Ta đã cháy đến mức này vì người ta yêu thương! —— Quách Mạt Nhược: 《Lò Trung Than》

Dương Khải Địch yêu Tô Oánh. Nhưng, anh hiện giờ vẫn chỉ âm thầm yêu trong lòng. Đừng nhìn dáng vẻ ngoài hai mươi mấy, tay chân thô kệch, đầy khí chất đàn ông của anh mà lầm, anh là một người rất nhút nhát. Anh yêu cô nồng nhiệt, nhưng lại không đủ dũng khí để công khai bí mật trong lòng mình. Giống như những người trẻ tuổi mới biết yêu, gần đây anh đặc biệt khao khát được nhìn thấy cô nhiều hơn thường ngày, được nói chuyện với cô nhiều hơn. Nhưng một khi đã gặp mặt, miệng lưỡi lại trở nên vụng về như bị lừa đá, đến mức chính mình cũng nghe không rõ tiếng mình nói chuyện với cô — mà trước đây, anh vốn là người ăn nói lưu loát, không hề đến mức vụng về đến nỗi nói những câu bình thường cũng không xong! Mỗi khi đến lúc ấy, anh lại vội vã rời xa cô. Chỉ sợ sự vụng về của mình để lại ấn tượng không tốt cho cô, hoặc gây ra những nghi ngờ không hay khác. Tất nhiên, nếu cô nghi ngờ anh yêu cô, thì lại đúng ý anh. Thật đấy, đôi khi anh cũng đoán già đoán non rằng: Liệu gần đây cô có nhận ra những bí mật trong lòng anh không nhỉ? Cô ấy là người thông minh mà! Anh cảm động khi thấy sau đó mỗi lần cô nhìn anh, đôi mắt xinh đẹp kia dường như có thêm một ý nghĩa nào đó. Ý nghĩa gì nhỉ? Anh cũng không nói rõ được. Nhưng, anh lại nghĩ, đây có lẽ là ảo giác của riêng mình! Bởi vì anh cảm thấy, lúc cô nhìn anh vẫn là sự chân thành kiểu đồng chí như trước, không hề có "ý" gì khác cả. Là chính anh có "ý" thì có!

Anh thực sự không thể kiềm chế được sự thôi thúc muốn bày tỏ tình yêu của mình với cô, anh nghĩ: Chỉ cần anh bày tỏ với cô, dù cho ngay giây tiếp theo cô có từ chối anh! Như vậy cũng tốt, linh hồn anh có lẽ sẽ bình yên trở lại, ăn uống bình thường, ngủ nghỉ bình thường, sống cuộc sống bình thường — và đó cũng là một loại hạnh phúc.

Sự si tình này của anh, Tô Oánh có nhận ra hay không thì anh không biết, nhưng rõ ràng đã bị Tổ trưởng Giang Phong nhìn ra. Dương Khải Địch nhìn thấy điều đó từ nụ cười kỳ quặc của hắn. Thật ra, Giang Phong không phải mới gần đây, mà từ rất sớm đã nhìn nhận mối quan hệ giữa anh và Tô Oánh như thế rồi... Mặc dù hắn không dùng lời nói để biểu đạt ra. Lúc anh vẫn chưa nảy sinh tình cảm này với Tô Oánh, anh hoàn toàn không để tâm đến kiểu cười này của Giang Phong. Ngay cả bây giờ, thái độ này của Giang Tổ trưởng cũng chỉ khiến anh và Tô Oánh thêm gần gũi một chút mà thôi. Trong vài năm, nhóm thanh niên tri thức được phân về vùng quê nghèo xa xôi trên Cao nguyên Hoàng Thổ thuộc hệ thống Văn Y tế tỉnh, có người đi bộ đội, có người đi làm công nhân, có người được tiến cử vào đại học, hiện giờ chỉ còn lại bốn người bọn họ. Tổ trưởng Giang Phong không đi, là vì hắn là "điển hình tiên tiến" thanh niên tri thức của khu vực, gần đây lại mới "nạp" "cái mới", về chính trị quả thực đang rất nóng hổi, cho nên cứ thề thốt "cắm rễ cả đời" ở nông thôn, còn hay lôi ra dẫn chứng rằng: "Chủ tịch Mao năm đó chính là làm cách mạng thành công ở nông thôn." Một nam sinh khác là Mã Bình ở lại chưa đi, là vì lý do cá nhân — thời trung học từng bị lao dịch do ăn trộm, không nhà nào dám nhận. Còn Tô Oánh không đi được là vì lý do gia đình — cha mẹ là "phái đi tư bản". Còn về phần anh, thì là vì lý do của người khác — vài lần đến lượt anh đi, anh lại nhường cơ hội cho những bạn học có hoàn cảnh khó khăn hơn mình. Ngoài ra, bản thân anh có tình cảm với nông thôn sâu đậm hơn những bạn học khác — anh từ nhỏ đã sống ở quê với ông bà ngoại, cho đến năm học trung học, hai cụ qua đời sau khi lâm bệnh, anh mới đến bên cha mẹ là công nhân in ấn ở tỉnh thành, vì vậy đã quen và cũng thích cuộc sống nông thôn. Mặc dù anh cũng muốn về thành phố tìm một công việc mà mình sẵn lòng làm hơn, nhưng ở lại nông thôn thêm một hai năm cũng không khiến anh phiền não như một số người khác. Nói như lời Mã Bình, anh về cơ bản là một kẻ "nhà quê". Anh thừa nhận điểm này. Nếu không, người to xác như anh rồi, sao vẫn không dám bày tỏ tình yêu của mình với một cô gái mà mình yêu thích chứ? Bốn người bọn họ ở lại thường xảy ra đủ loại va chạm, có cả về chính trị, học thuật, cũng như trong cuộc sống. Tô Oánh trồng rau trong vườn rau của đại đội, anh làm nhân viên chăn nuôi ở đội một. Mã Bình tuyên bố "thắt lưng có vấn đề", bốn mùa không lên núi, chỉ nấu cơm cho bốn người, kiếm vài công điểm bán lao động. Còn về Giang Phong, trong một năm có gần ba phần tư thời gian là ở bên ngoài dự đủ loại hội nghị.

Ngày hôm nay, Giang Phong từ khu vực dự hội nghị trở về, lúc ăn cơm liền phân công ba thành viên trong tổ: mỗi người viết một bài "Hoan hô trấn áp sự kiện phản cách mạng tại Quảng trường Thiên An Môn", nói là muốn dán lên bảng tin ven đường quốc lộ. Hắn kiểm điểm rằng "giác ngộ đường lối" của hắn thấp; mặc dù cá nhân hắn nhận thức rõ ràng, nhưng không phát động những người khác trong tổ làm một số công việc, bây giờ cần phải "bổ túc".

"Tôi không viết." Tô Oánh là người đầu tiên lên tiếng.

"Tại sao?" Giang Phong hỏi. "Nguyên nhân anh đều biết cả." Cô đáp lại.

"Tôi thấy cô đừng tự ghi món nợ chính trị này cho mình thì hơn!" Giang Phong rất không vui. Tiếp đó, hắn quay đầu nói: "Khải Địch, không phải cậu thích làm thơ sao? Cậu làm cho chúng ta một bài thơ đi!"

Tô Oánh liếc nhìn Khải Địch một cái. Thực ra không cần liếc cái nhìn này, anh đã chuẩn bị sẵn câu đối đáp rồi. Anh nói: "Tôi còn làm thơ được sao? Tôi mà làm được thơ thì đã sớm dán thơ lên Quảng trường Thiên An Môn rồi! Anh trợn mắt cái gì? Người ta trấn áp tôi đấy!"

"Ăn cơm!" Mã Bình vốn không hứng thú với những cuộc tranh cãi chính trị kiểu này, gõ thìa sắt vào mép nồi, quát.

"Cậu cũng phải viết!" Giang Phong có chút phẫn nộ quay sang nói với Mã Bình.

"Tôi viết? Tôi viết. Anh lấy tờ báo lại đây, tôi chép cho anh vài đoạn." Mã Bình thờ ơ đáp. Bốn người không ai nói gì nữa, ai nấy ăn phần của mình. Bọn họ chính là như vậy, muốn cãi thì cãi, muốn dừng thì dừng. Bởi vì cả hai bên tranh cãi đều biết: có cãi đến ba ngày ba đêm, cũng chẳng ai thuyết phục được ai.

Sau bữa trưa, Giang Phong ép Mã Bình lên trường viết "bài chuyên mục".

Sân nhỏ rất yên tĩnh. Dương Khải Địch một mình đi vòng quanh dưới gốc cây hòe già ở góc sân. Ánh mặt trời cực kỳ chói chang. Trên những cây bạch dương ở một lối xuyên qua, lũ ve sầu tranh nhau kêu inh ỏi, khiến lòng anh vô cùng phiền muộn. Thực ra, cũng chẳng phải do lũ ve sầu làm anh phiền lòng.

Anh đi một vòng, đứng lại nhìn về phía căn phòng bên cạnh, rồi đi tới đó. Anh bước đi, chân do dự nhấc lên rồi lại hạ xuống không yên tâm, như thể dưới đất chôn thứ gì nguy hiểm vậy.

Cuối cùng anh cũng đứng trước cửa phòng Tô Oánh. Tay phải giơ lên, dừng lại trên không trung đúng một phút, mới đặt lên cánh cửa. Anh lập tức nghe thấy tiếng tim mình đập còn to hơn tiếng gõ cửa.

Không ai trả lời. Thế nhưng, cửa lại mở ra.

Kỳ lạ! Trong phòng không một bóng người. Anh giật mình. Cửa là do anh đẩy mở sao? Anh nhớ mình không hề đẩy cửa, vậy cửa là ai mở? Mắt anh nhanh chóng nhìn quét qua căn phòng lần lượt: bàn, ghế, giường, bếp lò... chỉ là không có người! A, đây là chuyện gì vậy? Anh rõ ràng thấy cô vào phòng rồi không ra nữa...

Vì không thấy cô, nhịp tim anh trở lại tần suất bình thường. Thế nhưng, đột nhiên lại đập loạn lên — bởi vì lúc này, phía sau cánh cửa đang mở, bất ngờ thò ra khuôn mặt xinh đẹp thân thiết mà anh hằng khao khát được nhìn thấy. Khuôn mặt này ướt át đọng vài giọt nước, mỉm cười, hơi tinh nghịch nhìn anh, ánh mắt dường như đang nói: Anh là đồ ngốc! Nếu không có ai! Cửa sẽ tự mở sao?

