Lưu Đức Thập Niên

Lượt đọc: 171 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Vượt Xiberi

❊ ❊ ❊

Chúng tôi ở Cáp Nhĩ Tân vài ngày, rồi lên chuyến tàu Xiberi do Liên Xô quản lý vào ngày 4 tháng 9.

Các toa giường nằm trên tàu, mỗi phòng có bốn giường. Sáu học sinh Trung Quốc chúng tôi ở trong hai phòng, trong đó có một phòng có hai giường là của người khác ngủ, hành khách thường xuyên thay đổi và đều là người Liên Xô. Trên tàu có toa ăn, nghe nói giá cực kỳ đắt đỏ và chỉ nhận đô la Mỹ. Thế nên, ngay khi lên tàu, chúng tôi đành phải hoàn toàn trông chờ vào chiếc giỏ mang từ Cáp Nhĩ Tân lên để qua ngày.

Tàu lao băng băng trên đại đồng bằng Tùng Nên. Ngoài cửa sổ là thảo nguyên trăm dặm, rộng bao la không bờ bến. Lúc hoàng hôn, một vầng thái dương đỏ rực sắp lặn, ở đây không thể gọi là mặt trời lặn núi, bởi vì hoàn toàn không có núi, chỉ có thảo nguyên; lúc này, trong mắt tôi, thảo nguyên bỗng chốc biến thành biển lớn, còn đoàn tàu biến thành con tàu thủy. Chỉ là biển lớn này sóng yên biển lặng, hoàn toàn không có dáng vẻ cuộn trào mãnh liệt; thế nhưng khí thế vẫn hùng vĩ phi phàm, không hề thua kém biển lớn thực sự.

Hôm sau, tàu đến Mãn Châu Lý, là nơi tiếp giáp giữa Liên Xô và "Mãn Châu Quốc". Tàu dừng lại, nghe nói sẽ dừng trong thời gian rất lâu. Chúng tôi đều xuống tàu, chịu sự kiểm tra của hải quan Liên Xô. Tôi tuyệt đối không ngờ rằng, các quan chức Liên Xô lại kiểm tra tỉ mỉ đến thế, lại chậm rãi thong thả, nghiêm túc đến mức vạn phần. Tất cả hành lý của chúng tôi, dù lớn hay nhỏ, là rương hay sọt, đều tăm tắp mở ra hết, kiểm tra từng cái một, không sót chút gì từ lớn đến bé. Chúng tôi cúi mình đứng hầu, sẵn sàng trả lời mọi câu hỏi bất cứ lúc nào. Chiếc ấm sắt vô cùng bình thường lại vô cùng thô ráp mà chúng tôi chuẩn bị dùng để xách nước sôi trên tàu cũng không thoát khỏi vận đen, thậm chí còn nhận được sự quan tâm gấp bội. Thứ này nhìn qua là biết ngay, thế nhưng quan chức Liên Xô lại giống như phát hiện ra kỳ tích, lật qua lật lại cái ấm, săm soi nghiên cứu, vừa chạm vừa sờ, vừa gõ vừa đập, lại còn muốn xem thử trong ấm có "vách ngăn" hay không. Ngay cả cái nắp ấm trông như một miếng sắt mỏng ấy cũng khó lòng trốn khỏi lưới trời, bị gõ đến mấy bận. Ở đây chỉ thiếu một chiếc kính hiển vi, nếu thực sự có một chiếc, dù là phóng đại ở mức độ nào đi nữa, họ tuyệt đối cũng sẽ không vứt xó mà dùng cho bằng sạch. Lửa giận trong ngực tôi bốc ngút trời, thực sự muốn nổi bão. Một người bạn trung niên nước ngoài ngồi cùng chuyến tàu ở bên cạnh, nhìn thấy tình hình này của tôi, vỗ vỗ vai tôi, nói bằng tiếng Anh một câu: Patience is the great virtue ("Nhẫn nại là đại mỹ đức"). Tôi hiểu tâm ý của anh ấy, nhìn nhau cười thấu hiểu, đè nén cơn giận xuống tận đáy lòng, tiếp tục cung kính chờ đợi kiểm tra như cũ. Có lẽ lúc bấy giờ người Liên Xô coi tất cả người nước ngoài thành "phần tử khả nghi", ai nấy đều có vẻ nghi ngờ là có dụng ý lật đổ chính quyền của họ, cho nên mới buộc phải làm vậy.

