Câu chuyện này bắt đầu từ một chiếc máy ghi âm.

Sau khi tốt nghiệp trường trung cấp sư phạm trong vùng, tôi trở về dạy học tại một trường tiểu học ở huyện nhà. Ngoài công việc giảng dạy, tôi còn kiêm nhiệm việc bảo quản chiếc máy ghi âm duy nhất của trường.

Đến kỳ nghỉ đông, vì lý do an toàn, nhà trường bảo tôi mang "báu vật" này về nhà bảo quản. Tôi vui vẻ nhận nhiệm vụ đó. Tôi là một gã độc thân, nhà lại ở nông thôn, có chiếc máy ghi âm này làm bạn, kỳ nghỉ sẽ không còn cảm thấy cô đơn nữa.

Không cần nói cũng biết, nông thôn miền núi giờ đây đã khá khẩm hơn trước nhiều, nhưng những món hàng cao cấp như máy ghi âm vẫn chưa phổ biến. Không phải vì không ai mua nổi. Đối với hầu hết nông dân, món đồ này đắt tiền nhưng lại chẳng có giá trị thực tiễn gì mấy. Bỏ ra bao nhiêu tiền để mua một cái "hộp hát" như thế này, chi bằng mua vài con lợn béo còn hơn.

Thế nhưng, sau khi tôi mang chiếc máy ghi âm này về nhà, người trong làng lại cảm thấy đặc biệt hiếu kỳ:

Vì nghe đồn thứ này không chỉ biết hát mà còn có thể "thu" cả giọng nói vào trong nữa. Thế là, cứ đến tối, không thể thiếu cảnh nhiều người đổ xô đến nhà chúng tôi để vây quanh nó mà xem náo nhiệt. Tiết mục họ thích nhất là nghe Hàn Khởi Tường kể chuyện. Người hâm mộ nhiệt tình nhất trong số đó chính là cha tôi. Cha dù đã gần sáu mươi, không biết một chữ bẻ đôi, nhưng đối với những chuyện lạ lùng luôn cực kỳ quan tâm. Có khi còn quan tâm đến tận nước ngoài, ví dụ như thường hỏi tôi về tình hình ở Albania. Đối với chiếc máy ghi âm này, tất nhiên ông phải kinh ngạc không thôi. Mặc dù đã nghe loa phát thanh có dây nhiều năm rồi, nhưng có một điểm đến tận bây giờ ông vẫn không thể lý giải nổi: tại sao cái hộp nhỏ xíu này lại có thể "chứa" được nhiều người bên trong đến thế.

Chớp mắt đã đến đêm Ba mươi Tết. Đây là ngày lễ trọng đại nhất trong năm ở nông thôn. Đêm giao thừa, không khí vui tươi bao trùm cả thôn làng. Nhà nhà treo đèn lồng trước cửa, trên mặt đất trong sân rải đầy những mảnh pháo nổ vỡ vụn xanh xanh đỏ đỏ. Trong những căn nhà hang đất dán giấy cửa và câu đối, cả gia đình quây quần ăn "tám bát". Nói là tám bát, thực ra chủ yếu là các loại thịt mỡ với hình thù và kiểu dáng khác nhau được bày trong tám cái bát. Người nông thôn tuy đã khấm khá, nhưng việc ăn thịt vẫn chưa đến mức kén cá chọn canh như người thành phố. Đường ruột của họ vẫn cần dầu mỡ. Được thôi, vậy thì cứ ăn thỏa thích đi. Chọn miếng béo mà ăn, cứ mở lòng mà ăn, thời buổi tốt đẹp thế này, lại là lợn nhà nuôi, không ăn thì để làm gì!

