Chiếc xe Jeep đang lao vun vút trên đường cái Hàm Du. Ngoài cửa sổ xe là bầu trời mùa đông mênh mang, những ngọn núi màu huyền hoàng, cùng những dải băng trắng như sữa rủ xuống từ vách đá…

Quân hơi nhoài người về phía trước, quét mắt nhìn qua cửa kính xe ra cánh đồng hoang vu của cao nguyên hoàng thổ, hai mắt lấp lánh. Vì nhiều lý do, đã hai mươi năm anh không về quê nhà. Lúc đi là một người lính, giờ đây đã là chính ủy của một sư đoàn pháo binh hiện đại hóa. Bao nhiêu năm nay, anh luôn sống ở vùng biên thùy tây nam xanh mướt của tổ quốc, nhưng trong giấc mơ lại thường là một mảng màu vàng… Giờ đây, cuối cùng anh đã được nhìn thấy mảnh đất thân thương này. Màu vàng luôn là tông màu ấm áp. Lúc này, lòng anh thấy ấm áp vô cùng.

Quê hương ơi, chào bạn, tôi đã về rồi. Tôi chính là Cẩu Oa ngày nhỏ hay thò lò mũi xanh — con trai thứ năm của lão Cao ở Ngọa Ngưu Câu, sông Đại Mã…

“Đi thêm tám mươi dặm nữa là tới nhà…” Anh nói với cậu lái xe do quân khu phái đến đưa anh về, hai mắt vẫn tham lam quét nhìn mọi thứ ngoài cửa sổ, mọi thứ…

Mọi thứ dường như vừa quen thuộc, lại vừa xa lạ…

Phía trước xuất hiện một thị trấn nhỏ. Thực ra nó cũng chẳng khác một ngôi làng lớn là bao, chỉ là có thêm một con phố ngắn và cũ kỹ mà thôi.

Anh bỗng sững người.

Tại sao mình lại sững người? Anh dường như đang tự hỏi chính mình.

Chắc hẳn anh vừa nhớ ra điều gì đó?

Ồ, đúng rồi.

Anh bảo người lái xe đỗ chiếc Jeep ở ven đường đối diện thị trấn. Anh nói mình muốn đi vào thị trấn một lát, bảo cậu thanh niên đợi một chút.

Anh xuống xe, đi qua cây cầu đá hình cung nhỏ xíu, đã cũ kỹ kia, rồi bước vào thị trấn.

Anh lặng lẽ đứng ở đầu phố, nhìn nơi này, dường như đang thầm chào nó. Thị trấn nhỏ, là tôi đây. Hai mươi mấy năm rồi, chắc chắn cậu sẽ không nhận ra tôi là ai.

Nhưng tôi vẫn chưa quên cậu, chỉ là tất cả những điều đó đã thuộc về quá khứ rồi.

Anh kéo chặt chiếc áo đại cán, bước những bước chân rắn rỏi của người lính đi qua mặt phố, hướng về nơi mà anh vừa nhìn đã nhận ra ngay.

Đây là một ngôi trường tiểu học.

Anh lặng lẽ đứng trước cổng trường, rụt rè nhìn vào trong một cái, trên mặt lập tức không tự chủ được mà hiện lên vẻ kính sợ, giống hệt như lần đầu tiên anh đứng ở đây năm nào.

Đúng vậy, hai mươi mấy năm trước, khi cậu đến đây, vẫn còn là một đứa trẻ, mặc trên người bộ quần áo rách rưới, đeo trên lưng cuộn chăn chắp vá, đi từ vùng núi xa xôi hẻo lánh ra đến đường cái, trốn tránh xe hơi như trốn tránh quái vật. Khi đứng ở cổng trường này, cậu giống như một người Hồi giáo mộ đạo từ bộ lạc nguyên thủy vượt qua sa mạc Sahara, đứng trước điện thờ Jerusalem… Ai chà, hồi đó ngôi trường này thực sự giản đơn biết bao! Cổng trường làm gì có vẻ hoành tráng như thế này? Chỉ là một cái lỗ hổng trên tường đất mà thôi. Tường rào cũng là đất, bên trên đầy những vết lồi lõm do tay chân lũ trẻ không yên phận để lại. Còn bây giờ thì sao? Nhìn xem, cổng và tường rào này đều xây bằng gạch xanh, uy nghi biết bao!

Cậu nhớ mình từng học ở đây tròn hai năm — lớp năm và lớp sáu. Lúc đó cha mẹ đau ốm, trong nhà tính cả cậu là tám đứa con. Cậu đã phải cố gắng gượng mới đến được đây. Quần áo rách đến mức không che nổi sự xấu hổ; mỗi bữa chỉ dám uống một bát cháo loãng cao lương; trên người thường xuyên ngay cả một xu cũng không có…

Một hồi chuông điện vang lên.

