Liên hoan vừa kết thúc, mốt thời thượng bây giờ là đi KTV hát hò. Các tụ điểm giải trí ở đây ngày càng nhiều. Bộ mặt huyện lỵ dường như vẫn luôn thay đổi một cách đáng mừng. Các khu chung cư mới mọc lên san sát, bụi mù mịt trên các công trường xây dựng, máy xúc hoạt động hết công suất, truyền đi tín hiệu hưng thịnh, phát đạt. Quảng trường mới xây sừng sững một cách nhàn nhạt với những cột mốc mang đầy tính thiết kế, dưới lòng đất cũng đã có siêu thị và bãi đỗ xe. Huyện lỵ dường như ngày càng đến gần với dáng vẻ của một thành phố, nơi nơi phản chiếu vẻ mê hoặc của "văn minh hiện đại".

Xem ra, những thứ nên có thì dần dần đều có cả, những thứ chưa có, chắc là rồi cũng sẽ có. Huyện lỵ đang dùng một diện mạo hoàn toàn mới để thu hút các bạn học của tôi từng người một quay về quê hương. Mấy năm trôi qua, những người thi đậu đại học ra ngoài đi học ấy, gần như đã quay về khoảng một nửa. Họ cầm văn bằng trong tay, thế nên đại đa số đều vào cơ quan nhà nước hoặc trường học, phân bố ở các con phố và tòa nhà khác nhau, bất cứ lúc nào cũng có thể tụ tập, nâng ly nhắc về chuyện cũ.

Những bạn học không học đại học mà ở lại huyện từ trước đến nay, thì làm đủ mọi loại kinh doanh giống như Đại Dũng. Tôi có một người bạn cùng bàn thời cấp hai, học đến lớp một cấp ba là đã sớm rời trường, thoạt đầu học sửa chữa điện thoại ở cửa tiệm, nhiều năm trôi qua, nay đã mở được một cửa hàng điện thoại của riêng mình. Mỗi lần đi ngang qua cửa tiệm của cậu ấy, tôi thường nghĩ, dăm năm nữa, thể nào cũng sẽ có một nhóm người làm ăn ngày càng lớn mạnh hơn.

Những câu chuyện lập nghiệp truyền kỳ là thứ được đón nhận nhiều nhất ở huyện lỵ. Người trong câu chuyện tay trắng làm nên, thậm chí gánh cả khoản vay nặng lãi, cắn xé lẫn nhau trên thương trường huyện lỵ, cuối cùng giống như giàu lên sau một đêm, đều ngồi trên xe sang, phóng vút qua những con đường ngày càng rộng rãi. Trong những câu chuyện này, nỗ lực là có thu hoạch, rủi ro tương đương với hồi báo. Chắc là Đại Dũng cũng đã bị họ kích thích.

Bốn

Năm 2011, Đại Dũng đã xin được khoản vay, sự nghiệp mới có thể tiếp tục rồi. Cậu ấy thuê một mặt bằng rẻ hơn, mở cửa hàng áo cưới thứ hai. Lần này cuối cùng cậu ấy cũng có thể toàn quyền bao quát đại cục. Hàng xóm láng giềng vẫn không đánh giá cao cậu ấy, mọi người cảm thấy, Đại Dũng không giỏi ăn nói, con người lại thật thà, làm ăn không tốt.

Lần đầu tiên tôi đến cửa hàng mới của cậu ấy, Đại Dũng đang giáo huấn nhân viên. Ba năm nhân viên đứng thành một hàng, mặc đồng phục đứng ở đại sảnh, Đại Dũng mặc một bộ vest, với giọng điệu kích động nói rất nhiều. Có những lời quá văn vẻ, đại khái là đọc được từ mấy cuốn sách học làm giàu nào đó, cậu ấy nói bằng tiếng địa phương, nghe rất gượng gạo, khiến người ta thấy ngượng ngùng. Nhưng Đại Dũng rất nghiêm túc, cậu ấy huấn lời xong, dẫn tôi đi một vòng trong cửa hàng, cuối cùng ngồi xuống, châm một điếu thuốc.

Xem ra mọi chuyện vẫn y như trước không thay đổi, cậu ấy vẫn vay được tiền, thuê nhà, làm trang trí trước, rồi mới tuyển nhân viên, tiền còn lại chẳng đáng là bao, ngồi chờ kinh doanh.

Ngồi trong cửa hàng trò chuyện, tôi cảm thấy nhạt nhẽo vô vị. Tôi không còn cảm thấy việc mở cửa hàng này là khởi nghiệp chứa đựng bao nhiêu hy vọng nữa, ngược lại còn thấy đây lại là một bãi chiến trường quăng tiền qua cửa sổ. Nhưng tôi không thể dội gáo nước lạnh vào cậu ấy. Lần này Đại Dũng tự mình quyết định mọi chuyện, có vẻ như đang trác trí điều binh, cậu ấy lại hỏi đến chuyện quản lý học, bắt tôi phải kể một chút phương pháp quản lý.

