Khi dì tôi nhổ neo lên đường sang châu Âu, còn cô Pinshon và tôi quay mặt hướng về Magnolia, tôi cảm thấy trước mắt mình là một mùa đông đằng đẵng mệt mỏi. Giờ đây tôi chỉ có một mình; chẳng còn ai đứng về phía tôi trong những chuyện lớn hay nhỏ; gia sư của tôi sẽ làm theo ý mình muốn. Giờ thì tôi đã khỏe hơn rất nhiều, và chắc hẳn cô ấy nghĩ tôi có thể chịu đựng được điều đó. Sự việc đúng là như vậy. Toàn bộ khối lượng bài vở và nhiệm vụ được chất lên vai tôi; và nó đè nặng lấy tôi từ sáng đến tối.
Tôi đã lường trước điều đó. Tôi cũng từng mong chờ sự an ủi và tươi tỉnh khi được quan tâm đến những người bạn nghèo của mình ở khu nhà bếp vào các tối chủ nhật. Tôi bắt đầu với họ như thường lệ. Nhưng khi các ngày chủ nhật lần lượt trôi qua, tôi dần nhận thấy có vài khoảng trống trong vòng tròn quây quần ấy; và theo thời gian, những khoảng trống đó không hề được lấp đầy; hoặc nếu có, thì lại bị thay thế bởi những khoảng trống khác. Số lượng người nghe của tôi ngày càng ít đi chứ không hề tăng lên; thực tế đó là điều không thể chối cãi. Darry vẫn luôn có mặt; nhưng hai anh em nhà Jem thì lúc có lúc không, Pete thì không chắc chắn, đôi khi Eliza vắng mặt, và những người khác cũng vậy; tình hình này ngày càng tệ hơn [Tr 150]. Hơn nữa, một bầu không khí trang nghiêm và buồn bã đã thay thế cho tinh thần vui tươi, hầu như hân hoan từng chào đón tôi, lắng nghe tôi đọc sách, cùng hòa giọng trong những lời cầu nguyện và cất lên tiếng hát. Tiếng hát không hề kém đi so với trước; nhưng nó thường rơi vào cung thứ nhiều hơn, rồi vang lên với âm lượng đều đặn, mạnh mẽ, càng lúc càng trầm sâu và vững chãi, theo một cách nào đó quét qua lòng tôi như cơn gió thổi từ sa mạc. Tôi không thể giải thích rõ tại sao, nhưng tôi cảm thấy nó làm lòng mình trào dâng nỗi buồn; đôi khi trái tim tôi run rẩy trước âm vang ngọt ngào và trang nghiêm ấy. Tôi tưởng tượng rằng lời cầu nguyện của Darry có một bầu không khí hơi khác trước. Thế nhưng, khi tôi một hoặc hai lần hỏi Margaret vào sáng hôm sau tại sao người này người nọ lại không đến buổi đọc sách, cô ấy chỉ trả lời qua quýt rằng cô đoán ông Edwards đã giao việc cho họ.
"Nhưng còn vào ban đêm thì sao, hỡi Margaret?" tôi hỏi. "Ông Edwards không thể bắt họ làm việc vào ban đêm được chứ."
Nghe vậy, cô ấy không đáp lời; và vì lý do nào đó, tôi cũng không muốn gặng hỏi thêm. Nhưng mọi chuyện vẫn tiếp diễn, không hề khá hơn mà ngày càng tồi tệ hơn cho đến mức tôi không thể chịu đựng nổi. Tôi canh chừng cơ hội và tìm cách gặp riêng Maria.
"Có chuyện gì vậy, Maria?" tôi hỏi. "Tại sao mọi người không đến vào tối chủ nhật như trước nữa? Họ chán việc nghe đọc sách rồi sao?"
"Tôi 'sờ-cét' họ cũng chán như con cá chán nước vậy thôi," Maria nói. Cô ấy đang cầm trên tay một con cá khá to vào lúc đó, và tôi cho rằng chính vật đó đã gợi lên phép ẩn dụ này.
"Vậy tại sao họ không đến như thường lệ, hỡi Maria? Tối qua chỉ có vài người thôi."
"Ít người quá nên thấy quạnh hiu lắm," Maria đáp.
"Thế lý do là gì chứ?" [Tr 151]
"Có nhiều lý do trên đời này hơn là những gì Maria có thể hiểu nổi," cô ấy đăm chiêu nói. "Có lẽ là để họ trân trọng đặc ân đó hơn chăng."
"Nhưng cái gì giữ họ lại, hỡi Maria? Cái gì cản trở họ?"
"Này cô bé, Chúa thì có các thiên sứ, còn quỷ sứ thì có những kẻ phục vụ của nó; và chúng mang đủ mọi hình hài, cả thiên sứ lẫn tay sai của quỷ. Tôi đoán là đang có thứ việc như thế diễn ra đấy."
Maria nói với một vẻ khôn ngoan đầy vẻ triết lý chẳng làm tôi thỏa mãn chút nào. Tôi nghĩ ẩn đằng sau đó còn có chuyện gì khác.
"Ai đang làm việc đó vậy, Maria?" tôi hỏi sau một phút suy nghĩ.
