Tháng tư Âm lịch, cái nắng buổi trưa đã rất gay gắt, tôi cùng các bạn cùng bàn ngồi xổm dưới bóng râm dày đặc ngoài nhà ăn để ăn cơm, thì cha đến.
Ông đứng dưới ánh nắng giữa sân, ngó nghiêng tứ phía. Tôi nhìn thấy liền vội vàng chạy lên trước. Tôi muốn lấy cơm giúp ông, nhưng ông kiên quyết không chịu. Tôi dẫn ông về ký túc xá để nghỉ ngơi, uống nước, ông cũng không đi, mà bắt tôi đi cùng ông đến trấn Sơn Môn.
Tôi cùng ông bước ra khỏi cổng trường, đi trên con đường lát đá xanh của trấn Sơn Môn. Tôi nhận ra ông đã già đi, tuổi độ chừng vừa bước sang năm mươi, tóc mai đã bạc trắng. Từ lúc gặp mặt cho đến khi bước vào một quán trà trong thị trấn nhỏ, ông không hề nở một nụ cười. Trong lòng tôi dấy lên những phỏng đoán hỗn độn, đã xảy ra chuyện gì thế nhỉ?
Gọi một ấm trà, ông uống một ngụm, đặt chén trà xuống, không nhìn tôi cũng chẳng nói năng gì, cho đến khi uống hết ấm trà lại đứng dậy đi tiếp. Tôi hỏi ông muốn đi đâu, ông bảo cứ đi xem sao đã!
Ra khỏi khu phố, dưới gốc cây liễu bên con ngòi nhỏ, cha dừng bước, tháo chiếc bị vải trên vai xuống đặt xuống đất. Tôi cũng ngồi xuống bên cạnh ông.
- Hôm nay ta đến, chỉ hỏi con một câu. - Cha nói.
Tôi không nói gì, đầy chờ đợi.
- Con muốn ly hôn à? - Cha hỏi thẳng.
- Vâng. - Tôi cảm thấy không cần phải giấu giếm, đồng thời lại thấy lạ, tòa án còn chưa gọi tôi lên, sao cha lại biết được nhỉ?
- Không ly hôn có được không? - Cha điềm tĩnh hỏi.
- Bố, bố nghe con nói đã... - Tôi muốn bộc bạch suy nghĩ với ông.
- Không, những lời thừa thãi khác khỏi cần nói. - Cha nói: - Ta chỉ cần con nói một tiếng "được" hoặc "không được".
- Không được. - Tôi đành phải đáp thật lòng.
- Vậy thì tốt! - Cha vươn tay lấy từ trong túi ra một con dao cạo, bật mở lưỡi dao sắc bén: - Con hãy thu xếp lo tang ma cho ta trước đã, lo việc hiếu xong rồi hẵng đi ly hôn, hẵng đi lo việc hỷ! - Nói xong, liền giơ cao bàn tay đang cầm cán dao lên.
Tôi biến sắc kinh hoàng, vồ lấy tay cầm dao của cha, sợ đến mức hồn vía lên mây, vội vàng nói: - Bố! Có gì từ từ nói...
- Ông ấy vẫn điềm nhiên như không, lạnh lùng điềm tĩnh hỏi: - Không có lời nào thừa để nói cả! Con chỉ nói "ly" hay "không ly"!
- Không... ly... - Tôi không còn sự lựa chọn nào khác.
- Không ly thì con theo ta đến tòa án huyện. - Ông nói.
- Để làm gì ạ? - Tôi hỏi.
- Rút đơn kiện của con về! - Cha nói.
- Con không ly hôn nữa là được chứ gì, rút hay không chẳng sao cả! - Tôi nói: - Hoặc là hôm khác con viết thư gửi tới, hủy án là xong mà.
- Không! - Cha nói: - Ta phải tận mắt nhìn con rút đơn kiện xuống, giao lại cho ta, ta cầm cho chắc. Đến lúc ta chết, làm giấy che mặt nhé...
Cha đã òa khóc nức nở. Đây là lần đầu tiên trong đời tôi nhìn thấy cha khóc. Ông khóc ba tiếng rồi đột ngột nín bặt, dùng khăn tay lau mặt và mắt, vác bị vải lên vai, lại khôi phục vẻ điềm tĩnh vốn có, nói: - Đi! - Rồi sải bước đi thẳng.