Chúa mới biết ở đại học tôi thực sự đã học được kiến thức quảnas trị nguồn nhân lực gì. Nhưng tôi không biết phải giải thích với cậu ấy thế nào đây, lẽ nào nên bảo với cậu ấy rằng mình chẳng lên lớp mấy, hay là nên nói với cậu ấy rằng những thứ trong giáo trình kia có lẽ chẳng có tích sự gì? Trong mắt cậu ấy, tôi ra ngoài đi học, tiếp nhận giáo dục bậc cao, đã là tri thức của vùng giáp ranh thành thị và nông thôn này rồi.

Mùa hè năm đó, tôi cuối cùng cũng quyết định đi học cao học. Tôi nghĩ bản thân thuần túy là vì không biết nên làm gì, mà thi cao học là việc duy nhất khiến đầu óc trở nên thông suốt, chỉ cần đầu tư thời gian, hoàn thành kỳ thi là được. Tôi và Đại Dũng dường như cũng chẳng có gì khác biệt: Cậu ấy tốn tiền, tôi tốn thời gian, cậu ấy tiếp tục kinh doanh cửa hàng áo cưới, tôi tiếp tục đến trường đọc sách. Cậu ấy rất khao khát kiếm được tiền, nhưng xem ra rất khó khăn, còn tôi thậm chí chẳng hề có sự bức thiết đối với việc học thêm kiến thức, tôi không biết ngoài đi học ra thì nên làm gì.

Từ đó về sau hai năm, sự giao lưu giữa chúng tôi ít dần đi. Kỳ nghỉ về nhà, tôi không còn tìm cậu ấy nữa, chỉ nghe bố mẹ nói cửa hàng áo cưới của cậu ấy vẫn mở cửa, tuy việc kinh doanh không mấy suôn sẻ nhưng Đại Dũng vẫn kiên trì mở, đại khái vẫn luôn tiêu tiền vay mượn.

Chúng tôi liên lạc lại là vào mùa hè năm 2013, tôi đã rời trường, và đang làm việc ở Quảng Châu. Một buổi sáng nọ ở tòa soạn, tôi đột nhiên nhận được điện thoại của Đại Dũng. Cậu ấy hỏi tôi có tiện hay không trước, hơi ấp úng, căng thẳng nói với tôi rằng dự án cậu ấy đang kinh doanh đã xảy ra chuyện, xem truyền thông có thể phơi bày ra được không.

Tôi nghe hồi lâu mới hiểu ra, phát hiện dự án này chẳng liên quan gì đến cửa hàng áo cưới cả, đại khái là cậu ấy tham gia một khoản đầu tư, cậu ấy nói úp úp mở mở, tôi chỉ nhớ được mấy con số, cậu ấy nói, hình như lỗ mất bốn năm mươi vạn.

Tôi hơi kinh ngạc, cảm thấy cậu ấy không có nhiều tài lực đến thế. Nhưng rồi lại nghĩ, đại khái là việc kinh doanh của cậu ấy kiếm được tiền. Dù sao thì hai năm nữa lại trôi qua, vận may của cậu ấy có lẽ không đến nỗi tệ. Cúp điện thoại, tôi thậm chí còn nghĩ đến những câu chuyện của những người lập nghiệp giàu có ở huyện lỵ. Trong mắt tôi, bỗng chốc có bốn năm mươi vạn để mà lỗ, ngược lại cũng chứng minh rằng cậu ấy đã có tích lũy. Tôi nghĩ, Đại Dũng trong ấn tượng vốn không được coi trọng, việc kinh doanh có lẽ đã dần làm lớn rồi.

Năm

Tôi sẵn sàng tin rằng, thời gian có thể mang đến bất kỳ thay đổi nào. Tỷ như cậu bạn cùng bàn Trương Minh của tôi. Cậu ấy là người nhìn thấy thế giới bên ngoài sớm nhất trong số các bạn học cấp ba của tôi. Hồi đó cậu ấy thường đến nhà chú ở Thượng Hải nghỉ hè, sau khi trở về, lúc kể về những điều mắt thấy tai nghe ở chốn đô thị, ánh mắt luôn lấp lánh. Ấn tượng sâu sắc nhất là lần "đi bộ đường dài" của cậu ấy. Cậu ấy miêu tả rằng, Thượng Hải là thành phố lớn nhất Trung Quốc, cậu ấy muốn đo lường một chút, thế là chọn một buổi sáng sớm, đeo tai nghe nghe nhạc, trong túi dắt theo bản đồ, cứ đi mãi về một hướng, đi đến tận chòm tối, kiệt sức, lúc nhìn lại bản đồ, vẫn chưa đi ra khỏi nổi một quận.