"Thưa cô Daisy," cô ấy đáp, "chẳng có chuyện gì xảy ra trên đời này mà Chúa không cho phép nó xảy ra cả. Có rất nhiều điều trái ý trên thế giới này—thực sự là vậy; nhưng tôi 'sờ-cét' rồi Chúa sẽ bù đắp cho chúng ta sau."
Rồi cô ấy quay hẳn mặt về phía tôi với một nụ cười đầy vẻ bình yên sâu lắng ẩn chứa trong chân lý ấy, đến mức chỉ trong khoảnh khắc, nó khiến tôi lặng người đi.
"Cô Daisy trông có vẻ không được phơi phới cho lắm nhỉ," Maria nói tiếp. Nhưng tôi đã nhanh chóng lái sang chuyện khác để né tránh.
"Maria," tôi nói, "cô không nói cho tôi biết sự thật là gì; và tôi muốn được biết. Cái gì đã ngăn cản mọi người, từ Pete, Eliza cho đến tất cả mọi người, không đến đây nữa? Điều gì cản trở họ vậy, Maria? Tôi muốn biết."
Maria bận rộn với con cá trên tay trong giây lát, lật đi lật lại rồi rửa sạch nó; sau đó, mà không ngẩng đầu lên khỏi công việc, cô ấy nói với giọng trầm xuống,—
"'Sờ-cét' là ngài quản lý không có ưa những lối sống và buổi họp mặt kiểu đó đâu."
"Nhưng còn tôi thì sao?" tôi nói; "và với sự cho phép của dì Gary nữa chứ?"
"Chắc là ông ta thích sắp xếp mọi thứ theo ý mình," Maria đáp.
"Ông ấy cấm họ đến à?" tôi hỏi.
"Tôi đoán là có," cô ấy thở dài nói. [Tr 152]
Maria vốn là người rất điềm đạm, trầm tính và khôn ngoan theo cách riêng của mình. Tiếng thở dài của cô ấy xoáy sâu vào tim tôi. Tôi đứng đó suy nghĩ xem mình có thể dùng kế sách gì.
"Chúa cực kỳ nhân hậu, thưa cô Daisy," cô ấy vui vẻ nói ngay sau đó; "và những ai yêu mến Ngài thì sẽ chẳng có sự chia cắt nào có thể xảy ra được đâu, bằng cách này hay cách khác."
"Có phải ông Edwards cấm tất cả bọn họ đến không?" tôi hỏi. "Vì thực tế vẫn có khá nhiều người đến đấy thôi."
"Tôi 'sờ-cét' ông ta không ưa mấy buổi họp mặt đó đâu, dù bằng cách nào đi nữa," Maria nói.
"Nhưng ông ấy có nói với tất cả mọi người là không được đến không?"
"Tôi đoán là ông ta gây khó dễ cho họ," Maria đáp với vẻ mặt nghiêm nghị. "Mấy kẻ kiểu đó thì có muôn vàn thủ đoạn bỉ oỉ. Biết ngay hắn chẳng phải quý tộc lịch sự gì cho cam!"
“Ông ta làm gì vậy, Maria?” tôi nói, run lên nhưng không kìm được câu hỏi.
"Hắn muốn làm gì mà chẳng được, thưa cô Daisy," Maria nói với giọng nghiêm nghị ấy. "Ngoại trừ Chúa ở trên cao, chẳng ai ngăn cản được hắn—nhất là khi ông chủ đang ở quá xa thế này. Tốt nhất là hãy cầu nguyện với Chúa, và biết đâu Ngài sẽ sai thiên sứ xuống giúp vào lúc nào đó."
Con cá của Maria đã sẵn sàng để cho vào nồi; vài người hầu khác bước vào, và tôi nặng trĩu cõi lòng bước lên lầu. "Ông chủ đang ở quá xa"—vâng! Tôi biết điều đó; và ông Edwards cũng thừa biết điều đó. Một khi tàu đã nhổ neo đi Trung Quốc, thì sẽ phải mất rất lâu, rất lâu nữa, tiếng kêu cứu của tôi dưới hình dạng những bức thư nhỏ bé mới có thể đến được với ông và mang câu trả lời trở lại. Trái tim tôi nặng trĩu như muốn nghẹt thở khi tôi chậm chạp bước lên căn phòng của mình. Không chỉ vì rắc rối giáng xuống những người bạn tội nghiệp của tôi, hay thậm chí vì niềm vui ngắn ngủi của họ khi được tiếp lời sự sống bị cản trở và ngắt quãng; vượt lên trên hết và tồi tệ hơn thế là cảm giác bất công đối với những con người bất lực này, lại chính do bố mẹ đẻ của tôi gây ra. Cảm giác đó quá cay đắng đối với một đứa trẻ ở độ tuổi của tôi; nó đè bẹp tôi trong một khoảng thời gian. Người dân của chúng tôi có quyền với Kinh Thánh lớn ngang bằng tôi; có quyền định đoạt cuộc đời mình đúng như quyền định đoạt của bố tôi đối với ông ấy. Chúa, Chúa của tôi, đã hy sinh vì họ cũng như vì tôi; và ở đây, chính bố tôi—bố tôi—lại trên thực tế tuyên bố rằng họ không được phép nghe về điều đó, cũng không được biết thông điệp mà Ngài đã gửi cho họ [Tr 153]. Và nếu có điều gì làm cho sự cay đắng ấy tăng lên bội phần, thì đó là nhận thức rằng nguyên nhân của tất cả những điều này chỉ là để chúng tôi có thể thu lợi từ đó. Những