Cha ăn hết một bát thịt mỡ to (nặng phải đến một cân rưỡi), lấy tay áo bông quệt miệng, rồi thỏa mãn cầm chiếc tẩu thuốc lào, khoanh chân ngồi trên tấm thảm len đen, tự mình cười hì hì hút thuốc. Lúc này, bên ngoài đã pháo nổ vang trời. Cả nhà lần lượt đặt bát đũa xuống. Các em tôi không thể chờ đợi hơn nữa, chạy sang nhà hàng xóm tìm đám bạn cùng trang lứa để đốt pháo. Mẹ tôi thì tập tễnh đôi chân bó nhỏ sang nhà bên cạnh chuẩn bị nhân bánh sủi cảo cho sáng mai. Trong chốc lát, trong nhà chỉ còn lại tôi và cha. Một bầu không khí yên tĩnh vui vẻ và đầm ấm.

Cha khoan khoái nhả khói, bảo tôi: "Lấy cái hộp hát của con ra đây, tối nay cha con mình nghe cho đã." Ông nằm ngửa người dựa vào cuộn chăn nệm, dáng vẻ như đang hưởng thụ vinh hoa. Thần thái hưởng thụ của ông khiến tôi thấy vui. Đúng vậy, mấy năm nay cuộc sống gia đình ngày một tốt hơn, giờ phút này ông xứng đáng được trải qua đêm vui vẻ đáng nhớ như thế này.

Tôi vội vàng lấy máy ghi âm ra, bật cho ông cụ nghe chương trình kể chuyện của Hàn Khởi Tường mà ông ưa thích. Cha nheo mắt lại, vừa nghe vừa thong thả dùng tay vuốt chòm râu dê màu vàng dưới cằm. Chất giọng thổ ngữ Thiểm Bắc của Hàn Khởi Tường, trong tai ông có lẽ tựa như tiếng chim sơn ca hót vang. Mỗi khi nghe đến đoạn tuyệt diệu, ông không nhịn được lại há cái miệng không còn chiếc răng nào mà cười hì hì không dứt, trông giống hệt một bà lão. Tôi theo bản năng liếc nhìn bức ảnh bà nội trên tường. Lúc này ông thật giống bà nội đã khuất. Dưới tấm ảnh của bà là ảnh chụp chung của cha mẹ. Nhìn từ bức ảnh, lúc đó cha mẹ trông không già lắm, nhưng bây giờ cũng đã già như bà nội hồi đó rồi. Tôi nghĩ, có lẽ chẳng mấy năm nữa, bức ảnh chụp chung đó cũng sẽ trở thành di ảnh. Liên tưởng này thật chẳng may mắn chút nào. Trong lòng tôi cầu chúc cho hai cụ mạnh khỏe, sống lâu trăm tuổi. Tôi nhớ, bức ảnh của bà nội là do cha tự tay lo liệu chụp cho bà khi bà còn sống, còn ảnh của cha mẹ là tôi lo liệu chụp cho họ vài năm trước. Kể từ khi chụp ảnh trở nên thịnh hành, một việc mà người nhà quê coi trọng nhất chính là chụp cho cha mẹ già một tấm ảnh, sau đó phóng to, treo lên tường để làm kỷ niệm lâu dài. Ở nông thôn, bất kể đi đến nhà nào, cũng đều có thể nhìn thấy ảnh của vài vị trưởng lão trên tường. Họ ăn mặc chỉnh tề. Hai bàn tay lao động thô ráp đặt ngay ngắn trên đầu gối, ấm áp dõi nhìn ngôi nhà mà họ đã sống cả đời cùng con cháu đang sống trong ngôi nhà đó...

Lúc này, câu chuyện của Hàn Khởi Tường đã đến đoạn cao trào, giọng nói dồn dập hòa cùng tiếng đàn tam huyền và tiếng phách lạch cạch vang lên, như một chiếc xẻng đang đảo nhanh những hạt đậu rang trong chiếc nồi sắt nóng đỏ. Cảm xúc của cha tôi cũng dâng lên đến cực điểm, ông thậm chí còn dùng chất giọng Thiểm Bắc lơ lớ, lẩm bẩm theo lão Hàn, tay chân múa may, vừa nói vừa hát. Ông đã nghe đoạn này rất nhiều lần, gần như có thể thuộc lòng.

