Lưu Đức Thập Niên

Lượt đọc: 161 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Từ Biệt Göttingen

❊ ❊ ❊

Đã đến lúc tôi phải đi rồi.

Đã đến lúc tôi rời khỏi nước Đức rồi.

Đã đến lúc tôi rời khỏi Göttingen rồi.

Tôi đã sống ở thành phố nhỏ này trọn vẹn mười năm.

Tục ngữ cổ Trung Quốc có câu: "Lán trại ngàn dặm, không có buổi tiệc nào là không tàn". Cuộc đời con người cũng chính là như vậy. Thuở xưa Phật tổ từng quy định, tăng nhân không được nghỉ lại dưới cây dâu quá ba đêm. Ngài sợ các nhà sư ở lì dưới một gốc cây dâu đến ba đêm sẽ sinh ra lòng lưu luyến. Điều này không có lợi cho việc tu hành của họ. Tôi ở Göttingen không phải là ba đêm, mà là gấp một nghìn hai trăm lần của ba đêm. Lòng lưu luyến, làm sao có thể tránh khỏi? May là tôi chỉ là một kẻ phàm phu tục tử, từ trước đến nay chưa từng nghĩ đến chuyện làm hòa thượng, không muốn tu tiên học đạo, không muốn niết bàn, duyên với cõi Tây thiên không có, nhưng cõi Đông thổ lại có gốc rễ. Lưu luyến cứ để cho nó lưu luyến đi! Thế nhưng lưu luyến rốt cuộc cũng có thời hạn. Tôi là một người có quốc gia, có gia đình, có cha mẹ, có vợ con, đã đến lúc tôi phải đi rồi.

Hồi tưởng lại mười năm trước khi tôi mới đến, nếu có ai nói với tôi rằng: Anh nhất định phải ở đây năm năm, tôi chắc chắn sẽ nhảy dựng lên: Năm năm thì còn ra thể thống gì nữa chứ! Năm năm là hơn một nghìn tám trăm ngày đấy! Thế nhưng giờ đây, không những đã qua năm năm, mà còn là gấp đôi của năm năm. Tôi hoàn toàn không cảm thấy có gì là ghê gớm cả. Giống như tôi đã nói ở phần đầu cuốn sách này, mười năm trôi qua nhanh như một giấc mộng xuân mờ ảo. Giờ đây, nếu có ai nói với tôi rằng: Anh nhất định phải ở đây thêm mười năm nữa. Tôi không những không nhảy dựng lên, mà ngược lại còn vui vẻ chấp nhận.

Thế nhưng tôi bắt buộc phải đi.

Đã đến lúc tôi phải đi rồi.

Vào thời điểm đó, nếu muốn từ Đức trở về nước, thực ra chỉ có một con đường duy nhất, đó là đi qua Thụy Sĩ, nơi có công sứ quán của chính phủ Quốc dân đảng. Trương Vĩ và tôi bèn đi khắp nơi dò la cách đi Thụy Sĩ. Sau nhiều lần thăm dò, nghe nói ở Göttingen có một người Thụy Sĩ. Chúng tôi vội vàng đến thăm chuyên chuyến, hóa ra là một người phụ nữ trung niên trông giống như một người nội trợ, tính tình rất niềm nở. Thế nhưng, cô ấy bảo rằng thị thực nhập cảnh thì cô ấy không quản; nếu muốn làm, chỉ có thể đến Hannover để làm. Trương Vĩ và tôi bèn lên xe buýt, đi thẳng hơn một trăm cây số, vội vã đến thành phố trung tâm của khu vực này là Hannover.

