Dám bỏ cả thân mình, kéo bí thư, huyện trưởng xuống ngựa. Tụ chúng gây rối phạm quốc pháp. Họ đóng cửa không màng chính sự, dung túng thuộc hạ. Bóc lột nông dân có phạm pháp hay không? —— Trích đoạn Trương Khấu hát sau khi bị công an thu giữ quần chúng gây rối.
Một
Cao Dương đánh xe lừa, chở đầy ngồng tỏi, tranh thủ ánh sao đầy trời, hướng về phía huyện thành mà đi. Xe chở rất nặng, cái khung xe rách nát kêu cọt kẹt, mỗi khi gặp đoạn đường xóc, xe lại kêu dữ dội hơn, anh lo cái xe nát này có thể tan tành bất cứ lúc nào. Khi đi qua chiếc cầu đá nhỏ ở trong sông Sa Hà, anh ghì chặt lấy mõm lừa, dùng mông ghì lại lực quán tính rất lớn của xe, trợ giúp con lừa gầy gò. Con lừa này giống như một con dê lớn, chỉ cần một cái tát là có thể tát ngã. Những phiến đá trên cầu không bằng phẳng, bánh xe kêu lộp cộp. Dưới chân cầu tích tụ mấy vũng nước, phản chiếu ánh sao lạnh lẽo. Khi lên dốc, anh vòng sợi dây thừng buộc trên trục xe lên vai, gắng sức giúp con lừa. Lên đến đỉnh dốc là con đường nhựa lớn thông đến huyện thành, mặt đường bằng phẳng, mưa gió không ngăn được. Đây là con đường do nông dân góp vốn tu sửa sau Hội nghị Trung ương 3. Anh nhớ lại khi sửa đường mình cũng từng càm ràm: Bỏ ra nhiều tiền thế, cả đời mình đi huyện được mấy lần? Giờ anh biết mình sai rồi, người làm ruộng tầm nhìn hạn hẹp, chỉ ham cái lợi trước mắt, là không được. Chính phủ sáng suốt, nghe lời chính phủ không bao giờ sai, anh gặp ai cũng nói như vậy.
Lên đến đường nhựa, liền nghe thấy phía trước không xa có tiếng xe lăn bánh rầm rập và tiếng hát của người già. Đêm khuya tĩnh lặng, tiếng hát vang vọng trên cánh đồng bao la bát ngát, Cao Dương nghe ra đây là Tứ thúc nhà họ Phương đang hát. Tứ thúc hồi trẻ cũng là người phong độ, từng đi hát chèo cho gánh hát dã chiến của Tiểu Bạch Dương. Nghe đồn từng gây ra vụ án tình ái chết người.
Chị ơi chị ơi khéo trang điểm —— Trống kèn thổi đón vào động phòng —— Kim châm đâm thủng cánh hoa sen —— Rượu quý chảy tràn đầy giường ——
Lão già này, già mà không đứng đắn. Cao Dương thầm mắng trong lòng, giục lừa tiến lên, đêm dài đằng đẵng, đường xá xa xôi, anh muốn tìm người bầu bạn nói chuyện. Khi nhìn thấy cái bóng lờ mờ của chiếc xe phía trước, anh gọi:
Là Tứ thúc phải không ạ! Con là Cao Dương đây.
Tứ thúc im lặng không đáp, hai bên đường những hàng cây um tùm có tiếng dế kêu râm ran, tiếng móng lừa gõ xuống đường giòn giã dồn dập, mùi ngồng tỏi tỏa ra trong đêm tối, mặt trăng nhô lên từ sau rặng cây cao, ánh sáng trắng nhạt chiếu xuống con đường nhựa, lòng anh tràn đầy hy vọng.
Xe anh đã đuổi kịp đuôi xe trước, anh lại hỏi:
Là Tứ thúc phải không?
Tứ thúc ậm ừ đáp một tiếng.
Hát đi chú, Tứ thúc.
Tứ thúc thở dài một tiếng, nói:
Hát cái gì! Khóc còn không kịp đây này!
Con khởi hành đã đủ sớm rồi, không ngờ vẫn còn ở sau chú, Tứ thúc.
Còn có người sớm hơn nữa, cháu không thấy phân súc vật dọc đường này à?
Tứ thúc, hôm qua chú chưa bán được ạ?
Cháu bán được rồi à?
Hôm qua con không đi, vợ con mới ở cữ, tối hôm kia loay hoay cả đêm, có mình con, không xuể!
Đẻ con gì? Tứ thúc hỏi.
Con trai ạ! Cao Dương không giấu nổi vẻ hưng phấn. Anh bỗng hiểu ra tại sao mình lại có tâm trạng tốt như vậy. Vợ sinh con trai, ngồng tỏi được mùa, Cao Dương à, vận may của mày tới rồi. Anh nhớ đến vị trí ngôi mộ của mẹ, đó là một mảnh đất phong thủy tốt, năm xưa mình nhẫn nhục chịu đựng cũng không khai ra mộ mẹ chôn ở đâu, thật đáng giá.
Tứ thúc ngồi trên thành xe, châm lửa hút thuốc, ánh lửa chớp nhoáng chiếu sáng khuôn mặt ông. Một đốm lửa đỏ sẫm nhấp nháy, trong không khí mát mẻ của nửa đêm về sáng, thoang thoảng mùi vị cay đắng của thuốc lào.
Cao Dương có thể đoán được tại sao Tứ thúc lại ưu sầu, đặt mình vào hoàn cảnh của chú ấy, anh cũng thấy lo thay cho Tứ thúc, anh nói: Tứ thúc à, con người mà, đều là số mệnh, chuyện hôn nhân, tiền tài, đều là đã được định sẵn trong mệnh rồi, lo lắng cũng vô ích. Anh khuyên Tứ thúc, lòng mình cảm thấy rất nhẹ nhõm, anh biết mình tuyệt đối không phải là đang hả hê trước hoàn cảnh của Tứ thúc, anh chỉ đơn thuần cảm thấy hài lòng với tình trạng gia đình hiện tại của mình, anh cũng mong hai con trai của Tứ thúc sớm cưới được vợ, nhà nghèo thì mong nhà hàng xóm giàu mà. Anh nói: Người làm ruộng như chúng ta không thể so sánh với gia đình khá giả được, người so với người thì chết, hàng so với hàng thì vứt, chúng ta chỉ có thể so với ăn mày thôi, tuy nghèo, nhưng vẫn chưa đến nỗi bữa đói bữa no, mặc rách, vẫn còn hơn là cởi truồng. Ngày tháng không như ý, thân thể vẫn khỏe mạnh, có hơi què chân cụt tay, vẫn hơn là mắc bệnh phong, chú nói có phải không Tứ thúc?
Tứ thúc ừ một tiếng, rít ống điếu kêu sùng sục, ánh trăng bạc phết lên đòn gánh xe, phết lên sừng bò, phết lên đôi tai con lừa, phết lên lớp màng nhựa sáng loáng che phủ ngồng tỏi.
