cần thiết cho một tia lửa duy nhất từ bộ óc của thần Brahma rớt xuống và làm bùng cháy bùi nhùi trong bộ óc phàm nhân. Vật liệu tinh khôi, và nghệ thuật của ông cũng tinh khôi; kết quả sao có thể khác đi ngoài sự kỳ diệu?

Chẳng có thái độ nào chúng ta đối xử với một vấn đề có thể cứu rỗi chúng ta về lâu về dài tốt hơn sự thật. Chỉ có điều này mới bền vững với thời gian. Phần lớn chúng ta không đứng ở nơi mình đang đứng, mà lại ở trong một vị thế sai lầm. Do sự yếu đuối của bản chất, chúng ta tự đặt ra một tình huống, rồi nhét mình vào đó, kết quả là mắc kẹt trong hai tình huống cùng một lúc, và việc thoát ra trở nên khó khăn gấp bội. Trong những khoảnh khắc tỉnh táo, chúng ta chỉ quan tâm đến các sự kiện, đến tình huống thực tế đang diễn ra. Hãy nói những gì bạn muốn nói, chứ đừng nói những gì bạn nên nói. Bất kỳ sự thật nào cũng tốt hơn là trò giả tạo. Tom Hyde, kẻ đóng giày, khi đứng trên giá treo cổ, được hỏi liệu hắn có muốn trăn trối điều gì không. Hắn liền đáp: "Hãy bảo những người thợ may nhớ thắt nút chỉ trước khi đâm mũi kim đầu tiên." Lời cầu nguyện của kẻ đồng hành cùng hắn đã bị người ta quên bén đi mất.

Dù cuộc đời bạn có khốn cùng đến đâu, hãy đối mặt và sống trọn với nó; đừng trốn chạy hay thốt ra những lời cay đắng. Nó không tệ hại đến thế đâu, chính bạn mới là kẻ tệ hại. Cuộc đời trông nghèo nàn nhất chính là khi bạn giàu có nhất. Kẻ hay bắt bẻ sẽ tìm thấy lỗi lầm ngay cả trong thiên đàng. Hãy yêu lấy cuộc đời mình, dẫu nó có nghèo nàn. Bạn có thể sẽ có những giờ phút vui vẻ, rung động, huy hoàng, ngay cả trong một nhà tế thế. Mặt trời lặn vẫn phản chiếu qua những ô cửa sổ của viện tế thế rực rỡ chẳng kém gì từ dinh thự của kẻ giàu sang; tuyết trước thềm cửa của nó cũng tan sớm chẳng kém vào mùa xuân. Tôi thấy một tâm trí bình thản hoàn toàn có thể sống ở đó một cách mãn nguyện, và có những suy nghĩ phấn chấn chẳng khác gì trong cung điện. Những người nghèo trong thị xã dường như thường là những kẻ sống độc lập nhất trong số tất cả mọi người. Có lẽ họ đơn giản là đủ lớn lao để đón nhận mà không mờ ám nghi ngờ. Hầu hết mọi người đều nghĩ rằng họ quá cao sang để nhận sự trợ cấp từ thị xã; nhưng thường thì sự thật là họ không đủ thanh cao để tự nuôi sống bản thân bằng những phương thức bất chính — thứ vốn đáng hổ thẹn hơn nhiều. Hãy vun trồng sự nghèo khó như một loại rau gia vị trong vườn, như cây xô thơm. Đừng bận tâm quá nhiều đến việc sắm sửa những thứ mới mẻ, dù là quần áo hay bạn bè. Hãy lật ngược đồ cũ; hãy quay về với chúng. Vật chất không thay đổi; chính chúng ta thay đổi. Hãy bán quần áo của bạn đi và giữ lại những suy nghĩ của mình. Chúa sẽ lo để bạn không phải thiếu thốn sự giao thiệp. Nếu tôi bị giam cầm trong một góc gác mái suốt quãng đời mình, tựa như một con nhện, thế giới vẫn sẽ rộng lớn đối với tôi chừng nào tôi còn giữ được những suy nghĩ bên mình. Nhà hiền triết từng nói: "Từ một đội quân ba đạo, người ta có thể cướp đi vị tướng và làm nó rối loạn; nhưng từ con người đê tiện và bỉ ổi nhất, không ai có thể cướp đi tư duy của hắn." Đừng quá tha thiết tìm kiếm sự phát triển, đừng bắt bản thân phải chịu đựng quá nhiều ảnh hưởng để rồi bị chi phối; đó tất cả chỉ là sự tiêu tán. Sự khiêm nhường, giống như bóng tối, soi rọi những vì tinh tú trên thiên đường. Bóng tối của sự nghèo khó và bần hàn quây quần quanh chúng ta, "và kìa! sáng thế mở rộng trước mắt." Chúng ta thường được nhắc nhở rằng nếu được ban cho khối tài sản của Croesus, mục đích của chúng ta vẫn phải thế và phương thức của chúng ta về cơ bản cũng chẳng đổi thay. Hơn nữa, nếu bạn bị giới hạn tầm hoạt động bởi sự nghèo khó, nếu bạn không thể mua sách báo chẳng hạn, thì bạn chỉ bị bó hẹp trong những trải nghiệm cốt lõi và sinh tử nhất; bạn bị buộc phải đương đầu với thứ nguyên liệu chắt lọc nhiều đường và tinh bột nhất. Đó là thứ cuộc sống bám sát vào xương, nơi nó ngọt ngào nhất. Bạn được bảo vệ để không trở thành một kẻ hời hợt. Không ai bị hạ thấp giá trị ở tầng thấp hơn bởi lòng cao thượng ở tầng cao hơn. Của cải dư thừa chỉ mua được những thứ dư thừa mà thôi. Tiền bạc không hề cần thiết để mua lấy một nhu yếu phẩm của tâm hồn.