Kiểm tra xong xuôi, cơn giận của tôi đã tiêu tan, trong lòng lấy lại sự bình yên. Mấy người chúng tôi bước ra khỏi nhà ga, đi dạo lang thang trong thị trấn. Mãn Châu Lý chỉ là một thị trấn biên ươm nhỏ bé, đến cả một cái tiểu thành cũng không tính là. Chỉ có vài con đường, rất khó nói con đường nào là đại lộ. Nhà cửa cơ bản đều được dựng bằng ván gỗ, giống hệt với vùng Xiberi của Liên Xô, không có gạch ngói mà lại nhiều gỗ lụt, từ đó hình thành nên đặc điểm kiến trúc như thế này. Chúng tôi đến một cửa hàng nhà ván gỗ, mua mấy hộp dưa muối ngọt do Nhật Bản sản xuất, mang lên tàu để làm món ăn kèm.

Trở lại trên tàu, thiên hạ thái bình, sẽ không còn bất kỳ sự quấy nhiễu nào nữa. Dưới tàu là tuyến đường sắt lớn Xiberi vạn dặm vắt ngang Âu Á. Từ nay chúng tôi phải sống trên chuyến tàu này suốt bảy tám ngày. "Người là tiên dưới đất, một ngày không thấy đi một nghìn", ngày nay chúng tôi đi quyết không chỉ một nghìn, chúng tôi sắp phải sống những ngày tháng trong cảnh gió thổi điện chớp rồi.

Cuộc sống trên tàu vừa đơn điệu lại vừa phong phú muôn màu. Mỗi ngày ăn uống tiểu tiện ngủ nghỉ, có trật tự rõ ràng, có điểm đơn giản, cũng có điểm phức tạp. Điểm đơn giản là, chuyện ăn uống không cần phải nhọc công lo toan nữa, mỗi người hai chiếc giỏ lớn, đói thì đưa tay ra lấy là có thể ăn ngay. Điểm phức tạp là, chuyện uống nước sôi cực kỳ thành vấn đề, trên tàu không cung cấp nước sôi, nước nguội cũng không cung cấp luôn. Mỗi khi đến một nhà ga lớn hơn một chút, chúng tôi lại thay phiên nhau cầm ấm sắt trong tay, chạy bay xuống tàu, đến chỗ cung cấp nước sôi ở nhà ga, vặn mở vòi nước sôi, đổ đầy ấm sắt rồi lại quay về trên tàu, chia nhau ra uống. Có một bà cụ người châu Âu đi cùng, tóc trắng phau phau, đi lại lọng cọng, bà rõ ràng không tự chuẩn bị ấm sắt; cho dù có tự chuẩn bị đi nữa, bà cũng không tài nào sử dụng nổi. Ấm nước sôi của chúng tôi vừa xách lên tàu, bà đã run rẩy bước tới, trong tay cầm một chiếc cốc, nói tiếng Trung: "Nước sôi! Nước sôi!" Chúng tôi ngầm hiểu ý nhau, rót đầy nước sôi vào cốc của bà, cười trừ rồi chia tay. Từ đó ba bữa một ngày, bữa nào cũng thế. Xem ra cái vị "lão ngoại" này, cái vị "tư bản" nước ngoài này, cũng chẳng giàu có gì hơn chúng tôi cho lắm. Bà ấy cũng chẳng đến toa ăn để ăn bít tết, súp củ cải đỏ, không vung vẩy đô la Mỹ một cách hào phóng.

