Nhắc đến những người phản đối Hitler, tôi không khỏi nhớ đến gia đình Boehncke.
Gọi là một gia đình, nhưng thực ra chỉ có hai mẹ con. Tôi quen cô Boehncke trước. Hóa ra chúng tôi có thể coi là bạn học, cô ấy lớn hơn tôi vài tuổi, học chuyên ngành Ngôn ngữ học Slav. Như tôi đã nói ở trên, Viện nghiên cứu ngôn ngữ Slav cũng nằm trong tòa nhà Gauss-Weber, chia sẻ chung một tầng với Viện nghiên cứu Phạn ngữ. Vừa bước qua cánh cửa của căn phòng lớn ở tầng hai, ở giữa là Viện nghiên cứu ngôn ngữ Iran, rẽ trái là Viện nghiên cứu Phạn ngữ, rẽ phải là Viện nghiên cứu ngôn ngữ Slav. Tôi đến viện nghiên cứu mỗi ngày, cô Boehncke tuy không đến mỗi ngày nhưng cũng rất thường xuyên. Chúng tôi cùng học tiếng Nga với Tiến sĩ von Green, nhờ thế mà quen biết nhau. Thỉnh thoảng cô ấy mời tôi đến nhà uống trà. Tôi cũng giới thiệu Trương Vĩ và Lục Sĩ Gia làm quen với cô ấy. Trong nhà cô ấy chỉ có một người mẹ già. Người cha đã qua đời, nghe nói sinh thời là giáo sư của một ngành học nào đó, thuộc tầng lớp thu nhập cao ở Đức. Do đó, tình hình kinh tế khá tốt, một mình ở một tầng lầu, đồ đạc trong nhà vừa lộng lẫy xa hoa, lại vừa mang nét cổ kính. Có lời đồn rằng cha của cô Boehncke có một phần tư hoặc một phần sáu dòng máu Do Thái, đã vượt qua lằn ranh bị tàn sát và bức hại, nên mới có thể bình an cư ngụ tiếp. Thế nhưng, vì có mối vướng mắc như vậy, họ mang lòng chán ghét mãnh liệt đối với Hitler. Điều này cũng trở thành nền tảng để chúng tôi có thể trò chuyện hợp ý.
Cô Boehncke là một sinh viên xuất sắc, biết rất nhiều thứ tiếng. Chỉ riêng về ngôn ngữ Slav, cô ấy đã biết tiếng Nga, tiếng Séc, tiếng Nam Tư, vân vân. Đây là chuyên ngành chính của cô ấy, điều này không có gì đáng ngạc nhiên. Còn hai chuyên ngành phụ của cô ấy là gì, tôi đã quên mất; có lẽ ngay lúc đó tôi cũng không biết. Tóm lại là không thể kể ra được. Cô ấy học trên tôi mấy năm, thành tích lại vô cùng xuất sắc; vì là con gái nên không bị trưng binh. Đối với cô ấy, tài năng và thời gian đều vô cùng dư dả. Thế nhưng đến khi tôi vượt qua kỳ thi vấn đáp tiến sĩ, cô ấy vẫn là một sinh viên đại học. Với tài năng và sự siêng năng của cô ấy, có lẽ không nên như thế này. Vậy mà lại thành ra như thế này, uẩn khúc trong đó tôi không rõ.
Vị tiểu thư này bề ngoài không được xinh đẹp cho lắm, tính tình có lẽ hơi cao ngạo. Cho nên, những người qua lại với cô ấy cực kỳ ít. Cô ấy đã qua tuổi cài trâm từ lâu, chưa từng thấy cô ấy có bạn trai, bản thân cô ấy cũng có vẻ không bận tâm. Hai mẹ con nương tựa vào nhau, tình cảm vô cùng sâu sắc thắm thiết. Có một lần, trong khu rừng trên núi, tôi nhìn thấy hai mẹ con cô ấy đi dạo, khiến tôi bỗng ngộ ra một đạo lý. Hai chữ "đi dạo" xem ra chỉ thích hợp với người Trung Quốc, còn đối với người Đức thì hoàn toàn không áp dụng được. Chỉ thấy hai mẹ con họ đứng sóng vai, mẹ bên phải con bên trái, khoác tay nhau, rồi cùng bước ra chân trái, giống như đang ở trên bãi tập, có người vô hình đang hô khẩu hiệu, bước đi đều đặn, không cho phép lộn xộn, ánh mắt nhìn thẳng, soàn soạt bước tới trước, tốc độ là tốc độ đi bộ nhanh, chỉ nghe tiếng giày đạp xuống đất dưới chân, trong chớp mắt đã biến mất vào sâu trong rừng rậm. Điều này hoàn toàn chẳng màng liên quan gì đến sự thong thả tự tại, chậm chạp từ tốn của người Trung Quốc. Niềm vui trong đó tôi nghĩ mãi không hiểu nổi. Chỉ có thể trách bản thân mình duyên phận quá nông cạn.