Sau khi mẹ con mất, con vẫn thường tự an ủi mình như vậy, làm người phải biết đủ, phải biết tự làm khổ mình, ai cũng muốn sung sướng, vậy khổ để cho ai? Ai cũng muốn vào thành hưởng phúc, đất ở nông thôn ai trồng? Ông trời khi tạo ra con người đã sử dụng mấy loại nguyên liệu, loại cao cấp làm quan làm tướng, loại trung cấp làm công nhân, loại thấp cấp làm nông dân. Như hạng người như chúng ta đây, đều là đồ bỏ đi làm ra cả, có thể sống trên đời làm người, đã là phúc lớn rồi, chú nói có phải không Tứ thúc? Chú cứ thử so sánh với con bò này xem, nó kéo cả xe ngồng tỏi, lại còn phải kéo cả chú, hơi chậm một chút, chú còn phải dùng roi quất nó. Vạn vật đều là một lẽ đó. Cho nên, Tứ thúc à, nhịn đi, nhịn được thì là người, nhịn không được thì là quỷ. Mấy năm trước, Vương Thái và bọn chúng ép con phải uống nước tiểu của chính mình — lúc đó Vương Thái còn chưa phát đạt — con nghiến răng, uống, chẳng qua cũng chỉ là bãi nước tiểu thôi mà? Con người thực ra đều là vấn đề tâm lý cả, đều là sạch sẽ giả tạo, những bác sĩ mặc áo trắng kia sạch sẽ chưa? Họ đến cả nhau thai còn ăn, chú nghĩ xem, lôi từ trong người đàn bà ra, dính đầy máu, họ đến rửa còn chẳng rửa, thái ngồng tỏi vào, bỏ muối, đổ nước tương, thêm mì chính, xào tái tái, cứ thế mà nhai rào rạo. Bác sĩ Ngô lấy cái nhau thai của vợ con đi, con hỏi ông ấy có ngon không, ông ấy nói giống như sứa biển vậy. Con ơi là con, cái thứ đó, mà giống như sứa biển? Chú nói có tởm hay không? Cho nên, họ bắt con uống nước tiểu, con ừng ực uống cạn luôn, cả một chai to đùng đấy. Sau đó thì sao? Con uống nước tiểu, cũng chẳng mất miếng thịt nào, con vẫn là con. Bí thư Hoàng không uống nước tiểu, sang năm liền bị ung thư, trăm thuốc vô hiệu, sau đó liền ăn sống rắn độc, rết, cóc, bọ cạp, ong bắp cày, bảo là lấy độc trị độc, trị nửa năm, đến người cũng trị chết luôn!
Xe bò và xe lừa rẽ một vòng, con đường bò vào bãi cát sau làng Sa Oa, trong bãi cát có mấy gò cát nhấp nhô, trên gò cát trồng từng bụi liễu đỏ, tử tuệ hòe, bạch lạp điều, gốc dâu, ánh trăng chiếu lên bụi cây, cành lá đều lấp lánh đốm sáng. Một con bọ hung bay vo ve, rồi lại bép một cái rơi xuống đường. Tứ thúc dùng cành cây quất con bò một cái, lại châm lửa hút thuốc.
Con đường có chút dốc lên, con lừa nhỏ cúi đầu, lặng lẽ kéo xe leo dốc. Cao Dương thương con vật, liền vòng dây lên vai, giúp nó kéo. Con dốc này kéo dài rất lâu, leo lên đỉnh dốc, ngoảnh đầu nhìn lại, mới phát hiện ra mấy ánh đèn như đang sáng trong hố sâu. Khi xuống dốc, anh ngồi trên đòn gánh xe, lưng con lừa nhỏ cong lại, bốn vó loạng choạng, nhìn như sắp ngã, anh đành phải nhảy xuống, đi theo xe.
Xuống hết con dốc này, là chúng ta đã đi được nửa đường rồi nhỉ? Cao Dương hỏi.
Chắc là vậy! Tứ thúc trầm ngâm nói.
Chiếc xe từ trên gò cát cao từ từ trượt xuống, gần như mỗi bụi cây bên đường đều có tiếng côn trùng kêu đơn điệu và thê lương. Con bò cái của Tứ thúc loạng choạng một cái, suýt nữa thì ngã quỵ. Dưới đất bốc lên làn sương mỏng, phía chính Nam xa xôi vọng lại tiếng sấm rền trầm thấp, con đường dưới đất hơi rung chuyển.
Tàu hỏa chạy qua kìa! Tứ thúc nói.
Tứ thúc đã từng đi tàu hỏa chưa ạ? Cao Dương hỏi.
Theo như lời cháu nói, đó là chỗ dành cho hạng người như chúng ta ngồi à? Tứ thúc nói, đợi kiếp sau đầu thai vào nhà quan lớn cửa rộng rồi hãy ngồi nhé! Kiếp này chỉ có thể đứng xa xa mà nhìn thôi!
Con cũng chưa từng ngồi, Cao Dương nói, nếu ông trời phù hộ, năm nào cũng thu hoạch được ngồng tỏi, thêm năm năm nữa, con sẽ chấp nhận bỏ ra một trăm đồng, ngồi tàu hỏa, mở mang tầm mắt, cũng không uổng công khoác tấm da người, đi lại một chuyến trên thế gian này.
Cháu còn trẻ, còn có hy vọng. Tứ thúc nói.
Có hy vọng gì đâu, người quá ba mươi là nửa đời người, người quá năm mươi là đất chôn thân, con còn hơn con cả nhà chú một tuổi, bốn mươi mốt rồi, đất vàng đã lấp đến tận ngực rồi!
Đời người một kiếp, cỏ cây một thu. Lên cây bắt chim, xuống mương bắt cá, đều như chuyện ngay trước mắt, thế mà chớp mắt một cái, đã đến lúc chết rồi! Tứ thúc thở dài nói.
Tứ thúc năm nay bao nhiêu tuổi rồi ạ?
Sáu mươi tư rồi! Tứ thúc nói, bảy mươi ba, sáu mươi tư, Diêm Vương không gọi cũng tự đi. Lúa mì mới năm nay chắc là tôi không được ăn nữa rồi!
Không sao đâu, Tứ thúc, người chú khỏe mạnh thế này, sống thêm mười tám năm nữa không thành vấn đề. Cao Dương an ủi ông.
Cháu không cần an ủi tôi, tôi không sợ chết. Sống chẳng thú vị gì, còn không bằng chết đi! Chết rồi cũng tiết kiệm được ít lương thực cho quốc gia.
Chú có chết cũng không tiết kiệm được lương thực cho quốc gia đâu, lương thực của chú là do chú tự trồng, cũng đâu phải là hạng người cao cấp ăn lương quốc khố. Cao Dương nói.
Một đám mây xám, mặt trăng chui tọt vào trong. Những bụi cây ven đường mờ nhòe đi, trời vừa tối, tiếng côn trùng trong bụi rậm rõ ràng kêu lớn hơn hẳn.
Tứ thúc, Cao Mã thằng nhóc đó không tệ, chú gả Kim Cúc cho nó cũng không tính là nhìn lầm người. Cao Dương buột miệng nói ra một câu, anh lập tức hối hận. Anh nghe thấy tiếng thở dốc của Tứ thúc bỗng chốc dồn dập hơn. Anh vội vàng chuyển chủ đề, Tứ thúc, chú có nghe nói không, con thứ ba nhà lão Hùng ở thôn Dương Lan thi đỗ du học sinh sang Mỹ, đến Mỹ một năm, liền cưới một người đàn bà Mỹ tóc vàng mắt xanh, ảnh chụp gửi về rồi, lão Hùng cứ cầm tấm ảnh đó, gặp ai cũng khoe khoang.
