Tổng biên tập mới còn quá trẻ Tiềm ơi, trẻ hơn tao nhiều. Chưa một ngày làm báo! Anh ta có vẻ là người điềm tĩnh, thân thiện, bản lĩnh, nhưng không giấu được vẻ lo âu trong ánh mắt. Cảm giác đầu tiên là anh ta có vẻ khiêm tốn, thành thật. Anh ta xin học việc bọn tao, “trên tinh thần chúng ta sẽ cùng nhau hết sức gìn giữ sự nghiệp của tờ báo”. Bọn tao đã bàn luận rất nhiều về ý này. Ván bài đã lật ngửa từ trước khi anh ta về: nhiệm vụ của anh ta chắc chắn là phải chấn chỉnh tờ báo đi đúng hướng cấp trên mong muốn. Nghe nói cũng bất đắc dĩ lắm anh ta mới nhận nhiệm vụ. vậy thì “cùng nhau hết sức gìn giữ sự nghiệp của tờ báo” là sao? Là làm gì làm, phải tồn tại trước đã?

Thương có liên lạc với mày không? Lâu quá tao không nhận được thư của Thương, không biết dạo này Thương thế nào?

Sức khỏe của tao dạo này tệ quá. Không lẽ tao phải bỏ thuốc bỏ rượu?...

(trích thư Phong gửi Tiềm)

– Tôi nói lại một lần nữa: Không có tự do báo chí nháy nháy gì ở đây hết!

Người đàn ông nhìn thẳng mắt Chín, nói chậm rãi từng tiếng một. Ông ngừng một chút như để Chín kịp ghi nhớ, rồi tiếp, giọng nhẹ nhàng hơn nhưng vẫn đầy uy lực:

– Cái gọi là “tự do báo chí” chỉ là một trò chơi dân chủ lừa mị của chế độ tư bản. Thực sự về bản chất họ chẳng có tự do gì, tất cả chỉ để phục vụ giai cấp thống trị. Báo chí tư sản vẫn luôn đứng về phía nhà nước tư sản. Đừng ảo tưởng gì ở đây. Đảng ta ngay từ đầu đã xác định: Báo chí là tiếng nói, là công cụ của Đảng. Báo chí phải luôn tuyên truyền cho đường lối, chính sách của Đảng. Phải bảo vệ Đảng, bảo vệ chủ nghĩa xã hội. Đó là nhiệm vụ hàng đầu, đồng chí nghe rõ chưa?

Chín gật đầu:

– Thưa nghe.

– Là đảng viên, từng đi bộ đội, về làm cán bộ quận đoàn, rồi trưởng ban tư tưởng văn hóa Thành đoàn, đã có trung cấp chính trị..., đồng chí phải hiểu cuộc đời mình nên dành trọn cho con đường nào. Trung thành với con đường ấy, cuộc đời đồng chí sẽ được đơm hoa kết trái.

Người đàn ông lại ngừng, nhấp một ngụm trà, quan sát người đối diện. Anh ta có vầng trán cao, đôi mắt sáng, nổi lên trong lớp cán bộ trẻ nhờ khả năng ăn nói hùng biện, thuyết phục. Tốt nghiệp với điểm tối đa lớp trung cấp chính trị trường Đảng, có trình độ lý luận sắc sảo. Gia đình căn bản, không dính dáng chế độ cũ, có một người cậu là liệt sĩ. Việc chọn anh về làm tổng biên tập tờ Vì Dân được cả thường vụ nhất trí cao. Ông là người được giao triển khai quyết định với anh. Phải làm cho anh hiểu thật rõ nhiệm vụ mới.

Đặt chén trà xuống, ông đột ngột hỏi:

– Đồng chí hiểu gì về thuyết “tam quyền phân lập” của phương Tây?

Bị bất ngờ, Chín lúng túng:

– Dạ... Tôi chỉ hiểu loáng thoáng...