Hannover là thành phố lịch sử lớn nhất và cổ kính nhất ở vùng lân cận. Tôi đã ngưỡng mộ đại danh từ lâu, chỉ là chưa từng đến bao giờ. Hôm nay đến đây, tôi thật sự vô cùng kinh ngạc: Đây mà còn được coi là một thành phố nữa sao? Mặc dù nhìn từ xa, vẫn thấy những tòa cao ốc sừng sững; thế nhưng, bước lại gần nhìn, thì chỉ thấy toàn là phế tích. Những bức tường vỡ đổ nát còn sót lại không bị sập, trông giống như đấu trường La Mã còn sót lại từ thời cổ đại. Đường cái vẫn còn, nhưng cũng chi chít những hố bom lớn nhỏ. Xe ô tô hình như đã có xe được khôi phục việc lưu thông, nhưng số lượng cũng không nhiều cho lắm. Điều thu hút sự chú ý của chúng tôi là tình hình ở các vỉa hè hai bên đường. Kiểu kiến trúc nhà cao tầng ở Đức, ở các thành phố lớn hầu như đều giống nhau y đúc: Bất kể tòa nhà cao bao nhiêu tầng, ở dưới cùng thế nào cũng có một tầng hầm, đúng nghĩa đen là được xây dựng ở dưới lòng đất. Nơi này không thể dùng để ở. Mỗi gia đình sống ở các tầng trên được chia cho một hai gian phòng, bên trong dùng để trữ khoai tây - thứ mà người dân Đức ngày nào cũng phải ăn, cũng như táo, mứt dâu tây đựng trong lọ, than tổ ong, củi chẻ và những thứ đại loại như vậy. Chưa từng nghĩ rằng nó còn có công dụng nào khác. Khi chiến tranh bùng nổ, ban đầu người dân thường Đức nhẹ dạ tin theo những lời khoác lác của đầu sỏ phát xít, cho rằng máy bay Anh Mỹ đều làm bằng giấy, tuyệt đối không thể bay qua lằn ranh giới hạn là biên giới nước Đức dù chỉ một bước. Trong các thành phố lớn hoàn toàn không xây dựng hầm phòng không thực thụ. Về sau, nằm ngoài dự đoán của mọi người, máy bay làm bằng giấy của kẻ địch đã biến thành máy bay bằng sắt thép, những lời khoác lác của bọn đầu sỏ phát xít đã biến thành bọt xà phòng. Bom của Anh Mỹ phát nổ ngay trên đầu bọn họ, không còn cách nào khác đành phải trốn xuống tầng hầm để tránh các cuộc không kích. Điều này dĩ nhiên chẳng ăn thua gì. Bom hạng nặng của Anh Mỹ đôi khi có thể xuyên thủng các tầng lầu, phát nổ ngược lên trên trong tầng hầm. Kết quả thế nào có thể tưởng tượng được. Đôi khi những quả bom trọng lượng nhẹ hơn một chút, phát nổ ngay tại chỗ sau khi phá thủng một tầng, hai tầng hoặc hơn một tầng nhà ở phía trên. Tầng hầm may mắn thoát nạn, thế nhưng kết quả lại càng đáng sợ hơn. Tòa nhà ở phía trên bị trúng bom sụp đổ xuống, che đậy tầng hầm lại một cách kín mít. Những người sống bên trong, kêu trời trời không thấu, gọi đất đất không thấu, đây là mùi vị gì, tôi chưa từng tự mình trải qua, không muốn nói bừa. Thế nhưng bất cứ ai nghĩ đến điều này, mà lại không sởn gai óc cơ chứ? Ban đầu có lẽ vẫn có người thân của họ tốn biết bao sức lực của chín trâu hai hổ, tốn không biết bao nhiêu ngày nỗ lực, đào thi thể của người thân những người gặp nạn trong tầng hầm ra, mang đến nghĩa trang để chôn cất. Thế nhưng thời gian lâu dần, các cuộc oanh tạc ngày càng dày đặc, những người thân vốn dĩ ở bên ngoài biết đâu chính họ cũng đã bị chôn vùi ở tầng hầm nào đó, đang đợi người khác đến đào thi thể. Làm sao họ có thể còn khả năng đi đào thi thể của người khác chứ? Thế nhưng, đến ngày tảo mộ, số ít người sống sót lại không đành lòng không quét dọn mộ phần cho người thân, mà nghĩa trang của người thân lại chính là tầng hầm. Thế là bên cạnh những đống rác bên ngoài tầng hầm dưới những bức tường đổ nát của các tòa cao ốc hai bên đường cái, chất đầy những vòng hoa vốn dĩ nên được bày biện ở nghĩa trang. Những vòng hoa này là thứ mà chúng tôi nhìn thấy khi đến Hannover, cảnh tượng này ở Göttingen là không thể nhìn thấy được. Ban đầu tôi vô cùng hoang mang. Sau khi hiểu rõ nguyên nhân, tôi lại cảm thấy vô cùng kinh ngạc, cảm thấy đáng sợ, cảm thấy bi ai. Người ta nói rằng những con chuột trong hầm rượu, vì ăn no thịt người, dinh dưỡng quá mức phong phú, đã lớn đến hơn một thước. Một dân tộc ưu tú vĩ đại như nước Đức, lại rơi vào cái kết cục này. Lòng tôi ngổn ngang trăm mối chua ngọt đắng cay cay đắng. Muôn vàn cảm xúc đan xen, tôi thực sự muốn tìm một nơi nào đó để khóc thật một trận.

