Mã lão đầu sắp xuất viện rồi. Ông mặc bộ quần áo nỉ phẳng phiu, trông như một vị thủ trưởng chuẩn bị tham gia đại lễ nào đó vậy. Thực ra, ông chỉ là một ông già hết sức bình thường, làm công việc trực cửa ở một đơn vị nhỏ trong thành phố. Trước đây ông là công nhân, sau khi nghỉ hưu, vì nhàn rỗi không chịu nổi nên tìm một công việc trông coi cổng. Một tháng trước, trên mặt ông đột nhiên mọc một khối u. Ban đầu cứ tưởng là u ác tính, nên cũng căng thẳng một thời gian. Sau khi đến bệnh viện kiểm tra mới biết là u lành tính, tâm trạng ông lão mới nhẹ nhõm hơn đôi chút. Tuy nhiên, bác sĩ nói cần phải phẫu thuật. Mổ thì mổ thôi, nghe nói đây chỉ là tiểu phẫu, không mất bao nhiêu thời gian là khỏi.

Đấy, giờ đã khỏi rồi.

Ông lão trực cổng ăn mặc như thủ trưởng này, lúc này đang nói lời tạm biệt với những bệnh nhân cùng phòng. Ông vui vẻ, mọi người cũng vui lây cho ông. Ông cùng mọi người vừa nói vừa cười, khiến căn phòng bệnh vốn yên tĩnh thường ngày bỗng chốc gợn lên một chút những gợn sóng nhỏ đầy vui vẻ. Nữ y tá trẻ xinh đẹp đang bận cho bệnh nhân nặng ở cạnh cửa sổ uống thuốc, cũng rộng lòng không ngăn cản hành vi rõ ràng là trái quy định này. Nếu không phải thường ngày, cô sẽ nghiêm mặt nói với mọi người: "Đề nghị các đồng chí không ồn ào..." Giờ đây, cô thậm chí còn quay đầu lại, mỉm cười nhìn thoáng qua ông lão họ Mã ăn mặc chỉnh tề kia.

Lúc này, con trai ông lão họ Mã là Tiểu Mã đang thu dọn đồ đạc của cha mình bên cạnh giường. Chàng trai mặc một chiếc áo khoác gió màu be đã giặt đến bạc màu, trông rất khỏe khoắn và phóng khoáng. Anh không nói một lời, chỉ có trật tự dọn dẹp những món đồ linh tinh của cha mình vào hai chiếc túi xách và một cái túi lưới lớn.

Sau khi cha anh chào tạm biệt mọi người một cách vui vẻ xong, ông quay lại giường bệnh, ngạc nhiên hỏi con trai: "Con đã dọn dẹp xong hết rồi à?"

"Vâng."

"Chiếc gương của cha đã bỏ vào chưa?"

"Gương?" Người con trai ngơ ngác nhìn cha. Anh không hề biết ngày nào cha cũng lấy chiếc gương tròn nhỏ quý giá này ra ngắm nghía khuôn mặt sau khi phẫu thuật của mình.

Mã lão đầu tự tay lấy chiếc gương tròn nhỏ đó ra từ dưới gối. Người con trai vừa định cầm lấy bỏ vào túi xách thì cha anh lại giơ chiếc gương nhỏ lên, một lần nữa nghiêm túc soi khuôn mặt tôn quý của mình từ những góc độ khác nhau một lúc, rồi thở dài nói: "Ai chà, để lại một vết sẹo rồi..."

"Dù sao cũng vẫn dễ nhìn hơn là có một khối u. Hơn nữa, cha lại đâu phải đi làm diễn viên điện ảnh." Con trai ông nói.

Những người trong phòng bệnh "bùm" một tiếng cười ồ lên. Mã lão đầu cũng ngại ngùng lắc đầu cười theo.

Nữ y tá vừa cho bệnh nhân uống thuốc xong ngạc nhiên quay đầu lại, liếc nhìn chàng trai hài hước kia bằng đôi mắt sáng ngời.

Hai cha con nhà họ Mã nhìn quanh căn phòng một lần cuối, rồi chuẩn bị lên đường. Nhưng Tiểu Mã lại nhìn hai chiếc túi xách lớn cùng một cái túi lưới lớn rồi than thở: "Xe đạp nhiều nhất cũng chỉ chở được hai kiện..."

Khi anh nói vậy, nữ y tá kia bước tới bảo: "Anh có thể để cái túi lưới ở đây, lát nữa quay lại lấy."

Tiểu Mã bèn đưa cái túi lưới cho cô. Nữ y tá xách túi rồi đi mất.

Hai cha con sau đó giơ tay chào những người trong phòng bệnh, vừa đi giật lùi ra khỏi cửa phòng rồi rời đi.

