Thủy triều vẫn chưa bắt đầu dâng, mặt sông tĩnh lặng như một dải gấm khẽ lay động; trên mỗi đóa bọt sóng nhỏ đều phản chiếu ánh hoàng hôn le lói. Bầu trời xám xanh, không một gợn mây, trải ra nghiêng nghiêng. Vài chục con chim nước không tên cứ bay lên lượn xuống không ngừng giữa khoảng không thiên thủy ấy.

Trên đê có một ông lão dáng vẻ nông dân, cúi đầu hút thuốc lào, làn khói xanh nhạt phun ra từ giữa hàng ria mép vểnh lên, vừa mới bốc lên đã bị gió sông thổi tan.

Ba cậu bé chân đất, vung tay hò hét, chạy về phía xa.

Trên cao có một cái đình mát, trong đình có bàn đá ghế đá. Ngồi ở đây, có thể vừa thưởng trà uống rượu, vừa ngắm triều thưởng cảnh. Đây là do những nhà giàu trong vùng góp tiền xây dựng.

Trên bàn đá bày đầy rượu thịt. Hội trưởng Thương hội Hạp Thạch là Từ Thân Như đang mở tiệc đãi khách từ Hàng Châu đến.

Vị khách đeo kính, người gầy gò, hàng ria mép nhỏ phía trên môi và nụ cười nơi khóe miệng cứ như được vẽ lên, nổi lên, không hề ăn nhập với da thịt. Giọng nói cũng bồng bềnh, rò rỉ ra từ kẽ răng: "Duyên. Vạn vật thiên địa, nhân sinh gặp gỡ, tất cả đều là duyên. Tôi vô cùng tin vào chữ này." Nói rồi, gắp một miếng thịt gà, chấm vào đĩa nước tương, cho vào miệng từ từ nhai.

Từ Thân Như tướng mạo đoan chính, thần sắc nghiêm nghị. Ông không tiếp lời, giả vờ như rất hào hứng nhìn cái miệng đang nhóp nhép của vị khách, dường như rất muốn đợi cho lưỡi răng vị ấy rảnh rang một chút rồi mới nói tiếp.

"...Khi tiên sinh Gia Ngao thị sát phủ Hàng Châu, tình cờ lật xem văn quyển của công tử Chương Tự, liền gọi cậu ấy ra đàm đạo một phen, phát hiện tiểu công tử không những tài trí hơn người, mà nhân phẩm cũng tuấn dật, sau khi về nhà liền hết lời khen ngợi..."

"Đây là ông Trương quá khen rồi. Thằng bé thực sự rất khờ dại." Từ Thân Như che giấu vẻ đắc ý, cười nhạt, lắc đầu nói.

"Quang Bác huynh," vị khách ghé người lại gần, dùng đũa khẽ gõ lên đĩa sứ viền vàng, "Khi đại tiên sinh Gia Sâm từ Thượng Hải về Bảo Sơn, tiên sinh Gia Ngao đã bàn bạc với anh ấy, hai vị huynh trưởng quyết định, dự định gả muội tử tiểu thư Gia Phán cho công tử Chương Tự. Hôm nay tôi đến chính là để đòi chén rượu mừng này đây, hai vị tiên sinh họ Trương vẫn đang ở Hàng Châu đợi tin lành đấy. Ý huynh thế nào?" Ông ta không đợi Từ Thân Như mở miệng, lại nói tiếp, "Nhà họ Trương là vọng tộc đại gia ở huyện Bảo Sơn. Hai vị tiên sinh họ Trương lại là những nhân vật tầm cỡ trong cả giới chính trị và thương mại, mối hôn sự này, xét về lâu dài, rất đáng để kết thân đấy. Đối với sự nghiệp sau này của huynh..."

Những điều này, tự nhiên là những điều kiện mà Từ Thân Như cân nhắc đầu tiên khi chọn con dâu cho con trai mình. Lời vị khách tất nhiên đã làm ông lay động, nhưng Từ Thân Như vốn tinh anh thận trọng lại không muốn biểu đạt thẳng thắn những toan tính trong lòng ra ngoài, tỏ vẻ thụ sủng nhược kinh như thế, bèn cầm bình rượu rót vào chén của khách, "Nào, uống rượu, uống rượu."

"Ừm, không khách sáo, không khách sáo." Vị khách hơi nghiêng người, hai tay nâng chén rượu lên.

Từ Thân Như lại gắp một miếng cá lớn đặt vào đĩa của khách, "Ăn thức ăn đi. Đồ sông ở chỗ chúng tôi, chưa chắc đã kém Hàng Châu đâu. Ăn nhiều chút, ăn nhiều chút."

"Nếu mối hôn sự này thành công, tôi phải đòi ăn mười tám cái chân giò đấy. Huynh thấy sao?"

Từ Thân Như xoa cằm, chậm rãi nói: "Đã là ý của huynh đệ họ Trương..."

"Triều tới rồi!" "Triều tới rồi!" Lũ trẻ hét lớn, từ phía xa chạy ngược trở lại.

Mặt sông vốn tĩnh lặng như hồ lúc nãy, giờ đã như lồng ngực người khổng lồ, nhấp nhô không ngừng. Phóng tầm mắt nhìn ra, phía xa có một dải bạc, dần dần di chuyển lại gần, chớp mắt cái đã ở ngay trước mắt, biến thành vạn con ngựa đang phi nước đại, tung bờm trắng xóa. Lại gần hơn nữa, đó đã là một tòa trường thành bằng ngọc tạc băng điêu, nghiêng đổ sụp xuống, rung chuyển tiến công, nuốt trời liếm mặt trời...

Chủ khách đều đứng dậy nghiêm trang. Vị khách không ngừng vỗ tay reo lớn: "Tráng quan! Tráng quan! Thắng gấp trăm lần triều Tiền Đường!"

"Đợt triều hôm nay, chỉ là mức trung thượng thôi. Đợt triều ngày mười sáu tháng Tám mới đáng xem. Đến lúc đó, phiền huynh mời hai vị tiên sinh họ Trương hạ cố quang lâm, đệ đệ xin sắm sửa chút rượu nhạt cung kính chờ đợi..."

"Nước triều lớn, nước triều cao, xem hết đợt này đến đợt khác." Ba đứa trẻ vừa hát vừa bò lên bờ đê.

Ông lão trên đê không ngẩng đầu, vẫn cứ vỗ vỗ tẩu thuốc lào của mình. Nước triều ông đã xem mấy chục năm nay, không còn thấy chuyện sóng sinh vân diệt có gì hiếm lạ nữa.

Mười sáu tháng sau, ngày 29 tháng 10 năm 1915, con trai của Từ Thân Như là Từ Chương Tự và con gái của Trương Tổ Trạch ở Bảo Sơn là Trương Gia Phán (Ấu Nghi) tổ chức hôn lễ kiểu Tây tại lễ đường Thương hội Hạp Thạch.

Tân lang hai mươi tuổi vận âu phục giày da, tân nương mười sáu tuổi váy áo quét đất. Lão tiên sinh Thang Chập Quang ở Tiêu Sơn làm chủ hôn, đọc một bài chúc từ biền ngẫu dài hơn ngàn chữ với giọng điệu trầm bổng.

Tiếng cười đùa và trêu chọc của khách dự tiệc cuối cùng cũng tan biến như thủy triều theo mười hai tiếng "đong, đong" của chiếc đồng hồ quả lắc kiểu Đức, trong động phòng chỉ còn lại hai tân nhân.

Một đôi nến long phụng cao lớn trên án dài trước cửa sổ lung linh hai đốm lửa nhỏ, cùng với ánh đèn điện trắng sáng, vẽ bóng hai người lên bức tường hoa, khẽ lắc lư.

