... Người làm xiếc đi dây rất khó

Nhưng chưa khó bằng làm nhà văn

Đi trọn đời trên con đường chân thật

Yêu ai cứ bảo là yêu

Ghét ai cứ bảo là ghét

Dù ai ngon ngọt nuông chiều

Cũng không nói yêu thành ghét

Dù ai cầm dao dọa giết

Cũng không nói ghét thành yêu

Tôi muốn làm nhà văn chân thật

chân thật trọn đời

Đường mật công danh không làm ngọt được lưỡi tôi

sét nổ trên đầu không xô tôi ngã

Bút giấy tôi ai cướp giật đi

Tôi sẽ dùng dao viết văn lên đá[1]

Mình không bao giờ quên đêm mùa đông ấy ở cái chòi bên Hồ Tây, ông nhà thơ quắt queo say ngất ngư đứng bật dậy sang sảng đọc bài thơ một thời đưa ông xuống bùn đen. Mình nghĩ tuyên ngôn của ông có lẽ không chỉ dành cho các nhà văn mà còn cho cả bọn nhà báo như mình. Viết văn làm báo mà không dám viết sự thật thì là loại nhà văn nhà báo gì?

(hồi ức của Phong)

Hà Nội mùa đông lạnh buốt, đặc biệt với người miền Nam. Sáng sớm, mặt hồ Gươm trắng xóa, đền Ngọc Sơn mờ mịt trong sương. Ngồi ở ban-công quán kem nhà thủy tạ nhìn ra qua những hàng liễu đẫm sương, cảnh hồ đẹp hư ảo như một bức tranh thủy mặc. Mọi hoạt động chậm chạp và uể oải, khác hẳn cái ồn ào náo nhiệt ngay từ sáng sớm của Sài Gòn.

Lần đầu ngồi uống cà phê sáng sớm ở đây, với Minh bên cạnh, Phong cảm thấy vô cùng sảng khoái. Thông minh, tinh tế, lắng nghe và gợi mở, Minh luôn tạo cho người trò chuyện cảm giác chia sẻ, dễ chịu. Trời lạnh đến nỗi thở ra khói. Có cảm giác mặt hồ trước mặt đã đông lại, chỉ khi có gió lướt qua mới thấy gợn chút sóng lăn tăn. Khu ban-công duy nhất chỉ có hai người ngồi, tận hưởng cái lạnh Sài Gòn không có. Con gái luôn đẹp và gợi tình hơn trong mùa đông. Má Minh ửng hồng, mắt long lanh. Không kềm được, Phong quàng tay ra ôm vai Minh, cảm giác người cô đang khẽ run.

Đại hội toàn quốc Hội nhà báo diễn ra khá lạ lẫm trong mắt Phong. Tổ chức tại hội trường danh giá nhất nước, đại biểu ăn ở tại nhà khách chính phủ, mỗi bữa đều có bia uống..., đại hội chẳng khác nào một dịp gặp gỡ hàn huyên của “những chiến sĩ ưu tú trên mặt trận thông tin tuyên truyền”. Nghị trình diễn ra êm ái, trên tinh thần nhất trí là chính. Các tham luận và phát biểu cùng làm sáng tỏ hơn những nhiệm vụ được giao phó. Vài ý kiến kêu gọi nhà nước mở rộng ngân sách bao cấp các tờ báo chính thống, cho báo chí tự do hơn trong làm kinh tế, yêu cầu đồng nghiệp giữ đạo đức nhà báo... Không ai nói gì về tự do báo chí, điều mà Phong cứ mãi bận tâm suy nghĩ. Không vì tiền mà bẻ cong ngòi bút, đúng rồi, nhưng nếu vì quyền lực thì sao?

