Tháng Tư, hoa hạnh trắng muốt đã tàn. Những trái hạnh xanh non phủ lớp lông tơ ẩn mình giữa tán lá, e thẹn nhìn người trung niên xa lạ này.

Ông đứng dưới gốc cây hạnh, lặng lẽ buông thõng hai cánh tay, không nói không rằng nhìn cái cây ăn quả thô tráng. Gió núi quê hương mang theo hơi ấm đầu xuân, nhẹ nhàng mơn trớn mái đầu điểm vài sợi tóc bạc của ông, vuốt ve đôi má ông, vuốt ve trái tim ông.

Cây hạnh à, chắc là mi vẫn còn nhận ra ta. Dẫu chúng ta đã xa cách bao nhiêu năm tháng, nhưng ta chưa từng quên mi. Khi ta đứng trên bục giảng của học viện lâm nghiệp giảng về những cây dương, cây liễu, cây tùng... ta lại nhớ đến mi, nhớ đến Hạnh Thôn; nhớ đến cô ấy, Tiểu Bình; nhớ đến thời thơ ấu của chúng ta. Chỉ là, lúc đó mi còn rất nhỏ, chúng ta cũng còn rất nhỏ...

Phải rồi, lúc đó cô bé mới mười một tuổi, đang học lớp ba tại ngôi trường tiểu học trong thôn. Còn ta cũng chỉ mười bốn tuổi, vì đi học muộn nên học lớp bốn.

Vốn dĩ họ không hề quen biết nhau. Một nhà ở đầu thôn, một nhà ở cuối thôn, làng quá lớn, nếu không phải dịp Tết nhất ồn ào náo nhiệt thỉnh thoảng giáp mặt một lần, thì ngày thường chẳng ai gặp ai. Dẫu cùng sống một thôn, nhưng thế giới của trẻ con luôn nhỏ bé đến vậy. Ngay cả khi đã đi học, chưa nói đến việc khác lớp, ta lại lớn hơn cô, cô lại là nữ sinh, nên chúng ta chưa từng nói với nhau câu nào. Ở cái tuổi này, giới hạn giữa nam và nữ rất nghiêm ngặt, chúng thường sống trong thế giới riêng của mình, không qua lại, không xâm phạm.

Nhưng ta dám khẳng định rằng, sự xa cách với Tiểu Bình không chỉ vì những lý do đó. Hồi ấy, trường học cũng có những hoạt động và trò chơi chung, không phân lớp, không phân lớn nhỏ, không phân nam nữ... Sự xa cách giữa ta và cô ấy là do hoàn cảnh sống của hai gia đình quyết định. Thời đó nhà ta có năm sáu miệng ăn, chỉ trông vào một mình cha lao động, cuộc sống túng thiếu chật vật. Khỏi phải nói, ta là học sinh ăn mặc rách rưới nhất trường. Còn Tiểu Bình thì sao? Dẫu mẹ cô ấy cũng ở nông thôn, nhưng cha cô là bác sĩ trong thị trấn, trong nhà chỉ có mình cô là cục cưng, thường ăn mặc như một nàng công chúa. Cô ấy hiển nhiên là học sinh tôn quý nhất trường.

Họ là hai thái cực. Lúc đó dù cô bé mới mười một tuổi, nhưng đã biết xấu hổ vì sự hàn vi của chính mình. Vì thế cô cố ý tránh xa những bạn học ăn mặc lôi thôi, đặc biệt là tránh Tiểu Bình. Trong mắt cô, có lẽ cô ấy lúc nào cũng đang cười nhạo mình. Người khác cũng tránh cô, ngay cả những bạn học gia cảnh chẳng khá giả gì cũng cố gắng không đứng chung với cô, để chứng tỏ mình cao hơn cô một bậc. Cô thường thui thủi một mình...

Thế giới này đáng sợ nhất là sự cô độc, đặc biệt là sự cô độc của trẻ con. Người lớn cô độc có thể tạo ra một thế giới trong nội tâm để tìm kiếm an ủi, còn một đứa trẻ cô độc, khi thế giới bên ngoài ngăn cách với nó, thì trong lòng chỉ còn lại một vũng nước đắng ngắt mà thôi.