Người ta tổ tiên mồ mả đặt đúng nơi phong thủy tốt đấy! Tứ thúc nói.
Cao Dương nhớ đến ngôi mộ của mẹ, đó là một mảnh đất cao, phía Bắc là con sông nhỏ, phía Đông là kênh lớn, phía Nam có thể nhìn thấy núi Tiểu Chu, phía Tây là bình nguyên hoang dã mênh mông bát ngát. Anh lại nghĩ đến đứa con trai mới chào đời hai ngày, thằng nhóc này bẩm sinh đã có cái đầu to. Đời mình là viên gạch ra lò, đã định hình rồi, cái nơi phong thủy tốt mẹ chiếm giữ, biết đâu có thể dồn sức lên người cháu trai của bà, thằng nhóc này biết đâu có thể làm nên đại sự!
Một chiếc máy kéo bật đèn pha sáng quắc, từ bên cạnh xe họ chạy vút qua, trên xe chở đầy ngồng tỏi chất cao như núi. Họ hối hả giục bò lừa, không rảnh để tán gẫu nữa.
Hai
Khi mặt trời vừa nhú đỏ, xe của họ đã đến gần đường ray. Trong khoảng thời gian này, sớm đã có hàng chục chiếc máy kéo chạy lên trước họ, trên xe đều chở đầy ngồng tỏi.
Họ bị một cái thanh gỗ dài sơn hai màu đen trắng chặn lại ở phía Bắc đường sắt, phía sau xe họ, uốn lượn một con rắn dài gồm xe bò, xe lừa, xe ngựa, xe đẩy tay, xe cút kít, máy kéo, ô tô, ngồng tỏi từ khắp các thôn xóm đều đổ về huyện thành, một cảnh tượng được mùa. Mặt trời đỏ mới lộ ra nửa khuôn mặt, đỏ đến mức có chút hơi đen bao phủ, khi mặt trời lên cao quá một sào, bao phủ bởi một đám mây trắng như lọng che, nửa dưới của đám mây trắng bị nhuộm nhạt hồng. Bốn thanh ray sắt sáng loáng nằm ngang từ Đông sang Tây, một chiếc tàu hỏa màu xanh lục bốc khói trắng, phát ra tiếng rú kinh thiên động địa từ phía Tây chạy tới, từng ô cửa sổ lướt qua nhanh chóng, trên kính cửa sổ dán những khuôn mặt béo múp míp bị ép chặt.
Dưới thanh ngang, đứng một người đàn ông trung niên cầm cờ nhỏ hai màu đỏ xanh, cũng có khuôn mặt béo múp míp. Hạng người cao cấp ăn cơm đường sắt có phải đều có khuôn mặt béo múp míp không nhỉ? Cao Dương thầm đoán. Tàu hỏa chạy qua, mặt đất vẫn còn rung chuyển. Tiếng còi tàu cao vút xé toạc không gian, làm con lừa nhỏ sợ hãi run rẩy toàn thân. Cao Dương bỏ đôi bàn tay che mắt lừa ra, nhìn thấy người nhân viên đường sắt cầm cờ nhỏ lắc một cái tay nắm làm thanh gỗ dài nâng lên. Thanh gỗ còn chưa nâng đến độ cao cần thiết, các loại xe đã không đợi nổi nữa mà tràn lên trước. Con đường hẹp, chỉ đủ cho hai xe đi song song. Cao Dương trơ mắt nhìn thấy rất nhiều xe đẩy tay nhẹ nhàng, xe đạp, chen lấn từ bên cạnh xe lừa xe bò của mình và Tứ thúc vượt qua. Qua đường sắt, là một con dốc lớn, con đường trên dốc đang tu sửa, trải đầy đá vụn lởm chởm, chất đầy đất sét và cát vàng. Xe cộ trên dốc đều đang xóc nảy đau đớn, giãy giụa, tất cả người đánh xe đều nhảy xuống xe, cẩn thận dắt dây cương súc vật, kiểm soát xe cộ.
Xe bò của Tứ thúc vẫn ở phía trước. Cao Dương nhìn thấy Tứ thúc toàn thân bốc khói trắng, mặt như đáy nồi đen, nghiêng người, tay trái dắt dây cương bò, tay phải cầm một cành cây, miệng ư ư ừ ừ gọi, cành cây lắc lư nhưng không quất xuống. Con bò cái hoa ngẩng đầu, miệng nhai nhóp nhép bọt trắng, thở hổn hển. Móng bò có lẽ bị đá nhọn đâm đau nhói, eo con bò cái vặn thành một con rắn.
Một vầng mặt trời đỏ, hai mảnh mây rách, đây là cảnh tượng trên trời lúc này. Một con đường nát, vạn chiếc xe chở ngồng tỏi, đây là cảnh tượng dưới đất lúc này. Cao Dương chưa từng trải qua trận diện lớn như vậy, trong lòng có chút hoảng loạn. Đôi mắt anh không dám nhìn ngang, chăm chăm nhìn vào cái gáy lồi ra phía sau của Tứ thúc. Con lừa nhỏ đi như đang nhảy múa, những mảnh đá sắc nhọn đã làm nứt một vết máu ngay chỗ cong trên chân trước bên trái của nó, máu đen nhỏ xuống những phiến đá trắng, đòn gánh xe lắc lư lúc thì đẩy con lừa sang trái, lúc thì đẩy sang phải. Cao Dương cũng không rảnh để thương xót nó, ngược lại còn không hề khách khí thúc giục nó. Xe sau cắn đuôi xe trước, xe trước cắn đuôi xe trước nữa, mọi người ai cũng không dám lơ là, sợ bị những kẻ không kéo cứt người kia chèn vào chỗ trống.
Anh nghe thấy bên trái một tiếng nổ lớn, giống như nổ một quả lựu đạn, lừa và người đều kinh ngạc không thôi, không tự chủ được mà run rẩy vài cái. Nghiêng đầu nhìn, thấy một chiếc xe đẩy tay bị nổ lốp, săm cao su màu đỏ lộn ngược ra ngoài lốp đen. Người kéo xe đẩy tay là hai cô gái, một người lớn, một người nhỏ. Người lớn đầu như khúc gỗ tròn, mặt đầy sẹo, trông như vỏ cây; người nhỏ da trắng trẻo, khuôn mặt hình trái xoan, chỉ tiếc bị mù một bên mắt. Anh thoáng cảm thán: Đúng như Trương Khấu mù nói, Điêu Thuyền là tuyệt sắc mỹ nhân, trên mặt còn có bảy nốt tàn nhang nhạt, có thể thấy trên thế giới này không có ai là hoàn hảo cả. Hai cô gái kia nhìn cái lốp hỏng, chân tay lúng túng, phía sau họ, người thì thúc giục, người thì chửi bới. Hai cô gái đánh rơi dập dềnh kéo xe vào vũng bùn bên đường, xe cộ phía sau lập tức lấp đầy không gian của họ.