Chuông điện? Không phải tiếng chuông đồng sao?

Anh cười, nhìn vào trong sân trường. Những căn nhà hang rách nát năm xưa đã không còn nữa, trước mắt là những dãy phòng học lớn xây bằng gạch ngói. Cây hòe già vẫn còn đó, chỉ là đã già hơn. Cái chuông sắt lớn treo trên cây đã biến mất. Nhưng anh dường như vẫn còn nghe thấy tiếng "Đong! Đong!" đó, tựa như một người già dùng giọng nói khàn đặc từ quá khứ xa xôi hỏi thăm anh đầy thân thiết.

Đám trẻ học sinh từ các lớp học ùa ra, tụ tập trên sân trường lớn. Sân trường lập tức biến thành một đại dương vui vẻ, ồn ào.

Anh toét miệng cười, ngẩn ngơ nhìn lũ trẻ ăn mặc đẹp đẽ này một hồi, rồi lấy ngón tay quệt khóe mắt, rời khỏi cổng trường.

Sau đó anh lại bắt đầu đi vòng quanh tường rào của ngôi trường. Vừa đi vừa chăm chú nhìn xuống chân tường, dường như đang tìm kiếm điều gì đó. Tim anh đập thình thịch.

Còn không? Cái lỗ thoát nước mà mình đã từng bò qua như một con chó nhỏ!

Nói thật, cho dù là trước hay sau khi đi lính, anh đều từng bò hoặc chui qua đủ loại hang hốc — hang đất, hang cầu, cống thoát nước, hang đá… Nhưng không có cái hang nào có thể đọng lại trong ký ức — có cần thiết phải nhớ mấy thứ đó không? Thế nhưng cái lỗ nước ở đây anh lại không thể quên được.

Anh vừa đi vừa tìm kiếm như một trinh sát dấu vết đã thuộc về ký ức xa xôi kia. Cái sự sững người trên xe lúc nãy của anh, chính là vì nhớ tới cái lỗ này.

Anh dừng xe rồi đến đây, phần lớn cũng là vì muốn nhìn lại nơi này. Trong mắt người ngoài, điều này có lẽ hơi nực cười. Nhưng những bí mật nội tâm của một cá nhân thì không cần người ngoài thấu hiểu.

Anh đi mãi, bỗng chốc đứng khựng lại.

Không sai một chút nào, chính là cái hang này, cái lỗ thoát nước bẩn thỉu vào những ngày mưa vẫn xả nước đọng trên sân trường ra ngoài tường. Hai mươi năm trôi qua, mặc dù bức tường đất thấp bé ngày xưa đã được thay thế bằng tường gạch cao, nhưng cái lỗ này gần như vẫn được giữ nguyên vẹn, dường như chuyên chờ anh đến thăm lại hôm nay.

Trong khoảnh khắc, tiếng chiêng trống náo nhiệt, tiếng đàn dây, tiếng Tần xoang… lại đột nhiên vang lên bên tai bạn. Có lẽ là mùa thu, rất có thể là tháng tám năm nào đó, sân trường lớn đang diễn kịch. Đây là ngày lễ trọng đại nhất trong một năm ở thị trấn nhỏ. Học sinh đều được nghỉ học, hơn nữa không được phép ở lại trường trong lúc diễn kịch, để biến nơi đây thành rạp hát, vì ở thị trấn không tìm đâu ra một chỗ bằng phẳng như vậy. Tất nhiên vẫn có thể vào, nhưng phải mua vé.

Cái lỗ hổng đất ở cổng trường trở thành lối vào "nhà hát", được canh giữ bởi mấy gã đàn ông vạm vỡ trong thị trấn do đoàn kịch bỏ tiền thuê. Bên trong tường đất cũng có những gã tương tự đi tuần tra, để phòng kẻ xấu trèo tường vào.

Bạn học đều đi xem kịch hết rồi, chỉ còn lại một mình bạn lủi thủi trên phố. Bạn không có ba xu để mua một chiếc vé. Trên người chỉ có một xu, lại còn là phiếu mua rau. Tiếng chiêng trống và tiếng đàn dây ồn ã đó, tiếng cười nói xôn xao, những lời kịch hào hùng, khơi dậy lòng bạn. Bạn không thể nhìn thấy tất cả những điều đó. Nếu lúc đó bạn là người lớn, tôi có lẽ có thể nhẫn nhịn. Nhưng bạn mới mười một mười hai tuổi, giống như tất cả những đứa trẻ cùng trang lứa, khao khát nơi náo nhiệt phi thường đó….

Đột nhiên, bạn chợt nhớ tới cái lỗ thoát nước đó. Lén chui vào từ cái lỗ đó, chẳng phải sẽ đến được sân trường sao?