đôi bàn tay không công ấy lao động miệt mài để đôi bàn tay chúng tôi được thảnh thơi chẳng phải làm gì; những căn lều trống hoác ấy chịu cảnh nghèo nàn để nhà cửa của chúng tôi ngập tràn mọi thứ xa hoa mềm mại; những tâm trí mù chữ ấy bị duy trì sự thất học để những nguồn tài sản trí tuệ quý hiếm nhất được rót đầy vào kho báu của gia đình chúng tôi. Tôi thừa biết điều đó. Vì tôi đã từng viết thư cho bố để xin phép thành lập các trường học, nơi những người trên đồn điền có thể được dạy chữ đọc và viết. Ông đã gửi lại một bức thư rất ân cần, nói rằng ý muốn điều đó rất giống tính cách của cô con gái nhỏ Daisy, và rằng ý nguyện của ông không phản đối nếu việc đó có thể thực hiện được; nhưng vì những lý do khôn ngoan, luật pháp của Bang đã cấm điều đó. Vô cùng bối rối trước lời giải thích này, một hôm tôi đem thắc mắc của mình hỏi Preston. Anh ta cười nhạo tôi như thường lệ, nhưng đồng thời cũng giải thích rằng làm vậy sẽ không an toàn; bởi vì nếu lũ nô lệ được phép tiếp cận sách vở và tri thức, chúng sẽ nhanh chóng không còn bằng lòng với hoàn cảnh hiện tại nữa và sẽ kết bè kết phái để tự giải phóng mình. Tôi biết rõ tất cả những điều này, và tôi đã ngậm ngùi suy nghĩ về nó bấy lâu; và giờ đây, khi bàn tay quyền lực của gã quản lý nhúng vào để cản trở chút ít việc làm tốt và niềm an ủi mà tôi đang cố gắng mang lại cho mọi người, lòng tôi bừng lên ngọn lửa đau buồn và phẫn uộ trước sự bất công mà, như tôi đã nói, không một đứa trẻ nào nên phải nếm trải [Tr 154].
Tôi nghĩ điều đó đã làm tôi ngã bệnh. Tôi chẳng thể ăn uống gì. Tôi học hành như một cỗ máy, đi đến theo lệnh của cô Pinshon; trong suốt thời gian đó, tôi cứ một mình nghiền ngẫm, lật đi lật lại trong tâm trí những luống suy nghĩ thoạt đầu có vẻ chẳng hứa hẹn một mùa màng nào. Thế nhưng những luống cày ấy chưa bao giờ xới đất hoài công. Đến thời điểm thích hợp, hạt giống đã rơi xuống; và hoa trái của một mục đích đã chín muồi cuối cùng cũng đơm hoa kết trái.
Tôi không từ bỏ những buổi đọc sách ngày chủ nhật của mình, ngay cả khi số lượng thính giả ngày càng thưa thớt hơn. Hễ ai có thể đến được, chúng tôi lại tụ họp để đọc sách, cầu nguyện, vâng, và cùng nhau hát ca. Và trên cõi đời này, tôi sẽ không bao giờ được nghe lại những tiếng hát như thế nữa. Một câu hát cứ mãi văng vẳng trong tâm trí tôi đến tận bây giờ—
“Ôi, ước gì tôi có đôi cánh của buổi ban mai—
Ôi, ước gì tôi có đôi cánh của buổi ban mai—
Ôi, ước gì tôi có đôi cánh của buổi ban mai—
Tôi sẽ bay vút đến bên Chúa Giê-su của tôi!”
Tôi cũng từng có cảm giác y như vậy khi lắng nghe và đôi khi cất giọng hát cùng họ.
Trong khi đó, bất cứ điều gì tôi có thể làm với khoản tiền mười đô-la hàng quý của mình, tôi đều làm cả. Và có biết bao niềm vui nho nhỏ tôi có thể mang lại; nào là một bông hoa tulip ở chỗ này, một tách trà ở chỗ kia, một chiếc khăn tay sặc sỡ, hay một đôi giày mới. Rất ít người có đủ tinh thần và sự vun trồng để quan tâm đến những đóa hoa. Nhưng Maria lại nâng niu mấy bông hoa tulip đỏ trắng cùng một cành hy-dân-lục bên bệ cửa sổ nhà bếp như thể chúng là con đẻ của mình; còn với Darry, cây hoa hồng trắng mà tôi tặng dường như gần như thay thế cho một linh hồn thân thuộc. Ngay cả gã Pete lầm lì, kẻ mà mùa đông này tôi chỉ thỉnh thoảng mới gặp trong các buổi đọc sách của mình, cũng nâng niu, chăm sóc và canh chừng một luống hoa nghệ tây với niềm vui sướng và sự tỉ mỉ vô tận [Tr 155]. Suốt thời gian ấy, vòng tròn những người bạn ngày chủ nhật của tôi cứ thưa dần đi; và những khúc ca được cất lên trong các buổi họp mặt bị cản trở của chúng tôi mang một thứ tinh thần dường như thì thầm về một ngọn lửa ẩn giấu sâu thẳm đâu đó trong tâm hồn những người ca hát, khuất lấp nhưng luôn sẵn sàng bùng cháy thành ngọn lửa lớn. Phải chăng vì ngọn lửa ấy cũng đang rực cháy trong chính trái tim tôi?
