Cô hiện là thanh niên trí thức về nông thôn duy nhất còn lại ở trong thôn.

Đây là một con người bất hạnh: cha mẹ đều qua đời, không họ hàng thân thích, cô độc một mình. Cuối mùa đông năm 1969, lúc bấy giờ có hơn hai mươi thiếu niên nam nữ cùng cô về nông thôn cắm đội.

Vào mùa thu thứ hai hoặc thứ ba, những người này lần lượt bay đi cùng với đàn đại bàng. Có người đi lính hoặc làm công nhân; có người may mắn hơn thì được học đại học. Chỉ có một mình cô là đi không được. Cô giống như một chú chim nhạn non bị gãy cánh, lưu lại nơi này đã sáu năm rồi. Ai cũng biết, cô bất hạnh là vì người cha quá cố bị tuyên bố là "kẻ phản động" "tự sát vì sợ tội" — người đã chết, nhưng lại để lại cho cô một di sản chính trị nặng nề không gánh nổi.

Nhưng trong mắt một số người, sự bất hạnh của cô chủ yếu vẫn là trách bản thân cô. Trong cảm nhận của mọi người, thời buổi này những người có hoàn cảnh như cô, nói chung thường là tự ti. Để có thể sinh tồn trong xã hội này hoặc mưu cầu một chút phát triển nhỏ nhoi, luôn luôn cẩn trọng từng li từng tí ở mọi lúc mọi nơi, không sắc sảo, không góc cạnh, chạy ngược chạy xuôi trước sau yên ngựa của cán bộ lãnh đạo, tùy ý trôi nổi theo đại trào lưu của xã hội...

Nhưng không may là, Ngô Ưu Không có nhận thức này. Những "mỹ đức" được nói đến ở trên, dù chỉ một chút cô cũng không có. Ngược lại, cô còn thể hiện ra một sự ngạo nghễ. Anh xem cô mà xem, đi đường ngẩng đầu ngẩng ngực, ánh mắt luôn sắc bén quét nhìn thế giới phía trước. Trong miệng thỉnh thoảng lại ngâm nga mấy bài hát nước ngoài người ta nghe không hiểu, đôi khi còn huýt sáo giống như con trai vậy. Khi người ta đang say sưa bàn luận về những đề tài chính trị thời thượng hiện tại, cô luôn luôn không nói một lời, một đôi mắt đen nhạt trừng trừng, hoặc dứt khoát nhắm đôi mắt này lại. Tóm lại, cô rất không hòa hợp với xã hội trước mắt.

Đội sản xuất mà cô ở lại chính là nơi đóng trụ sở công xã. Bách tính trong thôn dù có gặp cán bộ công xã trong nhà vệ sinh đi nữa, thì cũng luôn phải nở nụ cười đầy mặt, dùng câu nói kính cẩn chào hỏi của người làm ruộng mà hỏi: Ăn chưa? Ngô Ưu Không thèm đếm xỉa đến bộ này. Gặp cái tên công xã có biệt danh là "Hắc Sát Thần" kia, cô cũng không chủ động bắt chuyện. Nếu Phùng Quốc Bân "Hắc Sát Thần" cũng không thèm đếm xỉa đến cô, cô thậm chí còn chẳng buồn nhấc mí mắt mà đi thẳng qua trước mặt hắn.

Cô rất cô độc, nhưng đây chỉ là đối với người khác mà nói, trong thế giới của riêng cô, xem ra không phải như vậy. Ban ngày ban mặt, chỉ cần cô chưa ngủ, miệng luôn ngâm nga hát hò. Bài hát đương nhiên không phải là những bài hát mà người thời đó đã nghe quen tai. Điệu bộ kỳ quặc, ai cũng nghe không hiểu. Bản thân cô thì sảng khoái — mọi người cho là vậy.

Nhưng bách tính lại khinh bỉ sự sảng khoái này của cô. Quả thực, cha qua đời cũng đã mấy năm rồi, nhưng chẳng phải mẹ cô mới mất cách đây vài tháng thôi sao? Cho dù người lớn tuổi có vấn đề về lịch sử, nhưng dù sao cũng là người thân ruột thịt của mình mà! Đã là con cái mà đến một chút biểu hiện bi thương và đau khổ cũng không có, lại còn có thể sảng khoái hát hò được sao? Thật là nghiệp chướng!

Có một lần, khi Vận Sinh - đội trưởng đội ba nơi Ngô Ưu ở - nhắc đến một chuyện về việc cô hát hò, mọi người mới cảm thấy chấn động. Vận Sinh kể cho mọi người nghe rằng, có một buổi hoàng hôn cậu nghe thấy cô hát ở một con mương hoang phía sau thôn, hát mãi, tiếng hát bỗng chốc biến thành tiếng khóc oà...

À, hóa ra là thế! Người trong thôn cuối cùng cũng hiểu được một chút tính cách kỳ quặc đó của cô. Trong cuộc sống ai mà không có trải nghiệm thế này? Khi nỗi đau khổ to lớn đè nặng lên lòng người, con người ta đôi khi quả thực không dùng nước mắt, mà dùng tiếng hát để giải tỏa nỗi sầu muộn.

Tiếng hát còn chua xót hơn cả nước mắt.

Bởi vì tất cả những điều này của Ngô Ưu, cô rất nổi tiếng trong công xã. Thậm chí cán bộ trên huyện cũng đều biết ở công xã Nam Mã Hà có "một người con gái như thế". Thêm nữa, những thanh niên trí thức cùng cô đến cắm đội từ trong tỉnh đều đã đi gần hết, cô gần như trở thành người duy nhất ở công xã này nói "giọng ngoại tỉnh", hơn nữa lại là con người như thế, lại còn là phụ nữ!

Tất cả những điều này, cô chắc chắn bị người ta chú ý và bàn tán. Còn cô ư, giả vờ như không nghe thấy, vẫn cứ một mình một phách như cũ. Cách đây không lâu, cô dùng vải thô lao động tự cắt may một chiếc quần ống hơi loe ra, toàn công xã tất nhiên lại coi là chuyện lạ lùng mà lập tức bàn tán xôn xao. Đầu tiên là Dương Lập Hiếu - văn thư công xã hay hớt lẻo - nói chiếc quần đó gọi là cái gì "quần tào ba", là "người ngoại quốc" mặc. Tiếp theo, bách tính khắp nơi truyền tai nhau rằng Ngô Ưu ở trường học Nam Mã Hà mặc một chiếc quần "kèn trống". Thế này thì hay rồi, cứ đến ngày hội chợ ở công xã, rất nhiều người lại chạy đến trường tiểu học để xem chiếc quần "kèn trống" của cô, khiến cho cô đến cả lớp cũng không dạy nổi.

Cô dạy học ở trường tiểu học của đại đội, ngay cả những người cực kỳ không thích cô, cũng đều nói cô dạy học rất giỏi. Cô biết nhảy, biết hát, đặc biệt là biết vẽ tranh. Kéo vĩ cầm cũng rất giỏi, lại còn biết tiếng Anh. Cô dạy một đám trẻ con nhà quê ở đây biết hát từng đứa một còn sáng láng, lanh lợi hơn cả bọn trẻ ở thị trấn huyện. Người dân trong thôn dù có cái nhìn thế nào về cô, thì cũng đều vì điểm này mà yêu mến cô, quý trọng cô. Cô vắng mặt mấy ngày, toàn bộ người trong thôn liền cảm thấy trống trải.

Nhưng người có ác cảm với cô cũng thực sự không ít. Những người này chủ yếu là những kẻ mà Ngô Ưu gọi đùa là "cán bộ quốc doanh". Mà trong số những người này, kẻ có ác cảm với cô nhất e là phải kể đến Phùng Quốc Bân.

Phùng Quốc Bân có biệt danh "Hắc Sát Thần", không chỉ vì khuôn mặt của hắn vừa đen vừa thô ráp, mà biểu cảm khuôn mặt đó dù có cười cũng mang lại cho người ta cảm giác kính sợ; chủ yếu hơn là người này tính tình nóng nảy và kỳ quặc, hở một chút là thích nổi giận. Hắn là kiểu người dù làm sai chuyện gì, cũng rất hiếm khi viết bản kiểm điểm hay kiểm điểm miệng, mà chỉ dùng hành động để sửa chữa. Hắn rất nghiêm khắc với khuyết điểm của bách tính bình thường, nhưng lại càng không khách khí với sai lầm của cấp trên. Chính vì điểm này, nên hắn đã giành được sự tôn trọng phổ biến. Do vị này có bản tính thẳng thắn, những cán bộ muốn lợi dụng chức quyền để mưu cầu chút lợi ích cho bản thân, làm việc dưới tay hắn thì lạnh giá cả cõi lòng. Đây là kiểu người cộng sản điển hình được nuôi dưỡng trong thời kỳ trước: trung thành tuyệt đối với sự nghiệp của đảng, nhưng trong một số việc lại tỏ ra có chút cổ hủ. Khỏi phải nói, hắn căm thù tận xương tủy đối với tất cả những hành vi vượt quá quy chuẩn bình thường.