Mọi chuyện đều hết sức bình thường.

Nhưng cũng có một điểm nhỏ khó hiểu, không ngại nhắc đến ở đây: Cái túi lưới lớn của ông lão họ Mã vốn dĩ cũng có thể để ở phòng bệnh này, rồi lát nữa con trai ông quay lại lấy cũng được. Ông lão họ Mã đã chung sống với những người cùng phòng khá lâu rồi, chẳng lẽ họ còn có thể trộm đồ của ông sao? Điểm này nữ y tá kia phải biết chứ, nên cô hoàn toàn không cần thiết phải mang cái túi lưới đó đến chỗ cô. Có thể khẳng định rằng, tất cả mọi người đều không nhận thức được điểm nghi vấn nhỏ nhặt trong đời sống này, dường như mọi chuyện đều tự nhiên hơn bao giờ hết.

Ngay cả một nhà thông thái thời Byzantine cổ đại, e rằng cũng sẽ không để ý đến việc những chuyện vụn vặt thường ngày này lại chứa đựng nội dung quan trọng nào đó.

Câu chuyện nhỏ này bắt đầu ngay trong khoảnh khắc đó.

Tại sao mình lại mang cái túi lưới này đến đây nhỉ? Cô đứng trước cửa phòng làm việc của y tá, cũng ngẩn người ra.

Cô cố gắng tìm hiểu rõ chuyện vừa xảy ra trong khoảnh khắc đó – chính xác hơn là trạng thái tâm lý của cô.

Nói ra cũng thấy thật kỳ lạ. Chỉ vì chàng trai đó nói với cha mình một câu hài hước như vậy, đã khiến cô động lòng trắc ẩn nào đó khó nói nên lời. Điều này lại lập tức nảy sinh trong lòng một mong muốn khó hiểu: muốn trò chuyện với người lạ này, muốn làm quen với anh ta, muốn qua lại với họ, muốn cùng anh... Mình bị làm sao thế này? Là bình thường hay bất thường? Nên hay không nên? Đúng hay sai? Cô không ngừng tự hỏi bản thân.

Trong chốc lát, chính cô cũng không nói rõ được bản thân mình. Tóm lại, mặc dù cô hoàn toàn không quen biết anh, thậm chí ngay cả mặt anh cô cũng chưa nhìn kỹ. Không hiểu sao, cứ như thể cô rất hiểu rõ anh, biết anh là người có khí chất như thế nào. Thật kỳ lạ. Có kỳ lạ không?

Cô nghĩ: Có lẽ sẽ có người cho rằng mình là một kẻ lẳng lơ. Muốn đánh giá mình thế nào cũng được, từ nội tâm mà nói, cô là người nghiêm túc với cuộc sống...

Cô xách cái túi lưới này, do dự một lát trước cửa phòng làm việc của y tá, rồi lại quay ra, đi thẳng về phía ký túc xá của mình ở tầng ba.

Cô vào ký túc xá của mình, không hiểu sao lại lấy từng món đồ trong túi lưới ra, đặt ở những chỗ khác nhau. Đây thực ra là hành vi trong tiềm thức của cô, nhưng lại dường như chứa đựng một sự tính toán kỹ lưỡng: Làm vậy, khi chàng trai kia đến lấy đồ, không thể một tay xách đi luôn được. Cô có thể tận dụng cơ hội sắp xếp lại đống đồ này, nói chuyện với anh vài câu. Còn việc cô lấy đồ của người ta ra và để rải rác trong phòng mình sẽ khiến anh nghĩ gì, cô cũng chẳng quan tâm. Ngược lại, cô còn hy vọng anh nhìn cái là nhận ra ý đồ của mình ngay.

Sau khi làm xong mọi việc cô thấy mình nên làm, tim cô đập thình thịch bước xuống lầu, quay lại phòng trực của y tá. Cô kéo ghế ngồi xuống cửa, tiện tay nhặt một cuốn tạp chí y học lên "đọc".

Anh dắt xe đạp vào bệnh viện để lấy cái túi lưới đó.

Anh đi đường rất vội vã. Anh không làm việc ở thành phố này, vì cha xuất viện nên anh mới vội vàng quay về lo liệu những việc lặt vặt này. Theo lý mà nói, chiều nay anh phải quay về đơn vị rồi. Tính đi tính lại, chỉ còn vỏn vẹn sáu, bảy tiếng nữa. Trong khoảng thời gian này, anh phải giải quyết hết những việc cần làm. Cha anh tuy tính tình lạc quan, nhưng dù sao cũng đã có tuổi, hơn nữa ông lại sống một mình.