Sự xuất hiện đột ngột của cô, giống như một luồng sáng mạnh, đâm đến mức anh hoa mắt chóng mặt. Anh ngẩn ngơ đến mức căn bản không nhìn rõ mặt cô, chỉ lờ mờ thấy mấy giọt nước long lanh lăn trên trước mắt, trong đầu nhận thức được có lẽ cô đang rửa mặt sau cánh cửa.

Anh không biết mình vào phòng bằng cách nào, chỉ cảm thấy tư thế đi không cân bằng, thậm chí chân phải còn hơi khập khiễng.

"Anh ngồi đi." Cô vừa quay lưng lại vắt khăn vừa nói.

"Ừ." "Uống nước không?" Cô quay người nhìn anh hỏi.

"Ừ." "Anh nhìn anh xem! Rốt cuộc có uống hay không nào!"

"À! Ừ... uống mà. Không khát!"

Anh ngồi xuống ghế trước bàn. Mặc dù không nhìn mặt cô, nhưng cảm giác cô vẫn luôn cười. Anh càng hoảng loạn, hai tay không biết để đâu cứ xoa loạn trên đầu gối; liên tục di chuyển thân mình, không biết ngồi thế nào cho phải.

Một cốc nước bốc hơi đưa đến trước mặt anh. Anh nhìn nhìn, nhấp một ngụm nhỏ: là nước thêm đường trắng, rất ngọt. Cốc nước quá nóng! Cứ như mặt anh đang nóng bừng bừng. Tiếp theo, toàn thân cũng bắt đầu nóng bừng, thậm chí cả hai bàn chân cũng nóng đến phát sưng.

Anh vội vàng đứng dậy. Đứng dậy rồi lại không biết phải làm gì. Anh đến là muốn nói chuyện với cô — tức là đến để yêu đương! Nhưng anh không biết phải nói thế nào, nói cái gì. Ái chà! Trước tiên câu đầu tiên không biết nói gì mà!

Anh cảm thấy cô cũng dường như đang đợi anh nói gì đó, cho nên cũng không mở miệng, mím môi cười, tiện tay kéo một cuộn len từ bên giường lại quấn.

Anh đứng đó, không biết là nên đi hay nên ở. Trong sự lúng túng, anh vội nhìn bản đồ thế giới trên tường. Nhìn từng quốc gia một xuống dưới. Tim đập loạn nhịp nhìn từ châu Á sang châu Phi, rồi từ châu Phi sang châu Âu, lại từ châu Âu sang Bắc Nam Mỹ.

Năm phút trôi qua, bảy châu lục hơn một trăm quốc gia đều xem xong, thế mà câu đầu tiên cần nói vẫn chưa nghĩ ra! Anh bèn nhìn ngược lại từ các quốc gia châu Á: Trung Quốc, Miến Điện, Nepal, Ấn Độ, Pakistan...

Khi anh nhìn từ đất liền sang Indonesia ở ngoài đại dương, cuối cùng cũng nhớ ra một câu để mở đầu. Môi anh run run mấy cái, nói:

"Tiểu Tô, những hòn đảo của Indonesia này nhiều thật đấy! Chẳng trách, được gọi là nước ngàn đảo mà!" "Cái gì?" Đối phương rõ ràng nghe không rõ.

"Là nước... ngàn đảo mà!" "Ái chà, cái gì tiền đảo với hậu đảo, tôi nghe không rõ anh nói cái gì cả!"

Đúng thật, anh cũng biết cô nghe không rõ. Bởi vì anh nói không rõ ràng — quỷ mới biết lưỡi anh trong miệng đã khua khoắng cái gì!

Anh quay người gục xuống bàn, cầm bút chấm mực viết mấy chữ này lên một tờ giấy trắng. Cô buông cuộn len lại đứng bên cạnh anh, nhìn anh viết, anh lập tức hoảng sợ, bút trong tay run bần bật, sau khi viết xong bốn chữ, để lại một hàng chấm mực trên giấy, nhìn thật đúng là "nước ngàn đảo" có cả văn lẫn hình!

Sau khi xem anh viết xong, cô cười đến ngửa trước ra sau. Cô lấy bút chấm mực từ tay anh, gạch mấy nét dưới chữ "đảo".

Anh vội cúi đầu nhìn cô gạch cái gì. Không nhìn thì thôi, nhìn một cái giật nảy mình: Hóa ra, trong lúc hoảng loạn, anh lại viết chữ "đảo" thành chữ "điểu" (chim)!

Một luồng máu nóng xộc thẳng lên não! Anh nhanh chóng chống tay phải lên bàn để cơ thể mất thăng bằng không bị nghiêng xuống, miệng nói năng lảm nhảm:

"Chúng ta chưa cho lợn ăn đấy!"

Trước khi cô kịp phản ứng với câu nói này, anh lại vội vàng bổ sung:

"Tôi phải đi cho lợn ăn đây!" Anh cắm đầu chạy như đang trốn tránh tai họa gì đó.

"Đợi một chút!" Vạt áo anh bị kéo lại. Anh quay người, nhìn thấy cô lấy hai quả cà chua từ ngăn kéo bàn ra, đưa đến trước mặt anh, và nghe thấy cô nói:

"Vườn rau hôm nay bán cà chua đợt đầu, tôi mua vài cân. Giống mới đấy, anh nếm thử xem có ngọt không!" Anh vụng về đón lấy hai quả cà chua chín mọng bằng hai tay, rồi như bay lao ra khỏi phòng. Anh không đi cho lợn ăn — cứ để chúng đói một lát đi! Anh bây giờ không rảnh đi cho chúng ăn nữa. Anh ra khỏi cổng sân, xuống đường quốc lộ, băng qua con sông nhỏ, một hơi leo lên đỉnh núi đối diện ngôi làng. Anh mồ hôi đầm đìa ngồi dưới một gốc cây lê đỗ già trên đỉnh núi, cởi áo ngoài vứt sang một bên, một tay cầm một quả cà chua, lật qua lật lại xem; dùng mũi ngửi ngửi; cọ cọ âu yếm lên má. Tiếp theo, không biết tại sao đột nhiên lại nhảy cẫng lên, cởi trần giơ hai quả cà chua, nhiệt tình nhảy múa quanh gốc cây lê đỗ (rất khó nói đó là khiêu vũ), cho đến khi một cái rễ cây lộ ra vấp phải anh một cú, mới dừng hành động điên rồ này lại. Anh cười hề hề leo dậy từ dưới đất, chính mình cũng thấy xấu hổ vì hành vi của mình, mặt đỏ bừng, vội nhìn quanh xem có ai không. Không có ai! Đúng là giờ cơm trưa, người làm việc trên núi đều về nhà ăn cơm cả rồi.

Anh rất ngượng ngùng lắc đầu, ngồi lại dưới gốc cây lê già, nheo mắt, đăm chiêu nhìn cao nguyên xanh mướt trong tiết Tam Phục, nhìn những đám mây trắng trôi trên bầu trời xanh. A, thế giới này tốt đẹp biết bao! Anh lau sạch đất bám trên quả cà chua, nhớ lại những lời Tô Oánh vừa nói với mình. Anh cẩn thận cắn mỗi quả cà chua một miếng nhỏ, nhai, thưởng thức, miệng lầm bầm trả lời cô ấy trong căn phòng dưới chân núi:

"Ngọt thật đấy..."

Mặc dù Dương Khải Địch hết lần này đến lần khác lấy hết dũng khí để trút bầu tâm sự tình yêu nồng nhiệt của mình với Tô Oánh, nhưng đến tận bây giờ vẫn chưa thể nói rõ với cô một câu nào về việc anh yêu cô. Thế nhưng, mặc dù anh hiện giờ vẫn chưa thể có được tình yêu của cô một cách rõ ràng, nhưng vị ngọt của hai quả cà chua kia đã lưu lại vĩnh viễn trong lòng anh. Anh lớn đến chừng này. Ăn cà chua không biết bao nhiêu lần, dường như lần này mới biết: thì ra cà chua lại ngon như thế này ư! Anh ăn hết vỏ của hai quả cà chua này, mà giữ lại ruột, đãi trong con suối nhỏ lấy hạt, phơi khô, gói trong giấy trắng sạch sẽ, cất trong rương của mình. Anh yêu thơ, không kìm được thi hứng dạt dào mà nghĩ: Nếu có một ngày, hạt giống tình yêu cuối cùng có thể gieo vào tâm điền của mình, anh sẽ gieo những hạt cà chua này xuống mảnh đất của tổ quốc thân yêu — tất cả quả ngọt hạnh phúc mà những đứa con sinh sống trong vòng tay bà gặt hái được, đều nhờ vào bộ ngực đầy đặn kia nuôi dưỡng cả đấy!

Tình yêu thuần khiết sẽ tôi luyện tâm hồn con người trở nên tốt đẹp hơn; khiến người ta yêu cuộc sống hơn, yêu lao động hơn. Dương Khải Địch yêu cầu bản thân nghiêm khắc hơn. Anh cảm thấy sự yêu cầu nghiêm khắc này là do Tô Oánh đề ra cho mình. Anh là nhân viên chăn nuôi của đội sản xuất. Mỗi sáng sớm, khi các xã viên và bạn học vẫn còn đang ngủ, anh đã mò mẫm trong đêm lên núi cắt cỏ cho gia súc rồi. Lúc các xã viên vừa mới ra đồng, cỏ tươi của anh đã cắt về rồi. Nhìn anh vác bó cỏ to chừng nào kìa! Nhìn từ phía sau, chỉ thấy hai đôi chân dưới đống cỏ bước những bước chân nhỏ vụn! Lần đầu tiên, cũng là lần nghỉ cuối cùng trên đường, luôn là ở bên cạnh vườn rau đầu làng — bởi vì cô làm việc ở đây.