Hắn không chỉ có ác cảm với Ngô Ưu, mà còn có chút thù địch. Điều này hoàn toàn không phải vì xuất thân của cô. Hắn biết cha mẹ cô có lẽ hoàn toàn là những người tốt bị hãm hại — trong mười năm "Cách mạng văn hóa" những chuyện thế này còn ít sao? Hắn chủ yếu có ác cảm với chính bản thân Ngô Ưu. Trong mắt hắn, cô gái này có quá khuyết điểm, trên người sục sôi một "mùi tư sản"; hơn nữa hành vi lại buông thả như vậy, hoàn toàn không hiểu nhân tình thế thái. Hắn thậm chí còn hoài nghi không biết cô có quan niệm đạo đức tình cảm của người bình thường hay không.

Ngày hôm nay, văn thư công xã Dương Lập Hiếu nói với vị "Hắc Sát Thần" này rằng, anh ta nghe người ta phản ánh, dạo này Ngô Ưu không những tự mình hát những "bài hát vàng" ngoại quốc, mà còn dạy lũ trẻ hát nữa.

Phùng Quốc Bân vừa nghe liền nổi trận lôi đình, lập tức phái người đi gọi Ngô Ưu tới. Hắn phải cho cô một trận nhừ tử mới được. Thế này thì còn ra thể thống gì nữa!

Hai

Ngô Ưu nghe tin bí thư công xã gọi mình, cảm thấy rất kỳ lạ. Cô và Phùng Quốc Bân không có giao du trực tiếp gì. Những thanh niên trí thức lúc trước ở cùng cô, vì chuyện của bản thân mà thường xuyên lui tới với vị "Hắc Sát Thần" này, ai nấy đều rất quen thuộc với hắn. Còn cô thì chưa từng tìm hắn bao giờ. Cô sớm đã nghe ngóng từ bên ngoài rằng bí thư công xã có ác cảm lớn với mình. Đã người ta có ác cảm, thì hà cớ gì phải tìm đến chứ? Bất quá, nói một câu thật lòng, cô lại không có mấy ác cảm với vị bí thư công xã này. Dù cô không hiểu rõ bản thân hắn. Nhưng cô cảm nhận được bách tính không hận con người này. Dù sao cô nghĩ: Người mà bách tính không hận, cô liền không hận, mặc kệ người ta nghĩ về mình thế nào!

Bây giờ vị bí thư này lại phái người đến gọi cô, có chuyện gì nhỉ? Chuyện tốt chắc là không có rồi. Kiểu người như cô thì còn có thể hy vọng chuyện tốt gì chứ! Là cô làm sai chuyện gì ư? Cô cũng không nhớ nổi. Dù thế nào đi nữa, cô lại rất muốn diện kiến vị "Hắc Sát Thần" này xem hắn rốt cuộc hung ác đến mức nào! Chẳng lẽ hắn có thể nuốt tươi cô chắc?

Cô đi từ trường tiểu học phía sau thôn đến dãy nhà của công xã trong rừng táo phía trước thôn.

Cơn mưa thu lất phất đã rả rích rơi mười mấy ngày nay, bây giờ vẫn đang rơi.

Bầu trời giống như vừa được quét một lớp sơn xám, âm u dày đặc vô cùng. Đồng ruộng tỏa ra một mùi ẩm mốc hăng nồng. Giữa những đỉnh núi xanh thẫm mờ ảo phía xa, lơ lửng từng cụm sương mù nhẹ nhàng, đẹp như tranh thơ khiến người ta tơ tưởng vẩn vơ. Đường làng bị bàn chân người dẫm đạp hỗn độn, cực kỳ khó đi. Cô không che ô, cũng không đội nón lá, mắt dán xuống dưới chân, rất cẩn thận bước đi.

Vẻ bề ngoài của cô không hoàn toàn giống với tính cách của mình. Bộ quần áo do tự tay cô cắt may, ôm sát lấy thân hình khỏe mạnh và cân đối của cô một cách vừa vặn. Khuôn mặt đoan trang và xinh đẹp, làn da trắng mịn, hồng hào. Hàng lông mi dài che chở cho một đôi mắt trong trẻo như nước, trông rất ngây thơ. Mái tóc được dùng một sợi len màu xanh quấn tùy tiện ở phía sau đầu, kết thành một búi xù xì — bây giờ trên mái tóc đen xù xì ấy dính một vài giọt nước mưa li ti, giống như rắc một ít vụn bạc lên vậy. Trên vùng cao nguyên hoang dã hùng vĩ, cô giống như một bông hoa nở vô cùng mỏng manh — có thể tưởng tượng được, cô đã phải trả cái giá thế nào để không bị khô héo trong bão tuyết sương giá!

Ngô Ưu mang theo một thân ẩm ướt bước vào căn phòng của bí thư công xã. Vị bí thư đang ngồi đoan trang và nghiêm nghị đằng sau chiếc bàn làm việc, hai tay đặt lên chiếc bàn công tác đã bong tróc lớp sơn, toàn thân một bộ trang phục của lão nông dân. Xem ra hắn chuyên tâm đợi để nói chuyện với cô, nhưng đối với sự xuất hiện của cô thì lại không nói một lời. Điều này khiến cô đứng ngây trên mặt đất ngượng ngùng một lúc. Cô nhanh chóng nhận ra mình đã gặp phải một kẻ có tính tình kỳ quặc. Cô cũng chẳng nói gì mà ngồi xuống một chiếc ghế đối diện hắn, quay đầu nhìn dãy bảng biểu về nông nghiệp của bản công xã trên tường. Thực ra là quay mặt vào đống số liệu này, chứ không phải đang xem. Lúc cô bước vào cho đến bây giờ tuy không nhìn kỹ khuôn mặt của vị bí thư, nhưng lại cảm thấy khuôn mặt đó không mấy thân thiện. Toàn bộ căn phòng bao trùm một bầu không khí như sắp nổ tung.

Cô thực sự cảm thấy kỳ lạ! Cô làm sai chuyện gì mà phải chịu đựng sự đối xử trước mắt thế này? Cô cảm thấy đây là một sự áp bức. Cô không thể chịu đựng nổi, cô muốn phản kháng! Nhưng cô không chuẩn bị mở lời trước, hãy để kẻ có quyền lực đằng sau chiếc bàn kia gầm sấm chớp giông trước đi! Cô không sợ những thứ này. Mười mấy năm nay, loại áp bức và đả kích nào mà cô chưa từng chịu đựng qua!

“Cậu ăn cơm chiều chưa?” Phùng Quốc Bân cuối cùng cũng mở miệng, nhưng giọng nói bình tĩnh đến kỳ lạ. Điều này ngược lại khiến Ngô Ưu giật mình. Tuy nhiên, cô nghe ra đây rõ ràng là một thứ âm thanh giận dữ đã được kìm nén, giống như một tia chớp trước tiếng sấm sét.

“Ăn rồi.” Cô dửng dưng trả lời.

“Cậu quá thể đáng lắm rồi đấy!” Phùng Quốc Bân cuối cùng cũng gầm lên giận dữ.

Đòn tấn công bất ngờ này, khiến cho vị cô nương bình ngày trông có vẻ chẳng sợ gì ai cũng không khỏi khẽ run lên một cái. Ánh mắt của cô lập tức dán chặt vào khuôn mặt của Phùng Quốc Bân giống như cây kim bị nam châm hút lấy. Lúc này cô mới nhìn rõ gương mặt nổi tiếng khắp toàn huyện đó: đen sì, giống như một khối sắt thô ráp, lúc này lại bị sức kéo của cơn giận làm cho méo mó, từng nếp nhăn trông giống như vết nứt vậy. Trên mặt bên phải có một vết sẹo, vừa vặn lướt qua đuôi mày và khóe mắt chéo xuống, giống như một dấu chấm than đập vào mắt. Đây đại khái là kỷ niệm mà chiến tranh để lại.

“Tôi... sao cơ ạ?” Cô bình tĩnh hỏi với giọng nói điềm tĩnh. Lúc này lúc ấy, sự thản nhiên không lộ sắc mặt ít nhất cũng có uy lực tương đương với tiếng gầm giận dữ của Phùng Quốc Bân. Khuôn mặt giống như tấm sắt đó hình như cũng vì điểm này mà khẽ chấn động một chút.

Phùng Quốc Bân không thèm đếm xỉa đến câu hỏi của cô, tiếp tục gầm thét.

“Tôi thấy cô đúng là hết thuốc chữa rồi! Cô, muốn đi con đường nào chứ! Thế nhưng cô không thể kéo cả đám trẻ con đó xuống rạch nước đen cùng cô được! Tôi thấy...”

“Bí thư Phùng! Rốt cuộc tôi đã làm sao cơ chứ?” Ngô Ưu ngắt lời hắn, tức giận trừng to mắt, mặt đỏ bừng.

“Tôi thấy cô dẹp đi, đừng dạy học nữa! Về đội sản xuất lao động đi!” Phùng Quốc Bân dứt khoát quay phắt đầu sang một bên, cầm tẩu thuốc lào múc mạnh vào trong túi thuốc.

“Rốt cuộc tôi đã làm sao chứ? Anh bắt buộc phải nói cho rõ ràng! Tôi có thể không dạy học! Nhưng anh bắt buộc phải nói rõ ràng, tôi đã làm sai chuyện gì?”

“Cô còn giả vờ hồ đồ gì nữa! Cô dạy cho lũ trẻ mấy cái thứ bài hát nhảm nhí của người ngoại quốc gì hả?”

Phùng Quốc Bân tay cầm tẩu thuốc chưa châm lửa, giọng điệu sắc bén hỏi.