Anh gửi xe trong sân bệnh viện, đi thẳng đến khu nội trú. Bước chân anh trong lúc vội vàng mang theo sự nhanh nhẹn và mạnh mẽ.

Anh vào hành lang, thấy nữ y tá kia đang chăm chú đọc tạp chí trước cửa phòng trực. Rõ ràng cô không thấy anh bước vào.

Anh vừa định lên tiếng chào thì nữ y tá kia lại bảo: "Ồ, anh đến rồi à..."

Sao cô ấy biết mình đến nhỉ? Mặt cô ấy rõ ràng bị tạp chí che khuất mà...

"Phiền cô quá..." Anh bước đến trước mặt cô, nói một cách rất lịch sự.

"Đừng khách sáo." Cô gấp cuốn tạp chí lại, đứng dậy vào phòng trực.

Anh chạy vào, định đi lấy cái túi lưới.

Cô đặt tạp chí lên bàn, quay người lại nói: "Túi lưới ở trong ký túc xá của tôi, anh theo tôi đi lấy nhé." Nói xong cô đi trước.

Anh đành theo sau cô, đi qua hành lang, rồi men theo lối cầu thang đi lên lầu.

Khi lên đến tầng hai, anh chợt nghĩ: Tại sao cô ấy không để cái túi lưới đó ở phòng trực dưới tầng một mà lại để trên lầu ở ký túc xá của cô ấy? Là bệnh viện có quy định sao? Điều này không khả thi lắm. Vậy thì...

Đã đến cửa phòng cô. Cô mở cửa, nhiệt tình mời anh vào ký túc xá.

Sau khi vào ký túc xá, cô chỉ vào chiếc ghế trước bàn nói: "Anh cứ ngồi nghỉ một lát, để tôi dọn lại chút nhé?" Anh phát hiện đồ trong túi lưới của mình bị vứt mỗi chỗ một món rải rác khắp phòng cô.

Cô bắt đầu thu dọn từng món bỏ vào túi lưới.

Anh ngồi xuống, cảm thấy khó hiểu: Tại sao lại thế? Chẳng lẽ cần phải vậy sao?

Suy nghĩ của anh lập tức rối bời như mớ bòng bong.

Anh chợt phát hiện trên bàn đặt hai chiếc cốc trà, bên trong đều đã bỏ sẵn trà nhưng chưa rót nước, nhìn ra đây là sự chuẩn bị tiếp đãi kỹ lưỡng. Tiếp khách? Là anh sao? Chuyện này thật sự khiến người ta không hiểu nổi...

Cô đột nhiên buông chiếc túi lưới đang dọn dở, quay người lại gọi: "Ồ, xem tôi kìa! Để anh ngồi chơi không! Để tôi rót nước cho anh!" Cô thoăn thoắt xách bình nước nóng qua, rót đầy nước sôi vào hai cốc trà, mắt cũng không nhìn anh, chỉ nói: "Anh không bận chứ?"

"Ừ... ừ?"

Anh không biết phải làm sao.

Mặt cô hơi đỏ, ngồi đối diện trên một chiếc ghế khác, bưng cốc trà lên nhấp một ngụm, đồng thời khuyên anh: "Anh uống chút nước đi..."

Anh không tự chủ được mà bưng cốc trà lên. Một bầu không khí ấm áp nhưng gượng gạo khiến anh lập tức nhận thức nhạy bén được rằng mình đang lâm vào tình cảnh nào. Giờ mà rời khỏi đây ngay thì có lẽ hơi thô lỗ, còn cứ ngơ ngác ngồi đây thì lại...

Không có từ ngữ nào thích hợp để diễn tả...

Cuộc sống, cuộc sống, thường khó xử với người ta như vậy đấy!

"Anh làm việc ở đâu?"

"Mỏ than."

"Mỏ than?"

"Ừ."

"Xa không?"

"Cách đây hai trăm dặm."

"Làm kỹ thuật hay hành chính?"

"Đào than ở gương lò."

"Tôi không tin."

"Tại sao?"

"Anh hoàn toàn không giống công nhân."

"Vậy công nhân thì trông như thế nào?"

"Ừ... dù sao thì anh không giống!"

"Mọi người quen nghĩ rằng công nhân đều là những người vạm vỡ, thô lỗ, cục cằn. Đặc biệt là công nhân mỏ than, trong ấn tượng của mọi người, dường như đều là những kẻ man di chưa khai hóa, uống rượu, chửi bậy, đánh nhau..."

"Hà hà... anh biết nói thật đấy. Tôi thì không nghĩ vậy. Tôi chỉ thấy anh không giống công nhân, càng đừng nói là công nhân mỏ than."

"Điều này chứng tỏ cô không thực sự hiểu công nhân."