Chương Tự mệt rồi, nhưng vẫn còn rất phấn khích. Mình trở thành nhân vật chính của khung cảnh hỉ khánh này, anh cảm thấy vui thú, lại vô cùng thú vị. Anh đã kết hôn, nhưng anh không hiểu hết ý nghĩa mà chuyện này bao hàm đối với cả một đời người. Từ nhỏ anh đã thích những thứ mới mẻ, khung cảnh náo nhiệt, đám đông vui vẻ, hôm nay đều có đủ cả. Anh làm theo nghi thức mà gia trưởng dạy, diễn lại một lượt y như đúc, trở thành tâm điểm chú ý của thân hữu, đối tượng được vây quanh, điều này khá là vinh quang.

Anh chợt nghĩ hôm nay mình không phải là nhân vật chính duy nhất, tất cả cô ấy đều có phần, liền quay đầu nhìn thoáng qua tân nương đang ngồi một mình trên mép giường, dùng giọng điệu vui vẻ hỏi cô: "Em—có mệt không?"

Tân nương cử động một chút, không ngẩng đầu, cũng không lên tiếng.

"Cô ấy xấu hổ đấy." Anh thầm nghĩ. Tân nương nào mà chẳng thẹn thùng. Anh chợt nhớ bà nội từng nói, tân nương ngày xuất giá không được uống nước, sợ lúc cấp bách đi tiểu sẽ bị người ta chê cười, liền vội vàng cầm ấm trà sứ mảnh rót đầy hơn nửa bát trà xanh biếc vào một chiếc bát sứ có nắp hình "tích thúy", bưng đến trước mặt cô, "Bây giờ em có thể uống trà rồi, chắc chắn em khát lắm."

Tân nương vẫn bất động. Anh hơi lúng túng. Anh dùng giọng điệu dịu dàng hơn một chút:

"Uống đi, không sao đâu."

Tân nương chợt ngẩng đầu, dũng cảm nhìn người đàn ông từ khoảnh khắc này trở đi chính là chồng mình.

Cô không đưa tay nhận bát trà. Anh đứng đó không biết làm sao.

Ngọn nến khẽ nổ một tiếng. Anh cảm thấy có việc để làm, thở phào nhẹ nhõm, vui vẻ đi tới, cầm kìm bạc cắt ngắn bấc nến. Anh cố ý làm chậm động tác. Bởi vì anh vẫn chưa nghĩ ra tiếp theo nên làm gì.

Trong phòng rất tĩnh; không một tiếng động. Anh vẫn quay lưng về phía cô, nhưng cảm nhận được đôi mắt nóng rực đó vẫn đang nhìn mình.

Cuối cùng anh cũng quay mặt lại. Quả nhiên, cô vẫn tư thế đó, ánh nhìn đó.

Anh cũng bạo dạn nhìn lại cô.

Anh chỉ thấy hai con mắt to, hai con mắt to lấp lánh ánh đen, hai con mắt to của thiếu nữ vừa xa lạ vừa thân thiết, vừa thẹn thùng vừa nhiệt tình.

Ánh đen càng lúc càng lớn, biến thành hai vòng hào quang thật lớn, đang xoay chuyển, đang tỏa sáng.

Dần dần hai vòng hào quang này bao trùm lấy căn phòng bày biện đồ gỗ hồng mộc chạm khắc mới tinh này, bao trùm lấy nam sinh lớp dự bị Đại học Bắc Kinh đeo kính gọng vàng, người từ thời trung học đã từng đăng bài viết về Radium và lịch sử trái đất trên báo của trường.

Anh đã từng nhìn thấy đôi mắt đen to này trong những cuốn tiểu thuyết in chữ thạch bản nhỏ li ti trên giấy bóng mà anh yêu thích.

...Trên đài cao, bàn tay ngọc mảnh mai vung lên, quả cầu thêu dải lụa đỏ ném về phía một người đàn ông xa lạ. Đánh rơi một chiếc trâm phượng ngọc, được tài tử Lạc Dương nhặt được, nam giả nữ trang, lầu các hẹn hò. Thư sinh sa cơ nằm co ro giữa tuyết lạnh, được thầy bói qua đường cứu giúp, giữ lại trong nhà dùi mài kinh sử, tư ước trọn đời với con gái độc nhất... Những nữ chính trong những câu chuyện bình phàm mà cảm động này chẳng phải đều có một đôi mắt đen như thế này sao?

Anh từ từ tan vào vòng hào quang này, giống như bước vào một câu chuyện kỳ diệu.

Anh tìm thấy trong đôi mắt đen ấy giấc mơ cuộn trào như khói như tơ từ những tờ giấy cũ...

Một đôi nam nữ thiếu niên chưa từng quen biết, không hề hiểu rõ về nhau, cứ như thế, dưới sự chi phối của thời tục và lợi ích gia tộc mà kết hợp thành vợ chồng.

Đèn điện tắt rồi.

Hai ngọn nến long phụng đội những ngọn lửa đỏ rực, kêu lách tách, nhỏ giọt dầu nến đỏ dát vàng. Nghe nói, một đôi nến, một cây đại diện cho chồng, một cây đại diện cho vợ. Cây nến nào cháy hết trước, người đó sẽ rời nhân gian trước.

Anh và cô đều chưa từng để ý: một ngọn nến đỏ tắt giữa đêm, một ngọn cô độc cháy đến tận bình minh.

Thời tiết oi bức. Tiếng ve trong sân vườn không lúc nào ngừng, kêu đến mức lòng người bồn chồn.

Chương Tự mới về nhà nghỉ hè, đang nghỉ trưa trong buồng trong. Ấu Nghi ở buồng ngoài khâu một chiếc áo choàng nhỏ màu xanh mực, đây là quà cô chuẩn bị cho con trai A Hoan vừa sinh được ba tháng, đợi năm sau đầy năm sẽ tặng. Họ kết hôn đã được ba năm rồi.

Có người khẽ gõ cửa phòng. Cô đặt công việc trong tay xuống. Ngoài cửa là người đầy tớ già Gia Lân, người cao, lưng gù.

"Thiếu phu nhân, lão gia đang bàn việc đường sắt với khách ở tiền sảnh, xưởng tương sai người tới báo tin: bọn nhân công lại đang ồn ào. Lão gia dặn mời thiếu gia ra giải quyết một chút."

"Thiếu gia hôm qua mới về, đi tàu hỏa mệt, vừa mới ngủ."

"Lão gia dặn như vậy ạ." Gia Lân khó xử nói.

"Vậy," cô suy nghĩ một lát, "tôi đi."

"Thiếu phu nhân tự mình đi ạ?"

"Ừm. Lão gia có việc, tạm thời đừng đi bẩm lại. Đợi tôi làm xong rồi hãy đi bẩm báo. Ông đợi tôi ngoài cửa lớn, tôi thay bộ quần áo."

Nhà họ Từ là gia tộc giàu nhất trấn Hạp Thạch, đời Minh Chính Đức di cư từ ngõ Hoa, huyện Hải Diêm đến đây, kinh doanh cho đến tận bây giờ, đến đời Từ Thân Như, vì thân thiết với Trương Kiển ở Nam Thông, càng thúc đẩy ông quyết tâm hưng biện thực nghiệp (xây dựng công nghiệp). Ở trấn này, ngoài việc độc lập kinh doanh xưởng tương Từ Dụ Phong, còn hợp vốn với người khác mở tiệm cầm đồ Dụ Thông, trang trại Nhân Hòa, nhà máy điện Hạp Thạch, Song Sơn Tập Nghệ Sở.

Gần đây việc làm ăn của xưởng tương không thịnh vượng, Từ Thân Như muốn thu hẹp phạm vi, chuẩn bị điều một bộ phận công nhân đến Song Sơn Tập Nghệ Sở. Công nhân không muốn rời khỏi nơi làm việc quen thuộc, đã ồn ào vài lần. Lần này gây chuyện dữ dội nhất, đã đình công nửa ngày. Gia Lân vừa đi vừa kể tình hình này cho thiếu phu nhân.

Ấu Nghi vừa nghe vừa tính toán cách đối phó trong lòng.

Đường phố trấn Hạp Thạch sắp xếp tựa như chữ "Phi", ở giữa thông suốt một con kênh hẹp, bốn phía lan tỏa những nhánh sông nhỏ như mạng nhện, trên đó bắc từng cây cầu đá, cầu gỗ nhỏ.