Mỗi sáng, khi anh vác bó cỏ to như quả núi nhỏ từ trên núi xuống, đặt lên tảng đá xanh lớn bên cạnh vườn rau, cô đúng lúc vác cuốc đi làm. Mái tóc cắt ngắn đen nhánh của cô được quấn bởi chiếc khăn trắng như tuyết; bộ quân phục màu xanh giặt đến bạc màu, đầu gối đính những miếng vá. Khuôn mặt trắng trẻo thanh tú bị nắng thiêu đốt hơi ửng hồng, như quả táo mùa thu sau đợt sương đầu tiên. Đôi mắt luôn long lanh sáng ngời như những giọt sương trên lá cỏ buổi sớm. Giữa thiên nhiên, cô giống như một cây ngọc lan, thuần khiết xinh đẹp mà lại mộc mạc đoan trang. Cô đến trước mặt anh, thấy gương mặt anh đầy mồ hôi đen nhẻm, liền tháo chiếc khăn trắng quấn đầu của mình xuống đưa cho anh. Anh cười hề hề ngây ngốc, nói: "Tôi có." bèn lấy chiếc khăn tay nhỏ bẩn thỉu của mình ra. Cô cười mắng: "Ái chà! Chiếc khăn tay đó của anh có thể làm nước mồ hôi trôi xuống sông đấy! Đưa đây!" Khăn mặt ném lên đầu anh. Anh do dự cầm chiếc khăn trắng như tuyết này lau khuôn mặt đầy mồ hôi đen của mình, mùi xà phòng thơm phức xộc thẳng lên mũi. Không biết tại sao, anh cảm thấy cà chua dường như cũng có mùi vị này. Anh lau mồ hôi xong, nhìn chiếc khăn bị mồ hôi làm bẩn, rất ngượng ngùng trả lại cô. Cô giành lấy từ tay anh, quấn lên cán cuốc, nói:

"Anh nhìn anh xem, lại là thế này! Khăn mặt mang ra đồng là để lau mồ hôi, chứ không phải để cung phụng cho Thổ Địa gia! Bẩn rồi tôi không biết giặt à?"

Nói xong những lời này, cô theo lệ thường lấy ra một ít đồ ăn từ chiếc khăn tay khác — lúc thì là bánh bao trắng, lúc thì là bánh ngô — đưa cho anh, giọng hơi trách móc nói: "Anh cũng chẳng ăn miếng gì, đã lên núi rồi. Anh đấy..." Cô mỉm cười dịu dàng, bước những bước chân nhẹ nhàng rẽ vào vườn rau.

Anh nhìn bóng lưng cô khuất sau giàn dưa chuột, mới bắt đầu ăn lương khô. Anh ăn xong lương khô, vác bó cỏ xanh như núi nhỏ kia lên, sải bước chạy về phía phòng chăn nuôi. Lúc này, trong làng theo lệ thường bốc lên những làn khói bếp màu xanh lam; sâu trong rừng táo rậm rạp cũng bắt đầu tỏa ra mùi thơm của cơm canh. Trong ruộng ngô trên đường xuyên qua, lay động những hàng đầu quấn khăn trắng. Những mầm ngô vừa mới vun xới, càng xanh, càng tươi mơn mởn. Ai đó đang lật đất mì trên núi phía trên, một giọng hát hay lại cất lên khúc Tín Thiên Du khiến lòng người đập loạn nhịp: Mây đuổi mây trên trời xanh ngắt, người nào để lại nỗi nhớ nhung...

Anh trong bản giao hưởng lao động này, dọc đường bước những bước chân nhẹ nhàng, vác cỏ vào sân phòng chăn nuôi. Tiếp đó, một tay đỡ, một tay cắt, rất nhanh liền băm nhỏ bó cỏ, dùng chiếc chĩa lớn hất cỏ băm vào phòng chứa cỏ, sau đó, liền dắt gia súc chưa lên núi ra ngoài, chải rửa những vết bẩn trên người chúng. Cái sự tỉ mỉ đó, không kém gì mẹ chải đầu cho con gái.

Làm xong mọi việc cần làm lúc này trong phòng chăn nuôi, anh lại cầm liềm, quàng dây thừng lên vai, vội vàng lên núi lấy một mẻ cỏ nữa — cắt cỏ linh lăng. Lần này anh chạy càng hăng, bởi vì dù thế nào cũng phải về trước bữa trưa —

Đợi đến lúc gia súc xuống núi buổi trưa, chính là lúc bận rộn căng thẳng nhất trong ngày của phòng chăn nuôi. Cuộc sống của anh ngày càng căng thẳng. Ban ngày liều mạng làm việc, buổi tối phải liều mạng đọc sách. Đọc chính trị kinh tế học, tính toán toán học cao cấp. Ngoài việc tự học tiếng Anh, còn thêm một môn tiếng Nhật. Đối với cái tinh thần này của anh, Giang Phong và Mã Bình ngày càng phản cảm. Có một lần ăn trưa, tên lưu manh Mã Bình thậm chí công kích anh bị ma ám — sợ là muốn vào Đảng làm quan rồi; chọc Giang Phong ngửa cổ cười lớn.

Anh tức đến mức thật muốn xông qua cho tên vô lại Mã Bình một trận. Lúc này, Tô Oánh đang ăn cơm lại dùng đầu đũa chỉ vào Mã Bình, với giọng điệu đùa cợt nói: "Mã Bình, lời này của cậu sợ là không phù hợp với 'đường lối cách mạng giai cấp vô sản' nhỉ? Bây giờ còn đến lượt loại người 'chỉ kéo xe không nhìn đường' như thế này vào Đảng làm quan sao? Phải xem đường lối trước đã, xe có kéo đổ hay không không quan trọng! Nếu nhìn đường sai rồi, chẳng phải là kéo xe đem dâng cho chủ nghĩa tư bản sao?"

Mã Bình cười hì hì hai tiếng, không coi lời này ra gì, nhưng mặt Giang Phong thì như bị kim châm, đỏ một mảng, trắng một mảng, bưng bát cơm ra khỏi cửa phòng...

Chính là vị "anh hùng đương đại" này, tấn công Dương Khải Địch là kẻ "chỉ kéo xe không nhìn đường".

Cô ấy đã trút giận cho anh!

Đi cảm ơn cô ấy sao? Không cần thiết. Dương Khải Địch biết cô không cần sự cảm ơn của anh. Cho dù Giang Phong và Mã Bình tấn công một người mà cô không hề quen biết như vậy, cô cũng sẽ phản bác họ như thế mà thôi. Mỗi khi đến lúc ấy, tình yêu của anh dành cho cô lại được thay thế bằng một sự tôn trọng sâu sắc. Điều này ngược lại khiến anh càng không có dũng khí để thổ lộ tâm khúc với cô. Anh sợ điều này sẽ trở thành một sự thô tục — nếu thực sự là vậy, sẽ làm tổn thương pho tượng xinh đẹp mà anh đã khắc họa trong tâm hồn, đồng thời cũng sẽ hủy hoại tâm hồn của chính anh, nơi đặt pho tượng này.

Khi nghĩ như vậy, anh dần dần bình ổn lại sự thôi thúc mạnh mẽ muốn bày tỏ tình yêu với cô trong lòng, mà biến sự thôi thúc nồng nhiệt này thành một tình cảm sâu lắng. Quá trình trải nghiệm nội tâm này của anh giống như trái đất thời kỳ tạo núi, phun trào vô số nham thạch nóng bỏng, cuối cùng sự phun trào mãnh liệt dừng lại, xuất hiện những ngọn núi hùng vĩ và đại dương trang nghiêm. Anh thậm chí cảm thấy, kiểu yêu không nói ra được hoặc không nói ra này, lại còn tốt đẹp hơn kiểu nói ra!

Ngày hôm đó, Tô Oánh đi thành phố giao rau cho công ty rau quả, mang về một thanh niên lạ mặt. Cô giới thiệu với mọi người đây là con trai bạn của cha cô, bạn học tiểu học của họ, hiện đang cắm đội ở nông thôn Sơn Tây, vì đi công việc tiện đường ghé qua đây xem cô, cha cô nhờ cô tiện thể đến thăm cô. Khách đến dáng người cao gầy mà không thiếu sự cường tráng; phong thái phóng khoáng tự nhiên, mà lại rất có nội hàm. Mới đến, ấn tượng đầu tiên mang lại cho người ta khá tốt.

Buổi sáng ngày khách đến, Tô Oánh gọi Dương Khải Địch giúp cô dựng một chiếc giường ở căn phòng trống bên cạnh cô. Cô giải thích rằng bạn học của cô bị suy nhược thần kinh, ở cùng người khác thì ban đêm không ngủ được. Dương Khải Địch lúc giúp cô dựng giường, chính mình cũng không biết tại sao lại thốt ra một câu như thế này: "Ngày mai anh ta đi luôn sao?"

Cô ngẩng đầu nhìn anh rất kỳ lạ, sau đó lại cười, nói:

"Không, sẽ ở lại một thời gian, anh ấy nói mình rất hứng thú với phong tục tập quán ở đây, muốn thưởng thức cho kỹ." "Anh ta tên là gì?" "Ồ, em lại quên nói với anh, tên là... Trương Dân." Không biết tại sao, mặt cô đỏ bừng lên. Chính sự xuất hiện của Trương Dân này, bất thình lình đã thay đổi tất cả. Chẳng bao lâu sau, anh đã nhìn ra, mối quan hệ giữa cô và người này dường như sâu sắc hơn bạn học thông thường. Họ ở bên nhau vừa thân mật vừa tùy tiện, quả thực như anh em! Cả hai người đều rất đẹp. Trong mắt anh, đặc điểm xinh đẹp này còn có chút tương đồng nữa! Mối quan hệ của họ quá không bình thường, có lẽ người khác không nhìn ra điểm này. Anh thì nhìn ra! Người trẻ tuổi đang yêu ai mà không nhạy cảm?

Anh đôi khi quan sát tỉ mỉ, cảm thấy mối quan hệ giữa họ thân mật thì thân mật, nhưng dường như lại có chút vi diệu: vừa không giống mối quan hệ bạn học, anh rất khó xác định nhất định phải là mối quan hệ yêu đương. Không phải mối quan hệ yêu đương? Cầu mong không phải! Là quan hệ bạn học? Thế nhưng quả thực lại sâu hơn quan hệ bạn học! Là họ hàng? Là anh em họ? Nhảm nhí! Đây là mình đang tự an ủi bản thân một cách vô vị! Con người thường hy vọng sự thật bất lợi với mình không tồn tại, mà cuối cùng phát hiện ra thứ không tồn tại thường lại là hy vọng của chính mình!