Tình hình của Hannover chính là như thế đấy. Đây dĩ nhiên là kết quả của việc "rải thảm" bom trong những trận oanh tạc cuồng phong vũ bão. Thế nhưng, cho dù là thảm đi chăng nữa, thì cũng khó tránh khỏi có chút kẽ hở. Trong những kẽ hở như thế vẫn còn sót lại một số ít tòa nhà lớn, bên trong vẫn còn những căn phòng miễn cưỡng có thể làm việc. Thế nên những người không có nhà để ở trong thành phố, tối đến quay về nơi ở tạm bợ ở các thị trấn ngoài thành, ban ngày lại vào thành để làm việc. Văn phòng đại diện của Thụy Sĩ tại Hannover cũng được đặt trong một tòa nhà như thế. Chúng tôi đi xuyên qua vô số những bức tường đổ nát, tìm được văn phòng. Bởi vì tôi không nhận được lời mời chính thức và sự phê chuẩn từ phía Thụy Sĩ, văn phòng cho biết không thể cấp giấy chứng nhận nhập cảnh cho tôi được. Tôi coi như đi công cốc một chuyến. Thế nhưng tôi không những không hối hận, mà ngược lại còn có chút vui mừng; tôi vô tình có được một cơ hội, tận mắt chứng kiến tình hình thực tế của cái gọi là oanh tạc rốt cuộc ra sao. Nếu không thì, tôi đã sống uổng công ở nước Đức mười năm, mà cũng tự nhận là từng trải qua oanh tạc. Trận oanh tạc chút ít ở Göttingen đó, so với Hannover mà nói, thì đúng là múa rìu qua mắt thợ. Nếu không thể nhìn thấy trận oanh tạc thực sự, chắc tôi sẽ ôm hận suốt đời mất.

Hannover là như vậy, những thành phố khác lớn hơn Hannover, ví dụ như Berlin chẳng hạn, tình trạng bị bom tàn phá có thể suy đoán ra phần nào. Về sau tôi nghe nói, ở Berlin, những tầng trên của một tòa nhà lớn sau khi bị đánh sập, đã sụp xuống, chôn vùi tầng hầm một cách kín mít. Có người trong tầng hầm dùng tay không cào bới những viên gạch vỡ vụn trong bóng tối, may mắn cào thông được bức tường, bò sang tầng hầm chưa bị đánh sập của nhà hàng xóm, chui ra ngoài, nhìn lại ánh mặt trời. Thế nhưng nửa đoạn trên của mười ngón tay đã bị mòn trụi, máu thịt bê bết. Những ai không gặp may mắn như thế, thì cào bới mà không thành công, chỉ còn cách kêu cứu. Người ở bên ngoài rõ ràng nghe thấy tiếng kêu, thế nhưng gạch ngói vụn chất cao như núi, nhất thời không thể dọn sạch được. Chỉ đành nhẫn tâm nghe tiếp, ban đầu tiếng kêu còn lớn, về sau thì dần dần nhỏ hẳn đi, mấy ngày sau, một mảnh tĩnh lặng, kết quả có thể đoán biết. Trong lòng những người thân là mùi vị gì, họ đã phải chịu đựng sự tra tấn gì, liệu con người có thể nghĩ tiếp được nữa không? Trải qua một màn kinh nghiệm thế này, không vào nhà thương điên, thì cũng vào bệnh viện. Bi kịch thảm khốc thấu tận trời xanh này lại do chính loài người tự xưng là "anh linh vạn vật" tự tay gây nên. Chẳng phải là như thế sao?