Ấu Nghi đi qua ba cây cầu, đến xưởng tương Dụ Phong. Ông quản lý sổ sách vừa thấy thiếu phu nhân, vội vàng đón cô vào phòng kế toán. Ấu Nghi hỏi rõ tình hình một cách đơn giản, rồi trực tiếp đi ra công xưởng. Cái gọi là công xưởng, chỉ là một khoảng sân lộ thiên cộng với bảy tám gian nhà thấp, hơn nữa toàn bộ sân tỏa ra một mùi chua nồng nặc, vài chục vại tương lớn, cái có nắp, cái không nắp. Dù có nắp hay không nắp, quanh miệng vại đều có hàng trăm hàng ngàn con ruồi vo ve bay tới bay lui.

Trong xưởng tương có hơn bốn mươi công nhân, có thợ làm tương, có tạp vụ, còn có học việc, giờ đều dừng việc chen chúc trong sân, có người dựa vào vại tương, có người ngồi trên những tảng đá lớn dùng để nén vại, có người ngồi xổm ở góc tường chỗ mát, có người hút thuốc, có người dùng cành trúc nhỏ ngoáy tai. Trời nóng, người mặc áo ba lỗ chỉ có vài người, đa số là cởi trần, da trên người cũng thành màu tương.

Ấu Nghi được ông quản lý sổ sách hộ tống bước vào công xưởng, trong đám công nhân nổi lên một trận xao động. Thiếu phụ dung mạo quý phái đột nhiên xuất hiện trước mặt một đám đàn ông ăn mặc lôi thôi, sự đối lập mạnh mẽ này khiến họ cảm thấy gượng gạo, xấu hổ.

"Đây là thiếu phu nhân. Lão gia dặn, có lời gì có thể nói với thiếu phu nhân." Ông quản lý sổ sách nói xong liền mở chiếc quạt giấy màu đen ra quạt cho thiếu phu nhân.

Ấu Nghi xua tay với ông ta, trên mặt treo một chút ý cười nhìn về phía công nhân:

"Các người đã tốn không ít sức lực cho xưởng tương, việc này, lão gia biết. Gần đây việc làm ăn không tốt, các người cũng rõ. Lão gia muốn để một bộ phận các người đến Song Sơn Tập Nghệ Sở giúp đỡ một chút, đợi khi việc làm ăn bận rộn lại, thì trở về. Cách này tốt cho các người, cũng tốt cho xưởng tương, tại sao lại phản đối chứ?"

Công nhân nhìn nhau, người này đẩy người kia, cuối cùng, mọi người nhìn về một công nhân trung niên mặc áo ba lỗ. Anh ta bước lên một bước, cúi người với Ấu Nghi.

"Việc làm ăn không tốt, biết; lão gia đối xử tốt với chúng tôi, biết; việc bên Song Sơn nhẹ nhàng, biết. Chỉ là, chỉ là mọi người đã quen ở đây rồi, không ai cam tâm đi nơi xa lạ, lại sợ không quay về được. Xin lão gia mở ân, để chúng tôi tiếp tục làm theo kiểu cũ ở đây đi." Anh ta vừa nói vừa vặn vẹo vạt áo ba lỗ kéo xuống.

"Đến Song Sơn, vẫn nhận tiền như cũ, vẫn ăn cơm như cũ, qua vài tháng quay về, lão gia hứa, tôi, thiếu phu nhân bảo đảm. Thế nào?"

Đôi mắt cô quét qua từng công nhân.

Mọi người vẫn co rúm không lên tiếng. Nhìn từ biểu cảm khuôn mặt của họ, họ không hề nhượng bộ, lời của Ấu Nghi không có tác dụng gì với họ.

Vẫn là người mặc áo ba lỗ kia nói chuyện: "Thiếu phu nhân, chúng tôi muốn đi thì cùng đi hết, không thì một người cũng không đi."

Vài công nhân gật đầu theo.

"Hỏi các người thêm lần nữa, thực sự không có ai đi sao?" Cô sa sầm mặt, giọng nói lạnh băng.

Đã nâng cao lên rồi.

Một học việc há miệng, không có tiếng, lời lại nuốt ngược vào trong.

Mọi người nhìn theo người mặc áo ba lỗ kia, lắc đầu.

"Được, không đi cũng không ép các người." Cô quay mặt nói với ông quản lý sổ sách: "Ông Trần, ông tính thêm cho mỗi người bọn họ một tháng tiền công; lại để Gia Lân chạy một chuyến Hàng Châu, nói với anh trai tôi, bảo anh ấy tuyển ba mươi công nhân ở Hàng Châu đến. Xưởng tương dừng việc vài ngày, nhà họ Từ không để tâm đâu."

Nói xong, xoay người đi thẳng ra ngoài.

Công nhân hoảng loạn trao đổi ánh mắt với nhau, vội vàng ngăn cô lại.

"Thiếu phu nhân đợi một chút."

"Đừng đi, thiếu phu nhân."

"Thương lượng lại đi..."

"Đi hay không?" Cô đứng sững người.

"Đi, đi, làm theo lời cô nói."

Cô xoay người đối diện với mọi người nói: "Thế này là được rồi. Nhà họ Từ bao giờ bạc đãi các người? Ông Trần, ông cứ làm theo lời lão gia nói, chọn mười lăm người không có gia đình vợ con đi Tập Nghệ Sở."

"Tiền công có giảm không, thiếu phu nhân?" Một thợ cả lớn tuổi rụt rè hỏi.

"Ai nói giảm tiền công?"

Vài người chỉ chỉ ông Trần.

"Ý của lão gia?" Ấu Nghi hỏi ông ta.

"Không, không, là tôi muốn tiết kiệm chút chi phí..." Ông ta cúi đầu tránh ánh mắt nhìn xoáy của thiếu phu nhân.

"Sau này tuyệt đối đừng tự ý làm chủ." Giọng điệu của Ấu Nghi khá nghiêm khắc, "Tiền công như cũ, cho mỗi người thêm năm hào tiền rượu."

"Vâng, vâng."

"Tiễn thiếu phu nhân."

Ông quản lý sổ sách tiễn tận đến cổng lớn, Ấu Nghi đứng trên bậc cửa.

"Người mặc áo ba lỗ lúc nãy, tên là gì?"

"Tài Đắc."

"Ba tháng sau, đuổi việc hắn."

Hạp Thạch có núi Đông và núi Tây, trấn nằm kẹp ở giữa.

Trên núi có bảo tháp, chùa miếu, trường học, ao hồ, đá kỳ lạ, cỏ thấp; Chương Tự từ nhỏ đã đọc sách, vui chơi ở mấy chỗ này, bắt dế, hái hoa lạ cỏ quý, xem sư thầy bái Phật...

Tỉnh dậy sau khi nghỉ trưa, Chương Tự đang nghịch viên đá nổi nhặt từ núi Đông, chuẩn bị đắp một chậu cảnh, Ấu Nghi đã về. Cô vừa treo áo khoác lên giá áo gỗ hồng mộc chạm khắc, vừa đắc ý kể lại cảnh chinh phục công nhân trong xưởng tương lúc nãy. Chương Tự nghe xong, nhíu mày, mất kiên nhẫn ngắt lời cô: "Haizz! Ai cần cô đi quản mấy chuyện đó!" Anh nặng nề buông chậu cảnh chưa nghịch xong xuống, quay đầu đi ra ngoài, "Tôi ra ngoài đi dạo đây."

Anh không muốn hình dung khung cảnh khó xử ở sau lưng.

Cô đứng đó như bị ma pháp trấn giữ...

Anh từ trong nhà đi ra, thong thả đi đến Mai Đàn ở lưng chừng núi Tây. Nhà cửa ở đây xây dựa theo núi, tinh xảo thanh nhã. Cây mai xanh mát như tán, không có hoa, vô cùng tĩnh mịch. Vài bụi hoa nguyệt quý.