Người đàn ông khẽ mỉm cười:

– Làm báo khi đã hiểu là phải cặn kẽ, không được phép loáng thoáng. Nhưng thôi, đó là vì đồng chí chưa được học. “Tam quyền phân lập” là chủ thuyết về việc xây dựng một chính thể, của Montesquieu, một nhà tư tưởng phương Tây. Đó là các quyền hành pháp, lập pháp và tư pháp. Hành pháp nhằm điều hành bộ máy công quyền, lập pháp soạn ra các quy tắc điều hành, và tư pháp xét xử khi có vi phạm. Theo lý thuyết, để đảm bảo tính dân chủ, ba quyền này phải hoàn toàn độc lập nhau, chủ thuyết này đang được các nước tư bản áp dụng hàng trăm năm nay...

Người đàn ông lại im lặng một chút trước khi tiếp:

– Như tôi đã nói, đó là theo lý thuyết. Còn trong thực tế, các nước xã hội chủ nghĩa chúng ta ngay từ đầu đã quyết định xây dựng chính thể theo cách thức riêng. Đó là sự lãnh đạo tuyệt đối của Đảng. Đảng có quyền lực cao nhất và lãnh đạo tất cả. Bởi vì Đảng đại diện quyền lợi của tuyệt đại đa số người dân, quy tụ những tinh hoa của dân tộc, tập trung trí tuệ và công sức phục vụ cho Tổ quốc cho nhân dân. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, đất nước chúng ta đang có một điều mà các nước tư bản mơ cũng không thấy: sự ổn định. Đó là yếu tố quan trọng nhất cho phát triển. Đa nguyên về chính trị, theo đòi dân chủ theo kiểu tư sản, sẽ đưa đến hỗn loạn. Kẻ địch rất mong muốn điều đó để ngăn cản sự phát triển của chúng ta. Báo chí phải góp phần cùng Đảng giữ gìn sự ổn định chính trị quý báu ấy. Và phải đồng hành cùng nhà nước, cùng nhân dân, thực hiện những mục tiêu cả nước đang theo đuổi. Đôi mắt ông ngời sáng khi nói những lời đầy xác tín, hoàn toàn tự tin người đối diện sẽ không thể tranh cãi. Trong hàng cán bộ lãnh đạo thành phố, ông nổi tiếng về trình độ lý luận, kiến thức uyên bác và khả năng hùng biện. Trong sạch, thẳng thắn, cực đoan, ông đang là một ngôi sao trên chính trường cả nước.

Đột nhiên ông hỏi:

– Đồng chí có xem phim Anh hùng của Trương Nghệ Mưu?

Chín ngượng ngập:

– Dạ chưa.

– Không được! - ông lắc đầu - Đồng chí cần thu xếp thời gian để xem phim, đọc sách, chí ít là những tác phẩm nổi trội. Tôi thích nhứt hai chữ Thiên hạ ở cuối phim. Hai cao thủ tài năng nhứt lần lượt không giết Tần Thủy Hoàng và chấp nhận chết, vì ngộ ra ông là người vô cùng cần thiết cho thiên hạ, để thống nhất giang sơn, chấm dứt cảnh chiến tranh xâu xé triền miên của bảy chư hầu trong một nước Trung Hoa. Đó là triết lý của phim. Từ đó có thể gẫm ra điều này: Vì sự ổn định, an cư lạc nghiệp của nhân dân, ta phải cương quyết không để xảy ra bất cứ sự xáo trộn chính trị nào trên đất nước này... Đồng chí đồng ý như vậy không?

– Dạ thưa... đồng ý.

Ông cười, theo kiểu đương nhiên là Chín phải đồng ý:

– Trong giới báo chí của ta gần đây, bắt đầu xuất hiện những người bị ảnh hưởng phương Tây, sinh chuyện nói đến “đệ tứ quyền”, tức quyền lực thứ tư, là báo chí. Người làm báo có quyền lực riêng, độc lập với ba quyền kia, và được phép kiểm soát tất cả. Họ được phép vì họ đại diện người đọc, tức là dân chúng, đại khái vậy... Tôi nói thẳng với đồng chí: Không có “đệ tứ quyền” gì ở đây hết!