Ngô Ưu sững người. Ngay lập tức, khóe miệng nở một nụ cười mang ý chế nhạo. Cô nói:

“Anh hiểu lầm rồi. Đây không phải bài hát nước ngoài! Là một bài đồng dao do chính tôi tự sáng tác, chẳng qua chỉ là dạy cho bọn trẻ bằng tiếng Anh mà thôi. Tôi nghĩ làm như vậy có thể được cả đôi đường. Bọn trẻ vừa có thể học hát, lại vừa có thể học tiếng Anh... Hơn nữa, lời bài hát cũng không hề nhảm nhí! Để làm rõ điểm này, tôi có thể đọc lời bài hát cho anh nghe. Lời bài hát như thế này: Hoa sâm đỏ, hoa sâm đỏ, mọc dưới bóng tùng xanh uy nghiêm; gió đến thổi, mưa đến đánh, tùng xanh không cúi lưng, hoa sâm đỏ cũng cười ha ha... Anh nói xem, đây gọi là bài hát nhảm nhí sao?”

Phùng Quốc Bân trầm mặc. Rõ ràng Dương Lập Hiếu đã cung cấp cho hắn tình hình giả, hại hắn nổi cơn lôi đình vô cớ này. Sự trầm mặc của hắn chính là lời xin lỗi đối với đối phương. Tuy nhiên, hắn chỉ trầm mặc một lát — có nghĩa là sau khi xin lỗi xong về chuyện vừa rồi, lại rất hung dữ nói: “Cô tự mình hát bài hát nhảm nhí của nước ngoài thì luôn là sự thật phải không?”

Ngô Ưu vẫn giữ bộ dạng không thèm để tâm ấy, nói:

“Tôi có thích hát một số bài hát nước ngoài, còn thứ bài hát nhảm nhí mà anh nói, tôi lại không biết nó nhảm nhí ở điểm nào. Những bài hát tôi biết thì có một số phản ánh cuộc sống tình yêu, thế nhưng bản thân tôi nhìn mãi mà không thấy nó là đồi trụy chỗ nào. Tác phẩm có nội dung tình yêu thì chính là đồi trụy sao? Bây giờ trong các vở kịch mẫu mực nam nữ chẳng phải đều là những kẻ độc thân đấy thôi, nhưng tôi thấy cái này...”

“Đừng nói nữa!” Phùng Quốc Bân thô bạo ngắt lời cô, biểu lộ ra một vẻ mặt chán ghét, giống như đang nói: “Đứa con gái nhà người ta sao mặt dày thế nhỉ? Tình yêu dài tình yêu ngắn, mà không thấy xấu hổ à! Người ta bảo cô không đàng hoàng, quả là không sai chút nào.”

Ngô Ưu đứng bật dậy. Cô kéo kéo vạt áo, như khiêu chiến hỏi: “Bí thư Phùng, tôi có tiếp tục dạy học nữa không?” Ngừng lại một lát, không biết vì sao cô lại vô cùng xúc động nói bổ sung một câu: “Cứ để tôi dạy đi! Anh có lẽ không biết, tôi mà rời khỏi những đứa trẻ này bây giờ, nói không chừng sẽ phát điên mất...”

Phùng Quốc Bân dùng tay hung hăng xoa một cái lên khuôn mặt đen nhẻm, không nói một lời. Hắn xoay người quẹt một que diêm, châm lửa hút tẩu thuốc lào đó.

Dù thời gian tiếp xúc rất ngắn, Ngô Ưu đã nắm bắt được tính tình của vị "Hắc Sát Thần" này rồi. Sự trầm mặc kiểu này của hắn chính là câu trả lời khẳng định cho câu hỏi của cô. Không biết tại sao, cô lại cảm kích liếc nhìn cái tấm lưng kiên định như khối sắt nguội ấy, rồi chuyển bước chân đi ra khỏi cửa phòng.

Bên ngoài trời vẫn tiếp tục mưa. Dãy núi mờ xa đối diện thôn đã biến thành một một mảnh mơ hồ — hoàng hôn đã sắp buông xuống.

Khi cô bước xuống bậc cửa, đi qua cái sân loang lổ vết nước để đến lối cổng sân, văn thư công xã Dương Lập Hiếu đang bưng một bát lớn mì sợi húp sì sụp. Anh ta ăn mồ hãi nhễ nhại, nóng đến mức chỉ mặc mỗi chiếc áo sơ mi trắng; trong túi quần vải "vạt-đinh" màu lam lộ ra một sợi dây chuyền mạ vàng nối với chiếc chìa khóa như để khoe khoang, treo lủng lẳng ở thắt lưng, sáng lấp lánh. Thấy cô đi tới, anh ta nhanh chóng nhét chiếc đoi đũa ở tay phải sang tay trái đang bưng bát, giơ cánh tay lên lần lượt xoa xoa hai bên tóc chải lệch, toét miệng cười với cô, nói: “Những lời Bí thư Phùng mắng cậu tôi đều nghe thấy hết đấy nhé! Ài, con người này ấy mà, chính là cái đồ cổ hủ như thế đấy!

Cậu cũng đừng so đo, thế nhưng sau này cậu cũng phải chú ý đấy nhé! Cậu không thấy bây giờ người ta đang kịch liệt phê phán sùng ngoại mị ngoại hay sao?”

Ngô Ưu từ trước đến nay vẫn có ác cảm với con người này. Anh ta kinh tởm giống như Tôn Mui Nhót trong Sáng thế sử vậy. Cô cười khinh miệt, chỉ vào chiếc áo sơ mi trắng của vị văn thư này và nói: “Anh hãy soi gương nhìn lại mình trước đi!” Nói xong liền vội vã bước ra khỏi cửa lớn.

Dương Lập Hiếu ngơ ngác nhìn ngực mình, lập tức mặt đỏ bừng lên vì xấu hổ.

Chiếc áo sơ mi trắng đó của anh ta được cắt lại từ bao phân bón nhập khẩu, mặc dù không biết đã giặt qua bao nhiêu lần, trên đó vẫn lờ mờ nhìn thấy mấy chữ “Urê do Nhật Bản sản xuất”. Anh ta lúng túng gọi với theo bóng lưng đang bước đi của cô:

“Cậu đừng cười nhạo tôi chứ. Chúng tôi đây là tác phong Diên An! Gian khổ phác thảo...”

Ba

Ngô Ưu dẫm lên con đường làng bùn lầy bước quay về. Mưa thu khẽ vỗ về mặt đất, trong không khí phảng phất mùi khói củi sặc sụa, đã đến giờ ăn cơm chiều rồi.

Cô không quay về trường học, bước chân rời khỏi con đường ban nãy, mông lung đi không mục đích.

Cô phát hiện ra mình lại đến cái mương hoang phía sau thôn này rồi. Cô thích một mình lang thang ở đây. Hễ đến đây, cô liền tạm thời cách ly với cả thế giới. Thế giới này, sao mà quấy rầy cô quá thể!

Ở đây, hỉ nộ ái ố của cô, ngoài ngọn núi lớn và cỏ dại ra, chẳng ai nhìn thấy. Cô hát, khóc, hét ở đây, rồi sau đó lại lắng nghe xem núi lớn trả lời mình thế nào. Thế nhưng, câu trả lời nhận được mãi mãi vẫn là âm thanh cất câu hỏi của chính mình: Tiếng này nối tiếp tiếng kia, xa dần, yếu dần, cuối cùng tan biến vào đất trời mờ mịt.

Mấy năm trước, cha cô — phó viện trưởng học viện mỹ thuật tỉnh, bị người ta đẩy từ phòng cách ly trên tầng bốn xuống, sau đó tuyên bố là "tự sát vì sợ tội". Mẹ cũng qua đời chưa lâu trong sự dày vò của bệnh tật và đau khổ. Cô đã trở thành cô nhi cả về đời sống lẫn chính trị. Năm ngoái thi đại học một lần, đứng đầu toàn khu vực, cô đã vui mừng một trận. Nhưng xuất hiện một Trương Thiết Sinh, nhanh chóng khiến cho cuộc sống của cô lại khôi phục lại bộ dáng như ban đầu. Tổ quốc đang chịu nạn, cô cũng đang chịu nạn. Một trái tim cô độc lại thường xuyên bị những lời đàm tiếu của xã hội giẫm đạp tùy ý...

Những sợi mưa vô hình nhẹ nhàng rơi xuống bả vai cô, giống như có một đôi bàn tay vô hình đang nhẹ nhàng ve vuốt cô. Màn đêm buông xuống, mọi thứ đều ẩn khuất trong bóng tối. Cỏ xanh bị nước mưa ngâm tẩm tỏa ra một mùi vị ngọt lịm, xộc thẳng vào mũi. Nơi này nơi kia, những chú chim về tổ vỗ phành phạch đôi cánh. Cô chầm chậm dạo bước trên con đường quen thuộc. Cô chẳng sợ gì cả: không sợ sói, không sợ ma, không sợ bóng tối.

Đất giời đưa đẩy cô đến nông nỗi này còn chưa đủ tệ hay sao? Còn sợ tai hoạ nào tồi tệ hơn nữa chứ?

Cô bước đi, thẫn thờ ngó nghiêng trong bóng tối. Cô luôn muốn nhìn thấy cái gì đó, nhưng chẳng thấy gì cả, cô đứng khựng lại, dứt khoát nhắm mắt lại. Cô sợ nhất là nhớ lại quá khứ, nhưng những bức tranh cuộc sống trong quá khứ luôn xuất hiện trước mắt vào những lúc thế này, ánh nắng rực rỡ đầu xuân, chiếu rọi ấm áp biết bao lên bãi cỏ xanh rì, cô nép vào lòng mẹ, đặt chân lên đầu gối cha, phác họa trên tờ giấy xuyên của cặp vẽ — những nhành liễu non vàng, mặt nước hồ biếc trong, những ngọn tháp nhọn trắng lóa...