Giờ nghỉ trưa, đại biểu ra sân sau hội trường, uống bia hơi hàn huyên. Giờ nghỉ chiều, đa số bỏ cơm nhà khách, kéo ra các bãi nhậu. Phong khiếp đảm nhìn người đàn bà bán quán răng đen ngồi ngậm ống nhựa hút bia từ cái bình nhôm chế vào đám ly nhớp nháp. Anh xin được uống bia chai dù phải trả tiền gấp ba lần. Đó cũng là lần đầu tiên Phong theo bạn bè ra bờ đê sông Hồng ngồi trên chiếu ăn thịt chó, uống rượu Làng Vân say ngất ngây. Lần đầu tiên Phong ăn bánh tôm Hồ Tây, thua xa bánh tôm Sài Gòn ngày nào với Thương, Tiềm. Phong còn được bè bạn đưa đi thăm ông nhà thơ một thời nạn nhân Nhân Văn giờ sống trong cái chòi ven hồ chuyên câu cá trộm, vừa uống vừa nghe ông hào sảng đọc thơ, lại say ngây ngất. Sáng trời lạnh ra phở Bát Đàn mỗi người cầm một cái tô đứng xếp hàng, ăn xong hỏi nước trà thì bị nhìn như người ngoài hành tinh: “Năm đồng một ấm, muốn uống vào quầy mua phiếu!” Tối trời lạnh đến Lã Vọng ăn chả cá, bếp than nóng hực. Rồi bún ốc phủ Tây Hồ, bún chả Hàng Mành, bánh cuốn Kỳ Đồng... Vài món ăn khá ngon, nhưng hàng quán nhếch nhác và không hề biết khái niệm phục vụ cũng như lịch sự là gì, đó là cảm giác đầu tiên của Phong về mọi dịch vụ ở thủ đô trong lần đầu được biết.

Quá ít thời gian nên trong những điểm cần đi, Phong và Minh chỉ thăm được đền Cổ Loa. Minh chảy nước mắt, đứng thật lâu trước tượng nàng công chúa cụt đầu đáng thương. Khuất xa sau điện thờ An Dương Vương uy nghiêm, rộng lớn, bà được thờ trong một cái am tối tăm, nhỏ đến nỗi phải cúi người mới bước vào được. Người Việt rất có tình nhưng cũng sòng phẳng công, tội. Khi đứng bên giếng Trọng Thủy, Phong tự hỏi liệu chàng phò mã điệp viên có thật sự nhảy xuống đây tự tử sau khi lập công đầu giúp vua cha chiếm được cả một giang sơn? Hậu thế chọn cái kết khó tin này khiến tấn thảm kịch trở thành một chuyện tình bất tử, an ủi các cô gái quá nhẹ dạ trong tình yêu.

Phong đi đâu cũng có Minh bên cạnh, bạn bè giờ đều ủng hộ, tạo điều kiện. Nhưng không ai, kể cả Minh, có thể biết là rất nhiều khi, vẻ mặt và vài câu nói của Minh lại bất chợt làm Phong nhớ tới Thương, cô bạn đang xa tít mù khơi nhưng vẫn không ngày nào không lẩn quẩn trong tâm tưởng anh.

Đêm cuối, món cơm lam Tây Bắc ăn với thịt rừng nướng đi kèm rượu ngô hâm nóng được Phong chấm khá nhất chuyến đi. Bữa ăn được vợ chồng một người bạn của Minh ở Hà Nội mời riêng hai người. Bỗng dưng Minh hào hứng cùng uống. Hai người say nhừ, về đến nhà khách khuya lơ khuya lắc. Phong đưa Minh lên tận phòng, mở khóa cửa cho cô. Không một bóng người trong phòng, trên hành lang và dưới sân. Ba cô bạn cùng phòng Minh đã theo đoàn đi Hạ Long chơi từ trưa, sau khi đại hội kết thúc.

Minh bước vào phòng, quay lại nhìn Phong:

– Cảm ơn Phong. Ngủ ngon nhé.