Ông lại ngừng, rót trà cho Chín:

– Từ ngày mai, đồng chí sẽ là tổng biên tập mới của tờ Vì Dân, một trong những tờ báo có số phát hành cao nhất nước, cũng là một trong những tờ báo giàu nhất. Đồng chí phải luôn luôn nhớ, mình về làm công việc này là do Đảng phân công. Vì chạy theo người đọc, theo số lượng phát hành, không kiên định lập trường báo chí cách mạng, gần đây Vì Dân liên tục sai sót nghiêm trọng, khiến tổng biên tập phải mất chức, như tôi đã gửi tất cả văn bản liên quan cho đồng chí. Nhiệm vụ của đồng chí là chấn chỉnh tờ báo, đưa nó đi đúng hướng trở lại. Đảng luôn khuyến khích các ban biên tập làm sao cho báo của mình ngày càng hay hơn, nhiều người đọc hơn. Nhưng điều trước tiên là tờ báo phải đúng. Nếu bắt buộc phải chọn một trong hai giữa hay và đúng, ta chọn cái đúng.

Ông dừng lại, nhìn thẳng vào mắt Chín:

– Có nhà báo tranh luận với tôi, rằng trong nghề báo, cái đúng chính là sự thật. Và cái hay cũng là sự thật. Nghĩ như vậy là còn thiển cận. Có những cái đúng vượt lên trên cả sự thật, nhứt là loại sự thật nhất thời. Đó là cái đúng vì sự nghiệp chung, vì một mục đích dài lâu, lớn lao. Sự thật mà có hại cho sự nghiệp, cho mục đích ấy thì vẫn không nên đưa. Đồng chí phải ghi nhớ điều ấy.

Nói xong những điều quan trọng nhất, người đàn ông ngã người ra phía sau, tựa lưng vào ghế, nhìn Chín châm chú:

– Đồng chí còn băn khoăn gì nữa không? Có muốn tranh luận điều gì không?

– Dạ thưa... Thật sự tôi... Tôi chưa từng có một ngày làm báo, trong khi theo luật báo chí thì người làm tổng biên tập phải đã có thời gian làm việc trong nghề báo, có nghiệp vụ báo chí...

Người đàn ông vẫn điềm tĩnh:

– Đó cũng là một trong những lý do đồng chí đã đưa ra để xin được từ chối công việc này. Nhưng đồng chí đã có ba năm làm phó bí thư quận đoàn phụ trách công tác tư tưởng văn hóa, rồi cũng khoảng từng ấy thời gian làm nhiệm vụ tương tự trong ban thường vụ Thành đoàn. Ở nước ta, công tác tư tưởng văn hóa lãnh đạo luôn công tác báo chí. Đồng chí lãnh đạo nó được thì cũng dư sức làm được công việc của nó. Nó nằm trong phạm vi từng làm việc của đồng chí. Việc này không có gì sai luật cả! Đúng không?

Chín chỉ biết im lặng. Người đàn ông tiếp tục nói:

– Nghiệp vụ báo chí là cái gì, chuyện đó cứ để anh em tòa soạn làm và từ từ đồng chí cũng sẽ biết. Cứ vừa làm vừa học. Đồng chí là người thay mặt Đảng, có toàn quyền ở Vì Dân. Hãy quản lý nội dung cho đúng định hướng, không để sai sót. Rõ chưa?

– Dạ thưa... rõ.

Người đàn ông cả cười rồi đứng dậy bắt tay Chín thật chặt:

– Tốt! Tôi xin chúc đồng chí hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ mới của Đảng và sẽ ở thật lâu trên cương vị mới, khác với những người tiền nhiệm. Rất dễ: chỉ cần đồng chí luôn luôn nhớ những điều tôi nói hôm nay.

