Câu chuyện về một thanh niên Sơn Tây - Tiêu Dao

Cuộc sống "ngọt ngào" của sáu trăm người Trung Quốc trên du thuyền toàn cầu

Phong tuyết Nhiếp Lạp Mộc

Lời gửi "Chính Ngọ"

Người và việc trong thiên hạ, đều vì năm tháng mà đổi dời vật đổi sao dời.

—— Trương Bắc Hải

Dưới núi Ngũ Đài, Kim Cương Khố

Ba mươi năm sau

Văn_Trương Bắc Hải

"Nguyên quán Ngũ Đài, Sơn Tây, thế nhưng lớn lên ở Bắc Bình là tôi... chưa từng đến quê nhà. Năm ngoái (1986), theo lệnh của người mẹ già ở California, tôi đã về thăm quê nhà Ngũ Đài một chuyến."

Mấy câu trên được trích từ phần lời nói đầu trong bài viết "Trên núi Ngũ Đài, dưới núi Ngũ Đài" của tôi vào năm 1987. Chuyến về thăm quê đó chỉ có hai vợ chồng chúng tôi, hướng dẫn viên và tài xế, chỉ dừng lại chừng nửa buổi. Đầu tháng 11 năm 2015, tôi lại làm một chuyến nữa, lần này là do tôi chủ động khởi xướng.

Thế hệ chúng tôi là bề trên trong gia tộc họ Trương ở hải ngoại, hiện tại bên dưới lại có thêm hai thế hệ con cháu, nhưng chỉ có mỗi mình tôi từng đến quê nhà, thôn Kim Cương Khố, huyện Ngũ Đài, tỉnh Sơn Tây. Tôi không chỉ một lần gợi ý với các cháu trai cháu gái rằng thế hệ các cháu cũng nên có người về xem thử. Tôi đặc biệt hy vọng trước tiên sẽ dẫn mấy người con của đại ca và nhị gia đến thăm nơi sinh ra của ông nội và hai người bố của chúng.

Hai người con gái của đại ca tôi (Ngải Vi, Ngải Đạt) đều sống ở Mỹ, nhưng một người không rành tiếng Trung, người kia cũng chỉ có thể giao tiếp bằng tiếng Trung. Hai con gái và một con trai của nhị gia thì lần lượt sống ở Bangkok (Ngải Linh), Los Angeles (Tiếu Hổ) và Hong Kong (Ngải Gia), đều có thể nói, viết và đọc hiểu tiếng Trung, nhưng vì một hai lần sắp xếp từ nhiều năm trước vẫn không thể thành hành, người này có việc, kẻ nọ có bận.

Hơn chục năm qua, cứ khoảng hai năm tôi lại ghé qua Bắc Kinh, Thượng Hải, Hong Kong và Đài Bắc như chuồn chuồn đạp nước. Trước khi xuất phát vào mùa thu năm ngoái, tôi đã gửi email cho em út Trương Ngải Gia, đưa lịch trình của con bé, nói rằng nếu nó có thể tranh thủ được hai ngày trong khoảng thời gian đó, thì bất kể lúc ấy tôi đang ở thành phố nào, chúng ta có thể hội hợp ở Thái Nguyên trước, rồi mới đi Kim Cương Khố. Tốt nhất là có thể hẹn cả người chị ở Bangkok là Trương Ngải Linh, tôi cảm thấy ít ra phải dẫn theo một hai người thuộc thế hệ sau trước đã, mà chỉ có hai đứa nó là tương đối tiện đường.

Giữa tháng 10, tôi vừa đặt chân đến Bắc Kinh thì nhận được email của em út nói rằng, lần này rất có khả năng thành hiện thực. Ngày 2 tháng 11 nó sẽ về lại Thái Nguyên để tuyên truyền cho buổi công chiếu vào ngày hôm sau của bộ phim mới "Sơn hà cố nhân" do Giáp Chương Kha đạo diễn. Đến cuối tháng 10 tôi tới Thượng Hải, lại nhận được điện thoại của nó báo rằng, Giáp Chương Kha biết tôi đang ở trong nước nên cũng mời tôi đi, hơn nữa mọi việc sắp xếp để thăm Kim Cương Khố đều do anh ta lo liệu. Chưa hết, chồng của em út là Vương Tĩnh Hùng (nhưng người nhà và bạn bè đều gọi anh ta là Billy) cũng đi, chị cả Ngải Linh cũng đi.

Tôi không thể tưởng tượng nổi Kim Cương Khố ngày nay đã biến thành bộ dạng gì, càng không dám tưởng tượng nhà tổ có còn hay không. Cách biệt ba mươi năm, tôi bắt đầu lo lắng kỳ vọng của mình có thể sẽ tan thành mây khói.