Ai chà, lúc đó mình đã mang trong lòng tâm trạng sợ hãi biết bao khi bò vào từ cái hang trước mắt này đây! Trong hang vừa tối vừa bẩn, tay chân dường như đều dính đầy phân chó. Hôi hám vô cùng.

Nhưng dù thế nào đi nữa, mình đã không thể nào quay đầu lại được nữa rồi.

Tai họa giáng xuống ngay khi mình vừa thò đầu ra từ phía bên kia cái hang. Một bàn tay to như cái quạt mo chụp ngay lấy đầu mình. Đầu mình "oành" một tiếng, cảm thấy cả thế giới đều chìm vào một mảng tối tăm. Khi mình cố gắng giãy giụa định trốn thoát như một con cá chạch, thì bàn tay kia đã túm chặt lấy tai mình.

Cứ thế, mình bị bàn tay tàn nhẫn đó lôi ra khỏi hang, kéo thẳng vào sân trường đông nghịt người. Mình lập tức nhận ra, người túm tai mình là Tiêu Nhị ở hàng thịt trong thị trấn, người cao to vạm vỡ, mặt đầy râu cứng như gai gấc. Nghe nói anh ta có thể ăn sống ba cân mỡ lợn vừa mới mổ.

“Cái thằng nhóc lẻn vào hôi của này…” Tiêu Nhị vừa túm tai mình lôi đi vừa phấn khích gào lên, dường như giống một vị dũng sĩ muốn lập công danh đang bắt được một tù binh.

Tai mình đau như sắp rụng rời, nhưng vẫn không dám lên tiếng, càng không dám khóc. Mình chỉ nhỏ giọng van xin, đừng để anh ta giao mình cho nhà trường. Nhưng Tiêu Nhị lớn tiếng quát tháo rằng nhất định phải giao mình cho chính tay hiệu trưởng!

Mọi chuyện xong rồi! Mình sẽ trở thành một người mang tiếng xấu trong mắt bạn bè, mà không chừng nhà trường còn đuổi học mình nữa. Trời ơi, mình còn mặt mũi nào trở về ngôi làng của mình? Còn mặt mũi nào gặp người nhà và dân làng nữa?

Mình bị bàn tay tàn nhẫn ấy túm tai lôi đi, băng qua dãy hàng ăn vặt tiếng rao vang vọng.

“Tiêu Nhị, anh lại gây chuyện gì thế! Anh túm tai thằng bé sắp rụng ra rồi kìa!” Một giọng phụ nữ.

“Thằng nhóc này không mua vé, chui vào từ lỗ nước. Hừ, bị tôi bắt được rồi!”

“Buông tay ra!”

“Sao cơ?” Tiêu Nhị kêu lên một tiếng, tay lập tức buông ra. — Bởi vì bị nhét cứng vào tay một chiếc bánh bao rau nóng hổi.

Tiêu Nhị cười, không bận tâm đến việc khác nữa, hai tay nóng rát cứ chuyển qua chuyển lại chiếc bánh, miệng "phù phù" thổi, thậm chí còn nhổ nước bọt lên bánh một cái.

Anh ta bắt đầu chép miệng ăn bánh bao, dường như ngay lập tức quên mất mình.

Một bàn tay ẩm nóng xoa xoa lên đầu mình.

“Sao cháu không mua vé mà lại chui lỗ nước?” Giọng người chị bán bánh bao rau đầy vẻ thương cảm vô hạn.

Trong làn hơi nước mờ ảo, mình nhìn thấy một khuôn mặt từ bi.

“Cháu… không có tiền”.

“Cháu là con nhà ai trong thị trấn?”

“Cháu không phải người thị trấn. Cháu ở dưới quê lên.”

“Làng nào?”

“Ngọa Ngưu Câu.”

“Đứa trẻ đi học à?”

“Dạ. Cháu học ở trường này.”

“Ai chà, nhìn tội nghiệp chưa! Quần cũng rách hở cả thịt ra rồi…”

Một chiếc bánh bao nóng hổi được đưa đến trước mặt mình. Mình không dám nhận nhưng bị nhét cứng vào tay. Tiếp đó, lại là bàn tay ấm áp, đầy tính mẫu tử đó xoa xoa nhẹ lên đầu mình. Nước mắt lập tức như sương mù làm nhòe đi đôi mắt mình…

Anh dùng đôi mắt nhòe lệ thẫn thờ nhìn nơi từng gặp nạn hai mươi mấy năm trước, bên tai vẫn còn vang vọng tiếng của Tiêu Nhị và chị bán bánh bao rau — "Đừng giao cho nhà trường, anh thả thằng bé ra đi!"