Sau khi nghe được những tình hình này, tôi một cách tự nhiên liền nghĩ đến Berlin trước kia, Berlin mà tôi đã đến mười năm trước và ba năm trước. Mười năm trước thì không cần phải nói rồi, ngay cả ba năm trước, Berlin trông ra làm sao chứ! Lúc đó mặc dù chiến tranh đã bùng nổ, Berlin cũng đã từng có các cuộc không kích, nhưng vẫn chưa bị "rải thảm", thị trường vẫn còn phồn hoa, người xe tấp nập qua lại, vẫn còn mang theo một chút sức sống. Thế nhưng trong chớp mắt, lại gần như biến thành một bãi phế tích. Sự thay đổi này quả thực quá lớn. Giờ đây để tôi miêu tả sự thay đổi mang tính so sánh giữa quá khứ và hiện tại này, bản thân tôi vốn không phải là Giang Lang, không đến mức cạn kiệt tài năng, chỉ là hiện tại càng thêm phần túng quẫn mà thôi. Sau một hồi đăm chiêu suy nghĩ, tôi nghĩ ra một cách khôn vặt. Tôi muốn mượn văn chương của các bậc đại gia từ phú cổ đại Trung Quốc, chọn ra từ đó hai đoạn, một đoạn miêu tả sự thịnh vượng, một đoạn miêu tả sự suy vong, để làm sự so sánh giữa quá khứ và hiện tại. Cách nhau ngàn năm gần hai nghìn năm, khoảng cách địa lý vượt qua vạn dặm, tình hình dĩ nhiên là hoàn toàn khác biệt. Thế nhưng bầu không khí thì lại hoàn toàn đồng nhất, điều mà tôi đang vô cùng cần kíp lúc này chính là miêu tả bầu không khí ấy. Mượn ngòi bút thần hoa lệ của người xưa, để giãi bày nỗi hoài niệm về sự thịnh suy của tôi ngày hôm nay. Có thể nghĩ ra một cách tuyệt diệu "ghép cành dâu vào cội lê" thế này, bản thân tôi cảm thấy vô cùng đắc ý, không biết là vị thần tiên nào đã điểm hóa ngầm ở cõi u minh, giúp tôi đạt được "sự đốn ngộ", tôi thực sự muốn năm vóc sát đất cung kính bái lạy. Liệu có bị nghi ngờ là đạo văn hay không? Không, tuyệt đối không. Tôi đã bỏ ra lao động, tôi là người rót rượu cũ vào bình mới, tôi ăn cắp mà lòng không hổ thẹn.

Dưới đây tôi xin chép lại một đoạn trong "Thục đô phú" của Tả Thái Xung:

Tiếp nối thành nhỏ, giáp phía tây thành. Nơi hội tụ chợ búa, vực sâu muôn thương. Hàng quán trăm lớp, bày la liệt hàng ngàn cửa tiệm. Của cải chất cao như núi, gấm vóc tinh xảo nhiều như sao trên trời. Nam thanh nữ tú kinh thành, xiêm y lộng lẫy trang điểm kiều diễm. Kẻ buôn người bán giao dịch mua bán, đan xen tung hoành dọc ngang. Vật lạ quái dị, kỳ lạ hơn cả tám phương.

Phía trên liệt kê một số hàng hóa kỳ lạ. Từ mấy câu trích dẫn ngắn ngủi này, cũng có thể nhìn thấy sự phồn hoa của Thục đô. Bầu không khí phồn hoa như thế, hoàn toàn phù hợp với ấn tượng mà Berlin để lại trong tôi.

Tôi lại trích dẫn một đoạn từ "Vu thành phú" của Bao Minh Viễn:

Ngắm sự kiên cố vững chãi của cửa then, tưởng vạn đời mà thờ một vua. Trải qua ba đời, hơn năm trăm tuổi, rốt cuộc bị chia cắt như dưa gọt đậu chia. Dưa đầm nương giếng, sây sát dây leo hoang rậm trên đường đi. Đàn tràng loài rắn rết rồng rắn, bậc thềm hùm beo cầy lởn vởn... Ao hồ thông suốt nay đã bị san bằng, góc thành hiểm trở nay cũng đã sụp đổ. Nhìn thẳng ra ngoài ngàn dặm, chỉ thấy bụi vàng bay mịt mù. Trầm tư lắng nghe trong tĩnh mịch, lòng đau đớn đã tan nát.