Tôi bị cha chọc cho cười ha hả, và cảm thấy hốc mắt nóng ran. Cha ơi, cha cứ tận hưởng niềm vui đi. Cha xứng đáng được vui vẻ. Cha và những người nông dân già nua như cha, có thể gặp được thời buổi tốt đẹp thế này, thật sự là quá may mắn rồi.

Nhìn cha đang đắc ý vừa nói vừa hát, tôi đột nhiên nảy ra một ý định mới mẻ: Tại sao mình không dùng chiếc máy ghi âm này ghi lại một đoạn giọng nói của cha nhỉ? Như vậy sau khi ông qua đời, thế hệ hậu bối chúng tôi không chỉ có thể nhìn thấy dung mạo của ông qua ảnh, mà còn có thể nghe thấy tiếng nói của ông trong máy ghi âm nữa. Đúng vậy, thiết bị hiện đại này có thể lưu giữ giọng nói của những vĩ nhân, thì giọng nói của người nông dân cũng có thể lưu giữ được.

Đợi Hàn Khởi Tường kể xong, tôi liền nói với cha: "Cha, chi bằng để con ghi âm giọng của cha lại đi."

"Giọng của cha á?"

"Vâng."

"Ghi lại được à?"

"Được ạ."

Tôi thay một cuộn băng trắng, nhấn nút, nói với ông: "Cha không tin thì thử xem. Bây giờ cha cứ nói bừa một câu gì đó đi."

Ông đột nhiên hoảng hốt, xua tay lia lịa nói: "Cha không biết nói! Cha không biết nói!"

Tôi nhanh chóng dừng máy, rồi phát lại cho ông nghe. Trong máy ghi âm truyền ra giọng nói của ông: "Cha không biết nói! Cha không biết nói!"

Cha ngạc nhiên kêu lên: "Đây chẳng phải giọng của cha sao?"

"Đúng là giọng của cha đó. Cứ như vậy thôi. Cha muốn nói gì cũng được. Để con ghi lại giọng của cha, sau này dù cha không còn ở trên đời nữa, con cháu chúng con vẫn có thể nghe thấy cha nói chuyện!"

"Để lâu quá, sợ giọng nói bay mất hết..."

"Không bay được đâu! Cuộn băng này không tốt thì mình còn có thể ghi sang băng khác mà."

Cha rõ ràng đã rất hứng thú với chuyện này. Ông nóng lòng muốn thử nhưng lại có chút ngại ngùng, nghiêm túc ưỡn thẳng lưng như sắp thực hiện một nghi lễ trọng đại nào đó, hai tay chỉnh lại chiếc mũ nỉ trên đầu, hắng giọng một cách trang nghiêm. Ông đột nhiên đỏ mặt hỏi tôi như một đứa trẻ: "Thế cha nói cái gì đây?"

Ngày hạnh phúc nhất trong đời? Haiz, chuyện này nói thế nào nhỉ... Được, để cha nghĩ xem nào, ồ, đúng rồi, nói đến ngày hạnh phúc nhất, tất nhiên là ngày cha và mẹ con kết hôn... Ơ kìa, cha đang nói cái gì thế này! Ồ, đúng rồi, cha nhớ ra rồi, để cha kể tiếp...

Ngày đó cũng giống như hôm nay, đang dịp Tết... Cha kể thế này con xem có được không! Được! Được, vậy thì cha kể tiếp cho con nghe...

Nhắc đến cái thời đó, thật chẳng biết nói sao. Mùa đông năm ấy, công xã triệu tập dân công từ các đại đội về tập trung ở thôn Tự Phật, chia thành các tiểu đội, trung đội, đại đội như bộ đội vậy, ngày làm việc cật lực, tối thì chiến đấu đêm, làm việc liên tục đến tận cuối năm, đến ngày giáp Tết vẫn không cho nghỉ. Đến trước ngày Tết một hôm, bí thư công xã tuyên bố muốn đón một cái Tết cách mạng hóa, nên không được nghỉ Tết. Mọi người vừa nghe xong đều bức xúc. Sáng Ba mươi Tết, tất cả dân công đều trốn sạch bách. Hì hì, ban đầu cha còn chẳng dám trốn, sau thấy mọi người đều trốn cả, cha cũng trốn về.