Nếu ở gần đây có một cái giếng nước, có lẽ tôi đã lao đầu xuống ấy rồi! Trong đầu tôi vang lên những tiếng ong ong, đó là âm thanh của sợi dây thần kinh căng cứng bị đứt gãy. Tôi nghĩ đến Điền Phương, người con gái tôi yêu dấu, tôi không thể nhảy giếng, cũng không thể vì tức giận mà đâm đầu vào cây liễu bên cạnh cho chết được, cứ xuống giải quyết bước tiếp theo đã! Tôi đành cắn răng, tốn biết bao sức lực, mới bước qua được bước đi nhục nhã này.
- Hai cha con ta hôm nay có lẽ là lần gặp mặt cuối cùng. - Cha nói: - Ta cũng không phải đứa trẻ con, ta biết, hôm nay rút đơn kiện, ngày mai con lại gửi đi, hôm nay ta nói thẳng với con để con rõ, sau này dù là năm nào tháng nào ngày nào, hễ ta ở nhà nhận được giấy triệu tập của tòa án, thì đó chính là ngày mãn tang chịu tang của ta. Ta dẫu sao cũng là một ông già hiểu biết chút ít chữ nghĩa, nói thế này không phải để dọa con đâu!
Lòng tôi chìm xuống hầm băng.
Ông bảo, trưa hôm qua, hai cán bộ thụ lý vụ án của tòa án huyện đến nhà điều tra, ông tức đến phát điên lên. Đợi hai vị cán bộ ấy đi rồi, ông lén nhét một con dao cạo vào bị vải rồi lên đường, đi suốt nửa ngày một đêm, tìm đến trường, vốn chẳng định quay về nữa. Ông bảo vụ án ly hôn của tôi đã làm nhổ toẹt toàn bộ phúc đức mấy đời nhà họ Từ tích lũy được, ông không còn mặt mũi nào để nhìn ai ở thôn Dương Từ nữa rồi!
Tôi tin cha không phải đang dọa mình, ông là người coi trọng sĩ diện, giữ gìn lễ nghĩa, việc ly hôn do tôi đề ra đối với ông chẳng khác nào sét đánh ngang tai. Tôi không thể thuyết phục được ông, ông cũng cảm thấy không thể khuyên nhủ được tôi, thế là đành lòi cả dao cạo ra.
Cả tôi và cha đều hiểu nhầm, tòa án hoan nghênh việc tự hủy án, nhưng lại không trả lại đơn kiện mà phải lưu trữ hồ sơ. Cha nhìn người ta làm thủ tục tiêu hủy vụ án xong, mới tặc lưỡi bước ra khỏi cửa, ý định dùng làm giấy che mặt lúc chết xem như không thành hiện thực rồi.
Trở về trường, học sinh đã tan học buổi tối.
Điền Phương liếc mắt là nhận ra sắc mặt tôi không ổn. Sau bữa tối, tôi cùng cô ấy đi dạo dọc theo bờ sông uốn lượn. Ánh hoàng hôn nhuộm vàng, những khóm lúa mạch cao ngang gối bên bờ sông, những mầm lúa xanh mướt, trên lá lấp lánh ánh vàng của rạng đông buổi chiều tà. Những cây đào mọc rải rác trong ruộng lúa mạch, quả đào tơ to bằng hạt đậu nanh, trông rất đáng yêu, nhưng trong lòng tôi lại chẳng thể gieo nổi một chút thi vị nào.
- Người nhà đến, đã xảy ra chuyện gì vậy anh? - Cô ấy sốt ruột hỏi: - Anh nói đi chứ! Em cũng tiện giúp anh hiến kế.
Tôi không sao mở lời được.
- Những chuyện anh cảm thấy khó nói thì thôi đừng nói nữa. - Cô ấy rất hiểu chuyện mà bảo: - Em chỉ khuyên anh một câu, dù là chuyện gì cũng hãy nghĩ thoáng lên, đừng có cau mày nhíu mày mãi. Xã hội mới rồi, còn có thể có chuyện lớn cỡ nào nữa chứ?