"Trên núi Ngũ Đài, dưới núi Ngũ Đài" ghi lại ấn tượng trong chuyến về thăm quê lần đầu tiên của tôi vào năm 1986. Lần đó bốn người chúng tôi xuống núi Ngũ Đài, xe chạy trên con đường cũ chưa bao lâu thì nhìn thấy một ngôi làng nhỏ ở phía trước mặt. Tài xế nói, "Quê nhà của anh đến rồi, đó chính là Kim Cương Khố".

"Chúng tôi thong thả lái xe tiến về phía trước... Ranh giới hai bên đường là những hòn đá được xếp chồng lên nhau rất gọn gàng, hai bên ranh giới chính là ruộng, ruộng vừa được cày xới nhưng chưa gieo trồng. Một khoảng đất vàng. Vượt qua phần ruộng bên trái con đường chính là con suối đó, vượt qua phần ruộng bên phía tay phải chính là thôn Kim Cương Khố. Từng dãy nhà dân tường trắng ngói xám hoặc tường gạch ngói xám, tuy không có quy hoạch gì nhưng nhìn vào lại thấy khá thoải mái..."

"Nhìn từ xa, Kim Cương Khố quả thực vô cùng xinh đẹp, thậm chí có thể nói là nơi đẹp nhất trong số những ngôi làng nhỏ mà tôi nhìn thấy dọc đường. Cảnh vật nhìn thấy trước khi lên núi và sau khi xuống núi đều nằm ở khu vực gò đất vàng, có khoảng mười mấy hai mươi dãy nhà tranh, nhà gạch, nhà ngói, nhà xi măng lác đác tụm lại với nhau, cùng với vài ba căn hỏa động. Xung quanh là những ngọn đồi hầu như không một cọng cỏ, từng đống đá cuộn lộn xộn. Thỉnh thoảng có một mảnh ruộng nhỏ hẹp, chỗ này chỗ kia có chút sắc xanh, không thấy nước, nếu có núi thì phần lớn cũng là núi trọc không có cây cối. Đây hẳn là nơi Võ Tòng đả hổ..."

"Bạn buộc phải hiểu rõ sự cơ cực, sự nghèo khó của vùng này trước đã, hơn hai nghìn năm qua trông chờ vào ông trời để ăn, trông chờ vào đất để mặc, xung quanh những ngôi làng nhỏ đồi núi không rõ ràng, nếu có nước thì cũng không hữu tình, thì bạn mới có thể hiểu được vẻ đẹp của thôn Kim Cương Khố chúng ta. Nhìn từ khoảng cách hai trăm mét mà tôi đứng. Kim Cương Khố tọa Tây hướng Đông, lưng tựa núi mặt hướng nước, hơn nữa ngọn núi phía sau tuy không cao lắm nhưng lại mọc đầy cây cối. Ngay phía trước thôn không xa chính là con đường đất vàng vốn từng là tuyến giao thông chính, tiến lên phía trước mười mấy bước nữa chính là con sông lớn mà vào mùa nước cạn chỉ là một con suối nhỏ, nhưng khi nước dâng có thể rộng tới một hai trăm foot. Buổi sáng hôm đó khoảng chưa đến 9 giờ, mặt trời đã nhô lên từ phía bên kia núi, thứ đứng bên lề đường nhìn thấy là một con suối nhỏ. Hai bên bờ suối có vài ba thiếu nữ đang giặt quần áo trên những hòn đá ven nước. Nhìn xa hơn chút nữa, còn có từng đàn trâu bò đang uống nước ven suối. Ôi chao đất trời ơi! Trong lúc kinh ngạc tôi lại thầm cầu xin nó, giờ phút này xin triệu lần đừng có một mục đồng nào cưỡi trên lưng trâu thổi sáo đi qua đây!"

Tôi không biết trong mấy chục năm gần đây, phong trào đập cũ xây mới trong nước có lan rộng và ảnh hưởng đến Kim Cương Khố hay không. Ba mươi năm trước, ngôi làng nhỏ vùng sâu vùng xa nghèo khó này, ngay cả một tiệm tạp hóa cũng không có. Hôm nay, ngồi trên máy bay, tôi cứ miên man suy nghĩ vẩn vơ, biết đâu nơi đó đã có thêm mấy quán mì quán rượu, con đường đất vàng cũ đã được trải nhựa đường xi măng...

Bước vào phòng chờ sân bay Thái Nguyên, tôi bắt đầu tìm kiếm những gương mặt quen thuộc, không có, ngược lại chỉ thấy một người cầm một tấm biển, trên đó viết "Chú Trương".