Không biết con còn nhớ không? Sáng hôm đó khi cha chạy về nhà, mẹ con và mấy đứa đang quây quanh một cái chăn rách, ngồi trên giường sưởi mà khóc nức nở. Thấy cảnh này, con không biết lòng cha đau đớn đến nhường nào đâu. Khóc cái gì? Khóc vì khổ sở đấy. Thời đó, cả thôn cùng ăn chung một nồi cơm loãng, ai nấy đều nghèo xơ xác, Tết nhất chẳng có gì cả. Nhà mình thì khỏi phải nói. Nhà người ta ít nhất cũng còn mua được vài cân thịt, còn nhà mình, cha chưa về, đến một chút bì lợn cũng không có. Chắc con còn nhớ, thời đó không cho phép nuôi lợn tư nhân, lợn tập thể thì không được mổ, phải nộp cho nhà nước. Lúc đó, trong đội lấy đâu ra nhiều lương thực để nuôi lợn chứ? Nuôi được mấy con lợn, bán cho nhà nước, nhà nước lại phát cho ít phiếu thịt, chia đầu người ra, cũng chỉ được vài cân. Mấy cân phiếu thịt của nhà mình sáng hôm đó đã bị cậu con mang đi lo đám cưới cho con trai rồi. Haiz, hơn nữa, dù có phiếu thịt, mẹ con cũng chẳng có lấy một xu trong tay!

Lúc đó, cha quay người chạy thẳng ra huyện lỵ. Cha không dám khóc trước mặt các con, nhưng trên đường cha đã khóc không biết bao nhiêu lần, khóc vì cái gì? Vẫn là vì xót mẹ con và mấy đứa nhỏ thôi! Sắp Tết rồi mà đến miếng thịt cũng không được ăn. Cha hận bản thân mình. Một thằng đàn ông, sao mà bất lực thế này! Lúc đó cha nghĩ, hôm nay mình đi, dù có phải cướp cũng phải mang được mấy cân thịt về.

Vào đến huyện lỵ thì đã trưa. Cha vội vàng chạy đến cửa hàng thực phẩm. Nhìn thấy cửa đóng im ỉm. Haiz, hôm nay là Tết, người ta đã tan làm sớm rồi.

Thế là hết hy vọng. Cha thở dài một tiếng, ôm đầu ngồi xổm trên bệ đá trước cửa hàng, thực sự muốn bật khóc thành tiếng.

Ngồi xổm một lúc, nghĩ bụng, khóc thì giải quyết được cái quái gì. Chi bằng, đến cửa sau xem có ai không.

Cha đi ra cửa sau, cửa cũng đóng, nhưng nghe thấy tiếng ho bên trong. Cha đứng đó, không dám gõ cửa, tại sao? Sợ, sợ cái gì? Lúc đó cũng không nói rõ được. Một lúc sau, cha đột nhiên nảy ra một ý hay, hừ, đừng thấy cha con là một lão dân đen, lúc dầu sôi lửa bỏng, đầu óc vẫn còn nhanh nhạy lắm. Cha nghĩ, nếu mình nói mình là người quen của Bí thư Huyện ủy, người của cửa hàng thực phẩm liệu có dám không bán thịt cho mình không? Lúc đó bí thư huyện mình tên gì nhỉ? Phùng Quốc Bân? Đúng rồi, gọi là Phùng Quốc Bân. Nhưng lúc đó cha không biết tên đầy đủ của ông ấy, chỉ biết bí thư Phùng họ Phùng. Được, bây giờ mình chính là người quen của Bí thư Phùng.

Thế là, cha lấy hết can đảm gõ cửa sau cửa hàng thực phẩm. Cửa hé mở một khe nhỏ, lộ ra một cái đầu béo. Chưa kịp để đầu béo lên tiếng, cha đã vội vàng nói, bảo rằng mình là người quen của Bí thư Phùng trên huyện. Đầu béo hỏi có chuyện gì? Cha bảo với hắn, Bí thư Phùng bảo các anh cắt cho vài cân thịt.