Hoa đỗ quyên lại nở rộ, đỏ rực rỡ, như được tô màu. Mặt trời vẫn chưa lặn, nhưng ở đây có từng đống, từng đống màu sắc đậm, trông rất thanh mát. Chương Tự ngồi xuống một chiếc ghế đá, cởi cổ áo, để những luồng gió mát thổi vào trong.

Anh nhìn trời, cây cối và cỏ xanh, trong lòng dâng lên một cảm giác thong dong. Mỗi khi gần gũi với thiên nhiên hoặc cầm một cuốn sách tâm đắc lên, anh sẽ quên sạch mọi chuyện vặt vãnh trong cuộc sống.

Anh nhìn chằm chằm một đám mây. Một đám mây trắng lớn, thong dong mà phóng khoáng trôi nổi, thư thái tự do, không ngừng biến hóa đủ loại hình dáng. Mây không có sự sống có thể tự do trôi nổi đi ở, mà con người có linh tính cao nhất, chẳng lẽ có thể mãi mãi sinh tồn trong một không gian chật hẹp, già chết cùng một tòa cổ trạch và mấy gian cửa hàng?

Anh dường như nhìn thấy mình đội chiếc mũ và mặc áo trường bào mã quái giống cha, để ria mép nhỏ giống cha, đứng sau quầy cao của tiệm cầm đồ; "đinh đinh đang đang" đếm tiền bạc. Anh lại nhìn thấy vợ mình vắt chéo chân ngồi giữa nhà, ngón tay duỗi dài ra, lớn tiếng quát mắng "người hầu"; xung quanh là những công nhân quần áo rách rưới đang làm việc bán mạng, đầu cúi thấp... Đây chính là, bức chân dung cuộc sống tương lai của mình?

Mây trên trời tan đi, anh phiền não trong tàn dư ánh chiều tà.

Ngày thứ ba sau khi cưới, anh đã phát hiện mắt vợ không đen như thế, cũng không có một vòng hào quang. Giai nhân ném quả cầu tú cầu đã quay trở lại trên tờ giấy bóng dầu. Cô chỉ là đại tiểu thư của nhà họ Trương giàu nhất huyện Bảo Sơn, cô lớn lên trong đống vàng bạc, tuổi thanh xuân của cô cũng nhuốm màu sắc tiền tệ, cô sẽ không gửi gắm vận mệnh vào cái phất tay đầy vẻ lãng mạn đó. Cô thực tế. Cô thích đọc "Hồng Lâu Mộng", thần tượng trong lòng là Vương Hy Phượng, người thao túng phủ Vinh Ninh. Có lẽ, đây chính là sự theo đuổi của cô?

Mấy năm trước, Chương Tự bước ra khỏi Hạp Thạch, bước ra khỏi Hàng Châu, học mấy tháng ở Thượng Hải, lại đến Thiên Tân học một năm, cuối cùng vào Đại học Bắc Kinh học chính trị pháp luật. Thành phố lớn mở rộng tầm nhìn và tấm lòng của anh, anh nhận được nhiều kiến thức không thể có ở quê nhà; đặc biệt là bái dưới môn hạ Lương Nhậm Công (Khải Siêu), học thức, làm người đều được khai sáng, đúng như anh viết trong nhật ký: "Đọc 'Tân dân thuyết' và 'Đức dục giám' của Nhậm Công tiên sinh, chắp tay cúi đầu, vui sợ thẹn cảm, nhất thời giao tập." Từ đó, anh học được cách đọc lịch sử, nhìn xã hội bằng ánh mắt mới. Anh hiểu được thế giới to lớn kỳ diệu đến mức nào, và anh muốn thấu triệt nó, hiểu nó đến mức nào.

Đứng ở một tầm cao mới như vậy, nhìn lại cuộc sống hôn nhân ba năm qua, cảm giác anh có được chỉ là sự bình phàm và tẻ nhạt. Anh không bới móc được lỗi lầm của vợ. Cô là nàng dâu tốt làm cha mẹ hài lòng, nhưng không phải bạn đời tốt của anh. Hàng ngàn suy tư trôi qua trong đầu anh, vô vàn cảm thụ anh có được từ sách vở và giao tiếp, bao nhiêu lời nói dâng lên trong đáy lòng, khao khát được thổ lộ với người ta, mong mỏi được khơi gợi sự đồng cảm, thế nhưng vừa chạm vào đôi mắt chỉ nhìn chằm chằm vào thực tế trước mắt của cô, tất cả đều nghẹn ứ lại. Điều này khiến anh khổ não. Người vợ chung giường chung chăn lại không thể trở thành tri kỷ thấu hiểu tâm hồn, đây là bi kịch lớn biết bao! Vợ đối tốt với anh, dịu dàng cung kính, săn sóc phục tùng, việc nhà chu toàn, cơm áo chăm nom, nhưng những điều này người khác cũng có thể làm được, người làm cũng có thể làm được mà. Anh bắt đầu cảm thấy cuộc hôn nhân thuần túy do cha mẹ sắp đặt này là một sai lầm. Suy nghĩ này đôi khi cũng làm anh thấy tội lỗi, vì ít nhất đây không phải là lỗi của cô; mà tấm lòng lương thiện của anh cũng khiến anh không nỡ làm tổn thương cô. Giờ đây, con trai đã ra đời, nhà họ Từ đã có người nối dõi, anh không phụ liệt tổ liệt tông và cha, tình cảm của cô cũng có nơi gửi gắm rồi. Anh phải thực hiện kế hoạch lớn trong lòng mình rồi...

Bóng chiều càng đậm, buông xuống như bức màn. Trên người đã có cảm giác lạnh, nhưng lại không muốn về nhà, anh xoay người rời Mai Đàn, đến chỗ sư thầy ở chùa Quảng Phúc ăn một bát mì chay, lại trèo qua đỉnh núi, đến Bạch Thủy Tuyền ở sau núi, ngồi bên dòng suối, tĩnh lặng lắng nghe tiếng chảy róc rách không linh kia.

Trăng nhạt mọc lên, như một trái tim cô đơn, thuần phác, minh tịnh. Ánh sáng, nhàn nhạt, trắng trắng, nhẹ bôi lên hoa cỏ cây cối và đá, ánh sáng và bóng tối đan xen, tạo thành một bức tranh kỳ diệu.

Từ từ, từng ngôi sao nhỏ phát sáng, đính đầy bầu trời càng lúc càng đen.

Anh nằm ngửa trên bãi cỏ mềm mại, hai tay gối dưới đầu, nhìn bầu trời sao. Từng ngôi sao là từng đôi mắt nhìn chằm chằm. Tôi nhìn sao trời, sao trời nhìn tôi. Tôi chịu đựng sự chiếu rọi của ánh sáng rực rỡ này, liệu sao trời có tri giác, có thể cảm nhận được tất cả mọi thứ trong lòng tôi? Linh hồn tôi, có thể như thiên thần nhỏ trong tranh Tây phương, hai bên sườn mọc cánh bay ra khỏi trần thế, bay về phía vũ trụ bao la để khuy tri (khám phá) bí ẩn của nó? Có lẽ ở đó có chân, thiện, mỹ sâu hơn cao hơn?

Hương thơm nồng nàn say đắm lòng người của đêm hè, khơi gợi trí tưởng tượng của anh, anh thực sự đã bay lên, hướng về phía bầu trời vĩ đại đó...

"Trời lạnh rồi, nên về nhà thôi."

Một chiếc áo khoác đắp lên người anh. Ấu Nghi tìm từ núi Đông đến tận đây.

Đôi cánh gãy rồi, từ bầu trời sao rơi thẳng xuống, anh cảm thấy sự sợ hãi và đau đớn khi rơi xuống...

Cuối tháng 8 năm 1918, tàu khách "Nam Kinh" đang hành trình trên Thái Bình Dương, tiến về phía châu Mỹ.

Trời chưa sáng, bạn học trung học đồng hành cùng sang Mỹ là Đổng Nhậm Kiên, Lưu Thúc Hòa đều đang ngủ say, Từ Chương Tự từ khoang hạng hai đi ra boong tàu, tựa lan can nhìn ra xa. Màn đêm mịt mùng, không nhìn thấy gì, chỉ có thể nghe thấy tiếng rẽ sóng đơn điệu của tàu.