Mưa càng lúc càng lớn, lại nổi gió lên nữa. Trong bóng tối, gió mưa vô tình quất vào đôi má đang nóng bừng của cô, bộ quần áo ướt sũng lạnh ngắt dính sát vào người, đau đớn khó tả.

Cô hướng về đất trời tối đen như mực mà gào lên một tiếng tuyệt vọng: “A—— a—— a—— a——” Hàng ngàn ngọn núi vạn vách đá trong bóng tối, lâu lắc lâu lơ vẫn vọng lại tiếng gào thét của cô.

“Tiểu Ngô!”

Phía sau bỗng có người gọi cô. Sống lưng cô lạnh toát một trận, theo phản xạ quay phắt người lại, căng thẳng hỏi: “Ai?”

“Tôi... Vận Sinh. Cậu mau về đi! Trời tối thế này, lại còn mưa...”

Khi cô thực sự nghe rõ đây là giọng của đội trưởng, toàn thân mới thả lỏng.

“Đưa này, đội chiếc nón lá của tôi lên đi.” Vận Sinh đưa chiếc nón lá qua trong bóng tối, lại một lần nữa như cầu xin nói: “Mau về đi mà...”

Cô nhận lấy chiếc nón lá, không nói một lời bước những bước chân. Tiếp theo, phía sau cô cũng vang lên tiếng bước chân “lộp bộp, lộp bộp”.

Lúc này, cô mới chợt cảm thấy con mương hoang tối tăm này vô cùng đáng sợ, giống như bốn phương tám hướng đều mai phục những con quỷ nhe nanh múa vuốt đang chực chờ nhào tới vồ lấy cô. Nhưng cô cảm thấy có một loại sức mạnh đang bảo vệ mình. Đó chính là tiếng bước chân “lộp bộp, lộp bộp” ở phía sau lưng, nó có thần uy giống như chiếc trống trận trừ tà vậy. Chiếc nón lá ấy vẫn luôn không đội lên đầu, bị cô siết chặt trong tay; cô cảm thấy đây không phải là chiếc nón lá, mà là một thanh kiếm hộ thân mà Vận Sinh giao cho cô.

Gió mưa ngày càng dữ dội, giữa cả đất trời chỉ còn lại âm thanh đơn điệu mà phức tạp của gió mưa này. Chẳng mấy chốc, trong những con mương rạch vang lên tiếng nước chảy róc rách. Tiếng sóng ở dòng sông trước thôn cũng bất ngờ dâng cao. Cô vừa đi vừa loạng choạng, vừa hỏi: “Vận Sinh, sao cậu lại biết tôi ở đây chứ?”

Vận Sinh ở phía sau cách cô không xa trả lời: “Không chỉ hôm nay, lần nào cậu đến mương hoang này tôi cũng biết. Tôi thường ở sau đống đất nhỏ đó kia mà, sợ cậu... Tiểu Ngô, cậu ngàn vạn lần, ngàn vạn lần đừng nghĩ quẩn nhé! Hôm nay tôi biết Bí thư Phùng gọi cậu đi rồi.

Lão Phùng là người tốt, tính khí không tốt, cậu đừng so đo...”

Một luồng nhiệt huyết hầm hập lập tức dâng lên ngực Ngô Ưu. Cô nghĩ, trong mấy năm nay, nếu không có người thanh niên chất phác của cuộc sống này và người mẹ già nhân hậu của cậu ấy quan tâm cô như cốt nhục ruột thịt, thì tình cảnh của cô không biết sẽ tồi tệ đến mức nào! Cô ngã bệnh, cậu ấy đẽo củi gánh nước cho cô, mẹ già của cậu ấy không quản ngày đêm túc trực bên cạnh cô, sắc thuốc, đút canh... Để cô có điều kiện tiếp tục học tập, cậu ấy chạy ngược chạy xuôi nói giúp, cuối cùng để cô được dạy học ở đội.

Đã đến đầu thôn rồi. Ngô Ưu lau nước mưa trên mặt, cũng lau luôn hai giọt nước mắt ở khóe mi. Cô đứng lại đợi Vận Sinh đi tới, đưa chiếc nón lá cho cậu ấy. Trong bóng tối cô không nhìn rõ khuôn mặt cậu ấy, nhưng cảm nhận được hơi thở gần gũi của người làm ruộng ấy.

Vận Sinh nói: “Mẹ tôi vẫn đang ở chỗ cậu, tôi phải qua đón.”

Ngô Ưu dùng tay phủi mái tóc ướt sũng, sóng vai bước đi cùng cậu ấy về phía trường học.

Mẹ Vận Sinh đang ngồi thẫn thờ bên giường cô, thấy họ quay về, toàn bộ nếp nhăn trên mặt đều dãn ra tươi cười, đôi môi run run vài cái, muốn nói gì đó. Cuối cùng không nói ra được gì, chỉ dùng ngón tay chỉ vào chồng bánh nếp bột mì trắng và một bát canh gạo đang bốc hơi nóng trên bệ bếp, nói: “Cậu mau ăn lúc còn nóng nhé, chúng ta về đây.”

Ngô Ưu gỡ chiếc ô trên tường xuống, lại sờ lấy chiếc đèn pin cạnh gối, đưa cho Vận Sinh. Lúc Vận Sinh nhận hai món đồ này, cô cảm kích liếc nhìn cậu ấy. Cô cảm thấy cậu ấy vô cùng đáng yêu: hàng lông mày đen nhánh, khuôn mặt tím hồng, thân hình cân đối và khỏe mạnh, mà quan trọng hơn là cậu ấy có một trái tim đẹp biết bao!

Cô tiễn hai mẹ con họ ra tận cổng lớn. Mẹ Vận Sinh vừa đi vừa dặn dò trong bóng tối: “Cậu mau về ăn lúc còn nóng đi...”

Ngô Ưu quay về ký túc xá của mình, chốt cửa lại, úp mặt lên giường khóc òa lên. Nhưng lần này không phải vì đau khổ.

Khóc xong, cô thay một bộ quần áo khô ráo, nghiêm túc chải lại mái tóc trước gương. Đã bao nhiêu năm rồi, cô mới lại một lần nữa phát hiện ra mình còn trẻ và xinh đẹp.

Cô ăn xong chiếc bánh nếp thơm phức và bát canh gạo, gỡ chiếc vĩ cầm trên tường xuống, hừng hực khí thế kéo đàn. Tiếng đàn hòa quyện vào tiếng gió tiếng mưa ngoài cửa sổ, khiến cho đêm tịch mịch này trở nên náo nhiệt và sôi nổi.

Bốn

Phùng Quốc Bân vừa mắng mỏ Ngô Ưu xong không lâu thì gặp vận đen. Không biết ai trong công xã này nhân danh "quần chúng cách mạng" viết một bức thư nại danh gửi cho ủy ban địa hạt, tố cáo hắn kháng cự quyết định của ủy ban địa hạt, thế mà lại không học tập "kinh nghiệm Cáp Nhĩ Sáo" ở công xã Nam Mã Hà, không làm "chợ lớn xã hội chủ nghĩa"; nói rằng thị trường tự do của công xã này chẳng những vẫn y như cũ, mà còn nghiêm trọng hơn; hoạt động tư bản chủ nghĩa bây giờ tràn lan khắp nơi. Bức thư này đưa ra kết luận chắc nịch rằng, công xã này đã biến thành "vương quốc tư bản chủ nghĩa" chính cống, mà "vua" của "vương quốc" này chính là Phùng Quốc Bân.

Ủy ban địa hạt vừa nhận được thư vào ngày hôm sau liền phái tổ công tác xuống, không thèm chào hỏi ủy ban huyện đã quang lâm công xã Nam Mã Hà. Vừa hay hôm đó công xã Nam Mã Hà có hội chợ, lập tức minh chứng cho tình hình mà bức thư nại danh đã nói. Tổ công tác lập tức đại diện cho ủy ban địa hạt hạ lệnh đình chỉ công tác của Phùng Quốc Bân để kiểm điểm, sau đó mới thông báo quyết định này cho ủy ban huyện.

Cái tên "Hắc Sát Thần" này mới không thèm đếm xỉa đến bộ này! Tính khí cũ của hắn là dẫu có làm sai thì cũng chỉ sửa chữa trong sự trầm mặc; huống chi hắn cho rằng chuyện này vốn không làm sai, dựa vào cái gì mà bắt hắn phải kiểm điểm trước đại hội chứ?

Tại đại hội cán bộ toàn công xã do tổ công tác triệu tập, hắn không kiểm điểm, cũng không biện hộ; không nói một lời, chỉ hết tẩu thuốc này đến tẩu thuốc khác hút thuốc lào của mình. Tổ công tác thực sự không có cách nào với hắn, đành quay về ủy ban địa hạt báo cáo.

Đình chỉ công tác của hắn, hắn hoàn toàn chẳng bận tâm. Sức ăn còn lớn hơn trước kia, ngủ nghê vẫn ngáy như sấm. Hắn mang theo dụng cụ mỗi ngày, đến tham gia lao động ở đại đội Nam Mã Hà. Chuyện của công xã việc gì hắn cũng không quản ít hơn. Hắn vẫn là người làm chủ ở đây!