Ha, không cần phải nói, ban đầu đầu béo hoàn toàn không tin cha là người quen của Bí thư Phùng. Hắn đánh giá cha một hồi lâu. Sau đó có lẽ lại hơi tin một chút. Cán bộ lớn trong Đảng chẳng phải đều xuất thân từ người nghèo sao? Có lẽ họ cũng không thiếu mấy người quen nghèo khổ. Cán bộ béo cũng không nói gì nữa, mở cửa cho cha vào.

Hắn dẫn cha đi thẳng vào kho thịt. Haiz, cha lập tức sững sờ, cha nhìn thấy trong kho xếp chồng những miếng thịt lợn cao hơn người, toàn là loại béo nhất. Cán bộ béo này hỏi cha lấy mấy cân? Cha vội vàng móc hết số tiền trong ngực ra - tổng cộng bốn đồng. Cha hỏi hắn một cân giá bao nhiêu? Hắn nói một cân tám hào. Cha nói, vậy thì cắt cho năm cân đi. Tuy nhiên, lúc đó lòng cha thầm kêu khổ: Ban đầu mình chỉ định cắt hai cân thịt, đủ cho mẹ con mấy người ăn một bữa là được. Cha không định ăn, vì năm đó cha đã được ăn hai bữa thịt ở bếp ăn tập thể dân công rồi, còn mẹ con mấy người thì cả năm hầu như chẳng được húp một bát canh thịt nào. Cha định để dành hơn hai đồng còn lại, mua cho mẹ con một chiếc khăn quàng cổ bằng vải bông - chiếc khăn trên đầu mẹ con đã quàng hai năm rồi, vừa bẩn vừa nát; rồi mua thêm ít pháo cho mấy đứa nhỏ nữa.

Ăn thịt đốt pháo, thế mới gọi là Tết chứ. Nhưng ngay lúc này cha nghĩ, người quen của Bí thư Huyện ủy đi cửa sau một chuyến mà chỉ cắt hai cân thịt thì sao được chứ? Thế là cha đành nghiến răng tiêu sạch cả bốn đồng tiền. Dù cha đã hào phóng tiêu hết bốn đồng như vậy, nhưng cái gã cán bộ béo kia vẫn lộ rõ vẻ chế giễu người quen nghèo hèn này của Bí thư Phùng. Hắn tất nhiên không nói ra, nhưng cha nhìn thấy điều đó trên mặt hắn.

Nhưng dù sao, cha cũng đã cắt được thịt, hơn nữa lại là một miếng thịt mỡ dày cộp thế kia!

Cha bước ra phố, vui sướng đến mức chẳng biết làm thế nào cho phải. Cha nghĩ mình mang miếng thịt mỡ này về nhà, mẹ con mấy đứa nhìn thấy sẽ vui sướng biết bao! Chúng ta sẽ được đón một cái Tết sung túc rồi!

Cha đang đi trên phố, một gã ăn mày chặn đường cha. Cha nhìn kỹ, đây không phải ăn mày, mà là Cao Ngũ ở thôn Cao, người cùng đi làm dân công với cha. Vợ hắn bị bệnh, cuộc sống không khá khẩm hơn nhà mình là bao. Bản thân hắn thì bị vắt kiệt sức lực đến mức chỉ còn lại một bộ xương khô.