Lại liên tiếp xảy ra vài vụ tai nạn nổ lốp, có tiếng nổ lớn đến mức chói tai, đó là một chiếc máy kéo năm mươi mã lực bị nổ lốp sau, vành thép bánh xe ép chặt xuống mặt đất, thân xe nghiêng ngả, mấy người mặc quân phục cán bộ đứng trước chiếc lốp hỏng ngẩn người, tài xế — một nam thanh niên mặt đầy dầu mỡ, nắm chặt một cái cờ-lê lớn, chửi rủa mẹ đẻ của cục quản lý giao thông.
Lên con dốc lớn, lại xuống con dốc lớn. Trên con dốc lớn vẫn là đá quái dị dựng đứng, răng sói răng chó đan xen, tiếng nổ liên tiếp không dứt, giao thông tắc nghẽn. Cao Dương thầm cầu nguyện, trời phù hộ cho lốp xe của con không bị đâm thủng.
Xuống đến chân dốc, là một con đường nhựa chạy theo hướng Đông Tây, ngã tư có đèn tín hiệu giao thông, đứng một nhóm người mặc quân phục xám đội mũ lưỡi trai rộng vành. Trên đường hướng Đông Tây cũng có rất nhiều xe chở ngồng tỏi, từ phía Nam cũng tràn tới rất nhiều xe chở ngồng tỏi.
Họ đánh xe chen vào con đường hướng Đông Tây, đi về phía trước vài trăm mét, thì không thể nhúc nhích được nữa. Lúc này, người mặc quân phục xám kẹp túi da đen tới. Qua tấm bảng trước ngực họ, anh biết được họ là người của trạm giám sát giao thông.
Theo kinh nghiệm trước đây, trạm giám sát giao thông giám sát xe cơ giới, cho nên, khi một viên sĩ quan giám sát giao thông trẻ tuổi cầm chiếc túi da đen, đứng trước mặt anh, anh vẫn như không có việc gì, đối với chàng trai trẻ trông oai phong lẫm liệt được bọc trong bộ quân phục xám này mà lấy lòng cười ngây ngô.
Viên sĩ quan giám sát dùng bút bi viết một tờ giấy trắng đưa cho anh, nói:
Nộp một đồng!
Anh trợn mắt, nửa ngày cũng không hiểu chuyện gì xảy ra. Viên sĩ quan giám sát rung rung tờ giấy trắng đó, lại nói:
Lấy một đồng ra!
Tiền gì ạ? Anh nghi hoặc hỏi.
Phí quản lý giao thông. Viên sĩ quan giám sát lạnh lùng nói.
Con là xe lừa ạ! Anh nói.
Xe đẩy tay cũng phải nộp! Viên sĩ quan giám sát nói.
Anh nói: Đồng chí, con không có tiền, vợ con mới sinh con, tiền tiêu hết sạch rồi!
Chú mau nộp đi, nếu không có cái này, viên sĩ quan giám sát lắc lắc tờ giấy trắng, nói, không có cái này, hợp tác xã cung tiêu sẽ không thu ngồng tỏi của chú đâu.
Thật sự không có tiền, Cao Dương lật tất cả túi trên quần áo ra, nói, chú xem, chú xem, thật sự không có tiền.
Vậy nộp bằng ngồng tỏi đi, ba cân ngồng tỏi. Viên sĩ quan giám sát nói.
Ba cân ngồng tỏi tận ba đồng đấy, đồng chí!
Chú sợ thiệt thì nộp tiền là xong thôi!
Chú thế này không phải là ép người sao?
Ai ép chú? Chú tưởng tôi muốn đến thu à? Đây là quy định của nhà nước!
Vậy... đã là quy định của nhà nước, chú cứ lấy đi!
Viên sĩ quan giám sát chộp lấy một bó ngồng tỏi, ném vào cái sọt lớn phía sau. Nhét tờ giấy trắng đóng dấu đỏ vào tay anh. Người khiêng sọt là hai đứa trẻ nửa lớn nửa bé.
Viên sĩ quan giám sát lại đòi tiền Tứ thúc. Tứ thúc móc từ túi áo trong sát người ra hai tờ phiếu năm hào đưa cho anh ta. Tứ thúc cũng nhận được một tờ giấy trắng đóng dấu đỏ.
Cái sọt lớn đó tận mắt thấy là đầy rồi, hai đứa trẻ khiêng sọt đầy ngồng tỏi, xiêu xiêu vẹo vẹo đi về phía bốt gác, phía sau bốt gác đỗ một chiếc xe tải lớn, hai người đàn ông mặc áo trắng ôm cánh tay, dựa vào tấm chắn sau xe, trông như công nhân bốc xếp.
Ít nhất có hai mươi viên sĩ quan giám sát mặc quân phục xám kẹp túi da đen đang hoạt động. Có một thanh niên mặc áo lót đỏ cãi nhau với viên sĩ quan giám sát, thanh niên không nói lời hay ý đẹp, mở miệng là văng tục: Lũ chó đẻ các người, còn tàn bạo hơn cả lũ Quốc dân đảng chết tiệt! Viên sĩ quan giám sát kia giơ tay tát thanh niên áo đỏ một cái, anh ta đánh thật gọn gàng, thật bình tĩnh, trên mặt không chút biểu cảm, viên sĩ quan giám sát này.
Anh dám đánh người à?! Thanh niên áo đỏ hét lên.
Đánh chú là còn nhẹ đấy. Viên sĩ quan giám sát bình tĩnh nói, chú chửi thử nữa xem!
Thanh niên lao vào viên sĩ quan giám sát, bị hai người trung niên giữ lại. Người trung niên khuyên thanh niên:
Thắng à, thôi đi, Thắng à, thôi đi! Họ bắt chú nộp thì chú nộp, bớt nói lại.
Hai cảnh sát mặc áo trắng ngồi xổm dưới gốc cây bạch dương hút thuốc.
Cao Dương nghĩ, sao lại là chửi người nhỉ? Viên sĩ quan giám sát đó không phải chó đẻ thì lẽ nào là lỗ hậu môn đẻ ra? Sự thật dễ nói sự thật khó nghe. Anh thấy may mắn vì mình không xảy ra xung đột với viên sĩ quan giám sát, nhưng vừa nghĩ đến bó ngồng tỏi tươi rói đó, lại xót xa đến chết. Anh thở dài một tiếng, thở dài xong lòng không đau nữa.
Đây đã là lúc giữa buổi sáng rồi, xe lừa của Cao Dương gần như không nhúc nhích, trên con đường về phía Đông, một hàng xe đen nghịt, trên con đường về phía Tây, cũng là một hàng xe đen nghịt. Anh hỏi Tứ thúc, biết điểm thu mua ngồng tỏi — kho lạnh, ở cách đó ba dặm về phía Đông. Nơi đó người đông như hội, như sủi cảo nấu trong nồi nước sôi. Cao Dương muốn đi xem, lại không dám tùy tiện nhúc nhích.
Bụng anh hơi đói, liền lấy gói nhỏ trên xe, mở ra, lấy một cái bánh nướng hai lớp nửa củ cải muối, mời Tứ thúc, Tứ thúc nói không ăn, anh cũng không thật sự mời nữa, cứ một miếng bánh một miếng dưa muối mà ăn, ăn được nửa chừng, lại lôi từ trên xe ra năm cọng ngồng tỏi, thầm nghĩ: Coi như lại bị viên giám sát lấy mất năm cọng vậy. Ngồng tỏi vừa giòn vừa ngọt, đúng là thứ tốt, đưa cơm.