* * *

Dưới tấm kính mặt bàn làm việc của người tiền nhiệm, có một tờ giấy in hai dòng chữ đậm nét:

Không có tự do báo chí thì tất cả mọi thứ tự do khác đều là hư ảo[1] - Karl Marx

Tôi không đồng ý với ý tưởng của bạn, nhưng vẫn sẵn sàng chết để bạn có quyền nói ra ý tưởng đó.[2] - Voltaire

Có vẻ như đây là châm ngôn sống hoặc làm việc của Phạm Sáu. Trước khi ra đi, có lẽ anh ta đã lấy theo những tấm ảnh và danh thiếp, nhưng miếng giấy này được để lại, như một lời dặn dò, nhắc nhở Chín. Chín ngồi bần thần hồi lâu, nghĩ đến người đàn anh vừa bị cách chức. Tờ Vì Dân ngày càng phát triển, thành nhật báo lớn của cả nước, là nhờ công trạng rất lớn của anh. Một nhà báo trong sạch, tâm huyết, dành hết trí lực của mình cho nghề báo. Thế mà đột nhiên không được làm báo nữa!

Tiếng mở cửa làm Chín giật mình quay ra nhìn. Nga, vợ Chín, đi vào, theo sau là mấy người thợ và ông thầy phong thủy mấy hôm trước cô đã mời đến để xem xét mọi thứ. Theo ý ông thầy này, Chín phải đổi bàn ghế làm việc theo kích thước và vị trí khác, cửa phòng cũng có kích thước mới và mở ra hướng khác, làm hồ nước ở khoảnh sân phía trong cổng, trồng thêm một cây lớn trong sân cho đủ năm cây, tránh “sinh lão bệnh tử”... Ông thầy còn khuyên nên chọn thư ký tuổi gì, hỏi tuổi từng thành viên ban biên tập để xem ai phù hợp, có thể tin cậy. Trong bụng Chín không tin nhưng từ lâu anh vốn nể vợ, sự nghiệp của anh được như hôm nay thật sự nhờ nhiều vào tài giao tế quan hệ trên dưới của Nga. Cô cựu cán bộ Đoàn này thường nói Chín chẳng có gốc gác gì, phải biết ăn ở, tạo cảm tình với cấp trên và đồng nghiệp thì mới có cơ đi lên. Không một dịp lễ lạt hoặc quan hôn tang tế nào của các sếp mà Nga không bắt Chín đưa đến thăm viếng, quà cáp. Theo cô, chẳng tốn kém bao nhiêu mà cái lợi vô kể.

– Họ chở bàn ghế mới tới rồi - Nga nói ngắn gọn với Chín, rồi quay qua đám thợ - Mấy em khiêng cái bàn này ra đi!

Chín đứng dậy giở tấm kính, lấy tờ giấy. Nga giật lấy chăm chú nhìn:

– Cái gì đây? Tự do ngôn luận, chính kiến à? Mệt lắm!

Cô vò tờ giấy ném luôn vào sọt rác:

– Anh nên để hình vợ con trên mặt bàn để nhớ mình cần làm việc vì ai thì tốt hơn.

Nga là vậy, luôn rõ ràng, dứt khoát. Cô đã phản đối kịch liệt việc Chín chuyển về đây. Thu nhập cao hơn nhưng cái lợi ấy quá nhỏ so với đủ mặt thiệt hại. Tổng biên tập báo Đoàn, chức vụ còn không bằng phó bí thư Thành đoàn. Cái ghế ấy lại quá nóng từng đốt cháy mấy người tiền nhiệm. Thu nhập cao nhưng chỉ có lương mà không có bổng, công việc lại quá hao tâm tổn trí. Trưởng ban văn hóa tư tưởng Thành đoàn, đi ra hạng bét cũng phó sở hoặc phó quận, đường hoạn lộ thênh thang đi kèm bao quyền lợi khác. Trong quá khứ, hiếm thấy ai về làm báo mà sau đó được trở lại làm quan. Biết mình “xuất thân nhà báo”, không chỉ cấp trên mà ngay cả bạn bè quan trường cũng cảnh giác.

Phản đối và buộc chồng từ chối công việc mới, thậm chí đi vận động vài sếp quen biết để xin cho Chín không phải về Vì Dân, nhưng không xong, Nga đành chấp nhận vào cuộc. Đợt thay đổi về phong thủy chỉ là bước đi đầu tiên của cô vợ vượng phu ích tử này.

