Trong những ngày sau đó, Cicily hạnh phúc đến mức gần như cuồng nhiệt. Những dự định vốn chỉ ấp ủ mơ hồ trong tâm trí cô, bắt nguồn từ gợi ý đầy vị tha mà bà Delancy từng đưa ra, giờ đây đã thành hình rõ rệt và trở nên vô cùng thiết thực. Nhận thấy chồng mình đã chính thức đưa cô bước vào một sự hợp tác kinh doanh chung, cô chợt nảy ra ý tưởng kết hợp giữa việc mang lại niềm tin vui cho người khác với những lợi ích thiết thực trong công việc kinh doanh. Thế là, cô dốc hết trí tuệ vào đó một cách miệt mài, để rồi chẳng mấy chốc đã vạch ra những kế hoạch cải thiện cụ thể dành cho số đông, và những kế hoạch ấy đều mang lại lợi ích trực tiếp cho công việc làm ăn của chồng. Nói tóm lại, cô đã nghĩ ra một số hoạt động từ thiện nhằm đem lại niềm vui cho các công nhân của chồng; hệ quả tất yếu của những thay đổi ấy sẽ là sự thấu hiểu tốt hơn giữa họ và người chủ, đồng thời gia tăng lòng trung thành cũng như hiệu suất làm việc từ phía những người thợ. Với mục đích cao cả này, sau khi trình bày chi tiết mọi chuyện với Hamilton – người chẳng hề phản đối gì vì khoản tiền tài trợ hoàn toàn được trích từ tài sản riêng của vợ – Cicily liền lập tức xắn tay áo thực hiện dự án. Xưởng sản xuất ở khu hạ thành chẳng mấy chốc đã râm ran bàn tán về những đổi mới đầy bất ngờ đang được tiến hành. Công nhân kẻ chửi người khen tùy theo bản tính khi hay tin về những món quà từ người vợ của ông chủ. Họ nhìn những chiếc bồn tắm mới với vẻ kinh ngạc, dẫu có phần hoài nghi. Họ bàn luận về thư viện với sự trân trọng hay thờ ơ tùy thuộc vào trình độ học thức của mỗi người: phe xã hội chủ nghĩa thì chỉ trích tính chất vô bổ của những đầu sách được chọn; ở đó chỉ toàn là sách lịch sử, tiểu sử, sách du ký, tiểu thuyết nhảm nhí và những loại tương tự – chẳng có gì dạy cho họ cách thức để hiện thực hóa tình anh em giữa con người với con người.
Bên cạnh những việc làm thiện nguyện theo hướng đó, Cicily còn đưa ra những ý tưởng thiết thực hơn nhằm nâng cao vị thế của người phụ nữ. Cô chủ động làm quen với vợ của một số công nhân làm việc trong xưởng và đến tận nhà thăm hỏi họ. Cô mời họ đến thăm lại nhà mình, đồng thời ấp HttpSecurity hoạch biến Hội Civitas thành đồng minh trong công cuộc cao cả nhằm nâng cao vị thế và bình đẳng hóa trật tự xã hội này. Bận rộn với những công việc đầy nhiệt huyết ấy, ngày tháng trôi qua thật trọn vẹn, và cô tràn ngập niềm vui khi nhận ra rằng việc được sẻ chia trong cuộc đời rộng lớn hơn của chồng nay đã thực sự trở thành đặc ân lớn lao của đời mình... Cô chính là – người cộng sự của anh!
Thật đáng ngờ liệu Hamilton có mảy may hay biết về niềm hạnh phúc của vợ giữa trật tự mới đảo lộn ấy hay không. Sự việc mà anh cho là chỉ là một phút ngẫu hứng ấy, nơi cô được trao tư cách cộng sự với anh, hầu như chẳng đọng lại gì trong trí nhớ của anh. Thỉnh thoảng có nhớ đến, anh chỉ mỉm cười xem đó như một nét tính cách bất chợt nằm trong vô số tâm trạng đổi thay của đàn bà. Nhưng anh rất hiếm khi nghĩ đến điều đó, bởi toàn bộ thời gian của anh đã bị cuốn vào cuộc chiến đấu tuyệt vọng nhằm tìm lối thoát khỏi nguy cơ sụp phá đang cận kề trước mắt. Cuối cùng, anh quyết định không khước từ lời đề nghị mà Morton đưa ra đại diện cho khối độc quyền. Bằng không, anh sẽ phải đối mặt với sự cạnh tranh từ phía Carrington trong việc bán hàng cho các hãng độc lập với mức giá lỗ chỏng gọng. Thế nhưng, anh vẫn quyết tâm chiến đấu tới cùng với sự cạnh tranh này bằng toàn bộ khả năng và số vốn mình có. Anh thừa hiểu rằng sẽ là bất khả kháng ngay từ vạch xuất phát nếu anh không cắt giảm chi phí vận hành xuống mức tối thiểu. Chính vì lý do đó, anh đã lên kế hoạch thực hiện đợt cắt giảm tiền công do Morton gợi ý, dẫu trên thực tế là để vượt qua những âm mưu của khối độc quyền chứ không phải để tiếp tay cho chúng. Anh tự xoa dịu lương tâm bằng cách nhắc đi nhắc lại một sự thật rằng: nếu giành chiến thắng, việc cắt giảm ấy chỉ là tạm thời; còn nếu không có nó, anh buộc phải đóng cửa nhà xưởng ngay lập tức. Vì lợi ích của những người thợ cũng như của chính mình, anh quyết tâm theo đuổi con đường duy nhất còn lóe lên tia hy vọng chiến thắng.