Anh suy nghĩ lung tung. Anh vò đầu bứt tai!

Vị khách mới đến đêm ngủ rất muộn, đôi khi đèn sáng tận đến sáng hôm sau, rất kỳ lạ, không biết là anh ta ngủ quên không tắt đèn, hay là đang làm chuyện gì khác.

Anh nhìn thấy Tô Oánh quan tâm chăm sóc "bạn học" (anh đã đặt cặp dấu ngoặc kép cho hai chữ này trong lòng) của cô, mỗi sáng đều chiên hai quả trứng trên bếp dầu hỏa, bưng vào căn phòng nhỏ bí ẩn kia. Ban ngày, đôi khi cô đưa anh ta đến vườn rau giúp làm việc. Đôi khi anh ta tự vác cuốc cùng xã viên lên núi lao động, cùng người chăn cừu đi chăn cừu; hơn nữa, trên đầu còn quấn khăn trắng, tự trang điểm cho mình giống hệt người nông dân địa phương! Ngày hôm đó buổi trưa, nóng bức muốn chết. Dương Khải Địch như thường lệ đến một con lạch nhỏ phía sau làng để tắm — chỗ này có một vũng nước nhỏ sâu ngang ngực, xung quanh vách đá rất cao, có thể tránh người, người trong làng mùa hè đều thích tắm ở đây.

Anh nhìn thấy từ xa dưới gốc cây liễu lớn phía trước có Trương Dân ngồi đó, dường như đang đọc sách; khi đi đến gần, anh mới nghe thấy anh ta đọc truyện cổ tích "Vịt con xấu xí" của Andersen bằng bản tiếng Anh. Đọc rất lưu loát, trình độ cao hơn anh. Nếu anh ta không ngẩng đầu, anh không muốn chào anh ta. Anh và anh ta tự nhiên đã có sự khó chịu.

Anh ta lại ngẩng đầu lên, và mỉm cười nói:

"Thật xin lỗi, Tiểu Phương đang tắm ở phía dưới, cô ấy bảo tôi ở đây chặn người hộ. Anh cứ ngồi đây một lát đi, cô ấy chắc nhanh xong thôi."

A! Mối quan hệ của họ đã đến mức độ này rồi! Anh cảm thấy mặt trời trên đỉnh đầu đã rơi từ trên trời xuống, rơi trúng đầu anh, cái đầu sắp nổ tung vì nóng rồi.

Anh chỉ nói một câu "Tối tôi lại tắm", rồi quay người bước vội vã quay về.

Anh không về ký túc xá. Anh xuống đường quốc lộ, băng qua con sông nhỏ, leo lên đỉnh núi đối diện ngôi làng, lại đến dưới gốc cây lê đỗ già kia. Anh ngồi xuống, sau đó lại đứng lên, tay vô thức cào vào vỏ cây, thất thần nhìn những dãy núi nhấp nhô phía xa. Cao nguyên dưới cái nắng gay gắt, nóng hầm hập, lặng ngắt như tờ. Hơi nóng bốc lên từ mặt đất, biến đổi những sắc màu khôn lường trong ánh mặt trời lấp lánh. Một cảm giác trống trải và cô đơn kiểm soát lấy anh. Anh ngoảnh đầu nhìn về phía ngôi làng, ngôi làng chìm đắm trong giấc ngủ trưa, trên đường làng có đứa trẻ cởi truồng đi qua nhà ai đó, dấy lên một làn khói trắng. Anh đột nhiên nhìn thấy, Tô Oánh và Trương Dân vai kề vai từ bên bờ con sông nhỏ phía sau làng đi về. Cô dường như đang chải đầu, và đang nói gì đó với Trương Dân.

Hai chân anh như bị ai dùng gậy đập mạnh một cái, cảm thấy mềm nhũn. Anh ngồi bệt xuống đất dọc theo thân cây, hai tay che mặt, từ kẽ tay chảy ra mấy giọt nước mắt nóng hổi. Trái tim nóng hổi đang cháy vì tình yêu của Dương Khải Địch, nguội lạnh rồi. Anh khẳng định tình yêu của cô thuộc về người khách mới đến này. Anh quá ngây thơ. Anh bây giờ mới bình tĩnh nhận thức ra, sự cuồng nhiệt trong tình yêu của mình giai đoạn trước chỉ là đơn phương. Anh quên mất một kiến thức cơ bản: Yêu là chuyện của hai người!

Anh tiếp đó nghĩ đến, phong thái, khí chất của mình và Trương Dân đều không thể so sánh — anh là "kẻ nhà quê", còn Trương Dân cũng như Tô Oánh, là "kiểu đại đô thị". Anh trước đây thiếu tự hiểu mình, không ngờ lại không cân nhắc kỹ những khác biệt này. Mà sự khác biệt giữa anh và Tô Oánh chỉ có thế này thôi sao? Cha mẹ cô đều là cán bộ cấp Sở cấp Cục ở tỉnh, còn cha mẹ anh lại là công nhân bình thường. Mặc dù cha mẹ cô bây giờ "gặp vận đen", bị đánh đổ thành "phái đi tư bản", nhưng anh thông qua cô mà hiểu sâu sắc cha mẹ cô, họ đều là những cán bộ tốt liêm khiết công bằng, là không thể đánh đổ, họ là người tốt! Nhưng không phải "cán bộ tốt" thì nhất định có thể kết thân với gia đình "công nhân tốt" đâu! Tình yêu có thể nói còn phức tạp hơn chính trị! Anh hối hận vì trước đây mình không nghĩ nhiều về hướng này, mà không đầu không cuối đi yêu người khác, kết quả tự tạo ra bi kịch này cho chính mình.

Yêu càng sâu, nỗi đau sau khi mất đi tình yêu cũng càng sâu. Cuộc sống hàng ngày của anh mặc dù bề ngoài vẫn như cũ, nhưng tất cả nhịp điệu đều không hài hòa nữa. Anh cắt cỏ cắt đứt ngón tay; khi đọc ngoại ngữ, đôi khi sẽ bị đông cứng ở một câu, thế nào cũng không đọc nổi đoạn tiếp theo. Anh đấm vào đầu mình, oán trách mình quá vô dụng!

Điều khiến anh phiền não hơn là, thái độ của Tô Oánh đối với anh dường như không có gì thay đổi, vẫn mỉm cười ấm áp như trước, giúp anh cho lợn ăn, thậm chí mang bộ quần áo rách mà anh để bên gối đi khâu lại, rồi lại gấp gọn gàng đặt vào chỗ cũ.

Nhưng anh không thể chịu đựng được tất cả những điều này của cô nữa. Anh có lòng tự trọng, và, xét từ góc độ đạo đức, anh không thể vì hạnh phúc của mình mà đi can thiệp và phá hoại hạnh phúc của người khác! Anh bắt đầu cố ý tránh mặt cô. Thỉnh thoảng bất đắc dĩ mới gặp mặt, cũng chỉ chào hỏi bình thường. Anh nhìn thấy sự kinh ngạc của cô trước thái độ này của anh. Trời ơi, cô kinh ngạc cái gì chứ? Buổi sáng cắt cỏ về, anh không còn nghỉ ngơi ở bên vườn rau nữa, và cố gắng hết sức để mắt mình không nhìn về phía vườn rau. Anh không nghỉ một chút nào, vác cỏ về phòng chăn nuôi, sau đó tự mình quay về lấy lương khô ăn. Đôi khi, anh cũng quên mất việc quay về ăn lương khô, liền lại bụng đói lên núi cắt mẻ cỏ thứ hai.

Ngày hôm đó, anh đang một mình băm cỏ trong phòng chăn nuôi, đột nhiên nhìn thấy cô đi vào từ chỗ hổng của sân, anh vội vàng quay mặt sang một bên, giả vờ không nhìn thấy, tiếp tục cúi đầu băm cỏ của mình. Chiếc khăn tay hoa đựng lương khô đưa đến trước mặt anh. Anh buộc phải dừng tay, nhưng không nhìn cô, nói: "Tôi... ăn rồi." "Tại sao anh lại như thế này!" Giọng cô có chút khàn đi, tay cầm lương khô cũng hơi run rẩy. Anh ngẩng đầu lên, sững sờ đột ngột. Anh nhìn thấy mặt cô co rúm lại, trong mắt chảy ra những giọt nước mắt long lanh. Cô đặt lương khô lên chiếc giường đá bên cạnh anh, quay người bước đi rất nhanh.

Anh ngây dại đứng một hồi lâu, mới mở chiếc khăn tay hoa trên giường đá ra. Bên trong có ba chiếc bánh nướng bột mì trắng (xem ra không phải xuất xứ từ tay Mã Bình), hai quả trứng luộc; một tờ giấy trắng gói một nhúm muối trắng mịn — cái này là để ăn kèm trứng.

Anh đối diện với những thứ này, sống mũi cay cay: dù anh không thể có được tình yêu từ cô, nhưng cô cũng là một người đồng chí tốt biết bao! Anh trách mình giai đoạn này quá lạnh lùng với cô! Anh nói thầm trong lòng với cô: hiện tại anh có lẽ chỉ có thể đối xử với cô như thế này thôi; cũng trôi qua một thời gian, đợi tâm hồn anh hoàn toàn bình tĩnh lại, anh sẽ khôi phục mối quan hệ đồng chí bình thường với cô.