"Thượng Hải lớn quá." Cậu ấy cứ cảm thán mãi.

Giờ giải lao ở cấp ba, chúng tôi thường mua tạp chí cũ ở hiệu sách trước cổng trường. Áp phích ngôi sao có liên quan đến Thượng Hải, Trương Minh luôn xé ra, dán lên mặt bàn học. Bài hát "Bến Thượng Hải" của Lưu Đức Hoa cũng là bài cậu ấy thích nghe. Khi chúng tôi vô vị giết thời gian trong giờ tự học, miên man suy nghĩ về tương lai, Trương Minh không chỉ một lần, lẩm bẩm thương lượng với tôi, bỏ học đi, xông pha bến Thượng Hải đi, cậu cảm thấy cậu muốn làm Đinh Lực, hay là Hứa Văn Cường?

Trương Minh học đại học ở một trường y ở Sơn Đông. Thành phố đương nhiên không thể sánh bằng Thượng Hải, nhưng cũng lớn hơn huyện lỵ rất nhiều. Thế nhưng suốt bốn năm đại học, cậu ấy rất ít khi rời khỏi ký túc xá, vẫn luôn say mê một tựa game tên là "World of Warcraft" (Ma thú thế giới). Trong game, cậu ấy vô cùng quyết đoán, tràn ngập khí chất lãnh đạo, y như Hứa Văn Cường vậy, dẫn dắt đội ngũ tung hoành ngang dọc.

Tôi từng đến trường của cậu ấy ở nhờ mấy ngày. Đánh game xong, chúng tôi ngồi bên sân bóng, có lẽ lại nhắc đến Thượng Hải, có lẽ không. Khi được hỏi về kế hoạch trong tương lai, cậu ấy nói, bên ngoài chẳng có việc gì làm để mà kiếm sống, không ở lại được, có lẽ vẫn đành phải về nhà thôi.

Năm 2011, tốt nghiệp đại học, Trương Minh cuối cùng cũng quay về làm việc ở cục Giám định chất lượng của huyện, nội dung công việc là kiểm tra an toàn thực phẩm toàn huyện. Cậu ấy thay chiếc quần âu màu đen và giày da vào, trông có vẻ già dặn và chững chạc.

Tiền lương của Trương Minh tiêu vào hai hướng. Một phần tham gia hiếu hỉ của bạn học đồng nghiệp, phần khác ném vào các cuộc nhậu nhẹt, cậu ấy oán trách chuyện này, nhưng lại cảm thấy, không thể không làm như vậy. Mạng lưới quan hệ giống như một con bạch tuộc có sức hút vô hạn, giữ chặt lấy cậu ấy.

Bố mẹ mua cho cậu ấy một chiếc xe ô tô. Một chiếc Passat đời cũ. Chúng tôi lái xe chạy vòng vòng trên đường vành đai của huyện lỵ. Nếu không có đèn đỏ, chạy một vòng chỉ mất mười mấy phút. Chúng tôi chỉ lái trên đường vành đai, hễ cứ rẽ vào đường phố là lúc nào cũng tắc nghẽn — dường như tất cả mọi người đều muốn mua xe. Trương Minh nói với tôi, người trẻ tuổi sẵn sàng chọn những dòng xe thời thượng hơn, còn chiếc xe này của cậu ấy là trang bị tiêu chuẩn của cán bộ trấn — ở huyện lỵ, mua xe không phải vì sự tiện lợi của việc đi lại, mà phần lớn là biểu tượng của thân phận.

Từ đó về sau, mỗi dịp nghỉ lễ về nhà, tôi thường tìm Trương Minh uống trà. Cậu ấy sống một mình trong khu chung cư mới. Căn nhà tân hôn do bố mẹ mua đã được trang trí gọn gàng, chỉ đợi cậu ấy kết hôn — nhưng vì không muốn đi xem mắt, cậu ấy thường tranh cãi với bố mẹ. Cậu ấy không muốn kết hôn sớm.

Trên bức tường phòng ngủ nhà mới, cậu ấy dán mấy bức ảnh đã được đóng khung, toàn là ảnh chụp màn hình trong game "World of Warcraft" thời đại học. Những bức ảnh chụp màn hình đó đều là những khoảnh khắc huy hoàng nào đó của cậu ấy, ví như vừa mới vượt qua một ải khó khăn, hoặc lại mặc lên trang bị cấp cao nhất.

"Đi làm chẳng có ý nghĩa gì cả." Trương Minh vừa pha trà, vừa lặp lại câu nói này.

Chúng tôi trò chuyện về các bạn học trong lớp, ai đó đã kết hôn rồi, ai đó vừa sinh con gái, vợ của ai đó hóa ra lại là ai đó. Mọi thứ khiến người ta kinh ngạc, mà cũng có vẻ vô cùng hợp lý. Nhưng chúng tôi không bao giờ nhắc đến Thượng Hải nữa.