Thế nhưng, ngay ngày hôm đó, ngay dưới gốc cây hạnh này, đã xảy ra chuyện ấy...

Mi vẫn còn nhớ rõ, đó cũng là một ngày tháng Tư, gió xuân cũng như hôm nay mơn trớn những sợi tóc, vuốt ve đôi má nhỏ thô ráp, vuốt ve trái tim ưu thương của mi. Mi tựa lưng vào thân cây hạnh này, xem các bạn học chơi trò "Tìm bạn". Đây có thể coi là chuyến dã ngoại xuân thường niên của trường làng, thầy giáo dẫn đầu toàn trường, đến tận núi rừng, tha hồ vui đùa, ca hát, nhảy múa, reo hò... "Tìm này tìm này tìm bạn thân, cúi chào, bắt tay, bạn là bạn tốt của tôi, tạm biệt!"

Các bạn chơi đùa vui vẻ biết bao, nhưng lúc đó ta chỉ biết tựa lưng vào gốc cây này, không dám động đậy. Chẳng ai biết tại sao ta không chơi. Ta cũng không thể nói ra nguyên nhân vì sao mình không chơi.

Thầy giáo đi tới, kinh ngạc hỏi ta: "Sao em không chơi?"

"Em... em đau bụng."

"Có đau lắm không?"

"Không, không đau lắm ạ..."

"Vậy em về nhà đi."

"Không, không, đợi một chút nữa..."

Giờ khắc này ta không thể rời đi. Ta chỉ biết tựa sát lưng vào thân cây đứng đó. Cây hạnh này đối với ta chẳng khác nào ân nhân cứu mạng.

Mãi cho đến khi mọi người chuẩn bị trở về trường, ta vẫn cứ đứng như thế.

Tiếng cười nói náo nhiệt vang lên, các bạn học đều xếp thành hai hàng dọc.

Ta vẫn không nhúc nhích.

Thầy giáo lại đi tới, có chút giận dữ nói: "Em không chịu về sao?"

"Em..."

Thầy giáo nổi cáu: "Tại sao em còn đứng đó?"

Ta không lời nào đáp lại.

Các bạn học đều đổ dồn ánh mắt về phía ta, xì xào bàn tán.

"Em có về không?" Thầy giáo quát lớn.

"Bây giờ em chưa về..."

"Tại sao?"

Ta "oa" một tiếng khóc òa lên.

Ta "oa" một tiếng cười òa lên.

Nghe thấy thầy giáo nói: "Vương Tiểu Bình, em ở lại, lát nữa đưa bạn về..."

Tiểu Bình là học sinh giỏi, lại rất lịch sự, hiểu chuyện, thầy giáo thường giao cho cô làm những "công việc" mà học sinh cho là rất quan trọng.

Thầy giáo dẫn các bạn đi mất, để lại Tiểu Bình ở lại. Nhiệm vụ của cô trông có vẻ như là thu dung một "thương binh" bị tụt lại phía sau.

Dưới gốc hạnh, chỉ còn lại ta và cô.

"Em sao vậy?" Cô hỏi.

Ta không dám nhìn cô, cũng không đáp.

Cô tiến lại gần, táo bạo lấy tay sờ vào vầng trán lấm tấm mồ hôi của ta, chắc là xem ta có bị sốt hay không.

Ta cảm thấy vầng trán mình như bị sắt nung đỏ chạm vào vậy.

Ta quay mặt đi, không nhìn cô, nói: "Em không ốm."

"Không phải em nói đau bụng sao?"

"Không đau."

"Vậy sao thế? Có chuyện gì thì nói với chị, được không?" Giọng điệu của cô hệt như một người chị gái lớn.

Ta ngập ngừng một chút rồi nói: "Nhưng chị không được nói với người khác đâu đấy."

"Chị chắc chắn không nói."

"Nếu nói thì sao?"

"Thì chị là đồ nói dối."

"... Quần của em... bị rách rồi."

"Rách ở đâu?"

"Ở phía sau..."

"Ôi dào, bảo sao mà em không chịu chơi! Để chị xem nào."

"Không."

"Sợ cái gì chứ! Chị có mang kim chỉ đây. Chị khâu cho em."

"Không."