Cô ấy rõ ràng không lường trước được mức độ nghiêm trọng của khó khăn mà tôi gặp phải. Cục diện này, sớm muộn gì cũng phải để cô ấy biết, dù có khó xử đến đâu cũng không thể không nói rõ. Cuối cùng tôi đành kể cho cô ấy nghe về hành động của cha ngày hôm nay.
- Á chà! Có chút xíu chuyện thế mà đã đè cho anh không ngẩng đầu lên được á? - Cô ấy bĩu môi cười khẽ, khóe miệng vương một nét phớt lờ nói: - Gia trưởng phong kiến đều là một giuộc như thế cả! Hồi em muốn hủy bỏ hôn ước với thôn Đại Trương, bố em nhấc cả dao phay lên chém vào cổ em trước, em chạy. Ông lại tự chém mình, mẹ em ra kéo, thế là ông vứt xuống, có chém ai đâu! Toàn một bọn thế cả...
Bố em không giống những người nông dân bình thường đâu. - Tôi giải thích cho cô ấy hiểu về tính cách và tâm trạng của cha tôi: - Chuyện đó không phải để dọa đâu em.
- Có làm thật thì cũng đừng sợ! - Điền Phương nói: - Cứ từ từ. Không đấu tranh thì lấy đâu ra tự do. Lúc em đi học, bố em cũng ra đường chặn lại. Ông đinh ninh rằng em hễ đi học là hôn sự đã định coi như chấm hết. Em chạy sang nhà cô xin một chiếc chăn rồi đi học luôn. Bây giờ em được đi học rồi, cuộc hôn nhân sắp đặt với thôn Đại Trương cũng được giải quyết. Nếu như em nhượng bộ ở bất kỳ nút thắt nào, em đã bị thôn Đại Trương trói chặt lấy rồi.
- Tư tưởng của bố em cực kỳ cố chấp! - Tôi nói: - Anh chưa từng thấy người nào cố chấp như thế.
- Cứ từ từ. - Điền Phương nói: - Người cố chấp đến đâu đi nữa, trải qua nhiều rồi, thấy rộng rồi, dần dần cũng sẽ thông suốt thôi.
- Anh muốn sau khi tốt nghiệp chúng ta sẽ kết hôn. - Tôi nói: - Anh một ngày... cũng không thể rời xa em...
- Anh từng ngâm cho em nghe một câu thơ cổ, ý là chỉ cần lòng hai người hướng về nhau thì có ở gần nhau hay không cũng chẳng sao cả. - Cô ấy nhìn chằm chằm vào mắt tôi nói: - Câu thơ đó nói thế nào nhỉ?
- Lệnh ích nếu tình dài lâu, cần gì phải kề cận sớm hôm. - Tôi đọc lại một lượt, dường như cảm thấy trong cõi lòng bức bối thoáng hở ra một khe hở nhẹ nhõm: - Anh... giống như một con chim bị nhốt trong lồng, khó khăn lắm mới bay được lên bầu trời xanh, dù có bị sấm chớp đánh chết trên không trung, cũng tuyệt đối không tự mình chui đầu vào lồng nữa!
- Thế thì anh còn phiền muộn cái gì chứ?
- Anh chỉ sợ rời xa em. Sau khi tốt nghiệp...
- Tốt nghiệp rồi, phân công rồi, đều ở trong huyện cả, gặp nhau thì có gì mà khó chứ?
- Anh muốn ngày nào cũng được nhìn thấy em, mãi mãi không rời xa!
- Anh lại thế nữa rồi... Cần gì phải kề cận sớm hôm!
Cha liên tiếp viết ba lá thư giục tôi về nhà, hơn nữa yêu cầu ít nhất mỗi tháng phải về nhà một lần. Tôi không thể chịu đựng được nữa, bèn tìm đến nhà cậu, kể lại đầu đuôi ngọn ngành cho cậu nghe, tôi đã nhượng bộ ông rồi, nếu ông còn ép tôi quá sát, tôi cũng có thể cầm dao cạo lên; lá thư ép buộc tiếp theo của ông có lẽ chính là tờ giấy che mặt của tôi; ông ép tôi chết đi thì người con gái ấy cũng không thể ở lại cái cổng gác nhà họ Từ được nữa; ép tôi chết rồi thì ở thôn Dương Từ ông lại càng khó sống hơn!