Cao Ngũ mặc một bộ áo bông rách tơi tả, lưng buộc một sợi dây gai nát, chắn ngang phố hỏi cha mua được miếng thịt ngon thế này ở đâu? Cha không dám nói thật với hắn. Cha sợ hắn biết mánh khóe rồi cũng đi giả danh người quen Bí thư Huyện ủy. Thế thì còn ra thể thống gì nữa? Để công an điều tra ra, sợ là phải vào nhà đá ngồi đấy! Cha liền nói dối hắn là thịt này mua từ tay một người ngoại tỉnh. Cao Ngũ vội hỏi cha, người ngoại tỉnh đó giờ ở đâu? Cha bảo người ta đi lâu rồi. Cao Ngũ với gương mặt đưa đám nói với cha, mấy hôm trước lúc nhà nước bán thịt, trong tay hắn chẳng có lấy một xu. Đến sáng nay mới đi vay mượn của người khác được ít tiền, nhưng giờ lại chẳng mua được lấy một chút thịt nào nữa. Hắn nói người lớn thế nào cũng được, không ăn thịt cũng không chết được, nhưng bọn trẻ con thì không được, cứ khóc lóc ầm ĩ... Hắn liếc nhìn miếng thịt trong tay cha, thảm thương nói, liệu có thể chia cho hắn một chút không? Nói thật, cha thương hắn, nhưng lại không nỡ chia miếng thịt mỡ này cho hắn. Cha bảo hắn là thịt này mua giá cao. Hắn vội hỏi bao nhiêu tiền một cân? Cha buột miệng nói một cân một đồng sáu hào. Không ngờ Cao Ngũ nói một đồng sáu thì một đồng sáu, anh chia cho tôi hai cân!

Tâm trí cha bắt đầu hoạt động, nghĩ bụng, ban đầu mình cũng chỉ định mua hai cân thịt, giờ chi bằng chia cho hắn hai cân là được. Thực ra, con có biết không, lúc đó cha nghĩ, nếu bán cho Cao Ngũ giá một đồng một cân, thì một cân thịt cha lãi trắng được tám hào đấy! Cầm số tiền này, cha có thể mua quà Tết cho mẹ con con rồi. Việc mua bán này tất nhiên là có lợi. Cha lưỡng lự một chút, bảo hắn, vậy được, hai ta chia đôi. Gương mặt đưa đám của Cao Ngũ đáng thương lập tức chuyển sang tươi cười.

Thế là, Cao Ngũ lấy hai cân rưỡi thịt, nhét bốn đồng vào tay cha rồi cười hớn hở bỏ đi, trông cứ như hắn mới là người chiếm được hời của cha vậy. Được, lúc đến mang bốn đồng, giờ vẫn là bốn đồng, nhưng trong tay lại xách được hai cân rưỡi thịt mỡ. Miếng thịt này coi như cha nhặt được trên đường. May mắn thật!

Cha lập tức đến cửa hàng mua cho mẹ con một chiếc khăn mới, mua vài tràng pháo cho mấy đứa nhỏ. Còn thừa bảy hào, lại mua thêm mấy viên kẹo ngọt cho mấy đứa háu ăn...

Cha chạy bộ như bay về nhà. Vừa chạy vừa cười toe toét. Hì hì, chính bản thân cha còn nghe thấy tiếng mình cười ra thành tiếng. Nếu không phải cả ngày chưa ăn gì, bụng đói réo lên, biết đâu còn vui sướng mà hát vài câu dân ca nữa cơ... Con không phải bảo cha nói về ngày hạnh phúc nhất trong đời sao? Thật đấy, cả đời này không có ngày nào hạnh phúc hơn ngày hôm đó. Vui cái gì? Vui vì mẹ con và mấy đứa nhỏ cuối cùng cũng được ăn một bữa thịt trong dịp Tết này. Hơn nữa mẹ con lại có khăn mới, mấy đứa nhỏ cũng được đốt pháo, ăn kẹo ngọt rồi...

Tôi "tạch" một cái tắt máy ghi âm, không nói một lời nào, để cha lại đó, lòng nặng trĩu đi ra sân một mình. Lúc này, bầu trời đêm trong trẻo đầy sao lấp lánh, phản chiếu ánh đèn lồng đung đưa trước cửa mỗi nhà trong thôn, một khung cảnh vô cùng giàu sang. Từ xa vọng lại tiếng chiêng trống dồn dập cùng tiếng đàn dây, lẫn trong tiếng cười đùa vui vẻ của lũ trẻ.

Thôn làng đang chìm đắm trong không khí lễ hội. Tiếng pháo nổ vang vọng khắp nơi, không khí tràn ngập mùi thuốc súng hòa bình. Lúc này, tất cả những điều đó mang lại cho linh hồn tôi sự ấm áp và an ủi vô hạn...