Vừa hay vào lúc này, hắn lại nghe được một chuyện về Ngô Ưu, vẫn là do Dương Lập Hiếu nói cho hắn biết. Dương Lập Hiếu nói, dạo gần đây Ngô Ưu ngày càng quá đáng, thế mà lại có quan hệ bất chính với Vận Sinh - đội trưởng đội ba Nam Mã Hà; bây giờ khắp công xã đâu đâu cũng xì xào bàn tán to nhỏ, ảnh hưởng cực kỳ xấu.

Phùng Quốc Bân nghe xong lời này cảm thấy vô cùng chấn động. Vốn dĩ, qua buổi nói chuyện lần trước, hình tượng của cô gái này trong đầu hắn đã có sự thay đổi, đặc biệt là tính cách không khuất phục đó đã để lại cho hắn ấn tượng khá tốt đẹp. Mặc dù hắn không nói rõ, nhưng hắn thích điểm này ở cô. Không ngờ bây giờ lại xảy ra chuyện đồi bại thế này!

Bây giờ, hắn lờ mờ cảm nhận được. Trước đây hắn quan tâm cô gái này chưa đủ. Đâu chỉ là quan tâm chưa đủ! Thực tế là hắn chưa từng quan tâm đến cô. Bây giờ hắn mới thực sự nghiêm túc cân nhắc rằng, người con gái trẻ tuổi sống trên mảnh đất do hắn lãnh đạo này, số phận và hoàn cảnh lại bất hạnh biết bao! Cô chẳng có chút chỗ dựa nào; có bao nhiêu bản lĩnh và sở trường, lại chẳng thể đi đâu được, bao nhiêu năm nay cứ uất ức chôn vùi ở xó nhà quê này; tuổi đã hai mươi mấy, hoàn toàn không có cách nào nghĩ đến chuyện hôn nhân mỹ mãn hơn. Hoàn cảnh và vận rủi cay nghiệt như vậy, há chẳng thể bức một người sa ngã hay sao? Hắn nghĩ, nếu cô gái này thực sự sa ngã, thực ra hắn cũng có trách nhiệm. Trước đây hắn vốn có khả năng giúp đỡ cô một chút, nhưng hắn lại không làm thế. Nghĩ đến việc bản thân đối xử lạnh nhạt với một kẻ bất hạnh như vậy, hắn cảm thấy vô cùng khó chịu. Cho nên, mặc dù hoàn cảnh hiện tại của hắn cũng chẳng lấy gì làm tốt đẹp, nhưng hắn vẫn chuẩn bị có một cuộc trò chuyện với cô. Lần này hắn không định gọi cô đến công xã, hắn muốn tự mình tìm đến tận nhà cô để nói chuyện, điều này cũng hàm chứa một ý nghĩa chuộc lỗi.

Ngày hôm nay, hắn từ công trường đắp đập Nam Mã Hà quay về với một thân mùi đất bùn, vội vàng húp cạn bát cơm gạo hạt đỏ đậu đũa do anh nuôi bếp để lại, mặt cũng không thèm lau, liền đi thẳng về phía trường tiểu học Nam Mã Hà.

Đã đến thời gian lên đèn rồi, bầu trời đêm mùa thu quang đãng, từng loạt từng loạt ngôi sao xuất hiện. Hắn chắp tay sau lưng, bước những bước chân rệu rã vì mệt mỏi, không nói một tiếng nào mà bước đi. Ngay trên con đường làng này, hắn cũng có thể ngửi thấy hương vị của hoa màu mùa thu chín mọng trên đồng ruộng. Vị bí thư công xã đang "bị đình chỉ" này thầm thấy an ủi trong lòng, bởi vì hoa màu mùa thu sắp được mùa rồi. Vì điều này, những người dân quê còng lưng ấy đã phải chịu đựng biết bao nhiêu cay đắng! Còn hắn thì sao, hạt mồ hôi rơi chẳng kém ai, hơn nữa còn phải dùng đôi vai gánh chịu biết bao áp lực chính trị! Dù thế nào đi chăng nữa, chỉ cần trong bồ của bách tính có lương thực, hắn có chịu chết đi sống lại cũng hoàn toàn nguyện ý. Hắn vừa đi vừa tính toán: Cửa ải tiếp theo chính là chống lại "việc thu mua hạn ngạch cao". Lượng lương thực nên nộp cho nhà nước hắn sẽ không thiếu một hạt, nhưng nếu muốn khoét đi lương thực trong bát cơm của nông dân, có đánh vỡ đầu cũng đừng hòng thành công!

“Đừng hòng thành công!” Hắn nghĩ, miệng bất giác quát lớn một câu với rừng táo dưới bầu trời đêm. Hắn hoàn toàn quên mất bản thân hiện tại là một "cán bộ bị đình chỉ", đến lúc đó nói không chừng còn bị bãi chức, muốn cãi nhau với người ta thì chưa tới lượt hắn đâu!

Đến cổng trường tiểu học, hắn mới nhớ ra tối nay mình đến đây để làm gì — hắn muốn có một cuộc nói chuyện chân thành quan tâm đến Ngô Ưu. Hắn muốn nói với cô rằng: “Phải có chí khí! Dù ở trong bất kỳ nghịch cảnh nào, cũng không được sa ngã! Đều phải giữ vững khí tiết cao đẹp!”

Hắn bước vào cửa sân trường, nhìn thấy ở giữa có một khung cửa sổ duy nhất sáng đèn, liền đoán đó là nơi ở của Ngô Ưu, bởi vì các giáo viên trong thôn đều ở nhà của họ.

Khi hắn bước đến giữa sân, liền đứng khựng lại, bởi vì hắn nghe thấy trong phòng đang có hai người nói chuyện, giọng nói rất cao, là Ngô Ưu và Vận Sinh.

Trái tim hắn chùng xuống. Hắn vốn định quay người bỏ đi, nhưng nghe thấy hai người hình như đang nhắc đến mình, liền dừng chân lại lắng nghe họ trò chuyện.

“... Chắc chắn lại là Dương Lập Hiếu tung tin đồn nhảm! Bây giờ khắp công xã đều đang bàn tán về hai chúng ta. Bí thư Phùng nói không chừng cũng biết rồi. Nếu không phải dạo này ông ấy cũng bị người ta bức hại oan uổng, thì chắc chắn đã gọi cậu đến công xã mắng cho một trận rồi.”

Đây là giọng của Vận Sinh.

Ngô Ưu lập tức lên tiếng:

“Tôi không sợ! Bí thư Phùng mà can thiệp vào chuyện yêu đương chính đáng của người ta, thì ông ấy quá quắt lắm rồi! Tôi nghĩ ông ấy sẽ không thế đâu! Còn về việc Dương Lập Hiếu tung tin đồn thất thiệt về chúng ta, cây ngay không sợ chết đứng, chẳng sợ ma gõ cửa nửa đêm... Vận Sinh này, cậu nói một câu đi chứ! Cậu thấy tôi hiện tại không nơi nương tựa thế này. Tôi còn có thể dựa dẫm vào ai để cứu rỗi tôi nữa chứ? Chỉ có cậu và bác là người thân ruột thịt nhất của tôi... Tôi không yêu gì khác ở cậu cả, chỉ yêu tấm lòng lương thiện của cậu. Cậu nhận lời tôi đi! Hai chúng ta sống chết cũng phải sống cùng nhau! Tôi không biết may vá, nhưng tôi có thể chịu khổ! Tôi tình nguyện chịu đựng khổ sở cùng cậu cả đời...”

Phùng Quốc Bân đứng trong sân nghe thấy những lời này, chịu sự chấn động vô cùng lớn. Hắn chợt cảm thấy, trước đây mình chưa từng hiểu rõ người con gái này! Nghĩ đến việc trước đây từng đối xử thô bạo với cô như vậy, dưới ánh sao, hắn xấu hổ cúi gằm cái đầu đầy cọng tóc cứng như rơm rạ xuống.

Cuộc trò chuyện trong phòng lại bắt đầu. Hắn kìm nén tâm trạng rối bời, tiếp tục nghe tiếp.

Giọng của Vận Sinh:

“Tiểu Ngô! Tấm lòng tốt của cậu tôi đều xin nhận. Thế nhưng tôi không thể làm thế này được! Tôi là một người dân quê cục mịch, chỉ học qua dăm ba ngày chữ nghĩa. Sự phát triển của tôi chỉ ở đống đất cục này thôi! Cậu là người có tri thức, cậu nên làm những việc lớn hơn, cậu không nên vùi chôn cả đời ở xó nhà quê Nam Mã Hà của chúng ta! Quốc gia sớm muộn gì cũng sẽ gọi cậu đi làm những việc thích hợp hơn với cậu! Nếu cậu kết nghĩa phu thê với tôi, thì cũng chẳng khác nào tôi hại đời cậu. Bây giờ khắp công xã đều truyền tai nhau tin đồn nhảm về tôi và cậu, mẹ con tôi buồn tủi đến mức khóc mấy bận liền. Mấy hôm trước hai mẹ con chúng tôi bàn bạc với nhau, nhờ bác cả của tôi mai mối cho một cô vợ ở bên làng họ, ngày hôm qua nhà gái đã đến nhà tôi rồi, chúng tôi đã đính hôn rồi. Chúng tôi còn chuẩn bị một ít rượu cơm. Định ngày mai mời một số người trong công xã và trong thôn đến ăn uống một bữa, làm sáng tỏ chuyện này, cũng coi như chặn họng những kẻ tung tin đồn nhảm đó. Cậu chịu đựng uất ức đủ nhiều rồi, sao có thể vì tôi mà khiến cậu chịu uất ức thêm nữa chứ!”