Buổi trưa, anh muốn trả lại khăn tay cho cô. Khi đi đến trước cửa nhà họ, nghe thấy trong phòng cô đang nói chuyện với Trương Dân, liền bỏ ý định vào phòng cô, vác khăn tay vắt lên dây thép trước cửa nhà họ. Anh vừa định bước đi, Trương Dân từ trong phòng đi ra đổ nước rửa mặt, rất thân thiết hỏi anh: "Ăn cơm chưa?" "Ăn rồi." Anh đáp, và quay mặt nhìn anh ta. Một khuôn mặt xinh đẹp tràn đầy nhiệt huyết; mái tóc vừa mới gội, đen nhánh sáng loáng dưới ánh mặt trời buổi trưa. Anh ta tay cầm chậu rửa mặt, dường như còn muốn nói gì đó với anh. Vì lý do lịch sự, anh cảm thấy mình cũng nên nói thêm gì đó, ví dụ như hỏi "anh ăn chưa" kiểu loại đó. Nhưng không biết tại sao thân mình lại quay đi, chân cũng bắt đầu bước ngược lại — anh cảm thấy lúc này là cơ thể đang chỉ huy tư tưởng. Anh quay về nằm trên giường, hồi lâu không chợp mắt được. Anh không muốn suy nghĩ về Trương Dân, thế mà lại cứ nhất định phải suy nghĩ về người này. Anh tuy không nói câu nào trực tiếp với người mang lại cho anh nỗi đau khổng lồ này, nhưng trực giác bảo anh, anh ta mạnh hơn anh về mọi mặt! Dương Khải Địch anh là một người có lý trí lành mạnh, anh không thể vì anh ta mang lại nỗi đau cho anh mà không thể nhìn nhận anh ta bằng ánh mắt của người bình thường. Anh cảm thấy anh ta có sự tu dưỡng về mọi mặt, ở mức độ nào đó rất giống Tô Oánh, thậm chí còn già dặn trưởng thành hơn Tô Oánh. Anh ta là một trí thức điển hình, nhưng mộc mạc, chẳng có chút thái độ kẻ cả nào, rất dễ hòa đồng với người bình thường. Anh ta đến đây thời gian không dài, đã làm quen với tất cả người lớn trẻ con trong làng, dân làng đều gọi anh ta là "lão Trương". Mà bản thân mình so với anh ta cũng chẳng kém mấy tuổi, thế mà trước chữ Dương còn đeo thêm chữ "Tiểu".

Anh bỗng rất muốn biết, khuynh hướng chính trị của vị khách bí ẩn này rốt cuộc thế nào? Anh ta có thái độ gì đối với đủ loại sự việc xảy ra trong xã hội hiện nay? Kể từ ngày 8 tháng 1, Thủ tướng Chu kính yêu qua đời, ngày 5 tháng 4 sự kiện Quảng trường Thiên An Môn xảy ra, tổ quốc đang đối mặt với một thời khắc nghiêm trọng biết bao! Mặc dù nhân dân dường như tạm thời im lặng, nhưng lửa đất đang vận hành dưới lòng đất! Có thể nói không chút phóng đại rằng, Trung Quốc hiện đang ở trước đêm quyết chiến của hai vận mệnh! Đâu đâu cũng có những cuộc giao tranh ác liệt — ngay trong tập thể nhỏ bé của bọn họ, cũng là như vậy. Mà Trương Dân thuộc phe nào? Trong những năm tháng này, điểm này còn quan trọng hơn bất cứ việc gì.

Buổi chiều ngày hôm đó, trong nhà bếp chỉ còn lại Trương Dân, Giang Phong và anh cùng ăn cơm tối. Giang Phong vừa bới cơm vào miệng, vừa vô cùng thân thiết, vô cùng phấn khích hét lớn với Trương Dân: "Ha, hôm nay tôi lại đọc lại bài 'Bàn về chuyên chính toàn diện đối với giai cấp tư sản', thật sự sâu sắc! Cái logic chặt chẽ đó, ví như ống thép không mối hàn. Có người muốn bới lông tìm vết trong trứng, tôi xem thế là xong!"

Vị "anh hùng đương đại" này chỉ nhắm vào Trương Dân mà phát biểu luận điệu, khinh khỉnh không thèm nhìn anh một cái. Giang Phong có trái tim còn lanh lợi hơn cả chó cảnh sát, từ lâu đã đánh hơi ra tâm tư anh yêu Tô Oánh sâu sắc, bây giờ chính là cơ hội tốt để lợi dụng Trương Dân mà mỉa mai anh.

Ai ngờ Trương Dân nghe hắn nói xong, nuốt một miếng cơm, suy nghĩ một chút, nói:

"Tuy nhiên, tôi cảm thấy, Marx và Lenin cũng chưa bao giờ cho rằng lý luận của chính mình đều là ống thép không mối hàn..." Tiếp đó, Trương Dân dẫn chứng rất quen thuộc hàng loạt luận điểm của Lenin về các vấn đề liên quan, lại rút quan điểm của Trương Xuân Kiều về những vấn đề này trong bài viết ra để so sánh. Mặc dù anh ta không trực tiếp phát biểu ý kiến về bài viết của Trương Xuân Kiều, nhưng kết quả so sánh này, lại dường như bài viết của Trương Xuân Kiều là chuyên phê phán Lenin vậy.

Khi Giang Phong và Trương Dân nói chuyện, anh tuy không nhìn hai người đang thảo luận vấn đề này, nhưng tai vẫn luôn nghiêm túc lắng nghe. Anh trong lòng khen ngợi và bái phục Trương Dân đã biến cái "ống thép không mối hàn" mà Giang Phong nói thành một cái "sàng cỏ" đầy lỗ thủng. Nếu những lời trước mắt này là Tô Oánh nói với Giang Phong, Dương Khải Địch anh không chỉ âm thầm vui mừng trong lòng, mà chắc chắn sẽ vui đến mức bật cười thành tiếng.

Anh không nhịn được liếc Giang Phong một cái, nhìn thấy khuôn mặt dài gầy của hắn trầm xuống.

Anh vừa định dời ánh mắt khỏi khuôn mặt đó, liền thấy Giang Phong cười. Lần này là nhắm vào anh. "Khải Địch là chuyên gia chính trị kinh tế của tổ chúng ta. Tiểu Dương, cậu có đồng ý với quan điểm này của đồng chí Trương Dân không?" Tên bỉ ổi này! Đây đâu phải là thảo luận vấn đề? Rõ ràng là chuẩn bị khơi mào một cuộc quyết đấu tâm linh giữa anh và Trương Dân! Mà đối với một kẻ khát máu, cuộc quyết đấu này còn đẫm máu hơn nhiều so với quyết đấu thể xác!

Anh hiểu ý của Giang Phong lúc này — đó là muốn nói: Bình thường, Dương Khải Địch cậu có lẽ còn "hữu" hơn quan điểm của Trương Dân?! Thế nhưng hôm nay chưa chắc đâu? Anh ta cướp đi tình yêu của cậu, bây giờ cậu không mượn đề tài phát tiết gì đó sao?

Giang Phong đinh ninh anh sẽ công kích Trương Dân, và sẽ cực kỳ độc địa, nhưng hắn đã nhầm. Một người chính trực, sẽ không vì ân oán cá nhân của mình mà phỉ báng chân lý, anh vẫn chưa thấp kém đến mức độ đó. Còn không chỉ dừng lại ở đó — khi một nhóm nhỏ bại hoại dân tộc chà đạp quốc gia, anh nên có một tình yêu sâu sắc hơn, cao cả hơn tình yêu cá nhân — đó chính là tình yêu đối với tổ quốc. Ở điểm này, anh và Trương Dân lại có tình yêu chung, cũng như họ cùng yêu Tô Oánh vậy. Kiểu tình yêu chung đó mang lại cho anh nỗi đau, mà kiểu tình yêu chung này lại mang lại cho anh sự an ủi.

Anh liếc nhìn Trương Dân đang rửa bát. Nhìn từ phía sau, đôi vai rộng đó thật giống người anh trai chết sớm của anh năm xưa. Anh tiếp đó nghĩ đến cảnh anh và anh cả tranh giành nhau một miếng đường hồi nhỏ. Anh thấy thật kỳ lạ lúc này tại sao lại nhớ ra những người và việc đã khuất này. Anh ngoảnh đầu nhìn Giang Phong, hắn vẫn đang mỉm cười nhìn anh, dường như đang đợi anh há miệng bắn ra những viên đạn độc ngôn ngữ, để đánh gục người đang rửa bát kia.

Viên đạn của anh bắn ra, không bay về phía Trương Dân, mà bắn thẳng về phía Giang Phong:

"Tôi không phải chuyên gia chính trị kinh tế gì cả, nhưng bài viết của Trương Xuân Kiều vẫn có thể đọc hiểu được. Đúng vậy, lý luận của một số người là 'cao minh' hơn Lenin, một ở trên trời, một ở dưới đất, nhưng cái 'cao minh' này không biết chừng ngày nào đó sẽ rơi từ trên trời xuống, rơi xuống nơi nào đó trên thế giới mà anh biết đấy!"

"Cậu đây là lấy lời Lỗ Tấn chửi Quốc Dân Đảng để chửi người khác!" Giang Phong sắc nhọn quát lên.

Anh không thèm quan tâm hắn, hất một chút nước thừa dưới đáy bát ra ngoài cửa, bản thân sau đó cũng ra cửa, còn việc Trương Dân dùng ánh mắt ngạc nhiên thế nào nhìn anh, mà mặt Giang Phong lại xám xịt ra sao, anh đều không thấy.

Anh đặt bát cơm trong ký túc xá, không biết tại sao, tâm trạng vô cùng kích động. Xem ra cuốn sách buổi chiều tối không đọc nổi rồi. Anh muốn phá lệ đi dạo sau bữa cơm.

Anh ra khỏi cổng sân, xuống đường quốc lộ, băng qua con sông nhỏ, leo lên sườn núi đối diện ngôi làng. Anh không đến dưới gốc cây lê đỗ già trên đỉnh núi. Anh ngồi xuống trên một bãi cỏ giữa sườn núi, vị ngọt của cỏ và hương thơm của hoa dại hòa quyện vào nhau, xộc vào mũi, khiến người ta say đắm. Anh bẻ một cành cỏ ngậm ở khóe miệng, dựa người vào sườn cỏ, nhìn ngôi làng gần đó và đỉnh núi phía xa.

Mặt trời lặn xuống trong dãy núi lớn phía tây, ánh hoàng hôn đỏ rực lập tức bao phủ bầu trời. Rất nhanh, mây màu bay đầy trời đều biến mất. Mặt đất dần dần từ màu cam trong suốt biến thành một mảng xám tối đục ngầu.

Trong ánh chiều tà mờ ảo, đàn cừu trở về và những con cừu con bú mẹ nhảy cẫng chào đón sự trở về của chúng, nhiệt tình và thân thiết hưởng ứng nhau. Trẻ em trên đường làng, nhiệt tình đón cha mẹ tan làm trở về. Người và gia súc dùng ngôn ngữ khác nhau bộc lộ niềm vui đoàn tụ. Trong làng tràn ngập một bầu không khí thân thiết vui vẻ mà lại vô cùng hài hòa.

