Hỡi Thiên thần Nhạo báng! Những thử thách của một đám đông chịu đựng đọa đày chẳng là gì khi đem lên bàn cân so với những mong đợi ở tương lai. Người sống đôi khi học được những ngóc ngách nhạy cảm của kẻ phản bội, kẻ chậm trễ và kẻ bị cám dỗ; còn người chết đã trốn chạy được tương lai trần thế phù phiếm, để rồi tụ hội làm dày thêm đoàn tùy tùng của những quyền lợi đã khuất, mái trường chính trực của cõi vô hình, và tiếng gầm nổi loạn của hư vô cuồng nộ.
Đêm tối mịt mùng và giông bão; con đồi có phần hơi dốc; những đám mây ngập chìm trong các nếp nhăn cuồn cuộn của màn khói hơi nước; qua lại trên những con đường vắng vẻ, cô độc quanh dinh thự Dunfern hoàn toàn đình trệ; và tự nhiên như một khối vật cản trước mắt vị khách lữ hành ngoại quốc đang lê bước nhọc nhằn lên con sườn dốc dẫn về tổ ấm của bà Durand — người đã phải nằm liệt giường suốt ba năm qua vì căn bệnh thấp khớp.
Thoáng thấy ánh đèn mờ ảo đôi khi hắt những tia sáng yếu ớt lên khung cửa kính hình rẻ quạt mờ mịt tại ngôi nhà của Fanny trung thực — người chị già của cố Tom Hepworth — kẻ lang thang góa bụa hai lần bước đi với đôi chân run rẩy, lảo đảo đến cánh cửa của chốn nương thân vô định; rồi gõ lên đó bằng những ngón tay lạnh ngắt và cứng đờ trong đêm gió hú mưa gầm ấy, với giọng nói yếu ớt, bà hỏi người phụ nữ ra mở cửa rằng “liệu bà có được phép ở lại qua đêm hay không” — một thỉnh cầu chỉ được rủ lòng thương mà chấp thuận. Sau khi cởi bớt áo khoác ngoài và dùng chút bữa cơm đạm bạc do bà Durand ân cần sắp đặt, người góa phụ từng là vợ của Oscar Otwell và Ngài John Dunfern sưởi ấm thân thể cùng tấm áo đã thấm đẫm hơi nước trước khi lên giường đi ngủ. Bà vừa mới đến vào ngày hôm trước, và vội vã tìm cách định cư càng gần chốn ngọc ngà xưa cũ của mình càng tốt, miễn là không bị phát hiện.
Lúc thổi tắt ngọn đèn trước khi đi ngủ và liếc nhìn một lần về phía ô cửa sổ nhỏ, vô số ký ức về quá khứ dồi dào bỗng ùa về trong tâm trí người góa phụ tóc bạc phơ, lại càng được tô điểm thêm bởi những ánh đèn lấp lánh như sao chiếu rọi từ các ô cửa sổ của dinh thự Dunfern, nằm ngay đối diện nơi bà đang nằm.
Chỉ vài ngày sau, bà đã gần như lại sức sau đêm giông bão đầy thử thách ngày nào; và với sự cẩn trọng tột bậc để tránh bị nhận diện, bà lấy hết can đảm xuất hiện vào ngày hôm sau tại dinh thự Dunfern, nhằm thực hiện di nguyện cuối cùng của người tình cũng là người chồng quá cố — người mà bà từng liều lĩnh hy sinh rất nhiều nhưng thu về chẳng đáng là bao — và đặc biệt là để cố gắng gặp mặt con trai mình.
Buổi sáng ấm áp và đẹp trời; vô số loài chim ríu rít hót ngoài ngôi nhà nhỏ của bà Durand. Người góa phụ với đôi mắt sưng húp và gương mặt phảng phất nỗi sợ hãi tàn phai đã chuẩn bị sẵn sàng cho khoảnh khắc đầy cam go mà bà chắc chắn sẽ thực hiện cho bằng được. Dùng một bữa sáng vô cùng đạm bạc, bà dặn bà Durand đừng đợi mình dùng bữa tối.
Bước xuống triền đồi, bà nhanh chóng đặt chân lên con đường lớn dẫn thẳng đến dinh thự Dunfern. Được đón vào bởi Nancy Bennet, một mụ già tề chỉnh đã túc trực ở nhà gác cổng suốt mười tám năm qua, người góa phụ bơ vơ với trái tim chìm nghỉm trong tuyệt vọng khi chậm rãi bước lên đại lộ quanh co mà thuở nào bà từng coi là của riêng mình, cuối cùng cũng tới được cánh cửa khổng lồ nơi bà từng được Marjory Mason vô thức bồng ẵm vào từ nhiều năm trước.
