Chánh niệm và thiền
THIỀN ĐỂ TẬP TRUNG
Như dòng nước tĩnh tại Ánh sáng Mặt trời và Mặt trăng Chỉ phản chiếu trên khuôn mặt bình yên.
– Rumi (thơ Sufi thế kỷ XIII)
Hãy tạo ra những khoảng không gian trống xung quanh bạn. Đừng để bản thân bị phân tâm bởi tiếng ồn, con người – kể cả những người gần gũi nhất và thân yêu nhất. Tạo ra không gian trống là để tập trung vào một chủ thể riêng lẻ, hoặc vào mối quan hệ giữa bạn và chủ thể đó. Mục tiêu của bạn là trung hòa suy nghĩ, khát khao và trí tưởng tượng của bản thân.
Hãy bắt đầu với mục tiêu là một trạng thái “không suy nghĩ”. Ban đầu, khi các ý tưởng xuất hiện, hãy từ tốn xua chúng ra khỏi đầu. Hãy lặp đi lặp lại việc này, dù thậm chí chỉ là trong 30 giây. Bạn sẽ thấy việc này hoàn toàn có thể làm được. Đây là bước đầu tiên. Các bậc thầy yoga có thể ở trong trạng thái này suốt cả ngày. Nếu bạn tập làm trống tâm trí thường xuyên và chăm chỉ, thì dù những suy nghĩ đó có xuất hiện cũng ngày càng mờ nhạt dần đi, để bạn có thể loại bỏ chúng dễ dàng hơn.
Việc tập thiền định hoặc kiểm soát tâm trí cũng giống như rèn luyện cơ bắp trong cơ thể. Sự kiên nhẫn và kiên trì sẽ mang lại kết quả.
Khi một người thiền định, anh ta sẽ chìm vào trạng thái nghỉ ngơi sâu gấp hai lần khi ngủ. Cơ thể sẽ tiêu thụ nhiều oxy hơn, nhịp tim nhanh hẳn lên, và tâm trí thì hoàn toàn cảnh giác. Thường chỉ cần mất 10 phút để đạt đến trạng thái này trong lúc thiền định, nhưng khi ngủ bạn sẽ mất đến 6 giờ.
Trong quá trình thiền định, tất cả những mâu thuẫn, phụ thuộc và liên hệ sẽ hoàn toàn biến mất. Chúng ta sẽ trải nghiệm một cảm giác tự do tuyệt vời. Đây là con đường nhanh nhất và đơn giản nhất để đạt đến sự hạnh phúc. Hãy cho mọi thứ tự vận hành theo con đường riêng, như thể bạn không tác động gì đến chúng. Sau một thời gian, bạn sẽ cảm thấy mình hoàn toàn tách biệt với thế giới xung quanh. Bạn có thể thiền định ở bất cứ đâu, thậm chí trong lúc bạn chờ xe bus hoặc đang rửa chén. Chơi golf cũng là một cách tuyệt vời để thiền định, thư giãn và tìm sự thư thái trong tâm hồn. Một tay golf từng nói, sau khi kết thúc một vòng chơi, anh ta cảm thấy tâm mình bình an như một vị sư ngồi thiền trên đỉnh núi. Điều quan trọng là phải tận dụng khoảnh khắc để chú ý đến nội tâm của bản thân. Đó là một nguồn sức mạnh mà bạn sẽ không bao giờ tìm thấy ở đâu khác. Thiền định không hề vô nghĩa. Nó không dẫn con người ta đến trạng thái hôn mê, mà là một hoạt động tinh thần nghiêm khắc, là quá trình mà trong đó chúng ta mài giũa ý thức và năng lực tập trung của bản thân – cả hai đều rất hữu dụng trong cuộc sống hằng ngày.
“Nhưng tôi làm gì có thời gian,” ai đó có thể nói như vậy...
Động từ “thiền định” (meditation, trong tiếng Latin là meditari) có nghĩa là để ai đó tự dẫn dắt bản thân đến cái trung tâm. Những thứ trở nên cố hữu luôn lấn át và khóa chặt tâm trí của chúng ta. Hãy tận dụng thời gian để được “hóa thân”, cho phép tâm trí được tái tạo trong sự tĩnh lặng. Từ lần này sang lần khác, hãy để hình ảnh của chính bạn qua một bên và tìm lại cảm giác được trở thành một con người hoàn toàn mới.
Có những lúc chúng ta cần học cách không làm gì cả. Thiền định giúp chúng ta hiểu được tâm lý của mình hoạt động ra sao. Trước khi luyện tập thiền định, con người thường không nhận thức được có biết bao nhiêu ý tưởng rời rạc chạy qua tâm trí họ chỉ trong một giây. Những ý tưởng trôi nổi đó khiến cuộc sống của chúng ta trở nên phức tạp.