Một hôm, tôi gặp một trong hai anh em nhà Jem ở đại lộ thông. Anh ấy chào tôi với nụ cười tươi rói dễ chịu nhất.
"Jem," tôi nói, "sao anh không còn đến lớn nhà vào các buổi tối chủ nhật nữa?"
"Thấy không khả thi lắm đâu, thưa cô tiểu thư." Jem có thói quen dùng những từ ngữ to tát, miễn là anh ta vớ được chúng.
"Ông Edwards cản trở anh à?"
"Ngài Ed'ards là người cực kỳ sắc sảo, cô Daisy ạ. Ông ấy muốn công việc của ông chủ phải được hoàn thành đâu ra đấy hoàn hảo."
"Và ông ấy bảo rằng buổi họp cầu nguyện cản trở công việc, hả Jem?"
"Thưa cô, ngài Ed'ards là kẻ đầu óc lớn; ngài nhìn xa hơn tôi nhiều," Jem nói, lắc lắc đầu như thể toàn bộ sự việc vượt quá tầm hiểu biết của anh ta. Tôi để anh ta đi. Nhưng chỉ một hoặc hai ngày sau, tôi bèn truy vấn Margaret về vấn đề này. Tôi biết cô ấy và Jem là những người bạn đặc biệt thân thiết. Margaret tỏ ra ra vẻ ta đây, đầy vẻ huyền bí và trông chẳng khác nào một đám mây giông bão. Tôi chẳng thu được gì từ cô ấy ngoài sự bất an ngày càng tăng. Tôi sợ phải đi sâu hơn trong việc dò hỏi; nhưng lại không thể yên lòng nếu không biết. Tôi biết những người hầu trong nhà sẽ chẳng đời nào nói cho tôi biết bất cứ điều gì khiến tôi phiền lòng nếu họ có thể tránh được. Ngoại trừ duy nhất vú nuôi Theresa; dù rất mực yêu thương tôi, vú ấy hoặc là kém tế nhょ hơn, hoặc vì thói quen lâu ngày đã trở nên chai lì trước hoàn cảnh sống mà vú đã lớn lên cùng. Từ vú, qua một vài câu gặng hỏi, tôi biết được rằng Jem và những người khác đã bị cấm đến tham dự các buổi đọc sách ngày chủ nhật; và việc họ dám chống lệnh đã bị trừng phạt bằng những trận roi đòn [Tr 156], không chỉ một hay hai lần; cho đến tận lúc, như vú Theresa đã nói, "'dường như chẳng còn ích gì khi cố gắng trở nên tốt đẹp để chống lại ác quỷ nữa."
Và bố thì đang đi biển sang Trung Quốc—đang lênh đênh trên vùng biển khơi xa xôi, nơi chẳng lá thư nào có thể chạm tới; và ông Edwards thừa biết điều đó. Giờ đây trong lòng tôi có một ngọn lửa đang bùng cháy với nỗi đau nhói buốt. Tôi cảm giác như nó sẽ thiêu trụi cả trái tim mình. Và lúc ấy, một mục tiêu và hoài bão duy nhất đã thành hình, trở thành điều quan trọng bậc nhất trong cuộc đời tôi suốt nhiều năm sau đó. Nó đã lớn dần lên và tích tụ lại. Từ thời điểm này, tôi đặt ra mục tiêu đó thật rõ ràng trước mắt mình.
Trong khi đó, đứa con gái của mẹ tôi không chịu khuất phục hoàn toàn trước tên quản lý. Tôi đã bàn với Darry rằng tôi sẽ có mặt ở ngọn đồi nghĩa trang vào tất cả các buổi chiều chủ nhật đẹp trời, và bất cứ ai muốn nghe tôi đọc sách, hay muốn tự học lấy, đều có thể gặp tôi ở đó. Những buổi chiều chủ nhật mùa đông ấy thường rất đẹp trời. Tôi luôn túc trực tại vị trí của mình; và rất nhiều người đã len lỏi từ khu nhà ở của nô lệ ra đây, tìm đường qua những ngôi mộ và hàng cây để đến chỗ tôi ngồi bên hàng rào sắt. Chúng tôi được an toàn ở đó. Chẳng ai thích nơi này ngoài tôi. Cả cô Pinshon lẫn gã quản lý đều đồng lòng tránh xa nó. Và có niềm hứa hẹn trong bầu trời xanh ngắt, có hy vọng trong ánh nắng dịu dàng, có sự đồng cảm trong tiếng xào xạc êm dịu của những tán lá thông. Tại sao lại không chứ? Chẳng phải tất cả chúng đều là tiếng nói của Chúa đó sao? Và những lời trong Kinh Thánh vô cùng trân quý ở nơi đó, đối với tôi và bao người khác nữa. Dạo gần đây tôi được để cho tự do hơn một chút. Gia sư của tôi vẫn bắt tôi học hành chuyên chăm như mọi khi; nhưng sau giờ học, cô ấy dường như có việc khác bận tâm. Cô ấy không thường xuyên đi dạo cùng tôi khi mùa xuân đến gần; và những buổi chiều chủ nhật của tôi hoàn toàn không bị ai hạch hỏi.