Khẽ khàng rung chuông, bà được một gương mặt lạ lẫm ra mở cửa. Thành kính xin được diện kiến Ngài John Dunfern, chao ôi, ánh nhìn chết chóc làm sao phủ kín đôi mắt của kẻ đang tràn tryề hy vọng khi tên đầy tớ thông báo rằng ông đã qua đời! “Thưa phu nhân, nếu bà đưa mắt nhìn về phía kia — [tại đây, người đầy tớ lực lưỡng chỉ tay về phía nghĩa trang gia tộc nằm sát bên, nơi kẻ trơ trẽn ê chề từng nhiều lần bước qua] — bà có thể dễ dàng nhìn thấy biểu tượng vươn cao của cõi chết mà vị quý tộc trẻ tuổi, Ngài Hugh Dunfern, đã hào phóng và vô lương dựng lên để tưởng nhớ ông sâu sắc.”
Những hy vọng tiêu tan về một cuộc hội ngộ với người đàn ông mà bà từng dẫn dắt — với đầu cúi gầm, những vết bầm dập, những lời dối trá bị vạch trần và những hành động kinh ngạc — đi đến một ngôi mộ cô độc sớm muộn, nay lại càng vỡ vụn thành trăm mảnh trong chớp mắt. Chúng cuốn phăng đi không thể giữ lại, chẳng bao giờ còn có thể nuôi dưỡng bằng nỗi cuồng si nóng bỏng nữa. Sau khi tin tức đau lòng về cái chết của người chồng hợp pháp được truyền đạt tới kẻ hay hỏi han ranh mãnh và trơ trẽn — người đang cố gắng hết sức để giữ cho thân hình yếu ớt của mình đứng vững mà không bị chú ý — bà liền xin được gặp Ngài Hugh Dunfern. Yêu cầu này cũng bị từ chối với lý do ông vắng nhà.
Mang nặng tấm áo choàng thất vọng, người đàn bà lang thang với những lầm lỗi ngang tàng lê bước rời khỏi cánh cửa ấy mãi mãi, thong thả rảo bước dọc theo đại lộ nghệ thuật của những nỗi lo toan được thảm thê, chẳng bao giờ còn phải đối mặt với những cái cau mày nhăn nhó từ những người bạn từng dành cho bà những lời ca tụng về thi phú. Gần như quên mất cả những bước đi hiện tại của mình, bóng dáng nguy hiểm của cảnh góa bụa được nhìn thấy đang thoắt ẩn thoắt hiện dọc theo khu nghĩa trang gia tộc nhà Dunfern.
Vì đã biết trước về những ngôi mộ đắt tiền và vô số tấm bia đá được dựng riêng biệt chẳng tiếc tiền của, người phụ nữ mệt mỏi, ốm yếu từng có bước chân khỏe mạnh thuở nào chẳng mất nhiều thời gian để nhận ra tấm bia mới nhất với chiều cao ngút trời ở góc đông bắc của khu đất linh thiêng.
Có vẻ như những dòng chữ mạ vàng đầy cảm xúc được khắc tỉ mỉ trên mặt đá cẩm thạch của nó, và khi đọc chúng với đôi mắt ngấn lệ cùng tấm lưng còng xuống, liệu có gì lạ lùng khi một dòng lệ tuôn rơi tưới tắm cho thảm cỏ non đang nhô lên khỏi mặt đất?
Những câu thơ ấy như sau:—
I.
Bàn tay tử thần một lần nữa
Đưa thể xác lạnh ngát về đây,
Cho đến khi tiếng vang thiên sứ
Gọi dậy đời không chết muôn ngày.
II.
Người này tâm sáng, thân cường kiện,
Gian khó trần hoàn gánh nặng vai,
Nên đành gãy gánh thời trai trẻ,
Về chốn không sầu, chẳng lệ rơi.
III.
Đời ông rợp bóng điều nhân ái,
Giúp kẻ cầu ơn, bố thí hoài;
Những việc phước dầy trọn một kiếp,
Đâu màng báo đáp thuở tương lai.
IV.
Ngài John Dunfern, danh vang vọng,
Khắp chốn trang nghiêm, chính trực này,
Nơi những tổ ấm ngời chân lý,
Nay cùng nằm nghỉ cạnh bên đây.
V.
Đôi cánh tình yêu, nguồn sức mạnh,
Vẫn vỗ hoài trên nấm mộ sâu;
Tiếng ca thiên sứ ngời thanh sắc,
Đã xua tan hết giọt sầu đau.
VI.