Tiếp theo đó, liền nghe thấy tiếng Ngô Ưu nức nở không chút tiết chế giống như một đứa trẻ...

Máu toàn thân Phùng Quốc Bân trào ngược lên đỉnh đầu. Hắn chợt cảm thấy một trận hoa mắt chóng mặt. Hắn loạng choạng bước đến dưới gốc cây hòe già giữa sân, tựa khuôn mặt đen xì đó vào thân cây lạnh ngắt thô ráp. Hai trái tim trẻ trung và thuần khiết biết bao, khiến sống mũi hắn ê ẩm từng đợt.

Trong nhà, tiếng khóc của Ngô Ưu đã ngớt. Cô lẩm bẩm nói: “Vận Sinh, cậu thật tốt. Cậu tốt quá đi mất, Vận Sinh! Tôi muốn xem cậu như anh trai ruột mà đối đãi; mẹ của cậu chính là mẹ ruột của tôi, tôi chính là con gái ruột của bác, cũng là em gái ruột của cậu... Ruột thịt...”

Lúc này, Vận Sinh lại bật khóc. Tiếng khóc của chàng trai trẻ mặc dù có tiết chế, nhưng có thể nghe ra âm thanh nam tính vạm vỡ đó từng tiếng từng tiếng đều trào ra từ đáy lòng.

Phùng Quốc Bân bước đi dồn dập với đôi chân ngắn và thô, bước ra khỏi sân trường tiểu học.

Các cơ trên mặt hắn căng cứng lại, vết sẹo đó cũng biến thành màu tím hồng. Thần thái của hắn giận dữ giống như con bò già bảo vệ bê vậy. Hắn cảm thấy trong xã hội có một số tên khốn đang hãm hại những đứa trẻ này! Nếu bây giờ vươn tay ra là có thể tóm được những tên khốn đó, hắn lập tức sẽ dùng đôi bàn tay đã từng cầm cuốc bửa đất đó để bóp cổ chúng cho gãy! Đồng thời cũng nghĩ rằng, trong lúc những đứa trẻ này chịu đựng hoạn nạn, hắn lại không hề giúp đỡ chúng một tay, trái tim đau như bị dao đâm.

“Mẹ kiếp!” Hắn đi đến khúc sông, hướng về ngọn núi lớn dưới ánh trăng mà chửi mắng một cách cay độc. Tiếp theo giống như một kẻ tâm thần, hai tay nhấc một hòn đá lớn từ ven đường lên, "ầm" một tiếng, ném thẳng xuống một vũng nước sâu bên dưới đường.

Hắn dùng vạt áo lau những giọt nước bắn trên mặt đen, sải bước chân dài đi về phía công xã.

Phùng Quốc Bân để lại một mẩu giấy trên bàn của mình, cửa cũng không khóa, liền đạp xe lao về phía thị trấn huyện.

Hai tiếng sau, hắn xuất hiện trong văn phòng của Trương Hoa - bí thư ủy ban huyện.

Bí thư ủy ban huyện đang trải giường, xem ra chuẩn bị đi ngủ. Sự xuất hiện lúc này của Phùng Quốc Bân rõ ràng khiến ông giật mình. Ông ngẩn người một lát, nhanh chóng mỉm cười bước tới, gọi lớn:

“Ấy chà! Cậu cái đồ này! Giữa đêm hôm khuya khoắt mà xông vào giống như một con gấu đen, làm người ta giật mình! Làm sao thế này, bận đến mức ngay cả tóc cũng không kịp chải lại cơ à?”

Phùng Quốc Bân nhe răng ra một cái, coi như câu trả lời cho trò đùa này. Hắn xách bình nước ấm, rót đầy nước vào cái ca trà nửa vời mà bí thư uống thừa, bưng lên ngửa cổ uống một hơi cạn sạch. Trên khóe miệng còn dính một miếng lá trà.

Trương Hoa bưng hộp kẹo đưa tới trước mặt hắn. Hắn vươn tay chộp lấy hai viên, vụng về bóc lớp giấy vỏ, ném cả hai viên kẹo vào miệng, phịch một mông ngồi phịch xuống ghế sô-pha nhai ngấu nghiến, xem ra hắn vô cùng mệt mỏi, tạm thời không muốn mở miệng nói gì.

Trương Hoa mỉm cười trừng mắt nhìn hắn, ngồi trên chiếc ghế bành đằng sau bàn làm việc. Vị bí thư ủy ban huyện vóc dáng cao lớn, mặc một bộ quần áo rộng thùng thình. Tóc chải ngược đen nhánh; trán rộng lấp lánh ánh sáng dưới ngọn đèn. Thần thái ông điềm đạm, mang lại cho người ta ấn tượng của một học giả. Chỉ có khuôn mặt bị ánh mặt trời làm cho sạm đen kia mới nói lên đây là người lâu năm làm công tác nông thôn.

Ông ân cần nhìn chằm chằm Phùng Quốc Bân một lát, mới mở lời nói: “Chắc là vì chuyện đình chỉ công tác mà đến tìm tôi phải không? Quả là một tên ‘Hắc Sát Thần’! Thông báo của ủy ban địa hạt mười bảy công xã không ai dám chống lại, cậu cái đồ da xám này lại chống lại được! Sao thế, bây giờ chịu không nổi nữa à?” Vị bí thư đứng dậy khỏi chiếc ghế bành, châm một điếu thuốc lá, thong thả đi đi lại lại hai bước, đứng khựng lại, vẻ mặt vô cùng nghiêm nghị nói: “Thực ra, cái này hoàn toàn chẳng có gì to tát cả! Đương nhiên, ủy ban địa hạt đã ra văn bản, tôi không thể ra thêm một văn bản hát đối nghịch với họ được, đây là vấn đề nguyên tắc tổ chức. Thế nhưng, trong lòng tôi lại mong mỏi mười tám vị bí thư công xã toàn huyện đều chống lại giống như cậu vậy!

Làm ăn kiểu gì thế chứ! Chân tay của nông dân đã bị trói buộc đủ chặt rồi, đến việc đi chợ cũng phải hạn chế, can thiệp, thật là vô lý hết chỗ nói! Cậu đừng căng thẳng, tôi đã lừa ủy ban địa hạt rồi, nói rằng lúc đó xét thấy tình hình chỗ các cậu đặc biệt, là tôi gật đầu cho các cậu duy trì nguyên trạng, muốn đình chỉ thì đình chỉ công tác của tôi trước!”

Miệng Phùng Quốc Bân ngừng nhai. Hắn thâm trầm liếc nhìn bí thư ủy ban huyện một cái, sau đó dứt khoát nuốt chửng viên kẹo trong miệng xuống. Hắn móc tẩu thuốc lào ra châm lửa, nhả ra một ngụm khói phì phò, rồi mới nói:

“Tôi không phải vì chuyện của mình mà đến tìm anh đâu! Đình chỉ công tác tôi không sợ! Cùng lắm thì cái mũ ô sa bị xóa sổ, cán cuốc chắc là không cướp mất đâu! Hôm nay tôi chủ yếu là vì chuyện của Ngô Ưu mà đến tìm anh.”

Trương Hoa hình như chưa từng nghe cái tên xa lạ này, suy nghĩ một lúc, mới nói: “Ồ, chính là cái nữ thanh niên trí thức nghịch ngợm gây sự ở công xã các cậu đấy phả không? Khá có tiếng tăm đấy. Cô ta lại sao thế.”

Phùng Quốc Bân thở dài một hơi.

“Chúng ta đều không hiểu rõ cô ấy. Đây là một thanh niên vô cùng xuất sắc. Tôi khâm phục anh, cấp dưới của anh xảy ra chuyện, anh liền lập tức quan tâm đến vận mệnh của người đó. Điểm mà tôi thiếu chính là cái này. Đầu tắt mặt tối chỉ lo công việc, quan tâm đến đồng chí, đến vận mệnh của đồng chí quá ít... Về tình hình cụ thể của Ngô Ưu thì tôi không nói nữa, việc tuyển sinh đại học năm nay đã kết thúc, nhưng việc tuyển sinh của trường sư phạm địa hạt vừa mới bắt đầu, anh có thể viết một tờ giấy cho cục văn giáo được không, anh không đi thì thôi, tôi cầm lấy đi tìm họ, bảo họ dù thế nào đi nữa cũng chiếu cố một chút, giới thiệu Ngô Ưu vào học. Cô ấy tài năng cầm kỳ thi họa đủ cả, phẩm hạnh đoan chính, vùi chôn ở xó nhà quê của chúng ta sáu năm rồi... Ai, chúng ta hiện tại chính là đang vùi dập nhân tài như thế đấy!”

Trương Hoa vẫn luôn nghiêm túc lắng nghe hắn nói. Ông chưa bao giờ thấy vị "Hắc Sát Thần" này nói chuyện ôn tình như vậy.

Vị bí thư ủy ban huyện cũng không truy hỏi ngọn ngành sự việc nữa. Ông suy nghĩ một lát, nhanh chóng cầm bút viết một bức thư tay đưa cho Phùng Quốc Bân.