Anh hầu như thức trắng đêm, dốc hết tâm huyết viết bài "Khởi hành phó Mỹ văn". Bài văn đã xong. Tình cảm trong lồng ngực vẫn cuộn trào không thôi, không chút buồn ngủ, ra ngoài đợi xem mặt trời mọc.

Đêm lặng lẽ tan đi. Tuy vẫn là một màu đen kịt, nhưng đã có sự phân chia đậm nhạt, lờ mờ nhìn ra trời, biển, đảo và các tàu khác. Màu sắc không ngừng thay đổi: xám đậm, xám nhạt, xanh lục. Bình minh đã đến, thế nhưng, trời âm u, vẫn còn lơ lửng sương mù. Xem ra, hôm nay mặt trời sẽ không ra đâu.

Biển cả cũng không hài lòng với thời tiết như vậy, giận dữ rồi, lồng ngực nhấp nhô không ngừng.

Chương Tự yêu trời cao, cũng yêu biển cả; yêu sự tĩnh lặng và sâu thẳm của trời, yêu tiềm năng và hùng vĩ của biển. Linh tính của anh thường bay vào tầng mây bay lượn, nhiệt huyết của anh lại như sóng biển cuộn trào.

Cổ quốc văn minh mấy nghìn năm, lật đổ hoàng đế, giống như vén tấm áo gấm hoa lệ, lộ ra đầy rẫy những vết thương. Viên thị xưng đế, Trương Huân phục bích, đại tổng thống như đầu người trong đèn kéo quân, bách tính vẫn kêu đói gọi rét: có người đau lòng xót xa, có người lớn tiếng gào thét, có người đổ máu đầu rơi. Lối thoát thực sự ở đâu?

Mua bè ra biển, đến nước ngoài để tìm kiếm. Trước ngày rời nhà, cha đã có một cuộc đàm đạo dài với anh.

"...Muốn làm cho Trung Quốc giàu mạnh, chỉ có cách hưng biện thực nghiệp (xây dựng công nghiệp). Nguyện vọng lớn nhất của cha là biến Hạp Thạch thành Nam Thông, giống như Trương Quý Trực chấn hưng địa phương, phát triển giao thông. Nhà máy tơ tằm. Nhà máy vải, nhà máy điện, đã tiêu tốn hết tâm huyết cả đời cha; vì để đường sắt Thượng Hải - Hàng Châu Đông Loan đi qua Hạp Thạch, đã đấu tranh với hào thân ngoan cố bao nhiêu năm... Cha mệt rồi, cha già rồi, râu mày như cọng cỏ, những việc làm thành này so với nguyện vọng trong lòng chênh lệch quá xa. Cha biết, cái đuôi sam phía sau cha tuy đã cắt bỏ từ lâu, thực tế, lại có một cái đuôi sam vô hình khổng lồ luôn kéo ở sau đầu, nặng trĩu, khiến cha không buông tay ra được, không nhấc chân lên được. Cha mãi mãi là một người nửa mới nửa cũ. Có rất nhiều việc, cha không hiểu, đời này cũng không hiểu nổi. Con đi, con đi Tây Dương, thay cha hiểu rõ đạo lý, đem đạo lý này chuyển về đất nước mình, làm một phen đại sự, biến Hạp Thạch thành như những thành phố nước ngoài..."

Cha muốn dùng lời của mình để thắp lên nhiệt huyết của con trai, khiến anh xác lập chí hướng kế thừa nghiệp cha; nào ngờ, con trai có tham vọng lớn hơn, anh muốn làm Hamilton của Trung Quốc - thư ký tài chính của Washington - vắt ngang hai giới chính trị, tài chính.

Bà nội Hà thái phu nhân đích thân đội nắng tiễn cháu trai đến Thượng Tân, dạy bảo khuyên răn đủ điều; thân hữu tụ họp tiễn biệt, an ủi căn dặn ân cần. Anh biết trên vai mình gánh vác vô vàn kỳ vọng. Cô đơn trôi dạt trên biển mênh mông, đêm không thể ngủ, khoác áo cầm bút, cũng coi như lời bày tỏ và khích lệ với trời với đất với người với mình.

Gió sớm thổi qua, anh cởi cổ áo, vỗ lan can dài, ngâm nga những câu trong bài văn: "...Thẹn đức nghiệp không lập, truy tuất nỗi khổ cực thoáng qua, thương quốc gia tàn tạ, dám luyến tiếc chút thời gian sớm tối, Lưu tử múa kiếm, quả có nguyên do vậy; Tổ sinh đập mái chèo, há lại vô cớ sao... mà việc hôm nay, bọn thanh niên chúng ta, thực gánh vác trách nhiệm ấy, đừng vì đất rộng vật nhiều, mà tự khoe khoang, quá khứ không thể đuổi theo, người đến sau vẫn còn có thể khuyên can. Phu triều dã say sống mơ chết, vốn đủ để tự diệt vong, huống chi là người khác xẻ thịt ta ư? Chí Ma lòng đầy bi thương, không hay lời mình rườm rà mà khí thế kích động, nhìn kia mũ mão, xót như đúc vậy. Có điều không thể không một lần thổ lộ cái ngu của mình để bàn bạc trước các vị tiên sinh đi trước. Ma tuổi trẻ hèn mọn, không biết thế giới rộng lớn, cảm nhận dòng chảy ác độc của xã hội, suýt chút nữa đã đánh mất cái mình nắm giữ, mà vào con đường say sống mơ chết, đây là tự thương hại mình không rảnh, nên càng tự phấn đấu, sẽ nỗ lực ôn hòa, dốc hết lòng thành, để thực hiện lời nói hôm nay, may mà có thành tựu, cũng coi như đáp lại kỳ vọng của các vị tiên sinh trong một phần vạn vậy."

Càng ngâm càng kích động, hầu như là vừa gõ nhịp vừa hát to. Hành vi quái dị này, không khỏi chiêu mời những ánh mắt ngạc nhiên, nhưng anh lại chẳng hề để ý. Gió sớm biển cả mạnh mẽ thổi mái tóc anh bay loạn xạ, anh lại cảm thấy một khí phách hào hùng và cảm xúc cuộn trào. Anh không để ý, ở phía sau vài người Hoa và người Tây, có một đôi mắt tròn linh hoạt đang chú ý đến anh.

Một lát sau, đôi mắt đó xuất hiện trước mặt anh. Chương Tự thấy khí vũ hiên ngang, khuôn mặt tú lệ đầy nét nữ tính, ánh mắt thông minh ấy... trong lòng động đậy: "Vị này...?"

"Vị nhân huynh này ý khí phấn phát, kích động lòng người. Xin hỏi quý danh?"

"Tôi họ Từ... tên gốc là Chương Tự, hiện nay đổi tên là Từ Chí Ma..." Anh hơi bất ngờ, lại rất vui, nhìn chằm chằm vào người đàn ông đẹp trai trông có vẻ già dặn hơn mình rất nhiều này, "...Cha tôi nói, khi tôi còn nhỏ, đã gặp một vị cao tăng pháp danh Chí Khôi, ông đưa tay sờ lên đầu tôi vài lần rồi nói: đứa trẻ này tương lai chắc chắn thành đại khí. Thế là cha tôi liền đổi tên cho tôi là Chí Ma, đại khái không ngoài ý muốn cầu lấy cái may mắn, mưu cầu cái ứng nghiệm vậy mà..."

"...Haha..." Nói xong, Chí Ma ngửa mặt nhún vai cười lớn, sau đó, lại giơ tay chỉnh chỉnh kính, "Ồ, còn huynh trưởng thì sao? Tôi chỉ lo nói chuyện của mình, quên mất thỉnh giáo..."