Rồi khi bình minh vinh hiển thức,
Đánh thức bao thân cát bụi này,
Trao tận tay người câu phán quyết,
Vương quyền vĩnh cửu ngự muôn mây.
VII.
Người nào nào lỡ ngai vàng ngọc,
Chốn chính vinh rực rỡ huy hoàng,
Đội mão vàng ròng do thắng trận
Giữa cuộc chiến trường với thiên nhiên.
Sau khi đọc kỹ những dòng thơ ấy, bóng dáng của nỗi sầu tơi tả đã ngồi im lặng trong một hồi lâu cho đến khi một tiếng bước chân từ phía sau vang lên, khiến bà hoảng hốt không ít. Ngước nhìn lên, bà bắt gặp gương mặt của một thiếu niên với biểu cảm vô cùng âu sầu; khi được hỏi về mục đích đến đây, cậu ta được biết bà đang tới để nhìn lần cuối tượng đài của người chồng quá cố mà bà hằng thương tiếc.
“Hỡi Trời Cao vĩ đại!” Ngài Hugh Dunfern thốt lên, “có phải ngươi chính là kẻ lang thang đã hủy hoại cả cuộc đời của người mà giờ đây ngươi và cao giọng bày tỏ tình yêu? Ngươi, kẻ khốn nạn với sự phản bội tàn độc và cố ý, từng là vợ của người mà chính trước hài cốt ông ta ngươi đang giả vờ quỳ gối! Ngươi có phải là kẻ phản trắc đã nhẫn tâm giẫm đạp lên niềm tin mà người cha quá cố kính yêu, tuyệt vời và cao quý nhất của ta đã gửi gắm? Ngươi có biết chăng sự đạo đức giả mà ngươi từng bày tỏ đã được truyền lại cho ta như một món gia bảo đầy ô uế, và được cất giấu sâu trong lồng ngực này, trở thành một vết nhơ không thể tẩy xóa suốt cuộc đời ta — hay ta phải nói là, trong suốt quãng đời tội lỗi và đáng nguyền rủa của ngươi?”
“Người đàn bà giả dối! Vợ ác độc! Mẹ đáng ghét! Góa phụ khốn cùng!”
“Sao ngươi dám đặt chân đến chốn này — nơi mà lẽ ra sự trinh bạch của ngươi phải bảo vệ và giữ gìn! Cơn gió trong suốt nào đã thổi những luồng bão táp can trường nhất quanh thân thể độc địa của ngươi và dẫn đường ngươi đến cách dinh thự mà ta hờn hãnh làm chủ chỉ trong vài dặm?”
“Nào có linh hồn nào ngoài quỷ dữ đã dùng sức mạnh xui khiến ngươi dám uốn nắn những bước chân ngoại lai hướng về cánh cửa mà thuở nào chúng từng lẻn vào trong bóng tối? Hỡi người đàn bà của tội lỗi và là bạn đồng hành lang chạ của kẻ gia sư, hãy đứng dậy mau, ta truyền lệnh cho ngươi, hãy bước qua thảm cỏ giữa sân nhanh nhất có thể, và đừng bao giờ để cái bộ mặt đáng ghét của ngươi xuất hiện thêm lần nào nữa trong những bức tường uy nghiêm này. Ta không thể nhận ngươi; ta không thể gọi ngươi là mẹ; ta không thể chìa tay giúp đỡ thứ hỗ trợ mà bộ xiêm y nghèo tàn, giả tạo của ngươi đang câm lặng cầu xin; ta cũng chẳng bao giờ có thể gặp lại ngươi ở cõi đời này, ngay trước ngôi mộ mà ngươi đang quỳ lạy đầy giả dối!”
Câm nín và lầm lũi, người người mẹ nhơ nhuốc ấy lủi thủi rời khỏi sự hiện diện của con trai mình mãi mãi, nhưng không quên liếc nhìn một lần cuối vào đôi mắt bừng sáng và gương mặt giận dữ của kẻ vừa trút lên đầu bà những lời lăng mạ bề trên. Tấm lưng còng cõi từng một thời kiêu hãnh ấy đã rời bỏ mãi mãi khuôn viên mà lẽ ra bà đã có thể làm chủ, thậm chí chẳng dám thốt lên một lời ăn năn hay giải thích nào với con trai mình.