Bao nhiêu lần Minh nói với Phong câu ấy, mỗi khi Phong đưa Minh về ban đêm, dừng lại ở đầu hẻm. Nhưng bây giờ... Căn phòng vắng, tối tăm. Những ly rượu ngô đốt người Phong cháy rừng rực, cháy tan lý trí, cháy cả đôi mắt Minh đang mơ màng nhìn anh. Phong bước hẳn vào trong, đóng cửa lại, cài chốt, ngạc nhiên thấy tay mình đang run lên. Có tiếng thở dài sau lưng. Anh vừa quay lại là có ngay Minh trong tay, mềm mại và mát rượi. Thật êm, tay Phong luồn vào tóc Minh, nhẹ ôm lấy chiếc cổ thanh thanh. Ưỡn người lên, Minh nhắm mắt chờ đợi. Khi lưỡi Phong lướt trên môi Minh rồi nhẹ nhàng tách vành môi, đưa sâu vào đùa với lưỡi nàng thì Minh đã mềm người, để mặc Phong dìu đến giường.

Vừa hôn Phong vừa cuống quýt cởi áo Minh. Tay Phong như có lửa, lướt đến đâu người Minh nóng đến đó. Bộ ngực căng cứng của cô hiện ra trong mắt nhìn mê dại của Phong, và khi Phong tham lam ngậm lấy một đóa hồng non và nhẹ vuốt ve bên còn lại thì Minh hoàn toàn tan rã...

* * *

Đám học trò kéo đến tìm Thương, mặt mày nghiêm trọng. Lớp trưởng Hoa vừa nhìn thấy Thương miệng đã méo xệch:

– Cô... Cô đừng bỏ tụi em nghe cô...

Không hiểu từ đâu chúng nghe tin từ niên khóa mới cô Thương sẽ chuyển về huyện. Thương bối rối nhìn chúng và sực nghĩ đến Dìn. Có lẽ do anh. Hôm qua, lần đầu tiên Dìn xin nói chuyện riêng với Thương. Hơn Thương năm tuổi, là người dân tộc, anh hiệu trưởng này hiền lành, chân chất và ít nói, “như một cục đất”, theo nhận xét của Cúc. Thương thấy Dìn như một tảng đá thì đúng hơn. Vững chãi, mạnh mẽ. Là điểm tựa chắc chắn khi cần đến. Không đụng chạm đến ai, nhưng cứ thử va vào anh đi... Do đâu anh du kích xã này được chuyển qua ngành sư phạm, chỉ học tới lớp 6 mà được dạy... lớp 6 rồi làm hiệu trưởng một lúc hai trường, chuyện đó Thương không thể hiểu. Trường cấp 2 chỉ có mỗi Dìn và Thương. Ngay từ đầu, anh nói thẳng:

– Tôi ít học, trình độ kém hơn cô, làm hiệu trưởng là do được phân công. Trường chỉ có một lớp, coi như cô phụ trách hết, tôi chỉ lo việc ký giấy tờ. Cô cần gì, cứ nói, làm được tới đâu tôi làm.

Dìn giữ đúng lời. Mọi chuyện ở trường cấp 2, gần như Thương quyết định hết. Việc gì Thương đề xuất, Dìn đều ký. Lại còn anh trưởng phòng thích Thương ra mặt, công việc chạy đều, mọi việc quá thuận lợi cho cô giáo trẻ vừa ra trường.

Hai người ngồi ở phòng hiệu trưởng. Dìn nhìn thẳng mắt Thương, nói luôn:

– Hôm qua tôi về họp ở huyện. Ông Kiên gặp riêng tôi, nói muốn chuyển cô về huyện. Cô có nhiều khả năng, đóng góp được nhiều hơn cho công tác giáo dục huyện nhà nếu ở đúng chỗ. Bù lại, ông sẽ cho chuyển về đây hai giáo viên khác. Ý cô thế nào?