"Đệ đệ họ Uông, tên Tinh Vệ—"

Lời của người mắt tròn còn chưa nói xong, Chí Ma vội vã chắp tay cúi chào: "À, hóa ra chính là Triệu Minh tiên sinh, Chí Ma thất kính rồi!"

"Chí Ma huynh thân hành sang Mỹ, chắc hẳn là đi du học?"

"Chính xác!" Chí Ma phấn khích nói, "Tôi muốn học thật tốt chút xã hội học, kinh tế học, về nước để phát triển công nghiệp, làm cho quốc kế dân sinh được chấn hưng!"

"Tráng chí đáng khen." Uông Tinh Vệ gật đầu nói, "Chí Ma huynh văn tài phi phàm, nền tảng tốt thật, dám hỏi đã tốt nghiệp ở đâu?"

"Đệ đệ năm ngoái đã tu nghiệp ở lớp dự bị Đại học Bắc Dương Thiên Tân, năm ngoái đến Bắc Đại... gần đây vào môn hạ Lương Nhậm Công..."

Chí Ma là người ruột thẳng, người ta hỏi, anh chỉ biết đáp thực; tuy nhiên, như vậy, lại khiến Uông Tinh Vệ càng xem trọng anh hơn. "Hóa ra túc hạ là cao đồ của Lương Nhậm Công lão phu tử! Chẳng trách được, tôi nghĩ, tuổi trẻ như thế, sao có thể viết được một thứ văn chương tốt đẹp như vậy..."

"Quá khen rồi. Chí Ma viết văn, chẳng qua là trực tiếp thổ lộ suy nghĩ trong lòng mà thôi, đối với hai chữ bút pháp thực sự là vô cùng xa lạ. Tiên sinh cũng đi Mỹ?"

"Vâng." Uông Tinh Vệ chợt nhíu mày, than thở một tiếng, "Ở trong nước tôi thực sự sống như một ngày bằng một năm. Kể từ sau Tân Hợi, cục diện chính trị hỗn loạn, khiến người ta buồn phiền. Tôn Trung Sơn tiên sinh tuy tổ chức chính phủ quân sự ở Quảng Đông, nhưng thực lực khó mà chống lại bọn Đoàn Kỳ Thụy. Tương lai cách mạng, vẫn còn mịt mù..."

"Uông tiên sinh hà tất phải làm chính trị? Đế chế sụp đổ, Uông tiên sinh có công trong việc kiến tạo cộng hòa. Giờ đã thiếu lòng tin vào tương lai cách mạng, sao không rút lui kịp lúc, làm học vấn, ngâm thơ, chẳng phải tuyệt vời sao?"

Uông Tinh Vệ mỉm cười nhẹ. "Chí Ma huynh cũng biết tôi thích ngâm thơ?"

"Thơ danh của Uông tiên sinh vang xa trong nước, cao hơn cả chính thanh, ai mà không biết?"

Đôi mắt tròn linh hoạt quét qua mặt Chí Ma một cái. "Haizz, cậu em cũng khuyên tôi đừng làm chính trị. Mã Quân Vũ từng nói với tôi: ông làm chính trị, coi chừng sau này chết không có đất chôn thân. ...Tôi Uông... thực sự là một người trong trường lợi lộc không màng danh tiết... Tôi thấy, cậu, phong thanh mạo dật, anh khí bức người, đúng là tài của một văn nhân!"

Chí Ma đỏ mặt. "Tôi... đâu có... nhà tôi là không hề có chút hơi hướng sách vở nào... bản thân tôi, cũng không có chí ở chỗ này..."

"Chí Ma huynh, sang khoang tàu của tôi ngồi một chút thế nào? Chúng ta lại đàm đạo một phen... không bằng cùng ăn sáng nhé!"

"Được!" Chí Ma vui sướng tột độ, múa tay múa chân nói, "Tôi đi gọi Nhậm Kiên cùng đến đàm đạo. Cậu ấy là bạn thân cùng lớp của tôi ở trường trung học số 1 Hàng Châu..."

Hai ngày sau, Từ Chí Ma hai mươi ba tuổi xách va li đặt chân lên một vùng đất xa lạ.

Phong cảnh hoàn toàn mới, cảnh quan thành phố hoàn toàn mới, khiến Chí Ma không kịp nhìn, phấn khích lạ thường.

Anh tu nghiệp ở khoa lịch sử Đại học Clark, còn từng vào lớp hè Đại học Cornell bổ sung bốn tín chỉ, như vậy, anh có thể tốt nghiệp với giải thưởng hạng nhất vào năm thứ hai. Tiếp theo, anh sang Đại học Columbia New York vào khoa kinh tế học nghiên cứu sinh; với sự thông minh và cần cù của mình, một năm sau nhận bằng thạc sĩ.

Hai năm cuộc sống đại học ở Mỹ là hạnh phúc, tràn đầy sức sống. Đọc sách tìm hiểu kiến thức, đối với anh không phải là việc khó; anh thường có thể làm chơi ăn thật, đạt được thành tích ưu tú, giống hệt như hồi ở trường trung học số 1 Hàng Châu anh luôn đứng nhất vậy. Để một ngày nào đó có thể báo đáp tổ quốc, anh tham gia Đoàn huấn luyện lục quân sinh viên của Đại học Clark, cùng bạn học Mỹ chạy bộ, bắn súng, ném lựu đạn, đào chiến hào; anh còn cùng bốn bạn học Trung Quốc ở cùng phòng định ra chương trình: 6 giờ sáng thức dậy, 7 giờ họp sớm, để khích lệ lòng hổ thẹn; buổi tối hát vang quốc ca Trung Quốc... Tình yêu nước của anh luôn luôn cao trào, anh bằng một tấm lòng son sắt yêu tổ quốc như yêu mẹ mình vậy.

Tại Đại học Columbia, anh chọn đề tài "Luận địa vị của phụ nữ Trung Quốc" để viết luận văn thạc sĩ của mình, trong bài văn bàn luận rôm rả về sự tu dưỡng văn hóa của phụ nữ Trung Quốc từ xưa đến nay và tình hình phụ nữ Trung Quốc được giải phóng sau cách mạng, điều này tất nhiên không tránh khỏi mang chút khoa trương và khoe khoang, nhưng một lòng tự tôn dân tộc mạnh mẽ đã hiện rõ trên mặt giấy.

Chí Ma ở nơi đất khách, nhưng không lúc nào không quan tâm đến tất cả mọi việc của tổ quốc. Tin tức về phong trào Ngũ Tứ khiến anh kích động đến mức không gì hơn được. Anh ngày ngày đọc chi tiết những tờ báo quá hạn gửi từ tổ quốc sang, hận không thể bay ngay về Bắc Kinh để lao vào làn sóng như lửa cháy đó. Anh không nghĩ mình cũng chen vào hàng ngũ sinh viên, ùn ùn kéo đến Phủ Tổng thống và đại sứ quán Anh, Mỹ, Pháp, Ý, biểu tình phản đối, trình bày ý kiến chân thực của quốc dân, bảo vệ tôn nghiêm của quốc gia và dân tộc; rồi lại lao đến nhà tên bán nước Tào Nhữ Lâm, đánh tơi tả Chương Tông Tường, đốt lầu Tào gia; anh thậm chí hình dung mình cũng nằm trong số sinh viên bị bắt, ngẩng đầu ưỡn ngực đeo còng tay bước vào nhà tù... Thật là hào sảng kích động, thật là thống khoái đầm đìa! Ý nghĩa quan trọng của phong trào Ngũ Tứ không chỉ ở chỗ ngoại giao quốc dân lần đầu đạt hiệu quả rõ rệt, mà còn ở chỗ tư tưởng phong kiến từ đó mà ngày càng sụp đổ; Chí Ma vui mừng phấn khởi vì quần chúng Trung Quốc bắt đầu thức tỉnh, bắt đầu hành động, bắt đầu tham chính, tư tưởng dân chủ mới bắt đầu trỗi dậy. Anh đọc ngấu nghiến những tạp chí "Tân Thanh niên", "Tân Triều", "Phụ nữ Trung Quốc" xuất bản trong nước lúc bấy giờ, anh nhiệt liệt tán đồng thông cáo "Trường quốc dân đồng loạt dùng văn ngữ thể" của Bộ Giáo dục trong nước, trái tim anh luôn đập cùng nhịp với trào lưu tư tưởng mới của tổ quốc...