* * *

Cuộc họp ban biên tập lần đầu tiên của Chín diễn ra trong không khí không mấy tự nhiên. Ngoài Chín là tổng biên tập vừa được bổ nhiệm, còn có ba phó tổng biên tập và hai ủy viên ban biên tập nữa, cộng với chánh văn phòng ban biên tập làm thư ký cuộc họp, tất cả là bảy người. Nhiệm vụ sắp tới của Chín, theo ý Nga, phải làm sao nâng con số này lên tám, “phát”, chứ bảy thì chỉ có “thất”, đừng hòng làm được gì.

Nhìn quanh, Chín hiểu ngay vì sao mọi người có một vẻ gì đó hơi sượng: anh là người trẻ nhất. Trẻ nhất, và khỏng có một ngày làm báo, mà giờ đây bỗng nhiên làm sếp của họ!

Thật ra, với tư cách trưởng ban tư tưởng văn hóa Thành đoàn, cơ quan chủ quản, trước đây thỉnh thoảng Chín vẫn đến dự các cuộc họp kiểm điểm công tác định kỳ của ban biên tập Vì Dân. Gần đây, họ thường mắc sai lầm trong nội dung - dẫn đến sự ra đi của tổng biên tập - và bị cấp trên về phê bình kiểm điểm liên tục. Chín luôn phải có mặt trong các cuộc họp đó. Anh thường đứng ở vị trí bên trên để góp ý họ. Dư biết họ im lặng nghe song chưa chắc bỏ vào tai những gì mình nói, nhưng Chín đã quen với việc nhiệm vụ của ai người đó cứ làm, phải có ý kiến thì mình có ý kiến, miễn không có gì sai với đường lối chủ trương là được rồi. Trước khi phát biểu anh luôn lắng nghe và ghi chép đầy đủ, ý kiến của anh bao giờ cũng là một sự đúc kết khéo léo phát biểu của nhiều người khác kết hợp với những bài học căn bản về công tác tuyên truyền mà anh đã được học. Những gì đã gọi là nguyên tắc thì dứt khoát phải dựa vào đó, còn không thì cứ nói chung chung theo kiểu gợi mở để suy nghĩ, chẳng mất lòng ai.

Nhưng giờ đây, là tổng biên tập, coi như Chín đã đồng thuyền với họ. Từ nay, hàng ngày, mọi công việc cụ thể của tờ báo này, từ lớn tới nhỏ, anh đều phải để mắt đến và có quyết định sau cùng. Anh phải cùng chiến đấu với họ, trên một mặt trận mà anh hiểu là rất sôi động và đầy máu lửa, thậm chí ác liệt, tiêu tan sự nghiệp như chơi. Quan trọng là họ dư hiểu sau bao nhiêu biến cố vừa qua, anh nhận nhiệm vụ về đây là để “bình định” tờ báo, lái nó đi ngay hàng thẳng lối. Những con người này đều có không dưới mười năm lăn lộn trong nghề báo, thậm chí có người trên ba mươi năm sống chết với tờ báo này, làm sao họ có thể hết lòng hợp tác với anh trong đợt chấn chỉnh sắp tới?

Chín nhìn thật kỹ từng người khi chánh văn phòng lần lượt giới thiệu với anh. Lý lịch những người có mặt trong phòng anh đã đọc kỹ, thậm chí còn được thông tin khá đầy đủ về đặc điểm, cá tính và công việc của mỗi người, giờ chỉ cần đối chứng với diện mạo và ấn tượng khi gặp. Đầu tiên là phó tổng biên tập trực nội dung Lê Năm, một người làm báo từ chiến khu, hơn Chín phải gần hai chục tuổi! Năm là người được coi có nghiệp vụ báo chí hàng đầu của làng báo thành phố, từng đi học báo chí ở cả Liên Xô lẫn Anh, Thụy Điển. Chín từng đọc một số bài xã luận do Năm viết. Anh có bút lực rất mạnh, luôn đi vào những vấn đề thời sự nóng bỏng, với những lập luận sắc bén đứng về phía quyền lợi người dân, vì một xã hội văn minh, tiến bộ, công bằng và dân chủ. Đáng tiếc sự sôi nổi của anh thường quá đà, và sự ra đi của hai tổng biên tập trước đây, Nguyễn Ba và Phạm Sáu, phần nào do “đứng mũi chịu sào” từ các chỉ đạo của Năm. Chín được căn dặn phải cẩn thận nhất với vị phó này, từ những ý kiến chỉ đạo về nội dung cho đến từng bài viết cụ thể.