Cô chẳng quản ta đồng ý hay không, đã lấy từ trong túi ra một chiếc túi nhỏ, bắt đầu vụng về xỏ chỉ vào kim. Ta lập tức căng thẳng như thể bác sĩ sắp tiêm cho mình vậy.

"Xoay người lại!" Cô ra lệnh cho ta.

Ta không động đậy.

Cô bước tới. Dùng tay dùng sức xoay người ta lại. Ta lập tức úp mặt vào thân cây hạnh mà khóc.

Tiểu Bình không nói một lời, bắt đầu khâu cái quần bị rách phía sau mông cho ta, kim thỉnh thoảng lại chọc vào mông làm ta đau đến kêu lên, cô ở phía sau lại khúc khích cười, bảo: "Sắp xong rồi..."

Loay hoay một hồi lâu, cô mới nói đã khâu xong. Ta dùng tay sờ thử phía sau, đã không còn lộ thịt nữa.

Cô như không có chuyện gì, ngẩng đầu nhìn những trái hạnh xanh trên cây rồi nói: "Hạnh xanh ăn là ngon nhất, chua chua... Giờ chúng mình về nhé?" Cô nói với ta.

"Em chưa về, chị cứ đi đi..."

Cô cười với ta rồi đi mất. Đi được một đoạn, cô lại quay đầu dặn dò:

"Em phải về nhanh đấy nhé!"

Cô đi rồi, biến mất trên con đường nhỏ dưới chân núi.

Ta ngẩng đầu, nhìn những quả hạnh xanh phủ lớp lông tơ trên tán lá.

Dẫu ta không biết leo cây cho lắm, nhưng vẫn cố gắng trèo lên cây hạnh này.

Ta miễn cưỡng leo lên được, vừa hái được một quả hạnh, vì chân đứng không vững, liền ngã nhào từ trên cây xuống.

Ta ngã lăn ra đất, nghe thấy tiếng "xoẹt" một cái ở phía sau mông. Trời ạ, cái quần vừa mới khâu xong lại rách một lần nữa!

Lệ lại một lần nữa đong đầy hai mắt ta. Điều khiến ta đau lòng lúc này là, ta không thể đưa quả hạnh trong tay cho Tiểu Bình được nữa. Chính vì muốn đền đáp cô mà ta mới mạo hiểm leo cây. Giờ thì hái được quả hạnh rồi, nhưng phải trả giá bằng việc cái quần lại bị xé rách một lần nữa...

Ta ngơ ngẩn ngồi dưới đất một lúc, quyết định dù thế nào cũng phải đưa quả hạnh này cho bằng được.

Thế là ta cắn răng lầm lũi đi xuống núi, lê bước tới bờ suối nhỏ dưới chân trường học.

Ta thấy các bạn đang tổng vệ sinh trong sân trường. Ta không dám lên.

Đột nhiên ta thấy Tiểu Bình ra mép sân đổ rác. Cô cũng nhìn thấy ta, gọi:

"Em về nhanh đi!"

Ta không động đậy.

Cô đứng đó một lát, nhìn bộ dạng của ta, liền đi từ con đường nhỏ xuống.

Cô đứng trước mặt ta, hỏi: "Sao em không về?"

"Cho chị này!" Ta đưa quả hạnh kia ra trước mặt cô. Dẫu quả hạnh này đã bị bàn tay mồ hôi của ta làm cho bẩn đen, Tiểu Bình vẫn vui mừng đón lấy, bỏ vào miệng. Cô vừa ăn vừa nói: "Ngon thật, chua chua... Chúng mình về thôi..."

"Em về nhà đây..."

"Bây giờ vẫn chưa tan học mà!"

"Quần em lại bị rách rồi..." Ta nói xong liền quay đầu chạy biến, cũng không quên dùng một tay che đi cái mông bất hạnh của mình...

Kể từ đó, giữa ta và Tiểu Bình dần nảy sinh một tình bạn không mấy tương xứng — tình bạn giữa con gái một nhà khá giả và một đứa trẻ nhà nghèo. Cho đến tận bây giờ ta vẫn không nói rõ được tất cả những điều đó, chỉ là thấy cảm động vì tất cả những điều đó đối với ta quý giá biết bao.