Khi đó, anh đọc tác phẩm của Ruskin, Owen, Marx. Một lần, anh đọc được một cuốn tiểu thuyết, nội dung là một nhà máy chế biến thịt xay ở Chicago, sai khiến rất nhiều lao động trẻ em tuổi còn rất nhỏ; có một đứa trẻ không cẩn thận để cánh tay nhỏ của mình cuốn qua máy xay thịt, hòa cùng thịt lợn làm thành thịt xay, khiến trong tuần đó ít nhất có vài vạn người được thưởng thức cánh tay của đứa trẻ đó. Câu chuyện bi thảm này chấn động trái tim Chí Ma, từ đó anh nhận thức được sự tàn khốc của chế độ bóc lột tư bản chủ nghĩa, vô cùng căm ghét những nhà tư bản giết người, ăn thịt người.

Mặc dù Chí Ma nhiệt tình với chính trị, quan tâm đến thời sự, nhưng tư duy của anh thường không tự chủ được mà mang theo sự khoa trương, tưởng tượng, hình tượng ví von mà cuộn trào, dập dềnh. Giống như rất nhiều người khác, anh bắt đầu cảm thấy thiên bẩm của mình và khoa chính trị, kinh tế học không hợp nhau lâu dài. Một ngày, khi đang đàm luận thảo luận, đề tài chuyển sang nguồn gốc chiến tranh, một vị giáo sư hỏi: "Từ quân, có thể nói về kiến giải của anh không?"

Chí Ma không suy nghĩ đáp: "Kinh Tân Cựu Ước chép: Chúa nói, ta đến không phải để mang lại thái bình trên trái đất, mà là để mang đến đao binh trên trái đất..."

Trong lớp vang lên một trận cười trộm. Giáo sư giơ một ngón tay về phía anh, cười ôn hòa nói: "Nói rất hay. Nhưng, anh không thể trở thành một nhà chính trị. Anh là một nhà thơ."

Nhà thơ? Nhưng chưa bao giờ nghe thấy cách nói như vậy. Anh đã xem gia phả, kể từ thời Minh Vĩnh Lạc, trong gia tộc họ Từ chưa có ai viết được một dòng thơ nào đáng để truyền tụng. Bản thân tuy đã từng đọc thuộc không ít thơ từ ca phú, nhưng ở tầng lớp của anh, chỉ là một sự tu dưỡng cơ bản, giống như biết viết một tay chữ tốt, biết vẽ vài nét lan trúc vậy.

Anh càng ngày càng cảm thấy trống rỗng. Linh tính của anh ngày càng sinh sôi ra một sự khao khát, sự khao khát này khiến anh nhận thức được một sự uất ức trong lồng ngực mình...

Ánh mắt anh lướt qua Đại Tây Dương, chú ý đến hòn đảo nhiều sương mù kia. Ở đó có văn hóa Elizabeth, Victoria, có tháp London, sông Thames, có Bảo tàng Anh, tu viện Westminster, có Bacon, More, Paine... chủ yếu là Bertrand Russell.

Hai năm nay, anh đã đọc không ít tác phẩm của Russell; đặc biệt là hai cuốn sách "Nguyên lý cải tạo xã hội" xuất bản năm 1916 và "Con đường tự do" xuất bản năm 1918, gần như làm anh mê mẩn. Một số ngôn luận của vị "Voltaire thế kỷ 20" này, những ấn tượng để lại trong đầu Chí Ma là vĩnh viễn không bao giờ phai mờ; hình tượng anh hùng của vị triết gia Anh này chỉ biết chân lý trong nghịch cảnh mà không cúi đầu trước cường quyền càng thu hút sâu sắc Chí Ma đang tràn đầy nhiệt huyết. Anh một lòng lấy tinh thần phá hư ngụy, phá tục thế, yêu nhân loại, yêu văn minh, yêu hòa bình, bảo vệ tự do tư tưởng của Russell làm tấm gương lập thân làm người cho mình, anh kiên quyết "thoát khỏi sự dụ dỗ tiến sĩ của Đại học Columbia", từ biệt văn minh Tân lục địa "lầu cao xe nhanh", băng qua Đại Tây Dương, đi theo Russell học tập.

Nói đi là đi. Vài ngày sau, anh đã ở trên tàu rồi. Lần này đã thấy mặt trời mọc.

Trời biển xanh biếc, không một chút gió, không một sợi khói, không một cánh chim bay, không một đóa bọt sóng. Nơi giao thoa giữa trời và biển, sáng lên, đỏ thấu, dường như có một ngọn lửa lớn đang đốt cháy ở phía sau.

Một vòng mặt trời đỏ rực mọc lên: một đường cong, nửa vòng, hơn nửa vòng, đột ngột nhảy lên, rời khỏi mặt nước, tiếp đó rất nhanh chóng dâng lên, lên đến giữa không trung, phát ra ánh sáng vàng kim đỏ rực, mọi thứ xung quanh liền đều trở nên sáng sủa, tốt đẹp hơn.

Thành phố London là một bức tranh trừu tượng, một bài thơ mờ ảo.

Sương mù dày đặc bao phủ lâu ngày không tan phía thượng nguồn sông Thames, trôi dạt giữa những hòn đảo nhỏ xanh và bãi cỏ, khiến rừng cây dẻ trở nên dịu dàng; nó lại bao phủ phía hạ nguồn sông, cuộn tròn bên bến tàu cột buồm như rừng, đẩy cảnh gần ra xa. Nó bò ra từ vùng đầm lầy hạt Essex, lên đến vùng đất cao hạt Kent, dùng một bức rèm mỏng che đậy những cánh đồng rộng lớn. Nó chui vào chân cửa sổ các tòa nhà lớn, mang hơi ẩm đến mỗi căn phòng; nó khiến chim bay không dám lao lên bầu trời, khiến ngựa kéo xe bước chân cẩn trọng; nó nuốt chửng đỉnh tháp nhà thờ và làn khói trắng trong ống khói; lá cờ trên cột cờ trở thành một miếng vải ướt trĩu nặng; nó khiến mọi tạp âm ở khu phố thị trở nên mơ hồ xa xăm, khiến hơi thở của con người trở nên nặng nề. Những người vẫn đi bộ qua cầu, nhìn xuống từ lan can, xung quanh là một mảnh mờ mịt, tựa như đang ngồi khinh khí cầu, trôi nổi trong biển mây trắng xóa...

Trên đường lớn, có những nơi đèn khí đốt lúc ẩn lúc hiện trong sương mù dày đặc. Một cô gái áo đỏ, đi được vài bước xa, đã biến mất dáng vẻ thướt tha của cô; đột nhiên, không phòng bị từ trong sương trắng đi ra một bà vợ mập mạp dắt chó...

Mọi thứ đều rất gần, mọi thứ đều rất xa. Mỗi bước chân đều là khám phá.

Chí Ma đi trong sương trắng mịt mùng. Anh cảm thấy thủ đô sương mù mờ ảo này dường như chính là biểu tượng cho cuộc đời mình, chẳng phải đang cần có một bàn tay ấm áp đưa ra dẫn dắt mình sao?

Đến London, nhưng không tìm thấy Russell.

Vị triết gia nổi danh một thời này, do chủ trương hòa bình trong thời chiến và ly hôn với vợ Alys, bị Đại học Cambridge vốn có quy tắc kỷ luật nghiêm khắc bất thường hủy bỏ chức danh giảng viên, mặc dù ủy ban học viện dưới sự liên danh thượng thư phản đối của hai mươi tám nghiên cứu viên, đành phải khôi phục việc bổ nhiệm ông, nhưng lúc này đã đến Nga Xô và Trung Quốc tham quan rồi. Chí Ma đành chịu, đành vào Trường Kinh tế Chính trị London, tiếp tục học môn học vốn đã mất đi sự hấp dẫn đối với mình.