Anh đăm chiêu nhìn tất cả những điều này. Cơ thể nằm trên bãi cỏ mềm mại, vô cùng thoải mái, thoải mái đến mức khiến người ta cảm thấy cơ thể mình đã không còn tồn tại, mà hòa tan cùng với toàn bộ mặt đất. Gió đêm mát mẻ thổi tan làn khói bếp bay trên không trung ngôi làng. Trong tán lá xanh thẫm rậm rạp của rừng táo, thấp thoáng đom đóm đèn lửa lốm đốm. Các bà mẹ bắt đầu kéo dài giọng gọi những đứa trẻ ham chơi về nhà ngủ. Sau một trận náo động, ngôi làng lặng đi, con chó nhà ai đó kêu vài tiếng buồn chán. Tiếp theo, lại có một con gà trống ngốc nghếch gáy loạn lên một hồi. Những ánh đèn thấp thoáng trong rừng táo dần dần tắt đi. Ngôi làng chìm đắm trong một sự yên tĩnh bí ẩn. Đồng thời, tiếng ồn ào của con sông nhỏ dâng cao lên. Mặt trăng nhô lên, bay nhanh qua những đám mây trắng. Ánh trăng trắng sữa, chiếu ra màu xanh đậm của hoa màu và cây cối, chiếu ra màu vàng nhạt của ruộng mì vừa lật. Núi cao vực sâu đứng trang nghiêm, giống như những ông già cúi lưng khom gối đang suy nghĩ gì đó.

Một tình yêu đối với đất đai tổ quốc và tình yêu đối với lao động, cuộc sống gắn liền với đất đai này, từ tình yêu đó mà khơi dậy sự nhiệt tình trào dâng, cuộn trào trong lồng ngực Dương Khải Địch. Anh nhớ đến rất nhiều người cổ đại và hiện đại, nghĩ đến vô số chiến sĩ không để lại tên tuổi trên mặt đất, hiến dâng đầu óc và một bầu máu nóng cho mảnh đất này. Trong số họ có người chỉ tồn tại mười mấy năm trên thế giới này, chưa từng mặc một bộ quần áo tử tế, chưa từng ăn một bữa cơm ngon, chưa từng có cuộc sống tình yêu ngọt ngào, mà hiến dâng tất cả tình yêu cho tổ quốc đấy thôi? Anh từ nhỏ đã lập chí hướng kiên định như vậy, phải hiến dâng tất cả của mình cho tổ quốc, sống không hổ thẹn, trên con đường đời bước những dấu chân kiên định, phải hiến dâng tất cả của mình cho tổ quốc, sống không hổ thẹn, trên con đường đời bước những dấu chân vững chắc. Thế nhưng hiện tại, sao anh có thể vì không có được tình yêu của một người mà trở nên sa sút chứ? Có gì mà phiền não? Tại sao nhất định phải để Tô Oánh làm người yêu của mình? Mối quan hệ đồng chí thuần khiết vốn có chẳng phải cũng rất tốt sao! Không có lý do gì để đố kỵ Trương Dân. Đố kỵ cái kiểu đó là hèn hạ nhất. Hãy chấn chỉnh lại tinh thần đi, hãy nồng nhiệt lao vào cuộc sống một lần nữa đi, nhanh chóng đưa tâm hồn mất mát của mình quay trở lại cơ thể mình đi!

Dòng suy tư của anh cuồn cuộn như dòng sông dài. Mặc dù những vấn đề suy ngẫm không hoàn toàn mạch lạc, nhưng kết luận đã được rút ra rất rõ ràng.

Anh nhẹ nhàng nhảy bật dậy khỏi bãi cỏ, vươn vai duỗi chân, miệng ngân nga bài hát 《Mây trắng bay trên trời xanh》 mà anh yêu thích trước Cách mạng Văn hóa, chạy lon ton xuống sườn núi, qua sông, lên đường quốc lộ.

Anh không về ký túc xá. Anh đi xuyên qua những con hẻm yên tĩnh của ngôi làng, đến phòng chăn nuôi.

Đàn gia súc trên máng ăn lần lượt ngẩng đầu lên, phát ra những tiếng hí thân thiết đủ loại, nhiệt tình chào đón sự đến của anh. Anh cầm cái sàng cỏ, rất nhanh thêm cho chúng một lượt cỏ đêm. Anh lại ôm lấy con lừa con tinh nghịch kia, dùng đôi má nóng hổi của mình cọ cọ thân thiết vào cái đầu nhỏ đầy lông của nó; sau đó liền cầm liềm và dây thừng, sải bước lớn, dẫm trên ánh trăng bạc lấp lánh, đi về phía đồng cỏ linh lăng trên sườn núi đối diện.

Anh vừa lên ven đồng cỏ, liền cởi áo ngoài vứt sang một bên, khom lưng xuống, cắt một cách nhanh chóng. Mặt trăng nhô cao. Đàn gà trống cả làng cất giọng, dõng dạc bắt đầu vòng hợp xướng lớn đầu tiên...

Người tối qua đã lăn lộn một hồi lâu, bây giờ đang ngủ khò khò. Đã bao nhiêu ngày rồi, anh vẫn chưa ngủ trưa như thế này.

Anh mơ thấy ác mộng, mơ thấy mình đang đánh trận, bom nổ, đạn bay vù vù, trời long đất lở... Anh giật mình tỉnh giấc, ngồi bật dậy. Giấy dán cửa đen xì, bên ngoài đang đổ mưa xối xả. Anh nhảy xuống giường, mở cửa, tiếng gió, tiếng mưa, tiếng sấm, tiếng lũ quét từ trên núi đổ xuống, lập tức tràn vào phòng, chấn động đến mức tai anh tê dại. Màn mưa che khuất tầm nhìn, mọi thứ trên mặt đất đều biến mất. Anh nhớ đến lũ gia súc. Cơn mưa lớn thế này, mái che của phòng chăn nuôi liệu có bị dột không? Anh tháo chiếc nón lá trên tường đội lên đầu, lao ra khỏi cửa; vừa ra khỏi cửa, lại ném chiếc nón lá vào trong phòng (đội lên cũng chẳng giải quyết được gì).

Anh sải bước, nhắm mắt, nhảy nhót chạy trên con đường núi đã đi quen, trong mương dẫn nước cạnh con đường nhỏ thông đến vườn rau, tràn ngập nước lũ từ trên núi chảy xuống, đang cuồn cuộn chảy xiết. Anh đang chạy, đột nhiên nghe thấy có người gọi tên mình. Anh giật bắn mình, vội vàng cúi người nhìn, hóa ra là Tô Oánh — cô đang ngồi trong mương nước, dùng cơ thể mình chặn nước lũ trong mương xuống phía dưới vách đá, dòng nước xối xả đập vào người cô. Hai tay cô níu chặt đám cỏ trên mép mương. Cô hét: "Mau xuống dưới vách đá lấy cái xẻng của tôi lên! Thật đáng chết! Cái xẻng của tôi rơi xuống rồi!"

Anh không màng vách cao thấp, nhảy xuống một cái. Thật nguy hiểm, bàn chân chỉ cách lưỡi xẻng có vài tấc! Anh lè lưỡi một cái, vội vàng chộp lấy cái xẻng, bò từ dưới vách lên mương, như bay khoét một cái miệng ở bờ mương, hét: "Cô đứng lên đi!"

Cô theo nước đi tới, toàn thân toàn bùn, trong đôi mắt đen trên khuôn mặt đầy bùn ngập nước mắt, nói: "Tôi đến muộn rồi! Mấy luống bắp cải đều xong đời rồi, đều bị nước vàng đổ vào rồi... Anh đi phòng chăn nuôi phải không? Anh... mau đi đi!"

"Cô... về thay bộ quần áo khô đi, coi chừng cảm lạnh!" Anh nghe thấy giọng mình hơi cứng. Anh nhanh chóng quay người lao về phía phòng chăn nuôi.

Anh nóng lòng như lửa đốt lao vào sân phòng chăn nuôi. Anh nhảy qua máng đá vào chuồng, lau mặt, ngẩng đầu nhìn mái che, tiêu rồi! Góc mái che bị dột.

Anh vội vàng len lỏi từ trong đàn bò ngựa ra, men theo cây xuân già ở góc mái che leo lên nóc mái. Những giọt mưa dày đặc bắn tung tóe trên tấm đá xanh trên mái tạo thành một màn sương nước trắng xóa.

Anh tìm thấy cái lỗ dột, nhưng sững sờ: lấy gì để chặn đây? Anh lên quá vội vàng, chẳng mang theo thứ gì! Trong lúc hoảng loạn, anh cởi áo ngoài của mình ra, vò thành một cục, nhét vào cái lỗ!

Thế nhưng, cái lỗ vẫn chưa được chặn. Tuy nhiên, chỉ thiếu một chút nữa thôi. Anh lại cởi quần dài ra, nhét vào. Nhìn kỹ lại, lần này chặn xong rồi.

Cơn mưa lớn đến mạnh, tạnh cũng nhanh. Mưa lớn xối xả nhanh chóng biến thành mưa phùn thưa thớt, tiếng sấm lăn đến chân trời xa xôi, chỉ còn nước lũ trên con sông dưới làng đang gầm thét. Anh ngẩng đầu nhìn, núi xa vẫn còn trong màn mưa mù mịt, núi gần đã lộ diện: hoa màu và cây cối xanh tươi biếc; mảnh đất màu vàng nhạt biến thành một mảng nâu sẫm. Trên ven đồng cỏ linh lăng đối diện sập một đống đất, phần đất khô lộ ra, như một vệt trắng trên tấm vải vàng. Đúng lúc này, anh nghe thấy từ dưới lòng sông truyền đến những tiếng người ồn ào, xen lẫn những tiếng thét kinh hoàng, tiếng gào thét, khiến người ta rợn tóc gáy.

Chuyện gì xảy ra rồi?

Anh vội vã đặt cái xẻng vào phòng cỏ, cắm đầu chạy về phía lòng sông.

Anh nhìn từ xa, thấy trên bờ sông có rất nhiều người đang vẫy tay về phía bờ đối diện, miệng gào thét gì đó. Giữa lòng sông, nước lũ như một con rồng bùn gầm thét đang lao xuống hạ lưu, những con sóng như những ngọn đồi nhấp nhô; thỉnh thoảng lại có một cái cây to cả gốc lẫn ngọn ẩn hiện trong sóng nước. Ở con mương nhỏ phía đối diện, nước lũ cũng đang cuồn cuộn đổ ra, tung bọt trắng xóa trên vách đá nơi cửa mương, vẽ thành một đường cong trên không trung rồi đổ ập vào những đợt sóng dữ của con sông lớn. Khi anh đến bờ sông, mọi chuyện đã rõ mười mươi.