Thiền định là cách để chúng ta nuôi dưỡng tinh thần. Nó giúp chúng ta tự làm mới bản thân và khẳng định những gì thật sự quan trọng trong cuộc sống. Chạy trên bãi biển, ngồi im lặng trong rừng, nghe nhạc – tất cả những hoạt động như vậy đều cần có thời gian. Chúng ta có thể thiền định – hay nói cách khác là giữ cho tâm trí hoạt động trong lúc di chuyển – khi đi dạo, khi ngồi, khi đứng hay kể cả khi nằm.
Cơ thể cũng cần yên lặng khi thiền định bằng cách áp dụng một số tư thế nhất định (yoga cho bạn một số lựa chọn, chẳng hạn như tư thế hoa sen, hoặc shavasana – nằm ngửa trong trạng thái thư giãn hoàn toàn, mắt nhắm nghiền). Hãy thở chậm, càng chậm càng tốt. Hãy dập tắt mọi suy nghĩ. Hãy từ chối bất cứ điều gì khiến bạn ra khỏi trạng thái “không suy nghĩ”.
Thiền sư Deshimaru từng nói, chúng ta nên thả nổi suy nghĩ của mình như những đám mây trên bầu trời. Thầy khuyên các đệ tử của mình hãy “hóa thân thành cuộc sống” thay vì nghĩ về cuộc sống. Thiền định là hoạt động giúp tăng cường tuần hoàn máu và trí nhớ. Nó buộc chúng ta phải tìm kiếm sự tĩnh tâm và trở nên kiệm lời, chỉ tập trung vào những âm thanh từ bên trong, nhịp tim và tiếng thở của mỗi người.
Hãy thiền định để tìm ra “điểm khởi đầu” của các hoạt động tinh thần và thể chất. Hãy trải nghiệm cảm giác của cái nóng và sức nặng đang tác động lên bạn. Hãy thể hiện những gì bạn đang cảm nhận bằng cách tự nói với bản thân: “Mình thấy cái nóng đang lan tỏa khắp cơ thể...” Hãy mô tả mỗi cảm giác mới bằng từ ngữ, một câu đơn giản thôi. Sau đó, chỉ cần lặp lại câu nói này để trải nghiệm cảm giác một lần nữa.
BUỔI SÁNG TĨNH LẶNG
Tôi quyết định, dù gì đi nữa tôi cũng sẽ không thể hiện một thái độ cụ thể nào với tâm trí của tôi... Nghe có vẻ như tôi đã từ bỏ bản thân, để rồi trọng lượng của cơ thể tôi bỗng nhiên biến mất. Tôi cảm thấy mình chẳng sở hữu cái gì, kể cả một bản thể, và cũng không có gì sở hữu tôi. Cả thế giới bỗng trở nên trong sáng và không còn ranh giới nào, như tâm trí của tôi vậy.
– Alan Watts, Thiền đạo
Hãy thiền định vào buổi sáng, khi không khí trong lành và không có những rung động do con người tạo nên. Bạn càng tập trung vào các chi tiết của môi trường xung quanh, nhận thức của bạn càng bị thúc giục. Hãy coi cảm xúc của bản thân như một hiện tượng bên ngoài không thể tác động đến bạn. Như vậy, bạn sẽ học được cách để không trở thành nô lệ của những điều hối tiếc, của sự vội vàng, của những bồn chồn và suy nghĩ rối bời về mọi thứ. Thậm chí, bạn còn có thể quên đi hiện tại và nhận ra mình đang tận hưởng trải nghiệm đó! Khi bạn đạt đến trạng thái không suy nghĩ, coi như bạn đã hoàn thành mục tiêu của mình. Mọi thứ sẽ trở nên đơn giản hơn. Mọi trách nhiệm và ràng buộc của bạn sẽ trôi đi đâu mất. Hãy chấp nhận sự xuất hiện của những ý tưởng, nhưng đừng gán cho chúng bất kỳ ý nghĩa nào. Nếu bạn có thể đạt đến trạng thái không suy nghĩ, bạn sẽ trải nghiệm sự nghỉ ngơi hoàn toàn. Trong giấc ngủ, tuy nghỉ ngơi nhưng chúng ta vẫn có giấc mơ, do đó chúng ta không thật sự nghỉ ngơi về tinh thần.
Hãy tìm cho bản thân một khoảng thời gian, tạo ra một không gian thích hợp trong một góc nhỏ, riêng tư ở nhà. Sau đó, lắp một tấm rèm lớn, thoải mái làm từ len hoặc lụa, cùng một cái bệ nho nhỏ (có thể là một tấm ván gỗ ngang tầm mắt) làm nơi để cắm nến, đặt bình hoa và một lư hương. Các nhà sư và ni cô thường dùng nhang để canh thời gian. Thường một cây nhang sẽ cháy hết trong 30 phút. Hãy để mùi nhang và sự tĩnh lặng bao bọc lấy bạn, cảm nhận sự mềm mại của tấm rèm, thở sâu hai đến ba lần để những suy nghĩ tiêu cực thoát ra, rồi dành hẳn 20 phút chỉ để ngồi yên. Trừ khi bạn đã có luyện tập trước và có cơ thể dẻo dai, tư thế hoa sen sẽ khiến bạn cảm thấy khó chịu, vì thế không nên cố thử tư thế này. Bạn không thể tĩnh tâm nếu như cơ thể cảm thấy đau nhức. Vì vậy, các bài tập để nâng cao sự dẻo dai là sự chuẩn bị không thể thiếu cho quá trình thiền định. Tư thế chính xác rất quan trọng, vì nhiều lý do, nhưng chủ yếu là để hỗ trợ cho sự tập trung. Các tư thế khác (ngồi trên ghế có tay vịn hoặc nằm duỗi ra trên sàn) sẽ không giúp bạn đạt đến trạng thái không suy nghĩ hoàn hảo nhất.