Một ngày tháng Ba, tôi đã đến chốn quen thuộc của mình để học bài [Tr 157]. Tất nhiên đó không phải là chiều chủ nhật. Tôi mệt mỏi vì công việc trong ngày, hoặc do thể lực không được tốt lắm; bởi vì dẫu có bài vở phải làm, sức quyến rũ của thiên nhiên đã thuyết phục tôi hạ cuốn sách xuống. Hương thơm của chồi thông và hoa cỏ làm dịu ngọt bầu không khí, còn ánh nắng mùa xuân khiến nó trở nên thật dễ chịu. Ánh sáng nhẹ nhàng len lỏi qua các hàng cây, chạm vào những tấm bia mộ bằng đá cẩm thạch phía sau tôi, nhưng lại đậu lại bằng một tia nắng dịu dàng hơn trên lớp rêu phong và thảm cỏ nơi chỉ có những mảnh ván thô sơ đánh dấu nơi an nghỉ của những người phụ thuộc chúng tôi. Chỉ cách đó một khúc khuất, qua bầu không cảnh tĩnh lặng, tôi có thể nghe thấy tiếng dòng sông đang róc rách chảy qua bờ cao nơi tôi đang ngồi. Cuốn sách lơ lửng trên tay, môn Lịch sử Thế giới bị lãng quên, trong khi tôi cứ miên man suy ngẫm về hai loại mộ phần xung quanh mình, về hai chủng tộc, về số phận khác biệt giáng xuống họ, trong khi chung một vòm trời xanh và chung một ánh nắng rọi xuống. Và "trong khi tôi đang ngẫm nghĩ, ngọn lửa bùng cháy" dữ dội hơn bao giờ hết, giống như cảm xúc của Đa-vít khi ông viết những dòng chữ ấy: "Rồi tôi đã cất lời bằng chiếc lưỡi của mình." Tôi cũng ước gì mình làm được như thế. Nhưng tôi chẳng thể làm gì cả; chỉ có thể cầu nguyện.
Tôi vô cùng giật mình khi đang trầm ngâm thì nghe thấy tiếng bước chân đang đến gần. Một tiếng bước chân đều đặn, vững chãi; không phải bước chân lăng xăng nhẹ nhàng của lũ trẻ; và đám gia nhân thì đang làm việc ngoài đồng, đây không phải là tiếng bước chân của bất kỳ ai trong số họ. Ý nghĩ đầu tiên của tôi là, gã quản lý đến để rình mò mình rồi. Ngay phút tiếp theo, tôi nhìn qua các tán cây và hàng rào sắt phía sau và nhận ra đó không phải là gã quản lý. Tôi quá rành chiếc mũ vành rộng của hắn; còn đầu người này lại đội một loại mũ lưỡi trai nào đó. Tôi lại quay đầu đi và ngồi im lặng; sẵn sàng chịu ẩn khuất nếu có thể. Tiếng bước chân không hề chậm lại. Tôi nghe thấy chúng bước vòng qua hàng rào—rồi ngay ở góc khuất—tôi ngước lên nhìn chiếc mũ được nhấc lên, và một nụ cười xuất hiện trên những nét mặt quen thuộc; nhưng tâm trí tôi lúc ấy đã trôi đi quá xa nên vị khách phải đến sát bên tôi rồi tôi mới nhận ra đó là ai. Tôi nhớ lúc đó mình đã đứng dậy hơi vội vã.
"Chính là bác sĩ Sandford!" tôi thốt lên khi bàn tay ông nắm lấy tay tôi.
"Phải không, Daisy?" bác sĩ đáp lời.
"Cháu nghĩ vậy ạ," tôi nói.
"Và ta cũng nghĩ vậy," ông nói, nhìn tôi theo cái cách quen thuộc ngày nào. "Ngồi xuống đây, để ta nhìn cho kỹ nào."
"Vậy bác phải ngồi trên bãi cỏ rồi ạ," tôi nói.
"Cũng không tệ lắm đâu, ở một nơi dễ chịu thế này," ông đáp lời, phóng đôi mắt xanh bao quát toàn bộ khung cảnh trước mặt tôi. "Nhưng nó không dễ chịu bằng Hồ Trắng đâu, Daisy ạ."
Một dòng thác ký ức và những liên tưởng hạnh phúc ùa về trong tâm trí tôi trước những lời đó—ông chẳng cho chúng thời gian để chậm rãi bước vào. Tôi nghĩ nét mặt tôi đã biểu lộ điều đó, bởi bác sĩ nhìn tôi rồi mỉm cười nói: "Ta thấy đúng là Daisy rồi; ta chắc chắn đây là Daisy. Thế cháu không thích Magnolia à?"