Anh nhìn thấy tại nơi giao nhau giữa con sông lớn và suối Tiểu Khả ở bờ đối diện, có một doi đất nhỏ, trên đó chỉ có mấy con cừu và một người. Nước của hai con sông đều đang dâng cao, dường như sắp nhấn chìm họ. Còn phía trên họ lại là vách đá dựng đứng! Sau đó anh nhìn thấy trên vách đá phía trên doi đất có một cái bệ đất, trên đó vậy mà lại đang nhồi nhét một đàn cừu! Anh đoán là người chăn cừu đó đã bế từng con cừu một lên đó. Đoán của anh không sai! Anh nhìn thấy người đó lại bế một con cừu nữa lên bệ đất. Nước sông vẫn đang tiếp tục dâng cao, nhìn từ xa, doi đất nhỏ đó dường như đã không còn nữa. "Đừng lo cho cừu nữa! Đừng lo cho cừu nữa!"

"Mau lên trên đi! Ôi trời ơi..."

Mọi người đang lo lắng gào thét về phía bờ đối diện. Nhưng người đó vẫn tiếp tục bế cừu lên trên.

Dương Khải Địch cũng như mọi người, căng thẳng dõi theo cảnh tượng nghẹt thở này. Đối với người coi tài sản tập thể quan trọng hơn cả tính mạng của chính mình kia, trong lòng anh dâng lên một sự kính trọng. Anh ấy là ai? Là bố của Cao Hổ ư? Là bác Hải Tuyền ư? Tất cả những người chăn cừu của các đội sản xuất đều là những lão nông, mà lão nông thì làm sao có sức lực lớn đến mức bế từng con cừu lên cái bệ đất đó chứ? Anh hỏi những người xung quanh mới biết: Đó là Trương Dân!

Hóa ra, Trương Dân vì tò mò nên muốn học cách chăn cừu, đã theo bác Hải Tuyền đi chăn thả mấy lần rồi. Hôm nay là anh ấy nài nỉ xin đi một mình để thử sức.

Khi biết đó là Trương Dân, ánh mắt anh vội vàng tìm kiếm Tô Oánh trong đám đông. Thấy rồi! Cô đang đứng bên bờ sông, tay trái nắm chặt, tay phải dường như đang vuốt mái tóc xõa — thực tế là đang nắm lấy một lọn tóc mà giật mạnh. Thân hình cô lắc lư, chỉ cần nghiêng một chút là có thể ngã xuống sông, bên cạnh cô là lão Bí thư chi bộ. Lão nông này vô thức dang rộng hai tay, muốn ôm lấy người gặp nạn ở bờ đối diện. Dáng người ông cứng đờ, chòm râu dê còn vương những hạt nước mưa.

Giang Phong đột nhiên đến, khuôn mặt dưới chiếc ô vải dầu màu vàng lộ vẻ rất sốt ruột, nói: "Tìm khắp nơi không thấy các người! Hôm nay trời mưa không đi làm được, mấy chúng ta tận dụng thời gian này cùng nhau học tập 'Xã luận ngày Một tháng Bảy'..."

"Anh nhìn xem phía đối diện sông đi!" Anh tức giận nói.

Giang Phong không thèm nhìn, nói: "Tôi biết. Thằng nhãi Trương Dân này thích thể hiện! Để cho nó biết thế nào là lễ độ!"

"Anh nói câu này mà không thấy xấu hổ à!"

Anh thật muốn nhổ vào cái khuôn mặt gầy dài kia, đột nhiên nghe thấy tiếng Tô Oánh thét lên một tiếng "A", tiếp đó mọi người đều kinh hãi kêu lên.

Anh vội vàng nhìn về phía đối diện. Doi đất nhỏ đã biến mất. Lũ cừu đang kêu be be trên bệ đất. Trương Dân đã không thấy đâu nữa.

Sống lưng anh lạnh toát. Nhưng rất nhanh sau đó lại nhìn thấy Trương Dân rơi xuống nước đang bám lấy một cây du nhỏ trên vách đá, cố hết sức bò lên bệ đất. Tưởng như sắp lên được thì lại chìm xuống; rồi lại ngoi lên, tiếp đó lại chìm xuống... Rõ ràng anh ấy đã kiệt sức, không còn đủ lực để leo lên cái gờ đất cách mặt nước vài thước này nữa!

Giờ đây đã không còn nhìn thấy thân hình anh ấy nữa, chỉ còn cái cây du nhỏ kia vẫn rung lắc dữ dội, cho mọi người biết hai bàn tay anh ấy vẫn còn bám lấy nó! Người ở bờ sông này kẻ thì kêu gào, kẻ thì vô thức chạy điên cuồng trên bờ sông. Gương mặt Tô Oánh trắng bệch, cố hết sức nhìn chằm chằm vào bờ đối diện, biểu lộ sự đau khổ xé lòng! Có lẽ chỉ vài phút nữa, đôi bàn tay khao khát sống kia sẽ nhổ bật cái cây du nhỏ đó lên, và bị những con sóng dữ cuốn trôi!

Anh nhìn tất cả những điều này, một ý nghĩ lóe lên trong đầu như tia chớp. Anh lao nhanh về phía thượng nguồn con sông. Các cơ bắp trên cơ thể anh co rút lại, đôi chân đang chạy như bay nhẹ nhàng tựa như đang lướt mây đạp gió. Anh vừa chạy vừa dùng mu bàn tay lau những giọt nước mắt nóng hổi trên má. Trong khoảnh khắc này, anh cảm thấy một sự kích động không thể diễn tả bằng lời. Tại một khúc quanh nhỏ ở thượng nguồn, anh không chút do dự lao mình vào dòng nước cuồng nộ. Từng giành hai giải quán quân bơi lội thời trung học, trong dòng nước lũ vùi lấp đầu cổ này, anh cảm thấy mình như một chiếc lá trong cơn bão, mất đi khả năng tự chủ.

Nhưng anh không bị đánh cho bất tỉnh ngay lập tức, anh uống vài ngụm nước bùn vàng đục, gốc mũi cay xè, nhưng tinh thần vẫn còn tỉnh táo. Sau khi nhận thức được tình trạng của mình, anh sinh ra sức mạnh để đấu tranh. Anh quẹt mặt đầy bùn, phát hiện mình đã đến đường nước giữa sông.

Anh bất ngờ bị hất lên đầu sóng, rồi lại lập tức rơi xuống vực thẳm. Trong khoảng lặng giữa lần hất lên và rơi xuống này, anh như cảm thấy cơ thể và mặt nước có một sự tách rời cực ngắn. Chính trong khoảnh khắc tựa tia chớp này, anh còn nhanh hơn cả kẽ hở đó để điều chỉnh cơ thể mình, giúp bản thân có thể đến được đích. Lúc này, mọi ký ức về quá khứ đều biến mất, tất cả tư tưởng đều được trừu tượng hóa thành một câu ngắn ngủi: Cứu sống anh ấy!

Thật may mắn, anh hiện đã ở trong vũng nước xoáy nơi giao nhau của hai con sông lớn nhỏ, như vậy là tốt rồi, anh sẽ không bị cuốn ra đường nước giữa sông nữa.

Bây giờ, ý nghĩ duy nhất của anh là, khi theo dòng nước xoáy lướt qua bên cạnh Trương Dân, phải nắm lấy cái gì đó để dừng mình lại, rồi mới nâng anh ấy lên bệ đất. Ba lần đều thất bại. Anh đã mệt mỏi đến cùng cực. Lần thứ tư xoáy tới, anh nương theo thế nước, bất ngờ nắm lấy một góc đá, dừng lại. Niềm vui khiến cơ thể anh run lên, làm cho chân phải bị chuột rút. Anh cố hết sức trấn tĩnh lại, dùng chân duỗi thẳng dưới nước, gần như làm đứt cả mạch máu trên chân.

Mãi mới khôi phục lại bình thường, anh một tay nắm lấy góc đá, một tay đỡ lấy người đang hấp hối kia, dùng hết sức bình sinh đẩy lên trên. Anh cảm thấy trong miệng có vị tanh nồng của máu — có lẽ là răng đã cắn rách môi.

Trương Dân hôn mê bất tỉnh cuối cùng đã được đẩy lên bệ đất, còn bản thân anh thì như một vũng bùn loãng, "bõm" một tiếng rơi xuống nước.

Anh vùng vẫy trong nước, mơ màng, trôi theo dòng chảy.

Một cơ hội tình cờ, dòng nước xoáy lại đưa anh đến chỗ vừa rơi xuống lúc nãy. Anh vươn hai tay ra, miễn cưỡng nắm lấy cái cây du nhỏ mà Trương Dân vừa bám vào. Nhưng anh cũng giống như Trương Dân lúc nãy, đã không còn sức lực để leo lên cái gờ đất đó nữa. Anh mang hy vọng sống cho người khác, nhưng lại nắm lấy sự nguy hiểm của cái chết trong tay mình!

Nước trong con suối nhỏ trước tiên rút xuống. Dòng chảy chính của con sông lớn ập vào vũng nước xoáy dữ dội. Sự xói mòn của nước làm giảm sức lực cơ thể, nhưng lại làm tăng thêm trọng lượng của cơ thể. Rễ cây du nhỏ cuối cùng đã bị đôi bàn tay khao khát sống kia nhổ bật ra khỏi bùn đất, tiếp đó, một con sóng như gò đất vàng ập tới, người và cây cùng bị dòng lũ vô tình nuốt chửng...

Dương Khải Địch không chết. Anh trôi dạt trong dòng lũ mấy chục dặm đường, gần huyện thành thì được những xã viên đi vớt củi trên sông cứu sống.

Hiện anh đang nằm trên giường bệnh của bệnh viện huyện.

Anh không bị thương gì đáng kể. Ngoài việc cảm thấy cơ thể hơi suy nhược, không còn cảm giác nào khác tệ hơn. Anh gối đầu dựa vào chiếc giường trắng muốt, tĩnh lặng như một sản phụ vừa sinh con xong. Anh cảm thấy mình rất hạnh phúc — cứu sống được một người, bản thân mình cũng còn sống.