Đang ăn thì lại có người mặc quân phục đội mũ lưỡi trai đứng trước mặt, anh sợ chết khiếp, vội tìm tờ giấy trắng đó ra, vung vẩy, nói: Đồng chí, con nộp rồi ạ!
Người kia nhận lấy tờ giấy, liếc một cái, nói:
Đây là của trạm giám sát, chúng tôi là sở giao dịch công thương, nộp đi, hai đồng, thuế giao dịch công thương!
Trong lòng Cao Dương lại có một tia giận dữ dâng lên, anh nói:
Con còn chưa bán được một cọng ngồng tỏi nào cơ mà!
Viên chức giao dịch công thương nói: Đợi chú bán ngồng tỏi xong, chú chẳng chuồn mất rồi sao?
Con không có tiền! Cao Dương phẫn nộ nói.
Tôi nói cho chú biết, viên chức giao dịch công thương nói, không có tờ giấy hoàn thuế, hợp tác xã cung tiêu sẽ không mua ngồng tỏi của chú đâu!
Cao Dương mềm giọng, nói:
Đồng chí, con thật sự không có tiền.
Không có tiền nộp năm cân ngồng tỏi!
Cao Dương choáng váng đầu óc, chỉ muốn toét miệng ra khóc:
Đồng chí, con chỉ có từng này cân ngồng tỏi, nhà chủ ba cân, nhà chủ năm cân, chẳng phải vặt sạch không còn một xu sao? Vợ con con, chẳng ngày chẳng đêm, thu được mấy cân ngồng tỏi không dễ dàng gì đâu, đồng chí!
Viên chức giao dịch công thương thông cảm nói: Chú tiến hành giao dịch công thương, thì phải hoàn thành thuế giao dịch, đây là chính sách của nhà nước.
Đã là chính sách nhà nước... vậy thì tùy các chú, thuế má nhà nước, giết con con cũng không dám kháng... Cao Dương lẩm bẩm nói.
Viên chức giao dịch công thương ném một bó ngồng tỏi vào cái sọt lớn phía sau, người khiêng sọt cũng là hai cậu bé nửa lớn nửa bé, trông như hai con rối gỗ nhỏ.
Nhìn thấy ngồng tỏi của mình lộn nhào rơi vào cái sọt lớn, mũi anh cay xè, hai giọt nước mắt trào ra khỏi hốc mắt.
Đến trưa, ánh nắng gay gắt, người và lừa đều bị phơi nắng héo rũ. Con lừa thải ra mười mấy hòn phân, một người mặc quân phục xám đội mũ lưỡi trai đi tới, viết một tờ giấy trắng đưa cho anh nói:
Phạt hai đồng, tôi là trạm bảo vệ môi trường.
Lại một người mặc quân phục trắng đội mũ lưỡi trai đi tới, viết một tờ giấy trắng đưa cho anh, nói:
Phạt hai đồng, tôi là trạm kiểm tra vệ sinh.
Anh ngây dại nhìn viên chức bảo vệ môi trường và viên chức kiểm tra vệ sinh đang đứng trước mặt, vô lực nói:
Không có tiền, các anh lấy ngồng tỏi đi!
Ba
Chập tối, xe lừa của anh và xe bò của Tứ thúc cuối cùng cũng đến gần điểm thu mua ngồng tỏi của kho lạnh. Trước cửa kho lạnh đặt hai cái cân đòn, phía sau cân đòn ngồi hai nhân viên cân mặt như tro tàn. Xung quanh nhân viên cân có mấy người mặc quân phục đi đi lại lại, anh cứ thấy người mặc quân phục là cảm thấy lạnh sống lưng.
Cuối cùng cũng đến nơi rồi. Tứ thúc vui mừng nói.
Đúng là đến nơi rồi... anh cũng nói.
Nhân viên cân đòn cứng nhắc báo số cân ngồng tỏi, dùng bút bi vẽ những con số lên đơn năm liên. Người tiếp theo chính là Tứ thúc. Cao Dương nhìn thấy vẻ thấp thỏm không yên của Tứ thúc, trong lòng mình cũng đập thình thịch. Khi anh nhìn thấy viên kiểm định đứng cạnh cân đòn đó, tiếng trống trong lòng càng khẩn cấp hơn.
Một người mặc quân phục tay cầm một chiếc loa điện, đứng trên một cái bàn màu đỏ, lớn tiếng hô:
Các nông dân trồng tỏi xin chú ý, các nông dân trồng tỏi xin chú ý, kho lạnh đã đầy, tạm dừng thu mua ngồng tỏi. Kho lạnh đã đầy, tạm dừng thu mua. Khi nào thu mua, chúng tôi sẽ thông báo cho hợp tác xã cung tiêu các thôn, sau đó do hợp tác xã cung tiêu thông báo cho các vị.
Cao Dương như bị ai giáng một gậy, đầu váng mắt hoa, tay vịn lưng lừa mới không bị ngã.
Tứ thúc nói: Không thu nữa? Đến lượt tôi thì không thu nữa? Tôi đi từ nửa đêm đến tận đây, đợi suốt một ngày!
Nông dân trồng tỏi, về đi, đợi mấy ngày, đợi kho lạnh trống chỗ, sẽ thông báo cho các vị!
Nhà tôi cách đây hơn năm mươi dặm đấy, đồng chí! Tứ thúc khẩn cầu.
Người cân đòn cầm bàn tính đứng dậy.
Đồng chí, tôi đã nộp thuế giao dịch công thương, phí giám sát giao thông...
Các vị lưu giữ tờ giấy cẩn thận, lần sau đến bán ngồng tỏi vẫn có hiệu lực, nông dân trồng tỏi, về đi, nhân viên kho lạnh đang làm việc ngày đêm vất vả, đợi đợt ngồng tỏi này vào kho, sẽ tiếp tục thu mua... Người cầm loa điện khổ tâm khuyên giải.
Người phía sau đều ùa lên, có người hét, có người gọi, có người khóc, có người chửi.
Người kia cầm loa điện nhảy xuống bàn, cúi người chạy mất.
Cánh cửa sắt lớn của kho lạnh đóng lại.
Một thanh niên mặt mày sạm đen nhảy lên cái bàn sơn đỏ đó, lớn tiếng hô:
Đệch mẹ! Làm gì cũng phải đi cửa sau! Vào nhà hỏa táng còn phải đi cửa sau, huống chi là bán ngồng tỏi!
Anh ta nhảy xuống, biến mất trong đống ngồng tỏi.
Một thanh niên mặt đầy mụn nhảy lên bàn, lớn tiếng chửi bới:
Kho lạnh, tao đụ chết mẹ mày!
Nông dân trồng tỏi cười rộ lên.
Có người tháo cái móc trên cân đòn xuống, dùng sức ném vào cánh cửa sắt lưới thép mạ kẽm của kho lạnh. Cánh cửa kêu loảng xoảng một tiếng.
Một đám người ùa lên, lật đổ cân đòn, đập vỡ bàn cân. Từ trong kho lạnh ra một ông lão, nói:
Các người muốn làm phản à?