Phó tổng thứ hai là Trần Bảy, trẻ hơn Lê Năm, cũng từng trưởng ban tuyên huấn Thành đoàn, trước Chín mấy nhiệm kỳ. Bảy được đưa về lúc cấp trên dự định thay Nguyễn Ba, nhưng bị tập thể Vì Dân phản đối mạnh vì vừa không biết nghiệp vụ lại vừa nổi tiếng quan liêu, cuối cùng phải chịu làm phó cho Phạm Sáu từ báo khác chuyển về. Bảy nổi tiếng là “bàn tay sắt”, cực đoan số một, chưa từng viết bài báo nào nhưng lại được giao phụ trách những ban quan trọng nhất. Anh ta tồn tại được nhờ biết đứng trên vai người khác. Chỉ liếc qua Chín đã thấy người này không có gì đáng sợ. Anh ta hoàn toàn tránh không nhìn thẳng mắt Chín. Sự cứng rắn của anh ta có lẽ chỉ để che giấu một nội lực yếu kém.

Lương Tám, phó tổng biên tập phụ trách trị sự, luôn xuề xòa vui vẻ với nụ cười thường trực trên môi, có vẻ dễ chịu nhất. Tám thay Phan Tư lo cơm áo gạo tiền và mọi việc kinh doanh của báo, khi anh này phải nghỉ vì sức khỏe kém. Nga dặn Chín phải kết thân ngay với Tám và nắm cho được chuyện làm ăn của tờ báo qua vị phó này.

Phong là ủy viên ban biên tập phụ trách tổng thư ký tòa soạn, được đánh giá có tay nghề cao chỉ sau Năm. Người anh mập nhưng có vẻ gì đó không được bình thường, nước da sạm tái, nét mặt buồn buồn, thần sắc mệt mỏi. Đã ly hôn, không con, Phong coi cơ quan báo như là nhà của mình. Tỉ mỉ, siêng năng, hết lòng hết sức, đây là mẫu người làm tòa soạn lý tưởng.

Vũ Nương, ủy viên ban biên tập còn lại, phụ trách ban công tác bạn đọc và công tác xã hội, có vẻ ngoài hiền lành như một cô giáo.

Năm đứng lên, báo cáo về hoạt động của Vì Dân. Anh nói đến đâu, trên màn hình hiện lên sơ đồ và tên người cụ thể đến đó. Dù đã được giới thiệu trước, Chín vẫn ngỡ ngàng trước tầm cỡ tờ báo. Vì Dân giờ phát triển thành một tổng công ty media, với nhiều loại sản phẩm, mỗi loại đều có bộ phận riêng chuyên trách. Lại còn văn phòng đại diện ở các tỉnh lớn.

Đó là về nội dung. Về trị sự, báo có một nhà in riêng hiện đại, in cả cho khách hàng bên ngoài. Một phòng quảng cáo vài chục nhân viên, một phòng phát hành có đại lý khắp các tỉnh. Hoạt động sau mặt báo thì vô số: các chương trình học bổng, văn nghệ, bóng đá gây quỹ...

Kết thúc báo cáo, Năm cười:

– Xin chúc mừng tổng biên tập mới. Như anh đã thấy, anh sẽ có rất nhiều việc để làm.

Chín cười sảng khoái, đứng dậy:

– Ha ha! Nhiều việc thật! Xin các anh chị hết lòng giúp tôi, không thì tôi không làm nổi đâu. Từ ngày mai, tôi sẽ học việc từ các anh chị, trên tinh thần chúng ta sẽ cùng nhau hết sức gìn giữ sự nghiệp của tờ báo này. Còn bây giờ, tôi xin mời tất cả anh chị cùng... ra quán gần đây, dự một cái tiệc nhỏ cho vui, coi như buổi ra mắt của tôi.