Tôi đi theo anh ta lên xe, phóng thẳng đến khách sạn mang tên "Wanda Vista". Rất mới, cũng rất đẹp. Người phụ nữ đợi tôi ở đại sảnh tự giới thiệu tên là Lưu Yến, đưa danh thiếp cho tôi và nhận hộ chiếu của tôi. Lệnh ngày sau tôi mới biết mọi việc sắp xếp để đến Kim Cương Khố và núi Ngũ Đài do Giáp Chương Kha an trí đều do cô ấy đứng ra lo liệu. Cô ấy bảo, đạo diễn Giáp và chị Trương dự họp báo, buổi chiều sẽ chiếu phim "Sơn hà cố nhân" cho chúng tôi và truyền thông thưởng thức, buổi tối đạo diễn thiết tiệc chiêu đãi, sáng ngày hôm sau xuất phát, đi thăm nhà quê tôi trước, rồi mới lên núi Ngũ Đài...

Sau khi xem phim xong, tôi và Ngải Linh vội vã quay về khách sạn rồi đi thẳng đến nhà hàng, một chiếc bàn tròn cực lớn ngồi chật kín người, phải đến hơn hai mươi người, lúc này tôi mới gặp Giáp Chương Kha, Triệu Đào và Đổng Tử Kiện. Hai người Giáp Triệu tôi quen biết từ nhiều năm trước khi họ đến New York tuyên truyền phim "Thiên định". Tiểu Đổng cũng là dịp sang New York quay phim hai năm trước mới gặp mặt lần đầu, vừa xem phim xong, tôi mới hiểu vì sao Tiểu Đổng cũng có mặt ở đây, cậu ta và Trương Ngải Gia có một phân cảnh đóng chung.

Bữa tối là một cỗ tiệc rượu Sơn Tây thịnh soạn, em út rót cho tôi một ly nhỏ rượu trắng trước, bảo rằng đây là loại rượu Phần lâu năm do đạo diễn đặc biệt chuẩn bị cho tôi, chúng tôi chỉ mới ăn vài món, tất cả những người liên quan đến bộ phim đều rời bàn để dự buổi công chiếu tối hôm đó, hèn chi họ phải ăn trước.

Sau bữa tiệc, tôi muốn đi xem thử quầy bar của một khách sạn có quy mô như thế này trông thế nào. Kết quả là hoàn toàn không có, mà chỉ ngăn ra một không gian khá lớn ở phía sau đại sảnh, có vài bộ sofa nhỏ cùng bàn ghế, trên tường là vài dãy kệ đặt vài chai rượu trông đến là tội nghiệp. Tôi thật sự không hiểu nổi, một khách sạn quốc tế ra dáng đến thế, vậy mà lại không có nổi một quầy bar đàng hoàng, càng không có lấy một chai whiskey ra hồn.

Sáng sớm ngày hôm sau mùng 3 tháng 11, chúng tôi xuất phát, trước khi lên xe tôi mới phát hiện có từng ấy người cùng đi. Ngoài Ngải Linh, Ngải Gia, Billy và tôi ra, còn có Giáp Chương Kha, Triệu Đào, Tiểu Đổng. Thêm vào đó là Lưu Yến và đoàn làm phim, tổng cộng có hơn chục người, chia nhau ngồi một xe hơi du lịch và một xe hơi hạng sang.

Rời khỏi Thái Nguyên không bao lâu, bóng người bắt đầu thưa thớt dần. Cảnh sắc hai bên đường lộ cũng tựa như ba mươi năm trước, quanh những gò đất có vài ngôi nhà, dăm ba căn hỏa động và những ngọn đồi đá cuội ngổn ngang. Không biết đi mất bao lâu, đột nhiên trong khoảnh khắc, tôi thoáng thấy một tấm biển chỉ đường — "Kim Cương Khố". Trời ơi! Ngôi làng nhỏ đã được đưa lên bản đồ đường bộ rồi!

Nào chỉ có biển báo tên làng, Kim Cương Khố hiện nay đã là một cửa khẩu chính của khu thắng cảnh du lịch núi Ngũ Đài. Phía trước cách đó không xa là một tòa nhà khá lớn, du khách xuống xe ở đây đi bộ vào trong mua vé để vào cổng, còn các phương tiện thì đi theo làn đường dành cho xe cơ giới ở bên cạnh. Thánh địa Phật giáo núi Ngũ Đài vẫn luôn là khu bảo tồn di vật văn hóa trọng điểm quốc gia, mặc dù trong thời kỳ "Cách mạng Văn hóa", rất nhiều ngôi chùa đã hứng chịu sự tàn phá nghiêm trọng, nhưng hiện tại rõ ràng đã nhận được sự bảo vệ trọng điểm của nhà nước. Thế nhưng còn có một điểm cải tiến lớn nữa, ba mươi năm trước, tôi từng viết rằng, "Bản chất của ngôi chùa đã thay đổi. Chỉ riêng việc bước vào cửa Phật phải mua vé vào cửa trước đã phá vỡ thêm một ảo ảnh nữa. Tôi không hề phản đối việc thu vé, di tích cần được bảo vệ, bảo vệ thì cần kinh phí, nhưng tôi thà nộp tiền vào lúc lên núi hoặc trước đó còn hơn".