Nhắc đến bít tết, chúng tôi tuy không được ăn nhưng quả thực đã tận mắt nhìn thấy. Có một hôm, vào lúc ăn trưa, bỗng nhiên từ trong toa ăn bước ra một nữ nhân viên phục vụ toa tàu người Nga, dáng người cao lớn vạm vỡ, mập mạp phì nhiêu, mặc áo blouse trắng, đầu đội mũ vải trắng cao chót vót, cao ít nhất cũng phải một thước, đỉnh mũ suýt chút nữa chạm đến trần toa tàu; thế nhưng lại đi giày cao gót, mặt mày hớn hở mà lại uy phong lẫm liệt, nện bước đi tới, giống hệt như một vị đại tướng quân, oai phong lẫm liệt tứ phía. Tay phải bưng một chiếc mâm lớn, bên trong bày đầy bít tết chiên mới ra lò, mùi thịt thơm phức ngào ngạt, xộc thẳng vào mũi, quả thực có sức cáu cạnh cực lớn, khiến người ta thèm thuồng nhỏ dãi. Thế nhưng, hễ hỏi đến giá cả thì lại giật mình thót tim; mỗi miếng ba đô la Mỹ. Trong toa tàu của chúng tôi, không có một ai dám bỏ ra ba đô la Mỹ để thỏa thích ăn một bữa cho đã miệng cả. Vị nữ "đại tướng quân" này bưng mâm đi một vòng, rồi lại bưng y nguyên mâm đi về. Cô ấy có phải đang coi thường đám tư bản ngoại quốc chúng tôi đây không? Cô ấy có phải đang thầm nghĩ trong lòng rằng: Những kẻ này đứa nào đứa nấy còn vượt qua cả kẻ hà tiện Shylock trong tác phẩm "Người lái buôn thành Venice" của Shakespeare không? Tôi không hay biết. Sau khi cơn gió thơm này lướt qua, cái bụng của chúng tôi quả thực đã đói meo, bỗng vội vàng lôi giỏ ra, gặm lấy gặm để món bánh mì "liếp ba" của họ.

Vấn đề ăn uống của chúng tôi đại khái là như vậy đấy. Bạn có muốn tìm hiểu xem người Nga ăn uống thế nào không? Họ hoàn toàn khác biệt với chúng tôi, điều này là có thể tưởng tượng được. Họ tuyệt đối không mang theo một giỏ thực phẩm từ Cáp Nhĩ Tân của Trung Quốc tới, mà là lấy nguyên liệu ngay tại chỗ. Như tôi đã đề cập ở trên, trong hai gian toa tàu của học sinh Trung Quốc chúng tôi, có hai chiếc giường không thuộc về chúng tôi mà là thường xuyên đổi người. Có một hôm, một sĩ quan Hồng quân bước vào, chúng tôi không hiểu quân hàm của sĩ quan Liên Xô, chẳng biết anh ta mang tước vị gì. Thế nhưng anh ta lại khá là niềm nở dễ gần, vừa bước vào toa tàu, dùng đôi mắt màu xanh lam đảo một vòng xung quanh, cười rồi gật gật đầu. Chúng tôi cũng mỉm cười đáp lại, nhưng vì "không thông ngôn ngữ" với anh ta, chỉ đành dùng thủ thế để nói chuyện. Anh ta từ trong ngực lấy ra một cuốn sổ nhỏ kiểu như giấy tờ tùy thân, bên trong có ảnh của anh ta, anh ta ra hiệu cho chúng tôi biết rằng, nếu làm mất tấm giấy tờ này, anh ta dùng tay phải làm động tác cứa cổ trên cổ mình, thế nghĩa là sẽ bị chém đầu. Cuốn sổ nhỏ này thần thông quảng đại lắm. Đến mỗi trạm lớn, anh ta đều cầm nó bước xuống tàu, đến chỗ nào đó để nhận một phần "liếp ba", còn có bơ, phô mai, xúc xích và những thứ đại loại thế, rồi đi bộ về toa tàu, ăn ngấu nghiến một trận. Chế độ cung cấp của Hồng quân đại khái chính là như thế này.

Vấn đề ăn uống trên tàu được giải quyết như vậy đấy. Nhắc đến chuyện tiểu tiện, thì lại thành ra vấn đề lớn tày đình. Một toa tàu ở bốn năm mươi miệng ăn, thế mà chỉ có hai phòng vệ sinh. Thường xuyên là cảnh người đông chật ních. Ngày nào tôi cũng thường thức dậy rất sớm để xếp hàng. Có đôi khi tự mình cảm thấy đã đủ sớm rồi, thế nhưng đẩy cửa ra nhìn thì đã có người xếp thành rồng dài từ lúc nào. Vội vã nhập vào hàng ngũ, ngóng cổ trông mòn mỏi nhìn về phía trước. Bạn thử nghĩ xem một người đánh răng rửa mặt, cộng thêm cả đi nặng đi nhẹ nữa, sẽ tốn mất bao nhiêu thời gian chứ. Nếu lại đụng phải một người mắc chứng táo bón nữa, tình hình sẽ càng trở nên trầm trọng hơn. Những thứ trong bụng mình cứ chực trào nhộn nhạo, thế nhưng hàng người phía trước mãi chẳng thấy ngắn lại chút nào, đây là mùi vị gì chứ, chỉ cần nghĩ thôi là có thể biết được rồi.