Bữa tiệc, cũng từ bàn tay đạo diễn của Nga. Rất ngon, vui, uống vừa say, kết thúc bằng hai giờ karaoke thoải mái, kéo Chín đến gần mọi người thật nhanh.

Chia tay mọi người, Chín là đà về lại báo, vào phòng làm việc mới của mình ngồi bần thần một lúc lâu. Ngày đầu làm quen như vậy là ổn, nhưng sắp tới, khi anh bắt đầu thực thi nhiệm vụ thay đổi tờ báo này, liệu dàn cán bộ từng chiến đấu bao năm bên Nguyễn Ba, Phạm Sáu, Lê Năm... sẽ phản ứng với anh như thế nào? Tờ Vì Dân rồi sẽ ra sao khi tôn chỉ coi người đọc là tối thượng có thể phải thay đổi? Làm sao để tờ báo đi đúng hướng cấp trên mong muốn mà vẫn giữ được bạn đọc? Sự nghiệp lớn mạnh của tờ báo, đến anh sẽ phải dừng lại? Anh sẽ là công thần hay tội đồ?...

Chín thở dài rồi nhìn xuống Nga và hai đứa con ngay dưới tấm kính mặt bàn, chỗ từng để tờ slogan của Phạm Sáu. Cả ba cùng đang cười toe toét nhìn anh, đầy thương yêu và tin cậy anh sẽ là chỗ dựa vững chắc suốt đời. Cô vợ dịu dàng nhưng luôn miệng nói tay làm đã bỏ tấm ảnh vào đó ngay trong ngày đầu anh nhận việc, để anh luôn “nhớ mình cần làm việc vì ai”. Vì ai? Chín chợt nhớ lại lời bình của sếp về bộ phim ông tâm đắc. Thiên hạ, trong phạm vi hẹp nhất, có vợ con anh đây. Rộng hơn một chút, là gần một nghìn cán bộ nhân viên tờ Vì Dân cùng gia đình của họ. Nếu báo bị đóng cửa, chuyện nhỏ, sẽ có nhiều người điêu đứng. Nhưng nếu báo dở hẳn đi, không còn người đọc, hậu quả chẳng hơn gì. Vì thiên hạ, phải giữ cho đời sống chính trị thật ổn định để phát triển đất nước, đem lại cuộc sống yên bình cho người dân, lập luận ấy nghe thật có lý. Nhưng vì thiên hạ, bằng mọi giá? Đó có phải là cái cớ để người ta có thể làm được, hoặc chịu đựng được, mọi chuyện, mọi hệ quả?

Thành phố này, đất nước này quả đang phát triển từng ngày, từ mồ hôi, nước mắt và cả xương máu của không biết bao nhiêu người. Phải giữ gìn thành quả ấy như giữ con ngươi của mắt mình. Đúng vậy, nhưng thử phản biện, liệu sự phát triển ấy có nhanh hơn, tốt hơn và phân phối sự giàu có công bằng hơn cho người dân, nếu họ được hưởng một không khí dân chủ hơn? Và quốc nạn tham nhũng triền miên bao năm nay, năm nào nhà nước cũng hứa hẹn sẽ bài trừ triệt để nhưng chưa bao giờ làm được là do đâu? Tệ cường hào, lạm quyền khắp nơi có phải là do bệnh thiếu dân chủ, thiếu minh bạch đẻ ra?...

Những ngày sắp tới sẽ cực kỳ khó khăn với anh.

❀ ❀ ❀

[1] Trích “Những cuộc tranh luận về tự do báo chí” do Karl Marx viết vào cuối tháng 1-1842 (Mác và Ăngghen toàn tập, Tập 1, NXB Chính Trị Quốc Gia, 1995).

[2] Câu nói nổi tiếng của văn hào Voltaire (người Pháp – 1694 - 1778): “Je hais vos idées, mais je me ferai tuer pour que vous ayez le droit de les exprimer”.