Tôi sống trong một góc của bức tường chì, vào thành phần của nó người ta đã rót thêm chút hợp kim đồng làm chuông. Thường thì trong sự tĩnh lặng giữa trưa của tôi, một thứ âm thanh hỗn độn lại vang lên từ bên ngoài. Đó là tiếng ồn ào của những người cùng thời với tôi. Những người hàng xóm kể cho tôi nghe về những cuộc phiêu lưu của họ với những quý ông quý bà nổi tiếng, những nhân vật tên tuổi mà họ gặp bên bàn tiệc; nhưng tôi chẳng mủi lòng lấy một chút trước những chuyện đó, cũng chẳng khác nào đọc nội dung tờ Daily Times. Sự hứng thú và câu chuyện chủ yếu xoay quanh trang phục và phép xã giao; nhưng một con ngỗng thì vẫn cứ là con ngỗng, dù bạn có mặc cho nó trang phục gì đi nữa. Họ kể cho tôi nghe về California và Texas, về nước Anh và Ấn Độ, về ngài Nghị sĩ thế này thế nọ ở Georgia hay Massachusetts — tất cả chỉ là những hiện tượng thoáng qua và phù du, cho đến khi tôi chỉ chực nhảy vồ ra khỏi sân nhà họ hệt như vị bey xứ Mameluke. Tôi thích quay về với điểm tựa của chính mình — không phải để diễu hành trong đám rước với sự phô trương và hoành tráng ở một nơi chốn hào nhoáng, mà là để bước đi sánh vai cùng Đấng Kiến tạo vũ trụ, nếu có thể — không phải để sống trong Thế kỷ Mười Chín bồn chồn, căng thẳng, náo nhiệt, phù phiếm này, mà là để đứng hoặc ngồi trầm mặc ngắm nhìn nó trôi qua. Con người ta đang ăn mừng cái gì chứ? Tất cả bọn họ đều nằm trong một ban tổ chức, và lúc nào cũng ngóng chờ một bài diễn văn từ ai đó. Chúa chẳng qua chỉ là chủ tịch danh dự của ngày hội ấy, và Webster là nhà hùng biện của Ngài. Tôi thích cân nhắc, định đoạt, hướng về thứ thu hút tôi một cách mạnh mẽ và chính đáng nhất; — không phải để bám lấy đòn cân rồi cố tỏ ra nhẹ cân hơn — không phải để giả định một tình huống, mà là nắm bắt tình huống thực tế đang diễn ra; để bước đi trên con đường duy nhất mà tôi có thể đi, và trên con đường ấy không một thế lực nào có thể cản trở tôi. Tôi chẳng lấy làm thỏa mãn khi bắt đầu uốn vòm cổng trước khi tìm được một nền móng vững chắc. Chúng ta đừng chơi trò đùa dai trên băng mỏng. Luôn có một lớp đáy vững chắc ở khắp mọi nơi. Chúng ta đọc được rằng có người lữ khách nọ hỏi một cậu bé xem vùng đầm lầy trước mặt có đáy cứng hay không. Cậu bé đáp là có. Nhưng ngay lập tức con ngựa của lữ khách lún sâu đến tận bụng, và anh ta liền phàn nàn với cậu bé: "Tôi tưởng cậu bảo cái đầm này có đáy cứng cơ mà." "Thì nó có đấy," kẻ kia đáp, "nhưng bác đã đi được nửa đường đến đáy đâu nào." Các đầm lầy và cát lún của xã hội cũng y như vậy đấy; chỉ có kẻ từng trải mới biết điều đó. Chỉ những gì được suy ngẫm, được nói ra hoặc được hành động trong một sự trùng hợp hiếm hoi nào đó mới là điều tốt đẹp. Tôi không muốn trở thành một trong những kẻ dại dột đóng đinh vào những vách trát vữa mỏng manh; một hành động như thế sẽ khiến tôi trằn trọc mất ngủ cả đêm. Hãy đưa cho tôi một cái búa, và để tôi dò tìm những thanh dầm gỗ. Đừng có trông chờ vào lớp bả trát. Hãy đóng ngập chiếc đinh và tán thật chặt sao cho bạn có thể thức dậy giữa đêm và nhớ về công trình của mình với sự mãn nguyện — một công trình mà bạn sẽ không hề cảm thấy hổ thẹn khi cầu xin sự trợ giúp từ Nữ thần Nghệ thuật. Có như vậy Chúa mới giúp bạn, và chỉ bằng cách đó mà thôi. Mỗi chiếc đinh được đóng xuống phải giống như một chiếc đinh tán nữa trong cỗ máy của vũ trụ, và chính bạn là người vận hành cỗ máy ấy.

