Đúng lúc tôi đang như lửa đốt mà lại hoàn toàn bó tay, thì giống như một cơ hội trời cho, trường cũ của tôi là Đại học Thanh Hoa đã ký một hợp đồng với Cơ quan Trao đổi Hàn lâm Đức (DAAD): hai bên trao đổi nghiên cứu sinh, tiền lộ phí và tiền may trang phục tự túc, tiền ăn ở trả lẫn nhau: Trung Quốc mỗi tháng ba mươi đồng đại dương, Đức một trăm hai mươi mark. Điều kiện không hề lý tưởng chút nào, một trăm hai mươi mark chỉ đủ miễn cưỡng chi trả tiền ăn ở. So với học bổng quan phương một tháng tám trăm mark, thì đúng là khác biệt một trời một vực.
Thế nhưng, đối với tôi mà nói, đây lại giống như một cọng rơm cứu mạng, không nắm lấy không được. Về mặt danh nghĩa, tôi chuyên ngành tiếng Đức ở Thanh Hoa, thành tích bốn năm đều đạt loại ưu (điều này thực ra là hữu danh vô thực), tôi vừa đăng ký là lập tức được thông qua.
Thế nhưng, khó khăn của tôi cũng bày ra trước mắt: kinh tế gia đình lâm vào cảnh bờ vực phá sản, lại thêm cha già con thơ. Tôi đi rồi, sinh sống cả nhà dựa vào cái gì để duy trì? Những gì tôi phải đối mặt đều là khó khăn thực tế mười mươi, ngoài niềm vui sướng tột độ ra, tôi lại không khỏi vô cùng lo lắng ruột gan như đốt.
Tôi đã bước đến một ngã ba đường: một con đường là hoa đào, một con đường là tuyết. Trên con đường nở đầy hoa đào, mây tía rợp trời, tiền đồ như gấm, khiến người ta không khỏi muốn bước tới trước. Còn trên con đường phủ đầy tuyết, thì lại ảm đạm không ánh sáng, bày trước mắt tôi là cảnh áo xanh suốt đời, già chết chốn học đường, ngày ngày đấu tranh vì bát cơm, luôn luôn lấy "an tĩnh" làm bài học răn đe. Rốt cuộc nên đi hay ở? Tôi đã gặp phải sự lựa chọn trọng đại đầu tiên trong đời.
Nằm ngoài dự đoán của tôi, tôi đã nhận được sự ủng hộ của chú tôi và cả nhà. Họ nói với tôi: Chúng ta cắn răng, sống những ngày tháng thắt lưng buộc bụng hai năm; chỉ cần không bị chết đói, là có thể nghênh đón ánh bình minh của chiến thắng, làm rạng rỡ tông miếu tổ tiên. Cội rễ tư tưởng này, tôi nắm rất rõ. Lúc bấy giờ, tư tưởng khoa cử phong kiến vẫn còn lưu hành trong xã hội. Mọi người xem tốt nghiệp tiểu học như tú tài, tốt nghiệp trung học như cử nhân, tốt nghiệp đại học như tiến sĩ, còn đi du học mạ vàng thì chính là bậc hàn lâm. Trong mắt mọi người, tôi đã trúng tiến sĩ. Người xưa nói: Không có cử nhân ngoài trường thi; bây giờ lại là tiến sĩ ngoài trường thi. Tôi sắp sửa bước vào trường thi, há có thể chớp bờ vực mà cương quyết dừng ngựa lại được chứ?
Vị hiệu trưởng Tống Hửu Ngô – người cho rằng tôi rất "an tĩnh" – cũng hoàn toàn thay đổi cái nhìn về tôi, biểu lộ sự ân cần bất thường, tự mình dẫn tôi đi tìm Giám đốc Sở Giáo dục, với hy vọng có thể nhận được chút ít trợ cấp. Thế nhưng, tôi không nên trò trống gì, sự "an tĩnh" của tôi lại hại tôi một lần nữa, kết quả là tay trắng trở về, lại một lần nữa khiến hiệu trưởng thất vọng. Thế nhưng, sự nhiệt tình của ông không hề giảm, nào là khích lệ, nào là mở tiệc tiễn đưa, hẹn ngày học thành quy quốc (trở về nước) sẽ cùng nhau làm việc lại, khiến tôi vô cùng cảm động.
Các đồng nghiệp ở trường trung học của tôi, có người vốn dĩ là thầy của tôi, có người là đồng lứa với tôi, nhưng tuổi đều lớn hơn tôi rất nhiều. Họ đối với tôi cũng thay đổi cái nhìn. Những giáo viên trẻ tuổi hơn, ai nấy đều mắc phải bệnh cuồng du học. Cũng đều mòn mỏi ngóng trông, muốn vào mà không có đường, không ai là có cách gì cả. Bây giờ tôi bỗng nhiên vớ được cơ hội mạ vàng, tiến sĩ tây sắp sửa trong tầm tay, giống như rồng ẩn mình thăng thiên, năm sau về nước, tuyệt đối sẽ không còn ở lại trường trung học Tế Nam nữa. Tâm trạng hâm mộ của họ bộc lộ ra ngoài lời nói. Tôi bỗng nhiên cảm thấy, mình suýt chút nữa đã trở thành Phạm Tiến trong "Nho lâm ngoại sử", tuy hãy còn thiếu một nhạc phụ Hồ Đồ Hộ và một vị hương cừu họ Trương, thế nhưng trong lòng mọi người, tôi bỗng nhiên trở thành nhân vật đặc biệt, cảm thấy vô cùng buồn cười.
Tuy tôi chưa có cảm giác xuân phong đắc ý, nhưng thâm tâm lại vô cùng vui mừng.
Thế nhưng, khó khăn của tôi là điều hiển nhiên ai cũng thấy rõ. Ngoài khó khăn kinh tế gia đình đã nói ở trên ra, còn có tiền trang phục và tiền lộ phí. Bởi vì biết rằng, sau khi đến Đức, không thể có dư tiền mua quần áo, việc chế tạo trang phục ở trong nước bắt buộc phải chu đáo đầy đủ. Những thứ này đều cần rất nhiều tiền. Trong vòng một năm qua, tôi đã tiết kiệm được một ít tiền từ tiền lương, số lượng không lớn, lại mượn bạn bè một ít tiền, chắp vá lung tung, miễn cưỡng may được mấy bộ quần áo, xếp đầy hai chiếc vali lớn. Việc chuẩn bị cho chuyến đi xa vạn dặm coi như đã hoàn thành.
Lúc này, trong lòng tôi không biết là có tư vị gì, chua, ngọt, cay, đắng, trộn lẫn vào nhau, nhưng tuyệt nhiên không hề tuyệt vời giống như pha chế cocktail. Tôi tràn đầy khao khát, mà lại vừa thấp thỏm bất an, có lúc nghĩ rất đẹp, có lúc lại lo lắng khôn nguôi, trong đủ loại mâu thuẫn tư tưởng, nghênh đón sự lựa chọn lớn, cuộc mạo hiểm lớn đầu tiên trong đời tôi.