Đánh lão khốn nạn này! Con lão là Lưu Rỗ ở cục công thương, lão khốn này trông cửa một tháng kiếm một trăm đồng!
Đánh đánh đánh! Một đám người ùa đến trước cửa sắt, đâm sầm vào cửa sắt kêu ầm ầm.
Cao Dương nói: Tứ thúc, mình mau đi thôi, không bán được ngồng tỏi không sao, đừng để chuyện xấu vào thân.
Tứ thúc nói: Tôi lại muốn vào trong đập cho nó một trận mới sướng!
Cao Dương nói: Đi thôi, Tứ thúc, đi thôi! Cứ đi thẳng về phía Đông, mình có thể vòng về phía Bắc đường sắt.
Tứ thúc quay đầu xe, giục bò đi về phía Đông. Cao Dương dắt lừa, đi sát theo sau xe Tứ thúc.
Đi được khoảng nửa dặm đường, họ ngoảnh đầu nhìn lại, thấy trước cửa sắt kho lạnh bùng lên một ngọn lửa lớn, có một người toàn thân đỏ rực tháo tấm bảng lớn của kho lạnh xuống, ném vào trong lửa. Cao Dương nói với Tứ thúc:
Kho lạnh không gọi là kho lạnh, gọi là kho nhiệt độ ổn định, trên bảng ghi thế.
Mặc kệ mẹ nó kho gì, đốt thằng khốn này! Tứ thúc nói.
Họ còn nhìn thấy cánh cửa sắt lớn bị đâm thủng, một đám người ùa vào sân kho lạnh. Ánh lửa chập chờn, từ xa phản chiếu lên khuôn mặt họ. Họ nghe thấy những tiếng gầm thét, và tiếng đập vỡ thủy tinh.
Một chiếc xe con màu đen từ phía Đông chạy tới. Cao Dương hoảng sợ nói:
Quan lớn đến rồi!
Xe ô tô con chạy đến trước đống lửa thì dừng lại, mấy người chui ra khỏi xe, lập tức bị người ta đẩy xuống mương. Có người cầm gậy đập vào nắp sắt của chiếc xe con, đập ra tiếng kêu bình bịch trầm đục. Có người chộp lấy một thanh gỗ đang cháy từ đống lửa, nhét vào bụng chiếc xe con.
Đi mau, Tứ thúc! Đi mau! Cao Dương thúc giục.
Tứ thúc cũng hơi sợ, quất một cành cây vào mông bò.
Họ đi mãi, nghe thấy tiếng nổ lớn phía sau, ngoảnh đầu nhìn, một cột lửa từ trong chiếc xe con kia phóng lên, cao hơn cả nóc nhà, đến cỏ dại cách đó mấy dặm cũng bị chiếu sáng trắng.
Cao Dương không nói rõ được trong lòng là vui hay sợ. Anh tự nghe thấy tiếng tim mình đập, trong lòng bàn tay, thấm ra mồ hôi lạnh dính dấp.
Bốn
Họ đánh xe vòng ra khỏi huyện thành, vượt qua đường sắt, không biết trong lòng Tứ thúc thế nào, Cao Dương tự thấy nhẹ nhõm vui vẻ, như vừa thoát khỏi hang sói. Nín thở lắng nghe, vẫn có thể nghe thấy tiếng huyên náo bên phía kho lạnh.
Đi tiếp về phía Bắc ba năm dặm, nghe thấy tiếng máy dầu nổ bình bịch không xa phía Đông con đường, và tiếng nước chảy róc rách, ngay tại nơi phát ra tiếng động đó, sáng lên một ngọn đèn vàng vọt. Nghe thấy tiếng nước, Cao Dương thấy khát khô cổ họng, nghĩ Tứ thúc cũng cả ngày không dính lấy một giọt nước, chắc chắn không thể không khát. Anh nói:
Tứ thúc, chú giúp con trông xe, con đi về phía Đông lấy chút nước uống, lừa của con và bò của chú cũng cần uống, cho ăn, còn mấy chục dặm đường phải đi nữa đấy.
Tứ thúc không nói không rằng ghì con bò lại, đưa xe vào gần lề đường.
Cao Dương tháo một cái xô sắt trên xe lừa xuống, xách theo, đi về phía ánh đèn. Anh tìm thấy một con đường mòn nhỏ hẹp chỉ đủ cho bàn chân, hai bên đường mòn là ngô cao ngang đầu gối, lá ngô cọ vào hai chân anh và cái xô sắt trong tay anh. Ánh đèn chập chờn, nhìn chỉ cách đường cái hai phát tên bắn, nhưng lại rất khó tiếp cận. Tiếng máy dầu và tiếng nước cũng luôn lớn như vậy, như thể không bao giờ có thể lại gần. Con đường mòn có lúc biến mất, anh liền đi trong ruộng hoa màu, anh cẩn thận đặt chân, sợ dẫm đổ hoa màu của người ta. Cách đôi giày rách, anh cũng có thể cảm nhận được đất gần huyện thành phì nhiêu hơn đất xa huyện thành. Con đường mòn lại xuất hiện, đi vài bước, bỗng nhiên rộng ra rất nhiều, miễn cưỡng có thể đi được xe ngựa. Hai bên đường có rãnh mương nông, hoa màu ngoài rãnh mương cao thấp khác nhau, anh ngửi thấy mùi bông, mùi lạc, mùi ngô, mùi cao lương. Chúng đều có mùi riêng, tuyệt đối không bị trộn lẫn.
Ngọn đèn bão vàng vọt đó bỗng nhiên trở nên sáng hơn rất nhiều, tiếng nước róc rách và tiếng máy nổ bình bịch cũng bỗng nhiên trở nên rõ ràng sáng sủa hơn. Lúc này anh nhìn rõ bóng dáng của mình. Anh có chút sợ hãi, e dè.
Đi mãi đến trước đèn bão — đèn bão treo trên một cây cột dựng đứng, một chiếc máy dầu màu đỏ mười hai mã lực được cố định trên mặt đường bằng bốn cọc gỗ, quay với tốc độ nhanh như thể không quay, nhưng từ những đai sắt kết nối dây curoa lóe lên rồi lóe lên lại chứng minh rằng mã lực đang quay nhanh phát ra tiếng kêu tách tách. Một đoạn ống cao su thô cắm vào giếng máy, máy bơm nước kêu sột soạt, nước trắng phun ra từ miệng máy bơm. Dưới đất trải một tấm nhựa, bên cạnh tấm nhựa đặt một đôi giày cao su. Không ai lên tiếng. Anh cố sức nhìn vào bóng tối. Anh ngửi thấy mùi cây ngô.
Ai đấy? Trong bóng tối có người hét lên.
Người qua đường, xin ngụm nước uống. Anh trả lời.
Lá ngô kêu sột soạt, một người đàn ông cao lớn vác một cái xẻng bước vào ánh sáng. Anh ta đứng trước máy bơm, đặt đôi chân đầy bùn vào cột nước mãnh liệt mà rửa sạch. Rửa sạch chân xong, anh ta lại đặt cái xẻng đầy bùn vào cột nước. Lưỡi xẻng nhỏ giọt nước, lấp lánh ánh lạnh.