"Dạ thích chứ ạ," tôi nói, tự hỏi không biết ông rút ra kết luận đó từ đâu. "Cháu thích nơi này lắm, nếu như——"
"Ta rất muốn được nghe cháu nói hết cái từ 'nếu' đó—nếu cháu không phiền."
"Cháu thích nơi này," tôi lặp lại. "Chỉ có vài điều là cháu không thích thôi."
"Khí hậu chăng?"
"Cháu không có ý nói khí hậu. Cháu nghĩ mình chẳng có ý phàn nàn gì về bản thân nơi chốn này cả."
"Dạo này cháu thế nào?" là câu hỏi tiếp theo của bác sĩ.
"Dạ, cháu rất khỏe, thưa bác."
"Sao cháu biết được điều đó?" [Tr 159]
"Cháu nghĩ là thế ạ," tôi nói. "Cháu có bệnh gì đâu. Cháu vẫn luôn bảo là mình khỏe mà."
"Chẳng hạn như, cháu khỏe đến mức chẳng bao giờ thấy mệt mỏi sao?"
"Ồ, cháu hay mệt lắm chứ ạ. Lúc nào chẳng thế."
"Thứ gì khiến cháu mệt mỏi thế? Cháu lái xe ngựa kéo đi chơi xa quá à?"
"Cháu đâu còn xe ngựa nữa đâu bác Sandford. Loupe bị để lại ở Melbourne rồi. Cháu chẳng biết nó đi đâu về đâu nữa."
"Sao cháu không mang nó theo? Nhưng cưỡi con ngựa khác cũng được mà, Daisy."
"Cháu có được lái xe đâu bác Sandford. Dì và cô giáo không thích cháu lái xe như trước nữa. Cháu ước gì mình được lái!"
"Cháu muốn được dùng lại xe ngựa của mình chứ gì?"
"Thích lắm ạ. Cháu biết làm thế sẽ giúp cháu khỏe khoắn lại."
"Và cháu có gia sư riêng nữa phải không, Daisy? Đó là thứ ở Melbourne cháu không có."
"Vâng ạ," tôi đáp.
"Có gia sư là một điều tuyệt vời đấy," bác sĩ vừa nói, vừa cởi mũ ra rồi ngả người tựa vào hàng rào sắt, "nếu cô ấy biết cách hướng dẫn người ta chơi đùa cho đúng cách."
"Chơi đùa!" tôi lặp lại. "Cháu không biết cô Pinshon có chấp thuận việc chơi đùa hay không nữa."
"Ồ! Vậy là cô ta chỉ chấp thuận việc học hành thôi nhỉ?"
"Cô ấy thích làm việc hơn," tôi đáp.
"Bắt cháu bận rộn suốt à?"
"Hầu như cả ngày, thưa bác."
"Còn buổi tối thì cháu được tự do chứ?"
"Thỉnh thoảng thôi ạ. Không phải lúc nào cũng vậy. Đôi khi cháu không thể làm xong bài vở, và chúng cứ kéo dài sang cả buổi tối."
"Vị nữ sĩ này nghĩ rằng một người ở độ tuổi [Tr 160] và năng lực như cháu có thể kham nổi bao nhiêu bài học trong vòng hai mươi tư giờ thế?" bác sĩ nói, vừa rút con dao nhỏ ra vừa bắt đầu tỉa những chiếc gai trên một nhánh tầm xuân ông vừa cắt được. Tôi khựng lại để tính toán.
"Hãy kể cho ta nghe một ngày của cháu diễn ra thế nào đi, Daisy. Nhân tiện hỏi luôn, ngày mới của cháu bắt đầu từ mấy giờ?"
"Nó bắt đầu lúc bảy giờ rưỡi, thưa bác sĩ Sandford."
"Bắt đầu bằng bữa sáng à?"
"Dạ không, thưa bác. Cháu có một tiết truy bài trước khi ăn sáng."
"Môn gì thế, phiền cháu nói xem?"
"Cô Pinshon lúc nào cũng mở đầu bằng toán học."
"Như một liều thuốc đắng khai vị ấy nhỉ. Cháu có thấy nó làm mình thèm ăn không?"
Đến lúc này thì tôi suýt oà khóc. Giọng nói và phong thái quen thuộc ấy, khoảng thời gian xưa cũ mà chúng gợi lại, những sự tương phản mà chúng ép buộc phải đặt cạnh nhau, những ngày tháng khác biệt ở Melbourne và ở ngôi nhà miền Nam của tôi, hình bóng và tiếng nói của bố mẹ, tất cả cứ ùa về và chập chờn trước mắt tôi. Tôi buộc phải chần chừ chưa trả lời. Tôi biết bác sĩ Sandford đang nhìn mình; rồi ông tiếp tục với giọng hết sức nhẹ nhàng—
"Cành tầm xuân này thơm lắm đấy, Daisy,"—ông đưa nó lên mũi tôi. "Ta muốn biết môn toán kéo dài bao lâu trước khi cháu được phép uống cà phê?"
"Môn toán chỉ kéo dài nửa tiếng thôi ạ. Nhưng sau đó cháu có một tiếng tự học triết học tinh thần trước bữa sáng. Chúng cháu ăn sáng lúc chín giờ."