"Ha da, đoàn kịch bỏ tiền thuê Tiêu Nhị tôi, sao tôi có thể không làm tròn trách nhiệm được cơ chứ!"

"Phí lời! Đừng gào nữa! Mỡ lợn làm anh mù quáng rồi! Đưa đây! Tôi không tin chiếc bánh nóng này không nhét đầy được cái miệng lợn của anh!"

"Ha ha ha, miệng lợn gặp nanh chó, Tiêu Nhị gặp bà chằn lửa…"

Tiêu Nhị vừa ăn bánh bao vừa quay đầu nói: "Thằng nhóc này còn đứng đó làm gì? Đi đi…"

Xấu hổ, hối hận, cảm kích, ngọt ngào… đủ loại cảm xúc trào dâng trong lồng ngực, trào dâng lên cổ họng. Bạn cầm chiếc bánh bao rau nóng hổi trong tay, quay người chạy đi.

Bạn còn tâm trí đâu mà xem kịch nữa? Bạn chạy ra khỏi cái lỗ hổng đất đó, lại lang thang trên phố. Bạn không biết mình nên đi đâu. Bạn cảm thấy mình có bao nhiêu điều muốn nói với thế gian này, nhưng lại không biết mình muốn nói gì. Tóm lại, bạn thật muốn hôn lên tất cả những gì trên con phố tồi tàn này…

Chính ủy cởi cúc áo đại cán, ngẩng đầu nhìn những ngọn núi vàng mênh mông, phát ra một tiếng thở dài thật dài. Ôi, quê hương của tôi, thị trấn nhỏ của tôi, cái lỗ thoát nước của tôi, chú Tiêu Nhị của tôi, chị bán bánh bao rau của tôi, những năm tháng đã qua của tôi… Tôi dành cho tất cả các bạn tình cảm luyến lưu và yêu thương sâu sắc biết bao!

Ngay cả bàn tay từng túm tai tôi của chú Tiêu Nhị, giờ đây đối với tôi cũng ấm áp như bàn tay của chị bán bánh bao rau vậy. Chị ơi, chị hãy dùng đôi bàn tay ấm áp đó xoa đầu em lần nữa đi. Chú Tiêu Nhị ơi, lúc này em cũng thật muốn để chú dùng đôi bàn tay đó túm tai em lần nữa, để em được cảm nhận lại hình phạt nóng bỏng ngày xưa của quê hương…

Anh vô thức đưa tay sờ lên tai mình, rồi liếc nhìn cái lỗ thoát nước lần cuối, quay người bước về phía phố.

"Bánh bao rau đây —" Phía trước truyền đến tiếng rao dài của một cô gái trẻ.

Trước mắt anh đột ngột hiện lên khuôn mặt hiền từ của người phụ nữ nọ.

Anh bước nhanh về phía trước, đi đến một quầy bán đồ ăn vặt. Nơi này vô cùng náo nhiệt, tiếng rao vang dội. Có người bán thạch, người bán bánh dầu, người bán bánh chưng, người bán sủi cảo… Còn người bán bánh bao đâu nhỉ?

Anh cuối cùng đã tìm thấy cô ấy. Đây là một cô gái có khuôn mặt đẹp như hoa sơn đan. Anh hỏi: "Bao nhiêu tiền một cái?"

Cô gái lập tức nhiệt tình chào mời: "Bảy xu một cái, không cần tem phiếu, thơm lắm! Anh lấy mấy cái ạ?"

"Mẹ cô làm nghề gì?" Anh bỗng nhiên hỏi cô như vậy.

Cô gái sững người. Cô nói: "Mẹ tôi là cán bộ bưu điện, tôi là thanh niên chờ việc… Anh quen mẹ tôi ạ?"

"Ồ… không quen. Tôi mua bốn cái." Anh lắc đầu ngại ngùng vì sự đường đột của mình.

Anh cầm bốn chiếc bánh bao rau nóng hổi, lại đi qua cây cầu đá hình cung cổ kính, quay trở lại đường cái.

Người lái xe đang gục đầu trên vô lăng, đã ngủ thiếp đi.

Anh nhanh nhẹn lên xe, dùng khuỷu tay khẽ chạm vào cậu thanh niên, nhét hai cái bánh bao rau vào tay cậu, nói: "Rất thơm, cậu ăn đi, ăn xong chúng ta lại đi tiếp…"

Người lái xe nói không đói, nhét bánh vào túi đeo chéo, rồi lập tức đạp ly hợp.

Chiếc xe Jeep lại lao vun vút trên đường cái Hàm Du. Ngoài cửa sổ xe vẫn lướt qua bầu trời mùa đông mênh mang, những ngọn núi huyền hoàng, cùng những dải băng trắng như sữa rủ xuống từ vách đá — đây chính là sự nhiệt tình đã đông cứng!