Người đó nhảy qua rãnh đường, cắm xẻng xuống đất rồi đứng đó, nói:
Chú uống đi, uống thoải mái!
Cao Dương chạy tới, quỳ xuống, không kiềm chế được cắm miệng vào, dòng nước chảy làm đôi môi tê dại, nước nghẹn làm ngực anh đau đớn. Uống no nê, anh rửa mặt, lại múc đầy một xô nước, xách theo, trở lại dưới đèn bão.
Người kia đang đánh giá anh từ trên xuống dưới.
Đây là một thanh niên có vẻ ngoài đường hoàng, trên mặc áo sơ mi cộc tay, dưới mặc quần quân phục, một chiếc đồng hồ sáng loáng treo trên thắt lưng.
Anh ta tháo đồng hồ xuống, đeo vào cổ tay. Anh ta nhìn đồng hồ, hỏi:
Chú làm gì đấy? Muộn thế này rồi.
Cao Dương nói: Bán ngồng tỏi, cả ngày không dính một giọt nước, nghe thấy tiếng nước bên này, liền chạy qua đây.
Thanh niên hỏi: Chú ở thôn nào?
Cao Dương nói: Thôn Cao Đôn.
Ồ, vậy là đủ xa đấy. Hợp tác xã cung tiêu thôn chú không đặt điểm thu mua à?
Hợp tác xã không quản chuyện này, đều bận đi buôn phân bón hết rồi.
Thanh niên cười, nói:
Cũng bình thường thôi, tất cả hướng về tiền mà! Bán được chưa?
Chưa, xếp hàng xếp đến trước mặt con, người ta nói kho lạnh đầy rồi, tạm dừng thu mua. Nếu họ thu mua ngày mai, thì con chấp nhận đợi một đêm, cũng không quay về nữa. Quỷ mới biết bao giờ mới cân trở lại. Anh vốn muốn không nói nữa, nhưng không nhịn được, liền nói, bên kia xảy ra loạn lớn rồi, cân đòn bị người ta đập nát, bàn bị người ta đốt, thủy tinh đập nát, đến cả xe con cũng bị đốt luôn!
Thanh niên hơi hưng phấn, nói:
Ý chú là quần chúng nổi loạn à?
Có nổi loạn hay không con không biết, dù sao loạn cũng lớn lắm rồi! Anh thở dài, thật sự có kẻ to gan không sợ chết.
Thanh niên nói: Bố con và anh hai con cũng đi bán ngồng tỏi, không biết họ có nổi loạn không.
Cao Dương nhìn hai hàm răng trắng đều đặn trong miệng thanh niên, nghe giọng Kinh Bắc không giấu nổi của anh ta, nói:
Người anh em này, con nhìn ra rồi, anh không phải là một nhân vật bình thường.
Thanh niên nói: Tôi là quân nhân, nhân vật bình thường nhất.
Anh là người tốt, phát đạt rồi, vẫn về nhà giúp người già làm việc, chỉ điểm này thôi, anh cũng có tiền đồ xán lạn, không quên gốc gác đấy!
Thanh niên rút thuốc ra, vỏ bao thuốc lá sặc sỡ dưới ánh đèn như một đóa hoa, anh ta rút một điếu đưa cho Cao Dương, Cao Dương nói:
Con không biết hút, con còn một người làng đang đợi con trên đường, con nhận điếu thuốc này của anh, cho ông ấy hút, cả đời ông ấy cũng chưa bao giờ hút điếu thuốc cao cấp thế này.
Cao Dương kẹp điếu thuốc vào tai, xách xô nước, tìm đường cũ mà về.
Anh vừa lên đường nhựa, Tứ thúc đã không vui nói:
Chú đi ra biển Đông lấy nước à?
Con lừa nhỏ của anh đứng đờ đẫn. Con bò cái hoa của Tứ thúc đã nằm bẹp xuống đất cùng với xe.
Chú uống trước đi, chú uống no rồi hãy cho súc vật uống. Cao Dương nói.
Tứ thúc cắm miệng vào xô, uống một hơi no nê. Đứng dậy, liên tiếp ợ hơi nước. Cao Dương tháo điếu thuốc từ tai xuống, đưa cho Tứ thúc, nói:
Gặp một người cao cấp, anh ta nói anh ta là người đi lính, con nhìn một cái là nhận ra anh ta là sĩ quan. Anh ta đưa thuốc cho con, con nói con không biết hút, con nói chú biết, liền xin cho chú đấy.
Tứ thúc nhận lấy thuốc, đưa lên mũi ngửi, nói:
Cũng chẳng có mùi thơm gì.
Cao Dương nói: Làm quan rồi mà vẫn giúp người già làm việc, không đơn giản! Người thời nay đều là vứt gậy ăn mày đi rồi quay lại đánh ăn mày, chẳng thấy Vương Thái ở làng mình đâu, thấy chúng ta như thấy người lạ vậy.
Con người mà... Tứ thúc than thở.
Chú uống no rồi ạ? Cao Dương hỏi, vậy con cho bò uống nhé.
Cho lừa của cháu uống trước đi! Con bò này của tôi không nhai lại, sợ là ốm rồi. Trong bụng nó còn một con bê nữa đấy, nếu ngồng tỏi không bán được, lại làm hỏng con bò, thì là lỗ nặng đấy! Tứ thúc nói.
Con lừa nhỏ ngửi thấy mùi nước, hắt hơi xì mũi, Cao Dương vẫn cho bò của Tứ thúc uống trước. Bò cái muốn đứng dậy, nhưng không đứng dậy nổi, Tứ thúc ôm lấy đòn gánh xe, giúp nó đứng dậy. Đôi mắt to của bò cái lóe lên ánh xanh biếc thê lương. Cao Dương đặt xô xuống dưới miệng nó, nó uống vài hớp liền ngẩng đầu lên, thè lưỡi liếm liếm mép và lỗ mũi.
Cao Dương hỏi: Sao nó uống ít thế?
Tứ thúc nói: Con bò này miệng khó chiều, khi Tứ thẩm cháu cho nó uống, phải dùng cám để dụ nó.
Cuộc sống tốt lên, đến bò cũng kiêu rồi. Cao Dương nói, nghĩ lại mấy năm trước, người cũng chẳng được ăn cám, huống chi là bò.
Chú cho lừa uống đi, đừng lề mề nữa.
Con lừa đã sớm sốt ruột rồi. Nó uống một hơi cạn sạch xô nước, lắc đầu, vẻ như chưa thỏa mãn.
Tứ thúc nói: Súc vật uống nước lạnh, phải đi nhanh, đi cho ra mồ hôi, nếu không sẽ nhiễm bệnh đấy.
Tứ thúc, con bò này mua bao nhiêu tiền ạ?
Chín trăm ba mươi đồng, chưa tính thuế giao dịch.
Đắt thế! Cao Dương tặc lưỡi, hơn chín trăm đồng, có thể dán kín nó rồi.
Tiền mất giá, Tứ thúc nói, thịt lợn nửa năm tăng chín hào, một cân tăng chín hào! May mà chúng ta cả năm cũng chẳng ăn hết mấy cân thịt lợn là mấy.