"Có lẽ vậy."

"Tôi vẫn luôn là công nhân dưới hầm mỏ."

"Nghe nói ở mỏ than nam nhiều nữ ít?"

"Đúng vậy."

"Nghe nói công nhân mỏ than khó lập gia đình?"

"Bây giờ nhiều phụ nữ rất thực dụng, cho rằng chỉ có tìm được sinh viên đại học hoặc người có thân phận mới có hạnh phúc. Thực ra, theo tôi thấy, một gia đình có viên mãn hay không, căn bản không nằm ở việc anh tìm được người làm nghề nghiệp và chức vụ gì. Đương nhiên, đây là một vấn đề phức tạp, như Tolstoy đã nói, những gia đình hạnh phúc đều hạnh phúc giống nhau..."

"Những gia đình bất hạnh thì mỗi nhà mỗi kiểu bất hạnh..."

"Ồ, cô từng đọc 'Anna Karenina'? Các cô cũng đọc sách văn học ư?"

"Công nhân sao lại không đọc sách chứ? Cứ nói thế hệ của chúng tôi đi, thực ra trong số thợ mỏ có rất nhiều người đọc sách không ít hơn thanh niên các ngành nghề khác trong xã hội. Họ tuy phần lớn thời gian sống dưới lòng đất, nhưng thế giới nội tâm của họ không hề hẹp hòi. Thậm chí tôi dám khẳng định, trong thế giới mà người ngoài không mấy biết đến này, có rất nhiều người vô cùng ưu tú... Cái này không cách nào giải thích chi tiết hơn cho cô được..."

"Vậy anh thích nhân vật nào trong 'Anna'?"

"So sánh mà nói, tôi thích Levin."

"Tôi thích Kitty... Anh ngồi nghiêng người như vậy không thoải mái đâu..."

"Xin lỗi, thắt lưng tôi có chút vấn đề."

"Sao vậy?"

"Không lâu trước bị thương dưới hầm lò."

"Ồ, dưới hầm lò chắc nguy hiểm lắm?"

"Đúng vậy. Thường xuyên có người bị thương, cũng có người tử vong."

"Vậy người đó không định đổi việc sao?"

"Không. Mặc dù ở đó rất khổ, và có nguy hiểm chết người, nhưng tôi đã quen với công việc của mình rồi. Đương nhiên quan trọng hơn là, tôi cũng yêu công việc của mình."

"... Tôi không đoán sai về anh. Anh là một người không tầm thường."

"Cảm ơn cô. Thực ra tôi chẳng tầm thường hơn ai cả."

"Tôi đây không phải theo nghĩa thông thường cho rằng người ta là anh hùng hay mô phạm."

"Tôi biết điều đó."

"Cho phép tôi nói đùa một câu, công nhân mỏ than như anh, không lo không lấy được vợ đâu... Thật đấy, sẽ có người..."

"Đúng vậy, tôi rất hạnh phúc. Bạn gái tôi tuy xuất thân gia đình cán bộ, bản thân cô ấy cũng là cán bộ trên mặt đất, nhưng tình cảm cô ấy dành cho tôi trước sau như một..."

Cô ngồi lặng người một lúc, rồi đột ngột đứng dậy, đi thu dọn chiếc túi lưới vốn đã gần như dọn xong.

Anh cũng đứng dậy, hướng ánh nhìn sâu thẳm vào bức ảnh màu khổ lớn trên tường. Phong cảnh trong ảnh rất đơn thuần, chỉ có biển xanh vô tận và bầu trời xanh vô tận. Nước và trời hòa quyện vào nhau trên đường chân trời xa xôi thành một dải trắng nhạt...

Cô nhanh chóng dọn xong túi lưới, dường như lại suy nghĩ một chút, rồi lục lọi trong ngăn kéo bàn của mình một hồi. Cô lấy ra một hộp giấy nhỏ, nhét vào trong cái túi lưới đó, rồi trịnh trọng đưa cả mớ đồ này cho anh.

Anh nhìn lướt qua cái hộp giấy nhỏ, nói: "Đây là?..."

"Đây là loại thuốc hoàn trị chấn thương hiệu quả mới ra, chắc chắn có tác dụng với vết thương ở thắt lưng của anh."

"Cảm ơn cô nhiều lắm."

"Đừng khách sáo... Tôi tiễn anh." Cô vui vẻ nói.

Anh không từ chối.

Họ cùng nhau xuống lầu, đi qua hành lang, đi qua sân, cho đến tận cổng chính bệnh viện.

Hai người thanh niên không biết tên nhau tạm biệt thân thiết như những người quen cũ, rồi quay người đi theo con đường riêng của mình...