Thương không ngờ Kiên quyết định quá nhanh. Thay vì vui mừng, nàng lại thấy khó chịu, do hôm trước chưa hề nói đồng ý khi nghe Kiên đề nghị. Có lẽ vì anh nghĩ ai ở hoàn cảnh Thương cũng mong được vậy. Lẽ dĩ nhiên về huyện sẽ êm ấm hơn. Nhưng cái gì không có cái giá của nó?

Thương thăm dò ý Dìn:

– Em... Em về đây mới một năm và tự biết mình... không giỏi như anh Kiên nói. Về huyện, em sợ không làm nổi. Em muốn nghe ý kiến anh. Theo anh, có nên không?

Dìn ngạc nhiên nhìn Thương:

– Cô hỏi thật à?

– Dạ.

– Cô được đào tạo chính quy, có gì mà sợ không làm nổi? Ở huyện có điện, có nước máy, truyền hình, nhà văn hóa... Hơn đây nhiều. Bất cứ cô nào ở đây cũng mơ được chuyển về huyện. Vậy mà cô hỏi tôi có nên không.

Nét mặt Dìn đầy chân thành khiến Thương quyết định nói thẳng điều mình băn khoăn:

– Em sợ bị mắc nợ anh Kiên.

Mắt Dìn sáng lên:

– Cô có nghĩ đến điều đó à? Thật sự tôi lo cho cô đúng mỗi chuyện đó. Cô được về huyện thì quá tốt, tôi không dám giữ. Nhưng tôi thấy ông Kiên có ẩn ý phía sau chuyện này. Ông Kiên thích cô, ai ở đây, thậm chí trên huyện, đều biết. Nhưng có người cho tôi hay ông đã có vợ con ngoài quê Thanh Hóa, như nhiều anh bộ đội cưới trước khi đi Nam. Tôi chỉ sợ cô không biết điều đó.

Thương vẫn tỉnh như không:

– Đúng là em không biết. Nhưng không quan trọng đâu, em không hề có tình cảm với anh Kiên, chính vì vậy em rất ngại nếu nhận ơn nghĩa của anh ấy.

– Cô hoàn toàn có quyền từ chối, vì đây mới chỉ là gợi ý của ông Kiên với tôi - Mặt Dìn thoáng vui nhưng lập tức chuyển sang âu lo - Tuy nhiên, cô nên cân nhắc kỹ vì đây là... ý cấp trên. Cấp dưới không nghe theo, có thể gặp phiền phức.

– Anh không nghĩ chính anh cũng sẽ gặp phiền phức sao?

Thương nhoẻn cười rồi ngạc nhiên khi thấy Dìn đang nhìn mình không nháy mắt. Nàng không hề biết về sức hấp dẫn chết người ở nụ cười của mình. Tiềm, Phong, Kiên, rồi ngay chính anh hiệu trưởng mộc mạc người Nùng này cũng đã ngã gục trước khóe môi ấy. Quá nhiều mặc cảm trước cô gái Sài Gòn tươi trẻ, Dìn chôn thật kín nỗi si mê, lặng lẽ hết lòng chăm sóc Thương. Sáng sớm tinh mơ anh chạy bộ đến trường cấp 2 tập thể dục rồi ra tay quét dọn. Trong và ngoài lớp học của Thương luôn sạch sẽ, giáo cụ đầy đủ, ngay tầm tay. Dìn còn trồng cây trong sân trường, trồng hoa dã quỳ ngoài rào, hoa mười giờ quanh lớp. Than củi, lương thực, nước sinh hoạt cho nhà tập thể các cô giáo, luôn được thầy hiệu trưởng lo lắng chu đáo. Các cô giáo được hưởng theo chỉ im lặng chỉ có một lần Lan cười cười nói riêng với Thương:

– Tụi chị phải cảm ơn em nhiều lắm đó Thương. Từ ngày có em, tụi chị khỏe hơn.

– Là sao chị? - Thương ngạc nhiên hỏi.

Lan nhìn sững Thương một chút rồi cười giả lả trước khi bỏ đi:

– Đùa thôi. Không có gì đâu.