Vấn đề này tạm gác lại không bàn tới. Sau khi chúng tôi quen nhau, ngoài việc gặp gỡ ở viện nghiên cứu, cô Boehncke thỉnh thoảng cũng mời tôi và vợ chồng Trương Vĩ đến nhà cô ấy ăn trà ăn cơm. Mẹ cô ấy vóc người không cao, khuôn mặt tràn đầy hiền từ, lời ăn tiếng nói nho nhã, ung dung đại phương. Xem ra bà có trình độ văn hóa rất cao. Văn hóa cổ điển châu Âu, bất kể là âm nhạc, hội họa, hay văn học, nghệ thuật, cụ bà đều tinh thông mọi thứ, nói chuyện đâu ra đấy, vô cùng cuốn hút, khiến người ta thêm phần vui vẻ thích thú, chơi quên cả mệt mỏi. Xuống bếp nấu ăn, cụ bà cũng là một tay lão luyện. Cô con gái chỉ có thể đứng bên cạnh dọn đĩa, phụ giúp lặt vặt. Khi đó đang là thời kỳ cực kỳ thiếu thốn lương thực, có người mời khách còn phải tự mang theo tem phiếu lương thực. Dù là thế, "khéo mấy cũng không thể nấu thành cơm khi không có gạo", mời khách một lần, bản thân cũng phải nhịn đóm vài ngày, để cái bụng vốn đã đói gánh thêm áp lực chịu đựng cơn đói khát dữ dội hơn nữa. Vị cụ bà này chính là trong hoàn cảnh như vậy, đã tự tay nấu ra một mâm cơm ra trò. Bà ấy giống như đang làm phép thuật, biến hóa trò ảo thuật vậy. Chúng tôi suýt chút nữa đều biến thành những nhân vật trong thần thoại, ngồi bên bàn, chỉ một thoáng, những món ăn ngon lành bốc nghi ngút khói đã được bày biện gọn gàng ngay ngắn trên bàn. Mọi người có thể tưởng tượng, mấy kẻ chết đói chúng tôi rơi vào địa ngục đói khát này, đã ngấu nghiến nuốt lấy nuốt để như thế nào. Bữa ăn này đã trở thành bữa ăn tôi suốt đời không quên.
Thế nhưng, tôi cho rằng, điều khiến tôi phấn khích cuồng nhiệt nhất không phải là món ăn tinh tế, mà là được thỏa sức trò chuyện cởi mở, cùng nhau mắng nhiếp thậm tệ Hitler cùng những kẻ cầm đầu phát xít khác. Hai mẹ con họ đối với mọi hành vi ngược đời nghịch lý của phát xít, không có gì là không căm hận thấu xương. Đúng như tôi đã kể ở trên, những người Đức có suy nghĩ thế này, chỉ đành ngậm bồ hòn làm ngọt, giấu kín suy nghĩ của mình ở tận đáy lòng, tuyệt đối không dám tùy tiện bộc lộ. Thế nhưng, một khi ở cùng với chúng tôi, họ lại có thể thỏa sức nói năng, xả hết nỗi lòng cho sướng miệng. Những ngày tháng lúc bấy giờ, quả thực vô cùng khó khăn. Trương Vĩ, Lục Sĩ Gia và tôi, mấy người Trung Quốc chúng tôi, ngoài việc phải chịu đựng tất cả những tai ương mà người Đức phổ biến bắt buộc phải chịu ra, còn có nhiều tai ương hơn nữa, chúng tôi còn có nỗi nhớ nhà thương nước. Tôi ở chốn tha hương viễn xứ, sinh mạng mong manh như trứng để đầu ngọn sóng. Máy bay Anh Mỹ không biết lúc nào vui lên thả một quả trứng rớt lên đầu chúng tôi, thì chắc chắn sẽ đi gặp Thượng Đế hoặc Diêm Vương gia. Cái bụng thì đói cồn cào, sinh mạng lại không có cảm giác an toàn. Chúng tôi tuy chưa đến mức "ngày đêm ở đây chỉ lấy nước mắt rửa mặt", nhưng tinh thần tuyệt đối không vui vẻ, là điều có thể tưởng tượng được. Trong hoàn cảnh như thế, chỉ có đến nhà Boehncke, tôi mới có thể tạm thời quên đi ưu sầu, cứ như tìm được một ốc đảo giữa sa mạc, một hòn đảo an toàn, một chốn đào nguyên, một nơi trốn tránh thời Tần. Do đó, chúng tôi thường bất chấp tiếng còi báo động không kích vang lên ở bên ngoài, thả cửa trò chuyện cho thỏa thích, quên cả thời gian trôi đi, trò chuyện mãi đến tận đêm khuya, mới giật mình nhớ ra: Phải về nhà thôi. Vừa bước ra khỏi cổng lớn, bên ngoài tối đen như mực, tĩnh mịch không một tiếng động, ngẩng đầu nhìn bốn phía, không thấy dù chỉ nửa tia ánh sáng đèn, trong vũ trụ dường như chỉ còn lại một mình tôi, một mình tôi dường như đã biến thành Phật Như Lai, gánh vác tất cả tai ương của cõi người ta.
Sau khi tôi rời khỏi nước Đức, lúc ở Thụy Sĩ, từng viết cho hai mẹ con một bức thư. Sau khi về nước, không còn liên lạc nữa. Mấy hôm trước, gặp Trương Vĩ, anh ấy kể với tôi rằng, anh ấy vẫn thường xuyên giữ liên lạc với họ. Sau này cô Boehncke kết hôn với một người Thụy Sĩ, hai mẹ con chuyển đến Bắc Âu sinh sống. Người mẹ qua đời năm ngoái khi đã ngoài chín mươi tuổi, cô con gái vẫn ở Thụy Sĩ. Đời này còn có thể gặp lại cô ấy nữa không? Hy vọng có thể nói là mong manh vô cùng. Đau đớn thay!