IM LẶNG LÀ VÀNG
Hãy ngừng nói, ngừng suy nghĩ: sẽ không có thứ gì con không hiểu được cả.
– Ngạn ngữ Phật giáo
Sự im lặng giúp chúng ta để tâm đến vạn vật, nhìn thấu những suy nghĩ trôi dạt kéo dài vô tận trong tâm trí của chúng ta. Việc học cách để không phản ứng lại trước mỗi nhân tố kích thích như vậy đòi hỏi một tâm trí cởi mở, thời gian và sự kiên nhẫn. Khi bạn đang theo dõi truyền thông hoặc lên mạng, hãy tránh những chương trình hoặc bài báo không đóng góp chút gì vào sự tồn tại của bạn mà chỉ cướp đi những khoảng thời gian quý giá, trí nhớ và sự im lặng. Chúng chỉ khiến bạn lâm vào trạng thái buồn ngủ, đờ đẫn và thụ động. Sự im lặng có thể giúp bạn được vận động trong khoảng thinh không mà nó tạo ra. Đó là một không gian tạo cảm hứng. Hãy để sự im lặng dẫn đường cho bạn.
ÁNH SÁNG CỦA CUỘC SỐNG
“Khoa học là công cụ của trí tuệ phương Tây và nhờ có nó, người ta có thể mở ra nhiều cánh cửa hơn so với khi dùng tay không. Khoa học chỉ là một phần trong kiến thức của nhân loại và nó cản trở tầm nhìn của chúng ta khi khăng khăng cho rằng những hiểu biết mà nó mang lại là duy nhất, độc nhất. Người phương Đông lại chỉ cho chúng ta thấy một hiểu biết khác, rộng hơn, sâu sắc hơn và cao hơn, đó là sự hiểu biết thông qua cuộc sống.”
– Carl Jung, về cuốn Thái ất kim hoa tông chỉ
MỖI THỜI ĐIỂM, MỘT SUY NGHĨ
“Ngồi xuống và thiền định hàng giờ, chỉ ăn khi cơ thể yêu cầu và sống trong một ngôi nhà đơn sơ, thế mới cao sang làm sao!”
– Urabe Kenko, Đồ nhiên thảo
Hãy tưởng tượng ra một cụm từ. Mục tiêu của thiền định sẽ đạt được ngay cả khi ý tưởng về “không suy nghĩ” đã trôi đi mất. Trong thiền định, những cảm giác thể xác cũng sẽ biến mất, có nghĩa là nguồn năng lượng dành cho chúng đã bị thu hồi và tái sử dụng để củng cố sự thông suốt của nhận thức. Tất cả chúng ta đều cần thời gian ở một mình, để chiêm ngưỡng, tập trung bản thân vào một suy nghĩ riêng biệt, để đọc, nghiên cứu hoặc làm việc. Ngay cả việc cắm hoa vào buổi sáng cũng có thể trở thành một bài tập thiền định. Ngày của bạn sẽ thay đổi! Rất nhiều người sống cuộc sống của họ bằng cách bám chặt lấy những đam mê, vốn chẳng khác nào một dạng thụ động, một cách để quên đi mình là ai. Nhưng một người đang tĩnh tâm thiền định, chiêm ngưỡng chính con người họ, có sự kết nối tốt hơn với thế giới này. Thiền định là hình thức hoạt động cao nhất mà tạo hóa ban cho nhân loại, phụng sự cho mục đích giải phóng và phá bỏ sự lệ thuộc của con người. Các đạo sĩ tin rằng, về cơ bản vật chất cũng chính là tinh thần, và sắc đẹp cùng trí tuệ luôn ở đây, ngay trước mắt chúng ta. Nếu chúng ta không thể thấy chúng thì tức là các giác quan của chúng ta có vấn đề.
Một người có thể tiếp nhận sự hiểu biết trực quan này thông qua việc nghỉ ngơi, tách rời bản thân và chiêm ngưỡng cuộc sống. Một người có thể giải phóng họ khỏi thời gian, không gian, cuộc sống hằng ngày, rũ bỏ những khát khao, trí tuệ đã có và cuối cùng là chính bản thân mình.