Thà chọn sự thật còn hơn tình yêu, tiền tài hay danh vọng. Tôi từng ngồi vào một bàn tiệc dọn la liệt thức ăn ngon vật lạ cùng rượu ngoại, với đám gia nhân khép nép hầu hạ, nhưng sự chân thành và chân lý lại chẳng có ở nơi đó; và tôi đã đứng dậy trong cơn đói khát từ cái bàn tiệc bất hiếu khách ấy. Sự hiếu khách lạnh lẽo hệt như những khối đá. Tôi tự nhủ chẳng cần phải dùng đến đá lạnh để làm đông cứng chúng. Họ huyên thuyên với tôi về tuổi đời của chai rượu và danh tiếng của những mùa nho; nhưng tôi lại nghĩ về một thứ rượu cũ hơn, mới hơn và tinh khiết hơn, về một mùa nho huy hoàng hơn — thứ mà họ không hề có và chẳng tài nào mua nổi. Phong cách, ngôi nhà, khuôn viên sân vườn hay sự "tiếp đãi" chẳng có giá trị gì đối với tôi. Tôi đến yết kiến nhà vua, nhưng ngài bắt tôi phải đợi ngoài sảnh đường, và cư xử hệt như một kẻ mất đi năng lực hiếu khách. Có một người đàn ông ở vùng cận lâm cận kề tôi sống trong một cái hốc cây. Phong thái của ông ta thực sự mang dáng dấp vương giả. Lẽ ra tôi nên đến thăm ông ta thì hơn.