Phùng Quốc Bân cầm lấy tờ giấy này liền đứng dậy, Trương Hoa bảo hắn ngồi lại một lát nhưng hắn cũng không chịu. Vị bí thư hiểu rõ tính khí kỳ quặc của cấp dưới này, cũng không giữ lại nữa, bèn dùng một bên tay ân cần ôm lấy bả vai hắn, tiễn hắn ra tận cổng lớn. Dọc đường, vị bí thư hỏi hắn xem còn có lời gì quan trọng muốn nói với ông nữa không. Phùng Quốc Bân ngẩng đầu lên, nghiêm khắc nhìn chằm chằm ông, nói:

“Quan trọng nhất là lên địa hạt chống đỡ vụ ‘thu mua hạn ngạch cao’ cho chúng ta! Mấy vị ông lớn ở trên đó bị lú lẫn rồi, hình như không phải do nông dân nuôi dưỡng, bức nông dân vào con đường chết kìa!”

Những lời lẽ thô lỗ và cộc cằn của hắn khiến vị bí thư ủy ban huyện ngửa cổ cười lớn. Vị bí thư dùng tay bóp nhẹ vào bả vai cứng như sắt nguội của hắn, nói: “Nhìn cậu ngốc nghếch thế thôi, thế mà lúc nào cũng chọc trúng huyệt! Ý nghĩ của tôi giống của cậu. Thế nhưng, lão Phùng này! Cậu thế mà không dám đứng trên lập trường của nông dân để nói bất cứ chuyện gì đâu đấy nhé! Đây chính là cái bệnh cũ của cậu đấy! Đừng quên cậu là một người cộng sản!”

Phùng Quốc Bân toét miệng cười ha hả trong vòng tay của vị bí thư ủy ban huyện, cười hồn nhiên giống như một đứa trẻ.

Năm

Trải qua một trận đại chấn động về tình cảm vào đêm tối hôm qua, nội dung tâm hồn của Ngô Ưu đã trở lại bình lặng. Mọi thứ của cô xem ra vẫn như bộ dáng cũ, nhưng về mặt tinh thần thì lại trải qua một lần tẩy lễ trang nghiêm. Cô nhìn thấy từ Vận Sinh và mẹ của Vận Sinh những phẩm chất cao quý của người lao động. Những phẩm chất này là thứ thế lực xấu xa nào cũng không thể phá hủy và uốn méo được.

Những con người tay lấm chân bùn này, chính là tấm gương làm người! Cô không muốn oán trách sự bất công của cuộc sống đối với mình nữa, mà đòi hỏi bản thân phải sống thật nghiêm túc trong hoàn cảnh bất công này, để không hổ thẹn với mảnh đất và người thân đã nuôi dưỡng mình. Cô muốn dùng cả đời để báo đáp những tình nghĩa sâu nặng này!

Cô thoáng chốc trở nên già dặn hơn. Đôi mắt gợn sóng xuân thì ấy chỉ sau một đêm đã trở nên sâu thẳm như nước hồ thu. Cô nhét chiếc gọi là "chiếc quần kèn trống" do cô tiện tay may bừa để tìm kiếm sự kích thích trong những ngày tháng cô đơn buồn chán vào đáy rương, thay vào đó là một bộ quân phục học sinh màu lam đã giặt đến bạc phếch.

Buổi sáng, cô ra giếng gánh nước. Dương Lập Hiếu không biết từ xó nào chui ra, gần như hét lên với cô:

“Ấy chà! Tiểu Ngô, cậu có biết không, Phùng Quốc Bân vì vấn đề thị trường tự do của xã chúng ta mà đổ đài rồi! Ủy ban địa hạt đã đình chỉ công tác của ông ta, bảo ông ta kiểm điểm, ông ta lại không kiểm điểm, tổ công tác của người ta lại lên phản ánh tiếp rồi! Ông ta hoảng sợ rồi, tối hôm qua thừa dịp đêm tối cưỡi chiếc xe đạp chạy thẳng lên huyện, đại khái là đi bám lấy cái đùi to của Trương Hoa rồi! Hả, còn để lại một tờ giấy, nói sáng nay sẽ quay về cơ đấy! Xem kìa hoảng đến mức nào chứ! Mấy hôm trước chẳng phải ông ta vẫn sầm mặt mắng cậu cơ mà? Bây giờ đến lượt người ta mắng ông ta rồi đấy!”

Ngô Ưu nhìn thấy anh ta lại cười trên nỗi đau của người khác như thế, trong lòng vô cùng tức giận.

Bình thường chẳng phải anh ta rất tôn kính và cung kính với Bí thư Phùng lắm cơ mà? Lão Phùng bây giờ gặp vận đen, anh ta liền biến thành một bộ dạng thế này đây!

Dương Lập Hiếu cứ tưởng Ngô Ưu nghe xong lời của mình nhất định sẽ cười rạng rỡ, ngờ đâu cô lại sầm mặt tỏ thái độ vô cùng chán ghét với anh ta. Anh ta cảm thấy vô cùng mất tự nhiên, nhấc chân lắc tay bỏ đi.

Ngô Ưu cắn môi, thẫn thờ đứng trên thành giếng, quên cả gánh nước. Mấy hôm trước cô đã nghe được tình hình về lão Phùng. Lúc đó cô cho rằng một kẻ cứng cỏi như lão Phùng sẽ không chịu khuất phục đâu, kẻ có tâm địa khác cũng chẳng làm gì được ông ấy. Bây giờ cô nghe nói bản thân Bí thư Phùng cũng vì chuyện này mà hoảng sợ, hơn nữa còn thức đêm đạp xe lên huyện ủy, cảm thấy vô cùng kinh ngạc.

Lần trước lão Phùng tuy mắng cô một trận, nhưng cô không thù hận. Ngược lại, sau đó ngẫm nghĩ lại từng câu từng chữ, cô lại quay sang kính trọng ông trong lòng, mặc dù lần đầu qua lại lại không mấy hòa hợp, nhưng cô lập tức cảm nhận được đây là một người tốt ruột thẳng. Cô thích kiểu người có tính cách này. Cô cảm thấy trước mặt ông, bản thân có thể trút sạch mọi lời trong lòng. Cô lại nghĩ đến vị này ngày đêm bận rộn vì bách tính, giống như một con bò già vừa bướng bỉnh vừa chịu đựng giỏi, còn phải dùng đôi sừng của mình húc chống lại đủ mọi loại áp lực. Hiện tại ông gặp vận đen, thế nhưng không phải vì lợi ích của bản thân — người gặp vận đen vì lợi ích của bản thân thì đáng đời lắm!

Ông là vì bách tính toàn công xã mới phải chịu đựng sự đả kích thế này. Ông là vì mọi người mà chịu khổ. Mà tâm trạng hiện tại của ông lại bồn chồn lo lắng như thế, chứng tỏ sự việc có lẽ đã trở nên nghiêm trọng rồi. Không hiểu sao cô cảm thấy mình nên lập tức đi tìm ông. Lần trước cô đối xử với ông quá bất lịch sự rồi. Cô mãnh liệt sinh ra nguyện vọng muốn xin lỗi ông, đồng thời cũng muốn nói với ông mấy lời an ủi, bảo ông đừng lo lắng buồn rầu, bách tính đang đứng về phía ông!

Cô ăn xong bữa sáng qua một lúc lâu, ước chừng lão Phùng đại khái đã từ huyện trở về rồi, liền vội vã chạy đến công xã tìm ông.

Cô đến công xã, nhưng lại đi công cốc. Lão Phùng không có ở đây. Sự việc chẳng lẽ thực sự nghiêm trọng rồi sao?

Cô vô cùng bất an bước ra khỏi cửa cổng của công xã, không kìm được mà nhìn ra xa con đường lớn dẫn đến huyện thành. Không hiểu sao, cô cứ cố chấp muốn nhanh chóng gặp được ông, nói với ông mấy câu an ủi, giống như mấy câu nói của cô có thể cứu vớt Bí thư Phùng đang ở trong nghịch cảnh ra vậy.

Cô dứt khoát đi dọc theo con đường lớn tiến về phía trước. Thậm chí cô còn nghĩ ngợi kiểu trẻ con rằng: Nếu có thể đá hòn đá nhỏ dưới chân đến cái hố nhỏ phía trước kia, Bí thư Phùng sẽ lập tức quay về; nếu đá không lọt, hôm nay sẽ không về. Thế là, cô nơm nớp lo sợ né tránh hòn đá nhỏ này, giống như hòn đá nhỏ này thực sự có thể quyết định Bí thư Phùng có quay về hay không vậy.

Hòn đá nhỏ không đá lọt vào cái hố nhỏ, cô thất vọng thở dài một hơi. Đang chuẩn bị quay người đi về, lại phát hiện ở khúc cua phía xa loé ra một chiếc xe đạp. Cô căng thẳng nhìn chăm chú một lát, vui mừng toét miệng cười, là lão Phùng về rồi! Cô thầm nghĩ trong lòng, vừa nãy nói nhầm rồi, đáng lẽ ra là hòn đá nhỏ không đá lọt vào hố nhỏ, thì Bí thư Phùng sẽ lập tức quay về.

Phùng Quốc Bân mồ hôi nhễ nhại nhìn thấy Ngô Ưu, nhảy phắt xuống xe, ngạc nhiên và kích động hỏi:

“Cậu đứng ở đây làm gì thế?”

Ngô Ưu ngượng ngùng cười một tiếng, rất thẳng thắn nói: “Tôi đang đợi anh!”