"Chắc phải tốn rất nhiều cà phê mới nuốt trôi được ngần ấy thứ," bác sĩ vừa nói vừa thảnh thơi tỉa cành tầm xuân. "Cháu không thấy là mình cực kỳ đói bụng khi vào bàn ăn sáng sao?"
"Dạ không, thường thì cháu không thấy đói."
"Sao lại thế nhỉ? Nơi nào mà trí tuệ bị mài giũa nhiều đến thế, thì con người ta cũng phải thấy thèm ăn chứ." [Tr 161]
"Trí tuệ của cháu chẳng được mài giũa gì cả," tôi nửa cười nửa mếu nói. "Cháu thấy chúng ngày càng đần độn đi; và thường thì đầu óc cháu mụ mẫm hẳn đi khi đến giờ ăn sáng."
"Vào lúc nào trong ngày thì cháu đi dạo?"
"Vào buổi chiều, khi chúng cháu học xong ở lớp. Nhưng dạo này cô Pinshon ít đi dạo lắm."
"Thế là cháu dành khoảng thời gian tuyệt vời nhất trong ngày cho triết học à?"
"Dạ không, thưa bác, dành cho toán học ạ."
"Ồ! Thế thì, Daisy này, sau khi triết học và toán học đã lần lượt qua đi, thì đến lượt môn gì?—khi bữa sáng kết thúc ấy."
"À, chúng cháu còn phải quay vòng thêm hai hay ba bận nữa trong ngày," tôi nói. "Môn thiên văn học đến sau bữa sáng; rồi đến cuốn 'Của cải của các quốc gia' của Smith; sau đó là hóa học. Rồi cháu phải trả bài một bài lịch sử dài; rồi tiếng Pháp. Sau bữa ăn trưa chúng cháu học vật lý tự nhiên, địa lý đại cương và toán học; rồi mới xem như là xong."
"Và phần còn lại của cái thân xác cháu sau đó sẽ được mang đi đi dạo," bác sĩ nói.
"Dạ không, dạo này hiếm lắm ạ," tôi đáp. "Cháu cũng chẳng biết tại sao—dạo gần đây cô Pinshon đã bỏ hẳn thói quen đi dạo rồi."
"Thế thì chuyện gì xảy ra với cháu?"
"Cháu thường chẳng muốn làm gì mệt nhọc cả," tôi nói. "Hôm nay cháu ra đây."
"Với một cuốn sách," bác sĩ nói. "Đó là học hay chơi thế?"
"Bài lịch sử của cháu ạ," tôi nói, giơ cuốn sách lên. "Cháu chưa có đủ thời gian làm ở nhà."
"Ví dụ như một bài học dài bao nhiêu?" bác sĩ nói, cầm lấy cuốn sách và lật giở các trang.
"Cháu phải làm một bản tóm lược về tình hình châu Âu từ thế kỷ thứ ba đến thế kỷ thứ mười—đồng bộ hóa các sự kiện và tên nhân vật." [Tr 162]
"Bằng cách viết ra à?"
"Cháu có thể viết nếu muốn, cháu vẫn hay làm thế, nhưng bài này cháu phải đọc bản tóm lược bằng trí nhớ."
"Chuẩn bị có lâu không, Daisy?" bác sĩ vẫn đang lật các trang sách, hỏi.
"Khá lâu ạ," tôi nói, "những lúc cháu đần độn. Có những lúc cháu không thể đồng bộ hóa nổi, đầu óc cứ đặc quánh lại; và cháu phải mất hai hoặc ba ngày cho nó."
"Cháu không bị phạt vì cái tội để đầu óc đặc quánh lại à?"
"Thỉnh thoảng cháu cũng bị phạt."
"Và hình thức trừng phạt ở Magnolia cho những việc đó là gì?"
"Đôi khi cháu bị giam trong nhà suốt buổi chiều hôm đó," tôi nói; "hoặc cháu phải làm thêm một bài toán nâng cao để nộp vào sáng hôm sau."
"Và điều đó bắt cháu phải ở trong nhà, nếu cô giáo không làm thế."
"Ồ không ạ," tôi nói; "lúc đó thì cháu chẳng tài nào học nổi. Cháu toàn dậy sớm hơn vào sáng hôm sau để làm."
"Cháu chẳng tập thể dục gì ngoài những buổi đi dạo mà cháu chẳng hề đi ấy à?"
"Năm ngoái cháu vẫn hay cưỡi ngựa mà," tôi nói; "còn năm nay cháu khỏe hơn, và cô Pinshon giao cho cháu nhiều bài tập hơn; thế là chẳng hiểu sao cháu không còn thích cưỡi ngựa nữa. Cháu chỉ thích ngồi yên một chỗ hơn."
"Chắc là cháu đã khôn lớn và thông thái lên rất nhiều rồi nhỉ, Daisy," bác sĩ nói, quay sang nhìn tôi với nụ cười hiền hậu quen thuộc ngày nào. Tôi không thể diễn tả nổi niềm vui và sự an ủi lớn lao nhường nào khi được gặp lại ông; nhưng có lẽ tôi chẳng nói gì cả.
"Sắp đến thời điểm cháu vẫn thường rời khỏi Magnolia rồi phải không?" [Tr 163]
"Sắp lắm rồi ạ."