Đương nhiên là đám công nhân chẳng tài nào hiểu hay đồng tình. Khi tin tức về đợt cắt giảm tiền công được lan truyền, những tiếng la ó, giận dữ và buồn rầu liền bùng lên. Các cuộc họp của công nhân liên tục được tổ chức, và rồi đúng hẹn, một ủy ban gồm ba người đã đến gặp Hamilton tại phòng làm việc trong căn nhà của anh ở khu thượng thành. Schmidt, kẻ nhiều chuyện nhất trong ba người, là một người đàn ông đang độ tuổi trung niên, vóc dáng vạm vỡ, hói đầu, với bộ ria mép trắng khiến hắn trông có nét kỳ quặc giống hệt Bismarck. Hai thành viên còn lại trong ủy ban là Ferguson, một gã người Yankee gầy gò, lanh lợi chừng bốn mươi tuổi, nói năng kéo dài giọng đặc trưng; và McMahon, một tên A-len thấp lùn, tóc đỏ, sắc sảo, mang trên khuôn mặt nét vui vẻ linh hoạt. Cả ba bước vào thư viện và được Hamilton chào đón, liền nhận ra người chủ đã chủ động củng cố thế trận cho cuộc đối thoại bằng sự hiện diện của ông Delancy – người mà năng lực phán đoán trong kinh doanh được vị chủ nhà trẻ tuổi vô cùng tín nhiệm. Những người thợ đón nhận lời chào niềm nở của Hamilton với vẻ lóng ngóng, nhưng chẳng hề có chút ngượng ngùng nào, bởi họ mang trong mình ý thức về một chính nghĩa sáng ngời để làm chỗ dựa tự tin giữa chốn xa lạ. Họ vừa ngồi xuống theo lời mời của chủ nhà trên những chiếc ghế quay mặt về phía anh và ông Delancy, thì Schmidt liền vùng dậy. Sau khi hiên ngang lấy thế đứng đắc địa trước chiếc lò sưởi trống không, hắn bắt đầu tuôn ra một tràng hùng biện đầy nhiệt huyết về các quyền lợi giữa lao động và tư bản, giọng oang oang với phát âm mang âm hưởng tiếng Đức nặng đặc.
Sau chừng năm phút nghe gã huyên thuyên, ông Delancy vốn vừa dễ cáu kỉnh lại vừa thần kinh căng thẳng, bèn chớp lấy khoảng dừng lấy hơi của diễn giả để lên tiếng phản đối.
– Này, này anh bạn, – ông bực bội kêu lên. – Nhưng tôi chẳng quan tâm quái gì đến Schopenhauer với lại chủ nghĩa xã hội đâu, và tôi chắc anh Hamilton cũng vậy thôi. Hãy quay lại chuyện tiền lương ở nhà xưởng Hamilton đi.
Ferguson lên tiếng hùa theo Delancy, và McMahon cũng nhỏ nhẹ bồi thêm:
– Cứ để sếp có cơ hội nói chứ, Smitty.
Tuy nhiên, Schmidt có vẻ vẫn muốn cứng đầu.
– Đã có thỏa thuận nào cho sếp cơ hội đâu nào, – hắn cãi lại.
– Thế thì cứ cho ổng một cơ hội đi, vì ổng là bạn tôi mà, – gã người A-len giục giã với nụ cười thân thiện đến mức khó lòng cưỡng lại được hướng về phía gã người Đức. Schmidt gật đầu ra hiệu rằng cứ để người chủ được phép lên tiếng, nhưng hắn vẫn giữ nguyên tư thế của một vị chủ tọa đứng trước lò sưởi.
Hamilton lập tức bắt tay vào việc trình bày quan điểm của mình trước những người thợ đang ngồi trước mặt.