Cậu là người nhát gan, sợ thực sự gây ra án mạng, bèn khuyên can tôi, rồi lập tức chạy sang thôn Dương Từ tìm bố mẹ tôi, truyền lại những lời của tôi... Quả nhiên rất linh nghiệm, cha không bao giờ gửi thư giục tôi về nhà nữa.
Cục diện giằng co cứ thế duy trì, không ai chịu nhượng bộ, cũng chẳng ai tấn công. Bất kỳ sự tấn công hay nhượng bộ nào của bên nào cũng có thể phá vỡ cục diện giằng co, nhưng chẳng ai có biểu hiện như vậy cả. Tôi tin rằng mình sẽ trụ được đến cùng, thậm chí dùng lợi thế tuổi tác để đối phó với đối phương —— là cha. Cho đến khi tôi hoàn thành thời gian học tại trường sư phạm, thậm chí ngay cả trong hai năm tôi đi làm, cục diện giằng co này vẫn cứ duy trì không đổi.
Đêm trước ngày tốt nghiệp rời trường, tôi và Điền Phương lưu luyến không nỡ rời xa. Chúng tôi ngồi dưới một gốc cây liễu lớn bên con ngòi nhỏ cạnh trấn Sơn Môn, biết bao lời muốn nói, thế nhưng đến cuối cùng lại chẳng muốn nói gì nữa, những lời dặn dò dông dài bỗng trở nên hoàn toàn thừa thãi, đối phương đã thấu hiểu tâm can nhau hoàn toàn. Tất cả những ngôn ngữ lay động lòng người nhất đều trở nên thiếu chính xác, lại thiếu cả sức nặng, đều không đủ để diễn tả chính xác nỗi niềm lưu luyến của tôi, mọi tình cảm lưu luyến đều hòa quyện vào trong sự tin tưởng lặng thầm. Những lời thăm dò trái tim thuở ban đầu yêu, những lời ngưỡng mộ nồng nhiệt trào dâng như thác đổ, những con sóng tình cảm run rẩy, tất cả đều quy tụ về một trạng thái không lời trong suốt, nương tựa vào nhau sống chết có nhau, cô ấy nép vào tôi, tôi tựa vào cô ấy, những nụ hôn thật sâu sắc và mãnh liệt, nhưng không còn điên cuồng và si dại như thuở mới yêu, sự giao hòa của tâm hồn chính xác hơn sự giao hòa của ngôn ngữ rất nhiều.
Chúng tôi tay trong tay, vô định bước đi trên bãi cát ven sông; ngồi xuống bãi cỏ trên bãi cát, ngẩng đầu nhìn bầu trời đầy sao, lắng nghe tiếng dòng nước róc rách phát ra trong đêm, cảm nhận hơi thở đều đặn mê hoặc của mặt đất dưới lớp màn đêm bao phủ... Cho đến khi ánh rạng đông buổi bình minh chiếu rọi lên đỉnh ngọn núi cao nhất trong dãy Tần Lĩnh, tôi trao tặng cô ấy một mảnh giấy được viết nắn nót cẩn thận, trên đó viết câu từ cổ mà cô ấy thích: Lệnh ích nếu tình dài lâu, cần gì phải kề cận sớm hôm. Món quà cô ấy tặng tôi cũng chính là câu từ cổ ấy, hơn nữa còn được thêu bằng chỉ xanh lên một miếng vải trắng. Ở chính giữa miếng vải trắng ấy, họa tiết hình hai trái tim chồng khít lên nhau được thêu bằng chỉ đỏ.
Mang theo một tín vật như thế trong ngực, cha làm sao có thể đấu lại tôi cho được?
Tôi không ngờ rằng, làn sóng phát triển vũ bão của cuộc đời lại bất ngờ cuốn tôi đến mức hồn xiêu phách lạc, hoàn toàn chìm đắm trong tai họa ngập đầu... Cha cuối cùng đã chiến thắng!