Sáu

Nếu không phải vì đầu tư "dự án" thất bại, Đại Dũng nhất định cũng đã mua xe rồi — cậu ấy từng đến thành phố xem mấy dòng xe, chỉ đợi nhận được lợi nhuận của "dự án" là mua. Trong điện thoại cậu ấy không nói rõ ràng, mà gửi một đường link qua QQ. Tôi vừa bấm vào là cảm thấy không ổn — đó là một trang web cuồn cuộn những chữ như "Xổ số kiến thiết", "Phát tài nhanh". Trang web tuyên bố rằng, hội viên bỏ tiền hùn vốn, mỗi ngày trả lại lợi nhuận 5%.

Đại Dũng không nói cậu ấy tìm thấy dự án này bằng cách nào. Cậu ấy ném một nghìn tệ vào trước, ngày hôm sau quả nhiên biến thành 1050 tệ, cứ như vậy qua một tuần, cậu ấy kiếm được mấy trăm tệ. Tỷ suất sinh lời này quả thực cao đến mức dọa người. Đại Dũng không kìm chế được nữa, sau đó ném hai vạn tệ vào, đó là số vốn lưu động dùng để kinh doanh cửa hàng áo cưới của cậu ấy.

Dự án tiếp tục vận hành bình thường. Hai vạn tệ này sản sinh ra mức lợi nhuận cố định 5% mỗi ngày. Đại Dũng cảm thấy vẫn còn quá chậm, muốn tăng thêm vốn đầu tư, chẳng mấy hôm sau, Đại Dũng đến ngân hàng vay tiền, tìm người thân làm bảo lãnh, lại vay thêm năm vạn tệ, tất cả đều ném vào đó. Nhưng chính lần này, "dự án" thông báo với cậu ấy rằng, vì bất khả kháng tạm thời, số vốn tạm thời bị phong tỏa, cần hội viên tăng gấp đôi đầu tư, giúp dự án vượt qua khó khăn.

Trên người Đại Dũng đã có khoản nợ ngân hàng hơn hai mươi vạn rồi, cho nên không thể vay ra tiền được nữa. Cửa hàng áo cưới trông có vẻ là một nền tảng thu hút dòng tiền tốt. Cậu ấy nhanh chóng tung ra một chương trình ưu đãi. Chương trình đó khiến tất cả các đối thủ cạnh tranh phải chùn bước: Phàm là người tiêu dùng chụp ảnh cưới ở cửa hàng, sẽ ký hợp đồng hoàn tiền 100% sau một tháng. Nói cách khác, thực tế thì tất cả các dịch vụ đều miễn phí, chỉ là cần giao tiền mặt cho Đại Dũng trước, bảo quản trong một tháng.

Đại Dũng hy vọng thông qua phương pháp này để nhanh chóng thu về dòng tiền. Sau đó, trong sự kỳ vọng của cậu ấy, số tiền này sẽ nhanh chóng thu về lợi nhuận cao trong "dự án", cậu ấy lại trả lại vốn cho khách hàng đã ký hợp đồng.

Nhưng lần này hoàn toàn tan tành mây khói. "Dự án" đương nhiên dừng lại ngoài dự liệu, cổ đông dẫn đầu đầu tư đã mất liên lạc, chỉ còn lại một đám nhà đầu tư ngày ngày bàn bạc đối sách trong nhóm QQ.

Tôi gợi ý cậu ấy đi báo cảnh sát trước. Điều khiến tôi bất ngờ là, Đại Dũng nói bản thân không tin cảnh sát, hơn nữa dự án chính là do chính phủ phong tỏa, "cá mè một lứa", cậu ấy gửi bốn chữ này trên QQ.

Tôi cảm thấy có chút không quen biết cậu ấy nữa, không biết phải nói gì thêm.

Hai tháng sau, kỳ nghỉ Quốc khánh năm 2013, tôi vừa về đến nhà, thì nghe nói Đại Dũng đã bán đi một mảnh đất làm nhà khác của gia đình để trả nợ. Tôi do dự, bước vào con hẻm, gõ cửa nhà Đại Dũng. Cậu ấy đi ra, vẫn cười trừ trước, nhưng rất nhanh đã sầm mặt lại. Cậu ấy kéo cửa lại, đi với tôi mấy bước trong con hẻm, dừng lại ở chỗ có ánh đèn.

Tôi hỏi tiến triển của sự việc, cậu ấy vẫn quen thói nhún vai, dang hai tay ra, nói với tôi là có chút phiền phức, sau khi bán ngôi nhà cổ đi, trước tiên đã trả một phần nợ.

"Rốt cuộc bị lừa bao nhiêu tiền?" Tôi hỏi cậu ấy.