– Như các anh đã biết, – anh nói rành mạch, – tôi là chủ xưởng Hamilton. Tôi là người trả lương. Mà xưởng Hamilton này đã duy trì hoạt động qua bao thăng trầm thời buổi suốt hơn ba mươi năm qua. Thậm chí có những lúc, xưởng phải hoạt động trong cảnh thua lỗ mà chẳng hề có đợt cắt giảm tiền lương nào để gánh đỡ cho người chủ trong khoảng thời gian khó khăn đó. Chà, xét trong hoàn cảnh hiện tại, tôi nghĩ mình có quyền tự quản lý công việc kinh doanh của chính tôi.
– Ồ, dĩ nhiên rồi! – Ferguson hờ hững đồng tình.
Nhưng Schmidt lại bổ sung thêm một điều kiện sửa đổi vào sự nhượng bộ chung ấy.
– Miễn là anh điều hành theo cách của chúng tôi, và đừng có cắt giảm lương.
– Tôi rất tiếc, các anh ạ, – Hamilton đáp lại thẳng thừng, chẳng né tránh vấn đề; – nhưng khoản cắt giảm đó là bắt buộc.
Các thành viên trong ủy ban nhìn nhau rồi buồn rầu lắc đầu. Họ thừa hiểu những khổ cực mà anh em thợ thuyền sẽ phải gánh chịu nếu mức lương bị cắt giảm mười phần trăm trên diện rộng. Chính McMahon là người lên tiếng trước, vẫn với vẻ mặt vui vẻ quen thuộc pha chút châm biếm, nhưng ẩn giấu bên dưới lớp vỏ hài hước ấy là một nỗi niềm u ám.
– Thôi nào, các anh thấy đấy, – hắn nói bằng giọng đặc trưng của xứ A-len, quay sang hướng Ferguson và Schmidt, – sếp phải bớt xén chút ít để còn trả tiền cho mấy cái bồn tắm mới, phòng tập thể dục xinh xắn cùng cái thư viện mà họ mới tống vào đó gần đây chứ.
– Ach, Himmel! – Schmidt hừ mũi đầy vẻ ghê tởm. – Chắc chốc nữa chúng ta có cả dịch vụ làm móng tay luôn quá! – Hắn trừng trừng nhìn những ngón tay múp míp với móng bám đầy nhọ nồi của mình, rồi nhếch mép cười mỉa mai.
Hamilton đỏ bừng mặt trước những lời chế nhạo.
– Tôi chẳng dính líu gì đến những cải tạomđó cả, – anh thanh minh để tự bảo vệ mình. – Tất cả đều do bà Hamilton tự bỏ tiền túi ra làm đấy chứ. Cô ấy làm vậy để anh chị em công nhân cảm thấy bằng lòng hơn với hoàn cảnh của mình – để mang lại hạnh phúc cho các anh.
– Mang lại hạnh phúc cho chúng tôi á! – Schmidt càu nhàu. – Bồn tắm cơ đấy!
Khiếu hài hước đã thôi thúc McMahon tiếp tục trò đùa cợt, qua đó phơi bày thêm thực tế cay đắng trong cuộc đời họ.
– Chắc chắn rồi, phòng tập tuyệt lắm chứ lỵ, – hắn thản nhiên nói. Giọng điệu của hắn giả lả đến mức Hamilton phải mỉm cười vì tưởng rằng đó là lời khen ngợi dành cho việc làm của vợ mình, thậm chí ông Delancy cũng giãn ra những nét mặt căng thẳng. – Anh càng tập lâu trong đó, – gã người A-len ngây thơ tiếp lời, – dĩ nhiên là ngoài giờ làm việc nhé, thì anh càng khỏe ra, và càng làm được nhiều việc hơn cho sếp trong giờ làm... Quả là tuyệt cú mèo!
Hamilton vội vã chuyển chủ đề. Anh giải thích rằng đợt cắt giảm sẽ không áp dụng cho tiền lương của các nữ công nhân ở bộ phận đóng gói, nơi có hàng trăm người đang làm việc. Anh thẳng thắn tuyên bố thù lao của họ vốn đã quá ít ỏi để có thể chịu đựng nổi mức giảm như thế.
– Thế anh nghĩ chúng tôi kiếm đủ để chịu đựng chắc? – Ferguson phẫn nộ thốt lên.
– Kiểu gì thì cũng phải có kẻ gánh chịu thôi, – Hamilton ủ rũ đáp trả. – Các anh đã đe dọa đình công nếu tôi thực hiện việc cắt giảm này. Chà, đến lượt tôi buộc phải đe dọa lại các anh đây. Nếu các anh không chịu nhận mức cắt giảm, tôi sẽ đóng cửa xưởng – tôi buộc phải làm thế!
Schmidt từ vị trí trước lò sưởi kiêu hãnh kiễng gót chân lên đầy giận dữ.
– Anh đóng cửa xưởng á! – hắn hậm hực la lên. – Ai cho phép anh làm thế hả? Anh phé phái gì mà đòi đình công. Xí!