Chúng ta sẽ còn ngồi trong những mái hiên để thực hành những đức hạnh nhạt nhẽo và mốc meo — thứ mà bất kỳ công việc lao động thực tế nào cũng khiến trở nên trơ trẽn — đến bao giờ nữa? Cứ như thể người ta bắt đầu một ngày mới bằng sự nhẫn nhịn, rồi thuê một người đến cuốc hộ luống khoai; để rồi đến buổi chiều lại bước ra ngoài thực hành đức tính hiền lương và lòng bác ái Thiên Chúa giáo với mưu đồ được tính toán trước! Hãy ngẫm về sự kiêu ngạo kiểu Trung Hoa và sự tự mãn trì trệ của nhân loại. Thế hệ này có xu hướng tự vỗ ngực tự hào vì là kẻ cuối cùng của một dòng dõi lừng lẫy; và ở Boston, London, Paris lẫn Rome, khi nghĩ về dòng dõi lâu đời của mình, họ bàn luận về sự tiến bộ của nghệ thuật, khoa học và văn học với vẻ đầy mãn nguyện. Nào là Biên bản của các Hội Triết học, nào là những lời Tán dương Công khai các Vĩ nhân! Đó chính là hình ảnh lão Adam ngoan đạo đang ngắm nghía đức hạnh của chính mình. "Vâng, chúng tôi đã làm được những chiến công vĩ đại, và cất lên những khúc ca thần thánh muôn đời bất tử," — nghĩa là, chừng nào chúng ta còn có thể ghi nhớ chúng. Những hội đoàn bác học và các vĩ nhân của Assyria — giờ họ đang ở đâu? Chúng ta mới là những triết gia và nhà thực nghiệm trẻ con làm sao! Chẳng có lấy một người đọc của tôi thực sự đã sống trọn vẹn một cuộc đời con người. Những thứ này có lẽ mới chỉ là những tháng mùa xuân trong cuộc đời của nhân loại. Nếu chúng ta mới bị ghẻ ngứa bảy năm, thì chúng ta vẫn chưa diện kiến loài cọp châu chấu mười bảy năm ở Concord đâu. Chúng ta chỉ mới quen thuộc với một lớp màng mỏng manh trên quả địa cầu mà chúng ta đang sinh sống. Hầu hết mọi người chưa từng đào sâu xuống sáu thước dưới mặt đất, cũng chưa từng nhảy cao bấy nhiêu lên khỏi nó. Chúng ta hoàn toàn không biết mình đang ở đâu. Thêm nữa, chúng ta lại ngủ say sưa gần như một nửa quãng thời gian của cuộc đời. Thế mà chúng ta vẫn tự cho mình là khôn ngoan, và duy trì một trật tự có sẵn trên bề mặt ấy. Quả thật, chúng ta là những nhà tư tưởng sâu sắc, chúng ta là những tâm hồn đầy hoài bão! Khi tôi đứng nhìn con côn trùng đang bò lổm ngổm giữa những chiếc lá thông trên thềm rừng, cố gắng che giấu bản thân khỏi tầm mắt tôi, và tự hỏi tại sao nó lại nuôi dưỡng những ý nghĩ khiêm nhường ấy, tại sao lại giấu đầu trốn tránh tôi — kẻ mà có lẽ có thể là ân nhân của nó, truyền cho giống loài nó một vài thông tin cổ vũ — tôi chợt liên tưởng đến Vị Ân nhân và Đấng Trí tuệ vĩ đại hơn đang đứng sừng sững trên đầu tôi, kẻ đang soi xét tôi, một con côn trùng mang hình hài con người.