Thế nhưng, cuộc sống trên tàu không phải toàn là khó khăn, cũng có mặt vui vẻ. Sáu học sinh Trung Quốc chúng tôi nói chung đều chen chúc ngồi trong một toa tàu. Mặc dù lúc ở Đại học Thanh Hoa đều là bạn học, nhưng vì chuyên ngành khác nhau nên không tiếp xúc nhiều lắm. Lúc này lại bị ép tụ tập lại với nhau, suýt chút nữa đều trở thành những người bạn tâm giao móc gan móc ruột. Chúng tôi ngồi nhàn rỗi không có việc gì làm, liền từ trên trời dưới đất, ba hoa chích choè một trận. Chúng tôi đều là những đứa trẻ lớn tầm hai ba tuổi, đời trải chưa sâu, trước mắt mỗi người đều là một thế giới chưa biết, chất đầy hoa hồng, lấp lánh cầu vồng. Đôi mắt chúng tôi sáng ngời, trái tim trong suốt, nói chuyện với nhau chẳng kiêng kỵ gì, chẳng có khoảng cách nào, chưa từng có lúc nào không trò chuyện hợp ý, trong toa tàu nhỏ bé, không khí ấm cúng ngập tràn. Cũng có lúc tạm thời không có gì để nói, chúng tôi liền đánh cờ tướng. Nhà vật lý học Vương Trúc Khê là cao thủ trong lĩnh vực này. Năm người chúng tôi, đấu đơn với anh ấy, ván một thua, ván hai thua, ván ba ván bốn, thậm chí nhiều ván hơn nữa, dù sao thì kết quả vẫn cứ là thua. Sau đó chúng tôi hợp sức lại đánh với anh ấy, kết quả vẫn cứ là thua, thua, thua. Triết học của nhà triết học Kiều Quán Hoa cũng chẳng giúp gì được cho anh ấy. Trong suốt tám chín ngày trên tàu, chúng tôi chưa từng thắng được một ván nào.

Tán phét và đánh cờ tướng chán chê rồi, tôi lại dựa vào cửa sổ nhìn ra bên ngoài. Chặng đường vạn dặm, phong cảnh ngoài cửa sổ thay đổi không tính là quá lớn. Nói chung đều chỉ có đại rừng rậm, xanh tươi mướt mắt, trông có vẻ như vô tận. Sản vật trong rừng đại khái là vô cùng phong phú. Có một lần, tôi xuống tàu tại một ga nằm sâu trong rừng rậm, đi dạo trên sân ga. Nhìn thấy một bác nông dân Liên Xô xách một giỏ quả thông lớn đi rao bán, quả thông thực sự lớn đến mức khiến người ta kinh ngạc, vô cùng đáng yêu. Chưa từng thấy bao giờ trong đời, tôi không chống lại nổi sự cáu cạnh, liền lôi ra năm xu đô la Mỹ, mua lấy một quả. Đây là lần duy nhất tôi mua đồ ở Xiberi, là ký ức không thể nào quên. Ngoài rừng nguyên sinh ra, còn có đại thảo nguyên, nhưng có vẻ như không nhiều lắm. Cảnh tượng để lại ấn tượng sâu sắc nhất cho tôi chính là hồ Baikal. Tàu của chúng tôi chạy vòng quanh hơn nửa cái hồ này, mất gần nửa ngày trời. Hết đường hầm này nối tiếp đường hầm khác, chẳng biết rốt cuộc đã chui qua bao nhiêu cái đường hầm. Trên núi rừng cây rậm rạp, một màu xanh ngắt đến tận đỉnh. Đường sắt được xây dựng ngay sát mép bờ, nhìn xuống nước hồ từ trên tàu, rõ mồn một trong tầm mắt. Nước hồ xanh biếc, chỗ giáp bờ trong veo thấy đáy, càng ra đến giữa hồ thì chuyển thành màu xanh thẫm, hoặc gần như màu đen, phía dưới sâu không thấy đáy. Quả thực là kỳ cảnh trong thiên hạ, cho đến tận ngày nay, cứ hễ tôi nhắm mắt lại là lại có thể nhìn thấy nó.

Cứ như vậy, chúng tôi ở trên tàu, vừa có khó khăn, lại vừa có niềm vui, chớp mắt một cái là tám ngày trôi qua, vào tối ngày 14 tháng 9, đã đến Moskva.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.