Nơi đây viết về một thành Vu, thực ra Bao Chiếu là có ngụ ý gửi gắm. Berlin bị bom đạn tàn phá nát bét, nhìn từ bề ngoài mà nói, khác biệt rất lớn với nơi này. Thế nhưng cảm nhận mà con người thu được từ đó lại tương đồng biết bao! Bọn đầu sỏ phát xít há lại không muốn "vạn đời thờ một vua" cơ chứ. Thế nhưng kết quả thì sao nào? Cái gọi là "Đế quốc thứ ba" đã bị "chia cắt như dưa gọt đậu chia" rồi. Giờ đây những gì người ta nhìn thấy ở Berlin là những bức tường vỡ đổ nát, "nhìn thẳng ra ngoài ngàn dặm, chỉ thấy bụi vàng bay mịt mù" mà thôi. Theo lời những người bạn Đức kể lại cho tôi, đừng nói đến việc xây dựng lại, cho dù là dọn sạch đống rác hiện tại cũng phải mất đến năm mươi năm thời gian. Người Đức "trầm tư lắng nghe trong tĩnh mịch, lòng đau đớn đã tan nát", há chẳng phải là điều rất tự nhiên hay sao? Bản thân tôi sống ở Đức ngập tràn ngấy ngấu từng ấy năm, nhìn thấy tình cảnh trước mắt này, trong lòng có mùi vị gì, thì cũng có thể đại khái suy đoán ra được.

Thế nhưng đây là lúc tôi phải đi rồi.

Đã đến lúc tôi rời khỏi nước Đức rồi.

Đã đến lúc tôi rời khỏi Göttingen rồi.

Quê hương thực sự của tôi đang vẫy gọi tôi - đứa con xa xứ này.

Hễ nghĩ đến chuyện phải đi, tâm trạng lưu luyến khi chia ly của tôi lập tức dâng lên trong lòng. Tôi thường hay nói với mọi người, Göttingen tựa như quê hương thứ hai của tôi. Tôi sống ở đây mười năm, khoảng thời gian dài đằng đẵng, chỉ đứng sau Tế Nam và Bắc Kinh. Mỗi một tòa nhà, mỗi con đường ở đây, thậm chí từng nhành cây ngọn cỏ, mười năm qua đã cùng tôi hoạn nạn có nhau, cùng nhau trải qua gần bốn nghìn ngày đêm. Vốn dĩ tôi đã rất yêu quý chúng, nay một khi sắp phải chia ly, lại càng cảm thấy chúng gần gũi và đáng yêu hơn bội phần. Göttingen là một thành phố nhỏ, dường như mọi ngóc ngách trong thành phố đều lưu lại dấu chân của tôi, tôi có lẽ đã giẫm qua từng hòn sỏi nhỏ, không biết có bao nhiêu cửa hàng tôi từng bước vào bước ra. Nhìn thấy mỗi một người trên phố đều có cảm giác quen thuộc. Những cây sồi cao lớn trên bức tường thành cổ, bãi cỏ xanh mướt trong tháp Schiller, đỉnh nhọn cao chọc trời của tháp Bismarck, chú nai nhỏ hoảng sợ bỏ chạy trong đại rừng sâu, bông hoa chuông tuyết thò đầu ra từ trong tuyết vào đầu xuân, những chiếc lá đỏ rực rỡ lốm đốm trên đỉnh núi vào lúc muộn thu, v.v., vô số những thứ ngổn ngang muôn hình muôn vẻ này, không có thứ nào là không lay động tâm tư tình cảm của tôi. Cho đến trường đại học cổ kính kia cùng với những người thầy đáng kính của tôi, lại càng khiến tôi cảm thấy quyến luyến không nỡ rời xa. Cuối cùng nhưng không kém phần quan trọng, còn có nữ chủ nhà của tôi, giờ đây cũng đành phải nói lời chia tay. Mười năm chung sống, biết bao buổi sáng lộng gió đêm trăng, biết bao chuyện cũ khó thể nào quên, "lúc ấy chỉ cho là chuyện bình thường", thế nhưng giờ đây lại là muốn nghĩ tới mà không thể chạm tới, vô cùng vô cùng không bình thường.

Thế nhưng tôi bắt buộc phải đi.

Quê hương thực sự của tôi đang vẫy gọi tôi.

Tôi chợt nhớ đến bài thơ "Lữ thứ Sóc phương" của nhà thơ nhà Đường Lưu Tạo:

Quán trọ Tịnh Châu trải mấy sương,

Lòng về ngày đêm nhớ Hàm Dương.

Vô cớ lại qua sông Tang Càn,

Nhìn lại Tịnh Châu chính quê hương.

Tạm biệt nhé, quê hương thứ hai của tôi Göttingen!

Tạm biệt nhé, nước Đức!

Đến bao giờ tôi mới lại có thể gặp lại các bạn đây?

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.