Ánh ban mai nhuộm đỏ giấy dán cửa sổ. Không lâu sau, một tia nắng rực rỡ chiếu qua lớp kính cửa sổ vào trong, anh dũng mãnh vươn hai tay ra không trung, làm một động tác như đang đọc thơ. Thật vậy, anh thực sự muốn làm một bài thơ, ca ngợi sự sống!

Ngay lúc này, cửa phòng mở ra, một tia nắng ôm lấy một người bước vào.

A, là Tô Oánh! Mái tóc ngắn đen nhánh, khuôn mặt trắng hồng, bộ đồng phục màu xanh đã giặt đến bạc màu, trên vai đeo chéo chiếc túi sách màu vàng cũ kỹ. Anh nhìn thấy tay cô yếu ớt vịn vào khung cửa, nước mắt chảy ròng ròng trên mặt.

"Anh không sao cả!" Anh nói với cô đầu tiên.

"Thật... ư?" Cô run rẩy hỏi, bước về phía giường.

"Trương Dân thế nào rồi?" Anh hỏi. "Không sao. Anh có bị thương không?" Ánh mắt cô sốt sắng quét trên mặt anh. "Không. Sao em biết anh ở đây?"

Cô đặt chiếc túi đeo bên cạnh giường, tiếp tục nhìn mặt anh, nói:

"Tối hôm qua, bọn em xuôi dòng tìm kiếm, cho đến tận sáng mới hỏi thăm được tin anh đã được cứu lên. Sáng nay nước vẫn còn lớn, lão Bí thư chi bộ và dân làng không qua được, một mình em chạy đến trạm thủy văn, nài nỉ người ta cho em đi qua bằng gầu treo..."

Cô vừa nói, nước mắt lại một lần nữa trào ra từ đôi mắt.

Anh để an ủi cô, cười nói:

"Em xem anh không phải vẫn rất tốt sao? Long Vương nhất quyết mời anh xuống Thủy Tinh Cung, đi hay không đi đây? Nghĩ đi nghĩ lại, rốt cuộc vẫn không nỡ rời bỏ cái khe núi đất của chúng ta!"

Lời nói của anh làm cô bật cười. Anh lại cười nói: "Lúc em vừa vào cửa, anh đang định làm thơ đấy! Lâu rồi không làm thơ, bây giờ cảm hứng lại đến." Khi anh nói đến đây, cô đột nhiên kêu "Ồ" một tiếng, vội vàng lục lọi trong chiếc túi vàng. Cô lôi ra một cuốn sổ tay bìa cứng màu nâu, nói với anh:

"Cái này tặng anh! Vốn dĩ chiều hôm qua đã muốn tặng anh rồi, không ngờ lại xảy ra chuyện đáng sợ như vậy!" Cô đưa cuốn sổ bằng cả hai tay đến trước mặt anh.

Anh nghi hoặc nhìn cô, nhận lấy cuốn sổ.

Anh lật mở lớp bìa cứng của cuốn sổ, một hàng chữ to gây ấn tượng mạnh đập vào mắt: "Tập thơ Quảng trường Thiên An Môn". Anh xúc động lật giở từng trang giấy. Anh từng đọc những bài thơ Thiên An Môn được truyền tay nhau, và đã từng một mình đọc to trong khe núi. Không ngờ bây giờ lại nhận được một tập dày dặn thế này! "Em biết anh chắc chắn sẽ thích..." Cô nhìn anh đang phấn khích, nói.

Anh ngẩng đầu lên, xúc động hỏi: "Lấy ở đâu ra?"

Cô cười đầy bí hiểm, rồi chậm rãi kể lại đầu đuôi câu chuyện.

...Đêm cuối cùng của sự kiện Thiên An Môn dịp Tết Thanh Minh, có một thanh niên trốn thoát khỏi gậy gộc. Anh ấy làm việc tại một viện nghiên cứu ở thủ đô. Trong mấy ngày như lửa đốt đó, anh ấy đã sao chép một lượng lớn thơ từ. Sau đó, anh ấy muốn khắc những bài thơ này lên bản in, rồi lén lút in ra. Anh ấy sợ nhỡ cuốn sổ này bị khám xét mất, thì trong tay không còn bản thứ hai nữa. Nhưng đơn vị của họ truy xét rất gắt gao, anh ấy không thể tiến hành công việc của mình. Thế là anh ấy viết thư cho cha mẹ ở tỉnh ngoài, bảo họ gửi điện báo nói rằng họ đang bệnh nặng, muốn anh về nhà. Bức điện nhanh chóng được gửi đến. Anh ấy xin nghỉ về quê với cha mẹ, nhưng vẫn không tiện tiến hành công việc này — vì cha mẹ là "kẻ đi theo con đường tư bản", trong nhà bị quản lý rất nghiêm ngặt. Thế là anh ấy đến chỗ em gái đang đi thanh niên trí thức ở nông thôn, khắc xong những bài thơ này.

Anh nghe cô kể xong, cơ thể rung lên dữ dội, hỏi: "Người này hiện đang ở đâu?" Cô lại cười đầy bí hiểm, nói:

"Hôm qua anh ấy suýt chết đuối, may mà anh đã mạo hiểm tính mạng cứu sống anh ấy!"

Anh kinh ngạc nhảy xuống giường, hai tay như điên dại nắm lấy hai cánh tay cô, nhưng ngay lập tức lại hoảng sợ buông ra. Anh hét lớn hỏi: "Người này chính là Trương Dân? Trương Dân là anh trai em?" Cô mỉm cười, gật đầu. Anh mắt trân trân nhìn cô, cảm thấy trái tim như ngừng đập trong một khoảnh khắc, cổ họng thở dốc như kéo bễ lò, sắc mặt tái nhợt đáng sợ, sự kích động khiến anh gần như ngất xỉu. Phải mất một lúc lâu, anh mới thở ra hơi, yếu ớt ngẩng đầu hỏi:

"Vậy tại sao, lại phải giấu... quan hệ anh em của hai người chứ?"

Cô ngồi bên giường anh, tay nhẹ nhàng xoa tấm ga giường trắng muốt, nói:

"Sau sự kiện Thiên An Môn, anh trai em — ồ, quên chưa nói với anh, anh ấy không gọi là Trương Dân, gọi là Tô Tinh — đã viết một bài thơ ca ngợi sự kiện Thiên An Môn, và chép gửi cho em một bản. Em thích lắm, ngày nào tối cũng phải xem một lần.

Xem xong lại ép dưới gối. Hôm đó em định mang cho anh xem, nhưng đột nhiên không thấy đâu nữa. Em lo quá, tìm khắp mọi nơi, làm sao cũng không tìm thấy. Vài ngày sau, em nộp rau cho công ty rau quả ở huyện, gặp chủ nhiệm văn phòng thanh niên trí thức huyện là ông Lưu. Ông ấy bí mật nói với em, hóa ra bản thảo bài thơ bị Giang Phong trộm đi nộp cho văn phòng thanh niên trí thức huyện rồi. Anh xem cái tên khốn nạn này, vậy mà lại lục lọi giường ngủ của em! Nó còn nghe ngóng được tác giả bài thơ Tô Tinh chính là anh trai em, liên tục yêu cầu văn phòng thanh niên trí thức huyện điều tra vấn đề của em và anh trai em đấy! Ông Lưu nói họ đã đè chuyện đó xuống, bảo em đừng làm ầm ĩ, và bảo em sau này phải đề phòng Giang Phong hơn chút. Em vốn dĩ muốn nói chuyện này với anh, sợ tính khí nóng nảy của anh lại gây ra chuyện gì, nên cũng không nói với anh... Anh xem Giang Phong cái thứ này có mù quáng không chứ! Gần đây nghe nói cái lão 'bám sát' kia đã giới thiệu nó làm thư ký cho một Phó chủ nhiệm Ủy ban Cách mạng tỉnh! Bản thân lão ta cũng thăng chức thành Ủy viên thường vụ Ủy ban Cách mạng tỉnh rồi. Mười năm trước, vẫn chỉ là cán sự bình thường của Bộ Tổ chức Tỉnh ủy thôi đấy!" "Đồ đê tiện!" Anh nghe cô kể, nắm đấm đấm xuống giường, phẫn nộ chửi rủa. Trên mặt Tô Oánh lại hiện lên nụ cười quen thuộc, nhìn anh, nói: "Để đề phòng Giang Phong, em và anh trai mới diễn màn kịch này! Mấy hôm trước vào buổi tối, anh trai em thức đêm chính là để khắc mấy bài thơ đó. Đêm hôm kia vừa khắc xong, anh ấy đã coi cuốn sổ tay như món quà tặng cho em. Em nghĩ anh thích làm thơ, nên tặng cái này cho anh..." "Hai người khắc thơ tại sao lại giấu anh? Trương Dân, không, Tô Tinh không hiểu anh, chẳng lẽ em cũng không tin anh sao?" Anh rất không vui ngắt lời cô.

"Không," cô giải thích, "Anh trai em vừa đến, em đã muốn nói với anh, để anh cũng giúp khắc — chữ anh viết đẹp mà! Nhưng anh em không cho, bảo sợ sau này xảy ra chuyện lại liên lụy đến anh. Hơn nữa, từ khi anh trai em đến, anh... cứ mãi không thèm nhìn ai. Nói! Dạo này anh tại sao lại đối với em... như thế chứ?" Cô hờn dỗi nhìn anh một cái, mặt đỏ bừng.

Anh nhìn cô, ngọn lửa tình yêu đã tắt trong lòng từ lâu, bất ngờ lại bùng cháy dữ dội. Môi anh run rẩy, không biết nên nói gì, sự vụng về lại một lần nữa thống trị anh. Cô đột nhiên ngẩng đầu lên, trên mặt nở nụ cười rạng rỡ, hỏi: "Anh thực sự... yêu em sao?" "Cái gì?" "Anh nghe rõ chưa..." Khi anh còn chưa kịp phản ứng, cô đã lặng lẽ đặt hai bàn tay của mình vào tay anh. Hai bàn tay anh run rẩy, nắm chặt lấy tay cô, hai dòng lệ trong veo chảy dài vui sướng trên má...

Tháng 4—5 năm 1979 tại Tây An