“Có chuyện gì à?” Phùng Quốc Bân chống xe đạp lên, hỏi.

“Không có ạ. Bí thư Phùng! Tôi muốn... anh đừng buồn rầu lo lắng nữa! Anh không sai đâu! Anh là người tốt! Anh hãy thả lỏng tâm trạng đi! Anh...” Đống lời nói mà cô đã chuẩn bị sẵn từ trước, lúc này hoàn toàn không biết nên biểu đạt thế nào nữa, cô thậm chí còn quên mất việc đầu tiên cần làm là xin lỗi ông vì chuyện lần trước.

Thế nhưng, Phùng Quốc Bân trong một loạt câu nói ngắn ngủi gấp gáp của cô, đã hoàn toàn cảm nhận được tấm lòng son sắt của cô gái này. Hắn lau một cái lên khuôn mặt đẫm mồ hôi đen nhẻm, ôn hậu nhìn cô, một đôi mắt trải đời qua bao sương gió, ươn ướt. Hắn cảm động nghĩ:

“Cô gái này khát khao được người khác an ủi biết bao! Thế nhưng cô ấy lại đang đi an ủi người khác...

Hắn suy nghĩ một lát, rồi nói:

“Cậu về nhà nhanh chóng chuẩn bị đi, đến trường sư phạm địa hạt đi học. Chuyến này tôi đến huyện, chính là chuyên tâm vì chuyện này của cậu mà đi đấy.”

Khuôn mặt Ngô Nguyệt Cầm bỗng chốc trở nên tái nhợt. Tin tức đột ngột này khiến trong đầu cô như có một đám lửa bùng lên! Chà, mấy năm nay, ai từng báo cho cô tin tốt lành nào bao giờ? Nằm mơ cũng chẳng dám mơ sẽ có chuyện tốt như thế này! Cô đứng ngây người ra một lúc, rồi quay phắt đi, lấy hai tay che mặt khóc òa.

Phùng Quốc Bân nhìn bờ vai đang rung lên bần bật của cô, dùng ngón tay thô ráp lau khóe mắt mình, thẫn thờ hướng ánh mắt về phía những ngọn đồi xa xôi đan xen sắc vàng sắc lục.

Ngô Nguyệt Cầm quay người lại, hai tay che mặt buông thõng xuống, giọng điệu kiên định nói:

"Không! Lão Phùng, cháu không thể đi! Cháu đã nhìn thấy một tấm lòng thuần khiết và lương thiện của chú!

Chính vì thế, cháu không muốn vì mình mà khiến chú bị liên lụy! Hoàn cảnh hiện tại của chú khó khăn như vậy, những kẻ lòng dạ không tốt chắc chắn lại muốn lợi dụng chuyện này để làm lớn chuyện, nói chú vì cháu mà đi cửa sau... Hơn nữa, cháu cũng không muốn dùng cách này để đi học nhằm thay đổi hoàn cảnh của mình; cháu muốn dùng chính đôi bàn tay của mình, tâm hồn của mình, sự nỗ lực của mình để giành lấy sự tiến bộ và tương lai của bản thân, chú đồng ý với cháu nhé! Cháu đã quyết định rồi."

Phùng Quốc Bân nghe xong lời giãi bày đầy xúc động của cô, nét mặt lập tức hiện lên vẻ trang nghiêm. Ông chắp tay sau lưng, đi đi lại lại mấy bận trên con đường nhựa, rồi đứng khựng lại, nhìn gương mặt đầy xúc động đang chờ đợi câu trả lời của ông, nói:

"Nếu vì lý do phía trước mà không đi, thì hoàn toàn không cần con phải bận tâm; còn nếu vì lý do phía sau mà không đi, thì ta không có gì để nói cả. Thế nhưng, ta muốn nói với con rằng, đứa bé ạ, ta thực lòng muốn làm cho con một chút gì đó, để bù đắp cho lỗi lầm không thể tha thứ trước đây của ta đối với con. Nhưng ta lại mới xúc động làm sao khi nghe những lời vừa rồi của con! Phải, một người có thể suy nghĩ như vậy, chính là đã bước đi một bước thật sự vững chắc trên con đường đời!"

"Lão Phùng, những lời này của chú cháu sẽ ghi nhớ. Dù sao cháu cũng không đi nữa. Chú đồng ý với cháu đi mà!"

Khuôn mặt sạm đen của Phùng Quốc Bân lộ ra nụ cười mãn nguyện của người cha dành cho con cái, nói:

"Vậy được thôi! Chúng ta về thôi."

Ông dắt xe đạp, cô đi bên cạnh ông. Một già một trẻ hướng về phía mặt trời đang lên cao mà đi về phía công xã. Cánh đồng hoang mùa thu hiện ra trước mắt họ một dải rực rỡ sắc màu. Những thành quả mà con người đổ mồ hôi sôi nước mắt vun trồng đã chín muồi — mùa gặt hái sắp đến rồi!

Hai năm sau — năm 1977.

Lại là một mùa thu gặt hái. Ngô Nguyệt Cầm với thành tích xuất sắc đã thi đậu vào một trường đại học khoa học kỹ thuật nổi tiếng ở thủ đô. Đồng thời, Phùng Quốc Bân cũng được đề bạt làm phó chủ nhiệm ủy ban cách mạng huyện. Lẽ ra lệnh điều động của lão Phùng đã xuống từ lâu, nhưng ông cứ trì hoãn mãi chưa làm thủ tục.

Ông phải đợi Ngô Nguyệt Cầm.

Đó là một buổi sáng quang mây rạnh rỡ. Ánh nắng vàng óng chiếu rọi khắp cánh đồng muôn hồng nghìn tía. Mọi người quây quần trong sân công xã xung quanh Ngô Nguyệt Cầm chuẩn bị xuất phát. Vận Sinh giờ đã làm bố, phấn khởi ngồi trên ghế lái máy kéo — cậu muốn tự mình đưa Ngô Nguyệt Cầm đến bến xe của thị trấn. Hầu như người trong thôn đều đến tiễn cô. Các thím các bà tranh nhau nắm lấy tay cô, âu yếm vuốt ve. Mấy đứa trẻ ở trường không nỡ rời cô giáo Ngô, đứa nào đứa nấy khóc lóc đầm đìa nước mắt. Ngô Nguyệt Cầm thơm hết cái này đến cái khác đứa bé trong ngực vợ Vận Sinh, rồi úp mặt vào ngực mẹ Vận Sinh mà khóc. Mẹ Vận Sinh vuốt ve mái tóc của cô, những giọt nước mắt già nua cũng tuôn rơi lã chã như chuỗi hạt đứt dây.

Phùng Quốc Bân không chen vào trong vòng vây được, đứng trên thềm cửa hút tẩu thuốc lào, bàn tay cầm nõ tẩu khẽ run rẩy.

Ngô Nguyệt Cầm nhìn thấy ông, sải bước chạy tới.

Cô đứng trước mặt ông, gương mặt còn vương giọt lệ, mỉm cười nhìn ông. Cô rút từ trong chiếc cặp sách màu vàng ra một cuộn giấy được niêm phong, hai tay dưa lên trước mặt ông, nói:

"Lão Phùng, cái này tặng chú làm kỷ niệm nhé! Chú còn nhớ bài đồng dao cháu đọc cho chú nghe hai năm trước không? Chú nhất định vẫn nhớ! Cháu chính là dựa vào ý cảnh của bài hát đó để vẽ bức tranh thủy mạc này. Bỏ bút lâu ngày, tay chân vụng về chết đi được. Vẽ không đẹp, chú đừng chê nhé! Đây là chút lòng thành của cháu."

Phùng Quốc Bân nhận lấy cuộn tranh, đôi môi dày mím lại, định nói gì đó, nhưng lại chẳng thốt nên lời. Ông liếc nhìn cô đầy ân tình, dặn dò như người cha đối với đứa con đi xa: "Trên đường đi nhớ cẩn thận nhiều hơn, đừng để bị cảm lạnh; đến Bắc Kinh rồi đừng quên viết thư cho chú."

"Nhất định ạ."

v"Được, tạm biệt."

Ông đưa bàn tay to lớn ra nắm lấy tay cô, rồi vội vã quay người đi về căn nhà của mình. Ngô Nguyệt Cầm thầm đoán: Ông ấy có lẽ không nỡ tận mắt nhìn cô đi — trong những chuyện thế này, cũng thể hiện cái tính khí đặc biệt ấy của ông! Cô thâm trầm nhìn thoáng qua căn nhà ông ở, rồi chạy về phía chiếc máy kéo.

Phùng Quốc Bân trở về phòng, chắp tay sau lưng đứng sững sừng bất động bên cửa sổ. Ông nghe thấy tiếng máy kéo khởi động, đi rồi, xa dần...

Bây giờ, ông mở bức tranh đó ra, cẩn thận dán nó lên bên cạnh bàn làm việc của mình, rồi lùi lại vài bước, châm một ống thuốc lào hút, đăm đăm nhìn chằm chằm bức tranh này hồi lâu: Cây tùng xanh vạm vỡ, đứng hiên ngang giữa bầu trời xanh mây trắng; dưới gốc cây một bông hoa đỏ nhỏ xíu, đang nở rộ thắm tươi. Phía bên trái bức tranh, nét chữ thảo thanh tú viết dọc một hàng chữ: Tùng xanh và hoa đỏ nhỏ.