Ít nhất là điểm này, chính phủ cuối cùng cũng đã làm được.

Lên xe lại không lâu thì xe chạy vào một Kim Cương Khố hoàn toàn xa lạ. Hai bên đường lộ đều là các cửa hàng cao một hai tầng, trông có vẻ đều liên quan đến ăn uống vui chơi lưu trú. Nhìn đảo qua một lượt, không thấy ngõ hẻm cũ đâu, nhà cửa cũ cũng chẳng thấy, chẳng thấy cả con suối nhỏ cùng mấy cô gái giặt quần áo, cũng chẳng thấy đàn trâu bò uống nước ven suối.

Ba mươi năm trước, tôi chỉ mất chưa đầy mấy phút là tìm ra ngôi nhà tổ chưa từng đặt chân tới, giờ đây ngược lại tôi lại không biết nên tìm căn nhà cũ ở quê bằng cách nào.

Sau khi đi hỏi thăm, Giáp Chương Kha bảo rằng, ngõ hẻm cũ và nhà cũ nằm ngay phía sau mấy dãy cửa hàng mới xây này. Tôi lập tức dẫn Ngải Linh, Ngải Gia vòng ra sau, những người đi cùng cũng bước theo chúng tôi.

Chưa đầy mười phút là tôi đã cảm thấy quen mắt. Ngõ hẻm cũ không thay đổi là bao, vẫn là con đường đất. Càng đi tôi càng chắc dạ, đằng nào thì cũng ở đây rồi. Quả nhiên không sai, ba mươi năm trước, "Xe vừa rẽ vào con ngõ đó, cách chừng mười bước chân ở phía trước chính diện là một cánh cổng đang mở rộng đón chào. Dưới mái hiên cổng lớn có một ngôi sao đỏ, bên trong cổng là một bình phong gạch trắng... Tôi biết đây chính là nó rồi".

Tôi đi dọc theo một con hẻm, bên phải có một ngõ ngắn. Tôi quay đầu nhìn lại, gần như đột ngột giống như lần trước, nhà tổ đang sững sờ trước mắt. Tôi gọi Ngải Linh, Ngải Gia, "This is it! Right here!"

Hai đứa nó vội vàng chạy tới, lúc này tôi mới để ý thấy ở đầu ngõ có dựng một tấm bia đá: "Đơn vị bảo vệ di tích văn hóa trọng điểm cấp tỉnh, Địa điểm cũ Bộ tư lệnh Khu quân sự Tấn Sát Ký. Chính phủ Nhân dân tỉnh Sơn Tây, công bố ngày 18 tháng 8 năm 1986. Ủy ban Nhân dân huyện Ngũ Đài dựng".

Ba mươi năm trước, dù đây là chuyến thăm dò đầu tiên của tôi, nhưng tôi đã biết đại khái dáng vẻ của tòa nhà đó ra sao: Tứ hợp viện hai lớp, phía bên trái ở sân sau có một tòa lầu nhỏ. Bố tôi từ sớm đã kể với chúng tôi rằng, vào thời kỳ đầu kháng chiến, Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc từng thiết lập một bộ tư lệnh ở huyện Ngũ Đài, tổng bộ không những ở Kim Cương Khố, mà thực chất nằm ngay ở nhà tổ của chúng ta, bộ tư lệnh này là "Bộ tư lệnh Quân khu Tấn Sát Ký" do Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc chính thức thành lập vào ngày 7 tháng 11 năm 1937 trong thời kỳ Quốc Cộng hợp tác lần thứ hai kháng chiến chống Nhật sau "Sự kiện Lô Cầu Kiều", bổ nhiệm Nhiếp Vinh Trăn làm Tư lệnh kiêm Chính ủy, Nguyên soái họ Nhiếp cũng sinh hoạt, làm việc và chỉ huy ngay tại tòa nhà này.

Giờ nhìn tấm bia đá đó, tôi mới để ý thấy nhà tổ đã được công bố thiết lập làm nhà tưởng niệm không lâu sau chuyến thăm đầu tiên của tôi.