Sự uất ức trong lòng sâu thêm.

Đầu tiên, cảm giác cô đơn khiến anh sầu muộn. Anh không thích những vị giáo sư trang trọng đến mức gần như cổ hủ, nghiêm túc đến mức gần như đần độn; anh cũng không thích những sinh viên nghiên cứu chính trị kinh tế tự cho là đã thông suốt hết mọi bí ẩn của xã hội loài người. Họ từ ngữ nghèo nàn, thiếu khiếu hài hước, không có linh tính, không thấy sự hoạt bát. Mọi thứ ở đây khiến anh ghét bỏ tột cùng, không khí ngột ngạt đến mức khiến người ta khó thở. Anh thường xuyên trốn học, trèo lên tháp London cao ngất tận mây xanh nhìn xuống cảnh thành phố, đứng bên bờ sông Thames thưởng thức những chiếc tàu lớn đi qua từ cây cầu London đã được tách ra; anh đi đến cánh đồng ngoại ô, để sương sớm và bùn ướt mang theo cỏ vụn tươi thơm làm bẩn giày quần mình. Chỉ lúc này, anh mới cảm thấy toàn thân toàn tâm có một sự thư thái không nói nên lời. Anh cảm thấy linh hồn mình là cô đơn, khiếm khuyết, chúng không ngừng phát ra từng tiếng rên rỉ, từng tiếng gọi, nhưng không nghe được tiếng vọng lại. Trong lòng anh có một sự bồn chồn, có một nhu cầu, có một khao khát; chỉ khi đối thoại với bầu trời sao, gió đêm, sương sớm, cỏ nhỏ anh mới tìm thấy trọng tâm của mình, nhưng lại cảm thấy trọng tâm này thiếu đi lực giữ thăng bằng. Anh không nhận thức được thứ mình cần chính là thi cảnh và tình yêu.

Một ngày, trong cơ hội tình cờ, Chí Ma quen biết Trần Tây Oánh, cháu ngoại của Ngô Trĩ Huy đang học văn học ở Anh.

"...Tôi đến Anh, muốn học với Russell, nhưng lại vồ hụt. Ở đây, tôi chán chết đi được. Không có thầy hướng dẫn lý tưởng, không có người thân, không có bạn bè, không có gì cả..."

"Cậu hiện học cái gì?"

"Chính trị kinh tế. Tôi càng đọc càng cảm thấy đây là một môn học khô khan. Hơn nữa, học những thứ này, có ích gì cho Trung Quốc? Nơi chúng ta vẫn là chính trị cường quyền, người ngồi trên thiên hạ chẳng phải là bọn quân phiệt..."

"Vẫn là văn học có thú vị. Trong tác phẩm văn học, cậu có thể trực tiếp đối thoại với nhiều tâm hồn vĩ đại, được dìu dắt, được thanh lọc... Trong đó chỉ có chân, thiện, mỹ, không có gì khác."

"Thật vậy! Tây Oánh huynh, nói cho anh biết nhé, mấy năm nay, một nỗi u sầu sâu sắc chiếm lấy lòng tôi, bản thân tôi cũng cảm thấy, trong nỗi u sầu này, khí chất của tôi dần dần bắt đầu tiềm hóa rồi. Tôi thường cảm thấy có một ý vị cần phải bộc lộ..."

"Vậy cậu càng nên đổi hướng học văn học. Chí Ma, cậu có gia thất chưa?"

"Có rồi, còn có một đứa con trai." Giọng điệu của Chí Ma thấp xuống, "Lời của cha mẹ, lời của người mai mối. Lúc đó tôi mới hai mươi tuổi..."

"Cậu có yêu vợ mình không?"

"Tôi... không biết. Tôi không biết tình yêu là gì. Tôi dường như chưa bao giờ thưởng thức qua..."

Tây Oánh cúi đầu không nói.

"Tại sao cậu không đón cô ấy sang, để cô ấy nhận một chút giáo dục khai minh Tây phương? Không khí trong nước quá đục ngầu rồi. Cứ như thế thiên cách một phương, khoảng cách giữa hai người sẽ ngày càng lớn đấy."

"Tôi cũng đang nghĩ như vậy!" Chí Ma vui vẻ, "Tôi đã viết thư về khẩn khoản xin sự đồng ý của cha rồi. Được, tối nay tôi sẽ viết thêm một bức thư về, nhất định bắt cô ấy sang. Là vợ chồng, chúng ta thực sự nên xây dựng chút thứ gì đó chung nhất."

Hai tháng sau, Trương Ấu Nghi rời trấn Hạp Thạch, do Lưu Tử Hài hộ tống, vượt đại dương xa xôi, đến London.

Chí Ma khoác một chiếc áo mưa, trong tay cầm một bó hoa tươi, ở bến tàu gió sương ẩm ướt rướn cổ chờ đợi. Lúc này, trong lòng anh, vợ, lại là một khái niệm tràn đầy ấm áp. Kết hôn năm năm qua, anh cứ chạy đôn chạy đáo ở Thượng Hải, Thiên Tân, Bắc Kinh, Mỹ, Anh, đọc sách du học, viết bài viết thư, chưa từng nghĩ đến tâm trạng của cô, nhu cầu của cô, chưa từng cho cô sự lưu luyến của người chồng và nhiệt tình đối đãi bạn bè. Con trai A Hoan sinh ra, anh chỉ biểu đạt tâm ý làm cha trong thư nhà, không có sự an ủi đau đớn thương xót.

Anh cảm thấy tội lỗi.

Anh nhìn thấy cô rồi, vẫn là bộ trang phục tố nhã đó, trang phục kiểu Trung. Anh liều mạng vung bó hoa, chen về phía trước trong đám người, hét lớn: "A Nghi! A Nghi!"

Cô nhìn thấy anh rồi, lặng lẽ mỉm cười, nhưng không kích động.

Đã đến sát bên, Chí Ma xông lên phía trước, vươn hai tay ra muốn ôm lấy cô. Mặt cô đỏ ửng, nhìn quanh hai bên rồi đẩy tay anh ra.

Một thoáng thất vọng sâu sắc xẹt qua tâm trí Chí Ma. Vẫn là dáng vẻ của người con dâu chuyên lo toan quán xuyến gia đình ấy, phong thái đặc trưng của phụ nữ Trung Quốc, sự đoan trang thiếu đi niềm đam mê… đã đâm thấu vào tâm tư đầy hân hoan và bồng bột của anh. Cánh tay anh buông thõng xuống, lẩm bẩm hỏi: "Bà nội, ba. Mẹ đều khỏe cả chứ? A Hoan khỏe không?"

"Đều khỏe." Ấu Nghi bình tĩnh đáp, "Anh gầy đi rồi. Chắc là đọc sách vất vả lắm..."

"Gầy sao?" Chí Ma nói, "Sao anh không thấy nhỉ? Gân cốt vẫn còn tốt chán. Em... sống có tốt không?"

"Đương nhiên là tốt." Ấu Nghi nhướng mày, quay mặt nhìn anh, dường như ngạc nhiên về câu hỏi thăm ấy, "Trong nhà bà nội, ba và chị đều cưng chiều em, ba còn giao phó cả những chuyện lớn nhỏ bên ngoài cho em..."

"Anh không hỏi chuyện này!" Chí Ma thở dài trong lòng. Điều anh muốn nghe là lời tâm sự của cô, là nỗi oán hận khi phải vò võ phòng không, là sự bộc phát của nỗi nhớ nhung sâu kín trong lòng. Thế nhưng, cô lại chẳng hề có chút biểu hiện gì.

"Anh nhớ em và A Hoan đến phát điên rồi đây này!"

"Giống bậc đại trượng phu thế sao!" Ấu Nghi cười mắng, "Đàn ông con trai mà cứ suốt ngày vương vấn chuyện vợ con, thì làm sao học hành cho tốt được."

Chà, khoảng cách! Dù đã ở sát bên người, nhưng khoảng cách này lại càng thêm rõ rệt!