Thong thả bước đi trên con đường dẫn tới lâu đài Dilworth, chao ôi, những khoảnh khắc cay đắng ấy đã đè nặng lên người phụ nữ từng nếm trải biết bao nỗi đau nhục nhã và nghèo khó! — chao ôi, những ký ức về những ngày tháng tươi đẹp cứ chồng chất với thứ sức mạnh khô cằn trên đỉnh đồi tưởng nhớ rồi lụi tàn vào chốn xa xăm! Đại não đang xoay cuồng bỗng trở nên điềm tĩnh hơn khi bà nghe tiếng móng ngựa đang đến gần; dừng lại và bắt chước hành động của vợ Lot, bà ném một cái nhìn hốc hác về phía người đánh xe khiến hắn ta phải khựng lại đột ngột. Khi được mời lên xe, người phụ nữ mệt mỏi vui mừng bước lên chiếc đệm với lòng biết ơn, rồi xuống xe khi đến điểm cuối hành trình, cách Audley Hall khoảng ba dặm. Quãng đường đi khá dài đã giúp cho thể xác mệt mỏi vì cám dỗ được nghỉ ngơi.
Gửi lời cảm ơn đến người đánh xe tốt bụng, bà lê bước mệt nhọc cho đến khi tới được ngôi nhà từng là chốn nương thân đầu tiên sau cuộc trốn chạy.
Nhận thấy những tấm chớp vàng đã được đóng chốt chắc chắn ngăn chặn ánh sáng lọt vào Audley Hall, bà lại sợ rằng sự thất vọng đang chờ đợi mình. Gõ cửa thật lớn hai lần trước khi có bất kỳ ai ra mở cửa, cuối cùng một cụ già bước ra với bước đi tập tễnh và đôi chân run rẩy.
“Ngài thiếu tướng Iddesleigh có ở nhà không?” người góa phụ đau buồn cất tiếng hỏi. “Ôi, thưa phu nhân, ngài ấy đã qua đời được gần mười hai năm rồi, và kể từ đó chẳng có ai bén mảng đến dinh thự này ngoài tôi, người giữ nhà. Hầu tước xứ Orland đã bị đứa cháu trai lừa gạt, kẻ đã lén lút bán nó cho vị thiếu tướng, và ngài ấy đã hạ quyết tâm kể từ sau cái chết của thiếu tướng sẽ không bao giờ để bất kỳ người lạ nào bước vào ở đây nữa.”
“Ông sống cô đơn quá nhỉ,” người góa phụ nói. “Đúng vậy, đúng vậy,” ông đáp; “nhưng tôi đã quen sống một mình từ lâu, vốn là một lão trai tơ, và vẫn muốn giữ nguyên như thế. Sống độc thân vẫn hơn là đày ải cả thể xác lẫn tâm hồn bằng cách cưới một người phụ nữ chẳng yêu mình, giống như cố Ngài John Dunfern vậy — một nhà quý tộc sống cách đây chỉ vài dặm, người vừa mới qua đời vì tan nát cõi lòng — kẻ đã trở nên mê muội trước một ả nhà quê không rõ thân thế, sống tại lâu đài Dilworth cùng một vị Lãnh chúa Dilworth nào đó, chủ nhân trước đây — đến mức cưới ả ta ngay lập tức; và kết quả là gì hỡi người phụ nữ tốt bụng? — chà, cuối cùng ả ta lại bỏ trốn với một gã gia sư nghèo! và đưa mái tóc điểm bạc trắng phau của Ngài John Dunfern xuống mồ sớm hơn nhiều so với khả năng nếu ông ấy chịu sống độc thân giống như tôi.”
Lại phải đối mặt với làn khói lăng mạ một lần nữa, người lắng nghe thầm nghĩ. Và khi hỏi về di chúc của thiếu tướng Iddesleigh, bà hồi hộp chờ đợi câu trả lời của ông.
Đặt một bàn tay lên vai bà và tay kia chỉ về phía trước, “Hãy nhìn kìa,” ông nói, “kia là nhà thờ nọ? Đó chính là bản di chúc cuối cùng của ngài ấy — nhà thờ Iddesleigh. Chỉ đến khi hàm của tử thần há hốc đòi con mồi thì thiếu tướng mới buộc phải thay đổi di chúc, vốn trước đó đã được lập sẵn để nhượng lại cho cô cháu gái mà tung tích chẳng bao giờ có thể dò ra cho mãi tận sau khi ông qua đời.” “Đủ rồi — đủ rồi, tôi phải đi đây,” người phụ nữ đang oằn mình trong đau đớn thốt lên, rồi gửi lời cảm ơn cụ già vì những thông tin — thứ mà giống như lời con trai bà, đã vặn chặt thêm những chiếc đinh ốc mang trọng lượng tử thần sâu hơn nữa vào nắp quan tài của sự thiếu thốn vô hình — bà quay lưng rời khỏi Audley Hall mãi mãi.