Ánh mắt đăm đắm của Dìn làm Thương sực tỉnh. Trời ơi, không lẽ ông hiệu trưởng này cũng thương mình!

* * *

Lá đơn Tiềm nói toàn bộ sự thật về nông trường Xuân Mới gửi về Sở Nông nghiệp hứa hẹn tạo một cơn địa chấn trong ngành, nhưng ông Ngà được báo ngay và kịp thời can thiệp đưa mọi việc vào im lặng. Tiềm được rút về đưa ra Hà Nội học một lớp chính trị hai năm. Đấy cũng là một bước đi cần thiết để ông có thể sắp xếp công việc tốt hơn cho Tiềm trong tương lai.

Quyết định đi học được chính trợ lý của ông Ngà đem lên nông trường đưa tận tay Tiềm, kèm tấm vé máy bay ra Hà Nội. Thư tay ông Ngà viết vắn tắt:

Ba đã được coi lá đơn của con. Con định đội đá vá trời à? Không giải quyết được gì đâu! Ra Hà Nội ba sẽ nói chuyện nhiều. Mọi việc đã giải quyết xong. Con ký biên bản bàn giao công việc cho phó giám đốc rồi thu xếp theo xe chú Bình về thành phố ngay để mai ra đây với ba.

Tiềm chỉ còn một buổi tối gặp Phong. Hai người kéo nhau đi uống. Phong cho Tiềm biết bài viết của mình về Xuân Mới dựa theo tài liệu Tiềm đưa đã bị ban biên tập gác, vì đề tài nhạy cảm, đụng tới đơn vị được Huân chương Lao động và có thể sắp tới sẽ đề nghị phong Anh hùng. Vì Dân trước đó đã quá mệt mỏi vì một đề tài tương tự, bị kiện thưa mấy tháng trời. Để bảo vệ thành tích của mình, người ta sẵn sàng chống cự lại bằng đủ cách. Và các sếp lỡ đỡ đầu cho cái thành tích hão đó cũng phải tiếp tục chống lưng giữ cho được danh hiệu của đơn vị ấy, cũng là uy tín của mình.

Phong cho Tiềm biết đã lấy bài báo đó gửi cho báo khác. Họ yêu cầu giữ đúng bút danh mới đăng, vì lúc ấy cái tên Phong Ái đã có chỗ đứng trong làng báo, được bạn đọc tin cậy. Vì Dân không cho phép điều đó, nhưng Phong vẫn làm. Anh không thể bỏ bạn.

Đó cũng là lần đầu tiên Phong không nói thật với Tiềm, khi được bạn hỏi về Thương:

– Thương vẫn bình thường. Trong thư mới nhất Thương nói đang suy nghĩ về đề nghị chuyển Thương về huyện. Cuộc sống sẽ dễ chịu hơn nhưng có chuyện phức tạp gì đó...