Hamilton mệt mỏi nhún vai.
– Lắng nghe tôi đây, các anh em, – anh khẩn khoản. – Tôi sẽ bày tỏ rõ ràng mọi chuyện với các anh, bởi tôi đặt trọn niềm tin vào lòng trung thành của các anh. Có lẽ các anh nghĩ mình đang bị lừa trong vụ làm ăn này. Chà, tất cả chúng ta rồi sẽ cùng bị lừa, và bị treo lơ lửng ngoài mạn thuyền như chơi, nếu không chịu đồng tâm hiệp lực. Các anh đang bất mãn vì dẫu phải làm việc đủ giờ, các anh lại được yêu cầu nhận mức lương giảm mười phần trăm. Sự thật là nhà xưởng hiện chẳng kiếm nổi một xu lợi nhuận nào. Tôi buộc phải nhận gia công những chiếc hộp với giá bán chịu lỗ lúc này, là vì sự cạnh tranh từ xưởng của khối độc quyền – nơi đang tìm cách hất cẳng tôi ra khỏi thương trường. Tôi phải làm việc hòa vốn, thậm chí chấp nhận lỗ trong một thời gian. Với mức cắt giảm mười phần trăm, tôi mới có thể tiếp tục trụ lại. Không có nó, tôi đành phải đóng cửa. Ngay khi cơn khủng hoảng này qua đi, nếu tôi chiến thắng, thang lương cũ sẽ được khôi phục. Tôi hy vọng khoảng thời gian đó sẽ không kéo dài. Tôi xin bật mí với các anh một chuyện trong vòng bí mật: tôi đang lên kế hoạch lấn sân sang vài lĩnh vực phụ – những thứ mà tôi hy vọng sẽ thu về bộn tiền. Ngay khi chúng đi vào hoạt động, tôi sẽ trả lại cho các anh mức lương như hiện tại.
– Sao vợ anh không bỏ tiền ra trả lương ấy? – Schmidt sắc sảo chất vấn. – Cô ta có khối tiền để ném vào mấy thứ nhảm nhí cơ mà.
– Thề có chúa, ý kiến đó không tồi chút nào đâu, thưa ông Hamilton, – McMahon đồng tình. – Đó mới là cách sử dụng đồng tiền hợp lý hơn. Kể từ dạo cô ta cứ lảng vảng tới nhà tôi dạo gần đây, tôi tốn toi cả tuần lương chỉ để mua cho mụ vợ già nhà tôi cái mũ bắt chước kiểu của cô ta đấy... Tôi nghĩ phụ nữ chẳng có chỗ đứng nào trong kinh doanh cả.
Ferguson cũng hùa theo bày tỏ ý kiến tương tự:
– Đúng thế đấy, – hắn tuyên bố. Hắn đảo mắt tìm chỗ nhổ nước bọt để nhấn mạnh câu nói, nhưng chẳng thấy đâu đành thôi. – Con bé Sadie nhà tôi, nó vừa nướng tận hai đô la vào tóc giả ngay tuần này đây. Vợ anh đúng là đang làm cho cuộc sống của chúng tôi khốn khổ hết chỗ nói, ông Hamilton ạ. Làm sao tôi mua nổi tóc giả với mức lương bị cắt giảm mười phần trăm cơ chứ? Chịu chết, tôi chẳng tài nào hiểu nổi!
Một lần nữa, Hamilton lại cảm thấy lúng túng trước những hệ lụy trớ trêu từ các hoạt động từ thiện của vợ, và một lần nữa anh lại đổi chủ đề.
– Thôi được rồi các bạn, – anh thẳng thắn nói. – Tôi đã đặt vấn đề với các anh một cách rất rõ ràng. Tôi rất lấy làm tiếc. Nhưng nếu các anh không chấp nhận mức cắt giảm, tôi chẳng thấy tương lai nào cho tất cả chúng ta cả... Quyết định là ở các anh.
– Anh em tự quyết định lấy thôi, – Ferguson ảm đạm đáp. – Chúng tôi chỉ có nhiệm vụ báo cáo lại với họ.
– Nhưng chính ba anh mới là người thực sự quyết định cơ mà, – Hamilton nài nỉ. – Nào, hãy đưa ra quyết định cho tôi ngay bây giờ đi.
Ferguson và McMahon lặng lẽ nhìn nhau đầy e dè, như thể chưa biết phải xử trí ra sao. Nhưng Schmidt chưa bao giờ do dự khi phải bày tỏ quan điểm trong bất cứ hoàn cảnh nào. Giờ đây, hắn cất lời với vẻ quyết đoán dửng dưng, vừa nói vừa vung vẩy cánh tay phải ngay từ câu đầu:
– Chà, chỉ tính riêng phần tôi thôi nhé, tôi muốn nói là... Ôi chao, chào bà Hamilton.