Tứ thúc, chú vẫn lãi, con bò này một năm đẻ một con bê, nếu đẻ con cái, chú coi như lãi ròng một con bò. Nuôi bò vẫn là chuyện tốt, hơn trồng tỏi.
Chú cứ toàn nghĩ chuyện tốt! Tứ thúc nói, bò uống gió Tây Bắc là đẻ được bê à? Không ăn cỏ? Không ăn cám?
Đêm ngày càng sâu, họ không nói gì nữa, xe bò xe lừa lắc lư chao đảo trôi về phía trước. Cao Dương thật sự hơi buồn ngủ, không màng xót xa cho con lừa, nhảy lên đòn gánh xe ngồi, lưng tựa vào thành xe, mi mắt vừa dính vừa nặng, anh kìm chế không cho mình ngủ. Lại vào bãi cát rồi, bụi cây rậm rạp ven đường giống hệt đêm qua, chỉ là mặt trăng chưa mọc lên, trên lá cây không có ánh sáng. Những con dế, con châu chấu, đủ loại côn trùng kêu, cũng giống hệt đêm qua, kêu chíu chíu không ngừng.
Lên dốc rồi, con lừa thở dốc, như một ông già mắc bệnh khí quản nghiêm trọng. Anh nhảy từ trên xe xuống, tiếng hen suyễn của lừa nhỏ đi một chút. Tứ thúc vẫn ngồi trên xe bò, mặc cho con bò già đang mang thai cố gắng leo dốc. Cao Dương trong lòng hơi lạnh, anh cảm thấy Tứ thúc là một người lòng dạ rất tàn nhẫn, anh nhắc nhở bản thân sau này nên ít qua lại với hạng người này.
Họ leo được khoảng nửa con dốc lớn thì mặt trăng mọc lên từ nơi trũng sâu xa tít mù tắp phía Đông. Anh biết, thời điểm này muộn hơn thời điểm đêm qua một chút, mặt trăng này cũng nhỏ hơn mặt trăng đêm qua một chút. Nó màu vàng tái, cũng hơi đỏ, nó là nửa mảnh trăng rách màu vàng tái, đỏ nhạt, nhợt nhạt, đục ngầu, vô lực, buồn ngủ, nhỏ hơn đêm qua một chút, lớn hơn đêm mai một chút. Ánh sáng của nó vừa ngắn vừa yếu, dường như không chiếu tới được gò cát, bụi rậm và con đường nhựa này. Anh vỗ một cái vào tấm lưng ướt đẫm mồ hôi lạnh của con lừa. Bánh xe quay chậm chạp, ổ bi thiếu dầu kêu cọt kẹt. Tứ thúc thỉnh thoảng sẽ đột ngột hát một câu điệu hát lưu manh, rồi lại đột ngột dừng lại, hát không chuẩn bị, dừng không kéo dài. Ánh trăng thực ra vẫn có thể chiếu tới đây, chẳng lẽ những mảnh lá bụi rậm lấp lánh kia không phải là ánh trăng sao? Mảnh vỡ lấp lánh như thủy tinh trên cánh con dế chẳng lẽ không phải là ánh trăng đang nhấp nháy, trong mùi ngồng tỏi lạnh lẽo chẳng lẽ không trộn lẫn mùi vị ấm áp của ánh trăng sao? Chỗ trũng có mây khói, chỗ cao có gió trong, Tứ thúc hát — không biết là chửi bò hay chửi người:
Mày thằng chó đẻ này, mặc quần vào mày liền tụng kinh...
Anh dở khóc dở cười, nhìn thấy từ phía gò cao chiếu tới hai luồng sáng trộm, luồng sáng đó lúc cao lúc thấp, lúc trái lúc phải, như cây kéo cắt vải vậy. Tiếp đó nghe thấy tiếng động cơ gầm rú. Cây cối và cỏ dại hai bên đường đều hiện rõ, một con báo gấm béo ục ịch cắp đuôi lẻn vào bóng râm của cây. Con lừa toàn thân toát mồ hôi lạnh, Cao Dương ôm chặt lấy đầu nó, ép xe vào tận mép đường. Ánh đèn chiếu con bò của Tứ thúc gầy như thỏ. Tứ thúc cũng nhảy xuống xe, túm lấy dây thừng mũi bò, ép xe vào tận mép đường.
Luồng ánh sáng đó chiếu nát bét họ. Một con thú lớn đen sì trừng mắt lao tới, đến báo cũng sợ lùi lại, huống chi là lừa bò. Chuyện xảy ra sau đó cứ như trò đùa cứ như nằm mơ cứ như đại tiện tiểu tiện vậy.
Cao Dương nhớ chiếc ô tô đó như một ngọn núi lớn lao tới đè lên họ, trong một hồi tiếng ầm ầm cọt kẹt, con bò của Tứ thúc, xe bò của Tứ thúc, ngồng tỏi của Tứ thúc, cùng với Tứ thúc, đều bị bóng tối nuốt chửng. Anh vừa mở mắt đã nhìn thấy một khuôn mặt béo mập phù nề cười cười của một người trung niên sau một tấm kính và khuôn mặt nhe răng trợn mắt của một người trung niên khác sau một tấm kính lớn khác. Anh và con lừa đều nằm bò trên đầu chiếc ô tô đang phun hơi nóng.
Anh nhớ chiếc ô tô đó từ từ bò tới, bò của Tứ thúc sợ hãi kêu lên, Tứ thúc ôm chặt lấy đầu nó. Trong ánh sáng trắng chói lòa, đầu Tứ thúc co rút lại, trở nên giống như một cái đầu thép đầu đồng, lấp lánh ánh xanh ánh xanh lam, Tứ thúc nheo mắt, há to miệng, trên mặt Tứ thúc đều là vẻ hoảng hốt, đáng thương. Đôi tai to như cánh quạt của Tứ thúc bị ánh sáng trắng xuyên thấu. Cản trước của ô tô từ từ đâm vào chân Tứ thúc và chân bò, cơ thể Tứ thúc lao về phía trước một cái, rồi liền nằm ngang bay lên, cánh tay dang ra như cánh chim, vạt áo bay múa như lông vũ. Tứ thúc rơi vào một bụi bạch lạp điều. Đầu con bò cong lại, bò nằm bò xuống. Ô tô từ từ cán lên, nó trước tiên đẩy bò và xe nát về phía trước một đoạn, lại cán chúng xuống dưới bụng.
Sau đó thì sao? Sau đó người béo trong xe nói: Chạy mau! Người gầy trong xe lùi xe về sau, lùi không nổi, lùi cứng, lùi ra được rồi, lại vòng qua Cao Dương và con lừa chạy về phía trước. Đúng là đoạn dốc xuống lớn, xe trượt đi, ào ào chảy nước, két nước hỏng rồi, chảy nước mà chạy.
Cao Dương ôm đầu lừa khổ sở suy nghĩ: Rốt cuộc chuyện này là thế nào nhỉ? Chuyện này là sao nhỉ? Anh sờ sờ đầu mình, đầu còn nguyên vẹn, mũi, mắt, tai, miệng, cái gì cũng đủ, sờ sờ đầu con lừa, cũng là cái gì cũng đủ, chỉ là đôi tai to đó của nó lạnh như băng. Anh há miệng, như một đứa trẻ khóc rống lên.