Lá thư vừa đến tay Phong hồi sáng. Một lá thư với nội dung tương tự cũng được Thương viết cùng lúc cho Tiềm, thậm chí kể rõ luôn về chuyện phức tạp “giữa hai làn nước”, nhưng gửi về tận nông trường nên chưa đến kịp. Nghe Phong nói vậy, Tiềm chợt chạnh lòng, thầm nghĩ giờ đây Thương không còn coi mình là người có thể chia sẻ mọi điều, như với Phong. Anh không nhìn thấy mắt Phong đang né tránh mắt mình. Nếu thật sự là bạn thân và có trách nhiệm, chuyện quan hệ với Minh phải được Phong thổ lộ hết cho Tiềm, như buổi chiều nào đã tâm sự hết về tình yêu dành cho Thương. Tình yêu ấy vẫn còn nằm trong tim Phong, nhưng những chén rượu ngô mùa đông Hà Nội đã đẩy nó vào tận một góc để dành chỗ cho người mới đang gần gũi kề bên. Thân xác vừa bén mùi luôn không muốn rời nhau. Dù biết mình không phải là người đầu tiên được hưởng Minh, nhưng với sự chìu chuộng tuyệt đối của người tình đang có vị trí cao hơn, Phong được thỏa mãn tối đa thói tự ái đàn ông. Lúc đó Minh mới được cấp một căn hộ trong khu tập thể, với những căn phòng luôn đóng kín cửa. Họ làm tình mê mải ngày ngày đêm đêm, bất cứ lúc nào có thể. Lạ lùng, như một ám ảnh, đôi khi đang ôm Minh trong tay, Phong lại nghĩ về Thương, thậm chí có lúc còn nhìn thấy Minh chính là Thương. Ngày trước, khi nghe Je pense à toi[2], ba đứa cùng cười không tin tâm trạng của chàng trai trong bài hát, làm bất cứ việc gì cũng nhớ về người yêu, kể cả khi đang làm tình với người khác. Giờ đây Phong mới thấy Jean François Michael hẳn đã có đúng cảm giác anh đang trải qua, một cảm giác như thể đang được cùng lúc yêu đương hai người, lạ lùng là càng làm anh hưng phấn hơn!

Phong đã không vượt qua được ranh giới hèn nhát - dũng cảm, lòng ích kỷ - sự trung thực, bởi thật sự tự thâm tâm anh vẫn tin mình chưa hết yêu Thương, và cả cảm giác có lỗi với Thương và Tiềm khi đến với Minh, vẫn là Thương thường hiện ra trước mắt Phong mỗi khi anh ngồi làm việc, dù tấm ảnh ba người bạn để dưới tấm kính mặt bàn bỗng dưng biến mất sau một lần anh đi công tác xa. Hẳn là Minh thôi, dù cô lắc đầu khi Phong hỏi “có thấy không?” Mối tình đầu đeo bám ký ức con người như loài dây leo bò trên mặt tường, có gỡ ra cũng còn những vết hằn mãi mãi. Phong ray rứt khi bên Minh vẫn nhớ Thương, còn mỗi khi viết cho Thương anh lại nghĩ Minh sẽ buồn như thế nào nếu biết việc này. Người cực đoan như Minh không bao giờ chấp nhận chuyện tình yêu san sẻ. Phong hiểu Minh rất yêu mình, dâng hiến tất cả, nhưng đừng hy vọng sẽ được cô tha thứ nếu phạm lỗi một dạ hai lòng. Tất cả những hình ảnh, thư từ của Thương, Phong đem hết về nhà, không dám để trong bàn làm việc ở cơ quan nữa.

Tiềm bỗng thấy những ly rượu có vị đắng chát. Trong tâm trạng hờn ghen, anh bất ngờ từ chối luôn lời rủ về nhà Phong ngủ khi hai người đã say khướt:

– Mày chở tao về nhà tập thể được rồi.

Trong căn nhà tập thể đó của Lực lượng Thanh niên xung phong, Tiềm có nhiều bạn bè. Trong đó có Mai. Về làm giám đốc Xuân Mới, Tiềm đi một mình, không kéo theo bất kỳ ai ở Sơn Lâm. Kể cả Mai, dù cô nằng nặc xin đi theo. Chỉ một thời gian ngắn sau, Mai lại bệnh nặng. Theo đề nghị của chị Đàm, cô được đưa về thành phố điều trị rồi chuyển công tác về phòng y tế Lực lượng cho gần nhà, điều kiện ăn ở tốt hơn, xa hẳn Tiềm. Mai được cho ở nhà tập thể, chung phòng với một cô bạn. Cô vẫn đều đặn viết thư cho Tiềm hàng tuần, dù thỉnh thoảng mới được anh hồi âm.

Mai tròn xoe mắt mừng rỡ khi thấy Tiềm.

❀ ❀ ❀

[1] Trích Lời mẹ dặn, thơ Phùng Quán

[2] Anh nghĩ về em, ca khúc Pháp.