"Cháu có phiền không nếu thời gian đó được đẩy sớm lên một chút?"
Tôi nhìn ông, đầy vẻ hoài nghi không hiểu điều này có nghĩa là gì. Bác sĩ thọc tay vào túi áo ngực và rút ra một bức thư.
"Ngay trước khi bố cháu lên đường đi Trung Quốc, ông ấy đã gửi cho ta lá thư này. Phải mất một thời gian nó mới đến tay ta; và cũng mất thêm một thời gian nữa ta mới có thể hành động theo đó được."
Ông đặt một bức thư vào tay tôi, và tôi vừa tò mò vừa đọc nó. Nội dung bức thư viết rằng, bố không cảm thấy yên tâm về tôi; rằng ông không hài lòng với bản báo cáo của dì về tôi, cũng như với văn phong trong những lá thư gần đây của tôi; và khẩn khoản xin bác sĩ Sandford hãy đến Magnolia ngay khi có thể sắp xếp được để thăm tôi, tìm hiểu về tình trạng sinh hoạt của tôi; và nếu ông thấy mọi chuyện không được thỏa đáng như bố tôi hằng lo lắng, và nhận định rằng sự kèm cặp của cô Pinshon không tốt cho tôi nói chung, thì bố mong bác sĩ Sandford hãy tiến hành các biện pháp đưa tôi về miền Bắc và gửi vào một trong những ngôi trường tốt nhất ở đó; một ngôi trường mà vợ bác sĩ Sandford có thể giới thiệu. Bức thư còn mong muốn bác sĩ Sandford hãy thường xuyên theo dõi sức khỏe của tôi, không để việc học hành hay bất cứ thứ gì khác ảnh hưởng đến nó; đồng thời bày tỏ sự tin tưởng của người viết rằng bác sĩ Sandford là người hiểu rõ hơn ai hết điều gì là tốt cho tôi.
"Thế nên cháu thấy đấy, Daisy," bác sĩ nói khi tôi trả lại bức thư cho ông, "bố cháu đã mặc nhiên giao phó cho ta làm người giám hộ của cháu cho đến khi ông ấy quay trở về."
"Cháu rất vui ạ," tôi nói, mỉm cười.
"Thật thế chứ? Tốt quá. Ta sẽ thực hiện quyền hạn của mình ngay lập tức, và đưa cháu đi."
"Khỏi Magnolia ạ?" tôi thở hổn hển hỏi.
"Đúng vậy. Cháu có muốn quay lại thăm Melbourne một thời gian không?" [Tr 164]
"Melbourne!" tôi kêu lên; và tôi nhớ má mình đã ấm lên lúc đó. "Nhưng... cô Pinshon có đi Melbourne không ạ?"
"Không; cô ta sẽ không đi. Và theo ý muốn cũng như sự cho phép của ta, cô ta cũng chẳng đi đâu khác đến nơi nào mà cháu đặt chân tới hết, Daisy ạ. Điều đó làm cháu buồn lắm phảỉ không?"
Tôi không thể thốt lên là có, và tôi tin là mình đã không trả lời, bởi tâm trí tôi lúc ấy đang xoay mòng mòng.
"Bác gái Sandford có đang ở Melbourne không—ý cháu là, ở gần Melbourne ấy—bây giờ?" tôi cuối cùng cũng cất lời hỏi.
"Không, bà ấy đang ở Washington. Nhưng bà ấy sẽ sớm trở lại chốn cũ thôi. Cháu có muốn đi không, Daisy?"
Tôi khó lòng mà trả lời được. Tôi chẳng thể suy nghĩ nổi. Một cảm giác bắt đầu ùa về trong tôi rằng việc rời khỏi Magnolia lần này có lẽ sẽ kéo dài lâu hơn bình thường. Dòng sông vẫn róc rách chảy—ánh nắng vẫn rọi chiếu trên những lùm cây sườn đồi. Ai sẽ là người chăm sóc những con người tội nghiệp của tôi đây?
"Suy cho cùng thì cháu vẫn thích Magnolia nhỉ?" bác sĩ nói. "Ta không ngạc nhiên đâu, chừng nào còn Magnolia ở đây, hẳn cháu sẽ thấy tiếc nuối khi phải rời đi."
"Dạ không," tôi nói, "cháu chẳng tiếc nuối chút nào khi rời khỏi Magnolia cả; cháu mừng lắm chứ. Cháu chỉ buồn vì phải chia tay... một vài người bạn thôi."
"Bạn bè á?" bác sĩ hỏi.
"Vâng ạ."
"Bao nhiêu người bạn cơ chứ?"
"Cháu không biết nữa," tôi nói. "Cháu nghĩ là khoảng một trăm người hoặc hơn thế."
"Thật á?"
"Ồ vâng," tôi nói. "Họ đều ở trong đồn điền này cả."
"Cháu cần bao nhiêu thời gian, Daisy, để có thể chào tạm biệt những người bạn đó cho đàng hoàng?"
Tôi chẳng hề nghĩ là ông lại đang vội vã trên thực tế đến thế; nhưng rồi tôi nhận ra mọi chuyện đúng là như vậy [Tr 165].