Sau này ở trường cô thường rủ ta chơi cùng, khiến các học sinh xung quanh cảm thấy "ghen tị". Cô thậm chí từng dẫn ta về nhà cô. Hồi đó ta chưa học được nhiều tính từ, chỉ học được từ "kim bích huy hoàng", ta liền dùng từ đó để miêu tả ngôi nhà của họ. Mẹ cô là một người vô cùng đôn hậu, từng may cho ta một bộ quần áo vải tạp kỷ mới tinh.

Khi ta mặc bộ quần áo mới này về nhà, bố mẹ đều tưởng ta lấy trộm ở đâu, một người vừa mở miệng đã mắng, một người vừa ra tay đã đánh. Khi ta vừa khóc vừa giải thích sự thật, bố mẹ cũng vô cùng cảm động, miệng lẩm bẩm nói: Nhà lão Vương đúng là người thiện lương. Chỉ tiếc là không sinh được mụn con trai. Họ tu hành tích đức như vậy, ông trời nhất định sẽ ban cho gia đình này một mụn con trai. Hồi đó ta cũng từng cầu nguyện với ông trời, đúng như lời bố mẹ nói, mong mẹ Tiểu Bình lại sinh cho cô một đứa em trai. Nhưng sau này cũng không sinh nữa. Bây giờ nghĩ lại thấy thật nực cười biết bao...

Một năm sau, Tiểu Bình đột ngột rời khỏi thôn. Không phải một mình cô, mà là cả nhà đều chuyển đi. Nghe nói cha cô đăng ký đi chi viện Tây Tạng, đến một nơi gọi là Nhật Khách Tắc để làm việc.

Từ đó, ta không bao giờ gặp lại cô nữa. Sau này khi ta học lớp mười một, nghe nói cô thi đỗ vào Học viện Y khoa Bắc Kinh. Sau đó, ta cũng thi đỗ vào Học viện Nông nghiệp Tây Bắc, chuyên sâu ngành lâm nghiệp, về sau lại được giữ lại trường, làm giảng viên; sau này lại được làm phó giáo sư...

Phó giáo sư đứng dưới gốc hạnh này, nhìn những quả hạnh xanh phủ lông tơ giữa tán lá, hai giọt lệ lăn dài từ khóe mắt lúc nào không hay. Vì những vui vẻ và ưu thương đã mất đi, vì những ký ức vừa chua vừa ngọt ấy, ông mỉm cười mà khóc. Giờ khắc này, ông dường như lại nghe thấy những lời ca trong trẻo, ngây thơ ấy: Tìm này tìm này tìm bạn thân,

Cúi chào, bắt tay,

Bạn là bạn tốt của tôi, tạm biệt!

Tạm biệt, Tiểu Bình. Thực tế thì, có lẽ ta sẽ không bao giờ được gặp lại bạn nữa, nhưng ta sẽ mãi mãi ghi nhớ bạn — người bạn đồng hành thuở thiếu thời của ta! Bạn biết không? Ta hiện đang đứng dưới gốc cây hạnh mà chúng ta từng cùng yêu thích — nơi ta từng được vá lại chiếc quần rách, gửi đến bạn những lời chúc phúc từ phương xa. Ta tin rằng, dù chúng ta có đi đến phương nào, thì gốc rễ sinh mệnh của chúng ta cũng giống như cây hạnh này, đều bám sâu vào mảnh đất hoàng thổ thân yêu. Nơi đây khiến chúng ta hiểu rằng cuộc sống tốt đẹp nhường nào, từ đó cũng khiến chúng ta có niềm nhiệt huyết không bao giờ suy giảm đối với cuộc sống, mãi mãi tràn đầy khí thế bước đi trên hành trình nhân sinh...

Ông dùng khăn tay chấm chấm mắt, rồi giống như hồi nhỏ, vụng về leo lên cây hạnh này. Ông hái một quả hạnh xanh, rồi lại từ trên cây tuột xuống.

Ông ném quả hạnh vào miệng, tỉ mỉ thưởng thức cái vị chua chua ấy, rồi bèn tạm biệt cây hạnh, đi xuống núi. Gió tháng Tư nhẹ nhàng mơn trớn mái đầu điểm vài sợi tóc bạc của ông, vuốt ve đôi má còn vương dấu lệ, vuốt ve trái tim tựa trẻ thơ của ông...