Có một dòng chảy bất tận của sự mới lạ đổ vào thế giới, thế mà chúng ta vẫn dung thứ cho sự tẻ nhạt đến khó tin. Tôi chỉ cần gợi ý xem loại bài giảng nào vẫn đang được lắng nghe ở những quốc gia văn minh nhất. Vẫn có những từ ngữ như niềm vui và nỗi buồn, nhưng chúng chỉ là gánh nặng của một bài thánh ca, được cất lên với cái giọng mũi khò khè, trong khi chúng ta chỉ tin vào những điều tầm thường và hèn mọn. Chúng ta cứ nghĩ rằng mình chỉ có thể thay đổi quần áo mà thôi. Người ta đồn đại rằng Đế quốc Anh rất rộng lớn và đáng kính, còn Hợp chủng quốc Hoa Kỳ là một cường quốc hạng nhất. Chúng ta không tin rằng có một thủy triều đang dâng lên và rút xuống đằng sau mỗi con người — thứ có thể cuốn trôi Đế quốc Anh đi hệt như một mẩu gỗ vụn, nếu như anh ta mang điều đó ấp ủ trong tâm trí mình. Ai mà biết được loài cọp châu chấu mười bảy năm nào sẽ tiếp theo trồi lên từ lòng đất? Chính phủ của thế giới mà tôi đang sống không được thiết kế, giống như của nước Anh, qua những cuộc trò chuyện bên ly rượu sau bữa tối.

Sức sống trong chúng ta giống như dòng nước trong sông. Nó có thể dâng cao hơn bất cứ mức nào mà con người từng biết trong năm nay, và nhấn chìm những vùng cao nguyên khô cằn; thậm chí đây có thể là năm đầy biến động, tiêu diệt sạch lũ chuột xạ của chúng ta. Nơi chúng ta đang sinh sống đâu phải lúc nào cũng là đất khô cạn. Tôi nhìn thấy tận sâu trong đất liền những bờ bến mà dòng sông từng vỗ sóng thuở xa xưa, từ trước khi khoa học bắt đầu ghi chép về những trận lũ lụt của nó. Ai cũng từng nghe câu chuyện lan truyền khắp New England, về một con bọ cánh cứng mạnh mẽ và xinh đẹp chui ra từ lớp lá khô của một chiếc bàn gỗ táo cổ từng đứng trong căn bếp của một người nông dân suốt sáu mươi năm — thoạt đầu ở Connecticut, sau đó là ở Massachusetts — từ một quả trứng được đẻ vào cái cây còn đang sống từ nhiều năm trước đó nữa, điều này được chứng minh bằng cách đếm các vòng sinh trưởng đồng tâm bên ngoài nó; thứ mà người ta nghe thấy tiếng gặm nhấm khoét thoát ra suốt nhiều tuần lễ, có lẽ đã nở ra nhờ hơi ấm từ một chiếc bình trà. Ai lại không cảm thấy đức tin vào sự phục sinh và sự bất tử của mình được củng cố khi nghe câu chuyện này chứ? Ai mà biết được loại sinh vật xinh đẹp mang đôi cánh nào — mà quả trứng của nó đã bị vùi lấp từ muôn đời nay dưới nhiều lớp gỗ đồng tâm nằm trong cái xác khô cằn của xã hội, ban đầu được đẻ vào lớp dác của cái cây xanh tươi đang sống, rồi dần dần bị biến đổi thành hình hài của chính cỗ quan tài được tẩm ướp kỹ lưỡng của nó — nay bất ngờ được nghe thấy tiếng gặm nhấm khoét thoát ra suốt bao năm qua bởi gia đình loài người đầy kinh ngạc, khi họ quây quần bên bàn tiệc lễ hội — lại có thể bất ngờ bước ra từ giữa món đồ nội thất tầm thường và đắt giá nhất của xã hội, để cuối cùng tận hưởng trọn vẹn cuộc sống mùa hè của nó!

Tôi không dám khẳng định rằng John hay Jonathan sẽ hiện thực hóa được tất cả những điều này; nhưng đó chính là bản chất của cái ngày mai mà sự trôi qua đơn thuần của thời gian không bao giờ có thể làm cho bừng sáng lên được. Ánh sáng làm lóa mắt chúng ta thực chất lại là bóng tối đối với chúng ta. Chỉ có ngày nào chúng ta thức tỉnh thì ngày đó mới rạng rỡ. Vẫn còn nhiều ngày nữa để bừng sáng. Mặt trời chẳng qua chỉ là một ngôi sao mai mà thôi.

HẾT