(Mười bảy)

Ba tiếng trước khi lên tàu, Chí Ma xách một chiếc vali nhỏ tinh xảo, vội vã chạy đến nhà Lăng Thúc Hoa.

Anh đặt chiếc vali nhỏ lên chiếc bàn đọc sách bằng gỗ sưa, nhìn cô đang bối rối không hiểu chuyện gì rồi nói: "Thúc Hoa, tôi giao chiếc rương báu này cho cô. Trong đó có nhật ký cũ, bản thảo chưa đăng và một số thư từ qua lại."

"Chẳng phải anh đi ngược về xuôi vẫn luôn mang theo chúng sao?" Thúc Hoa khẽ cười.

"Lần này đi châu Âu phải qua trạm kiểm soát của mấy nước, tôi không muốn để đám tây mũi lõ ấy lục lọi chúng. Để lại ký túc xá thư viện Tùng Pha thì lại sợ mất; nghĩ đi nghĩ lại, vẫn là để cạnh cô là tôi yên tâm nhất."

Mặt Thúc Hoa đỏ lên, lại cười. "Tôi rất cảm kích sự tin tưởng của anh, Chí Ma, cứ yên tâm đi đi. Mang những thành quả phong phú trở về."

"Còn nữa, nhỡ đâu tôi không về được, cô phải viết truyện ký cho tôi, đống rác rưởi này đủ để cô dùng rồi."

"Anh cầm về đi, tôi không nhận." Thúc Hoa đột nhiên nhíu mày, giận dữ nói.

"Tại sao?"

"Ai bảo anh nói mấy lời xui xẻo không đâu vào đâu thế này."

"Được, được, vậy thì tạm gửi vài tháng, sau khi về nước tôi sẽ đến lấy."

"Bảo bối bên trong tôi có thể xem không?" Thúc Hoa mân mê chiếc khuy đồng trên rương.

"Đồ đã để lại cho cô, quyền lợi tất nhiên cũng giao cho cô rồi. Tôi muốn nói với cô một câu mà Trương Sinh từng nói với Hồng Nương: Tỷ tỷ là tri kỷ đời này của tiểu sinh."

"Thôi đi, tri kỷ của anh cũng nhiều quá rồi. Lâm muội muội, Lục cô nương gì đó, đã ứng phó không xuể rồi, còn đến trước mặt tôi đòi hỏi cái gì?"

"Nhưng, công tâm mà nói, mỗi khi đứng trước mặt cô, lòng tôi lại nảy sinh một loại cảm giác giống như David Copperfield tiến lại gần Agnes vậy... Ồ, còn một câu nữa, Thúc Hoa," Chí Ma hạ thấp giọng, ghé sát đầu vào tai Thúc Hoa, "đồ trong này đừng để Huy Âm xem, cũng đừng để Tiểu Mạn xem. Có những thứ cô ấy không nên thấy, có những thứ cô ấy không thể thấy."

Thúc Hoa "phì" một tiếng bật cười. "Cô ấy này cô ấy nọ, đúng là yêu phong lưu chịu tội phong lưu."

"Nói câu này thì không giống tri kỷ rồi. Chuyện tình cảm của tôi có ai rõ hơn cô chứ? Cô nên hiểu sự chân thành, nỗi khổ tâm của tôi..."

"Hiểu, hiểu! Nhà thơ của tôi ơi, đừng làm thơ nữa. Nói đùa một câu mà đã không chịu nổi rồi à."

"Tôi đi đây." Chí Ma nhìn đồng hồ, "Còn hơn một tiếng nữa, về thư viện lấy hành lý rồi đi luôn, đến nhà ga là vừa kịp."

"Lúc nào cũng vội vàng hấp tấp như thế. Cứ như đi ra ngoài có chút việc là về ngay ấy. Lát nữa chúng tôi đi nhà ga tiễn anh."

"Được, gặp ở ga." Chí Ma đi đến cửa, lại quay người lại, "Thúc Hoa, nếu rảnh, hãy đến thăm Tiểu Mạn nhiều hơn. Cô ấy thích cô, chịu nghe lời cô. Cô ấy thường nói với tôi là 'gặp cô hận muộn'."

"Có thể làm tri kỷ cho đôi tài tử giai nhân như các người đúng là phúc của tôi, tôi thật sự thành Hồng Nương rồi."

"Thúc Hoa, thể chất cô ấy yếu, dễ suy nghĩ lung tung, cô..."

"Đi đi, đi đi, tàu sắp khởi hành đúng giờ rồi, nó đâu có quan tâm anh là nhà thơ vĩ đại hay người tình chân thành gì đâu."

Lăng Thúc Hoa đẩy Từ Chí Ma ra ngoài cửa.

Tại nhà ga, người tiễn Chí Ma rất đông, Vương Canh và Tiểu Mạn cũng đến.

Tiểu Mạn nhìn Chí Ma bắt tay người này, nói chuyện với người kia; nghĩ đến việc anh sắp rời Bắc Kinh, rời xa mình, rời xa bạn bè, đi xa vạn dặm, lòng cô chợt thấy chua xót, nhưng giữa đám đông lại không thể để lộ vẻ đau khổ tột cùng, vẫn phải tươi cười xoay xở nói chuyện, như thể chẳng hề bận tâm.

Cô cảm thấy sự giả tạo thật đáng ghét. Tại sao phải bận tâm nhiều đến vậy, tại sao không thể ôm lấy người mình yêu, trút những giọt lệ nóng hổi lên ngực anh? Chí Ma cũng thiếu can đảm như vậy, anh biết Tiểu Mạn trong lòng đau đớn thế nào, chỉ có thể ngẩn ngơ nhìn cô, đến một câu an ủi cũng không nói nổi. Anh cảm thấy trong mắt mình đã có lệ, vội quay đầu đi, tìm người nói chuyện để khỏa lấp.

Còi tàu hú lên. Chí Ma lúc này mới vội vàng chen tới nắm lấy tay Tiểu Mạn. Anh nói một câu gì đó, cô nghe không rõ, chỉ có thể cười khổ miễn cưỡng nói: "Thượng lộ bình an." Vội vàng cúi đầu thật thấp, không dám nhìn anh, cũng không dám nhìn người khác. Thời gian mất đi tính lưu động, vĩnh viễn dừng lại. Bánh xe chuyển động, cô mới phát hiện anh đã đi rồi. Vội ngẩng đầu lên, anh đang đứng trước cửa toa tàu hôn gió về phía đám đông, cô biết đây là dành riêng cho một mình cô. Tất nhiên là dành cho em, Tiểu Long, hôn em, hôn em, hôn em lần nữa, mắt Chí Ma đang nói như vậy. Theo sự chuyển động của tàu, bóng dáng anh dần trở nên mơ hồ, chậm rãi ngay cả cái bóng mơ hồ này cũng biến mất.

Anh cũng không nhìn thấy cô nữa, tay vẫn vô thức vẫy. Tại sao em không đến kéo anh lại, kéo anh lại đi...

Cô cảm thấy máu trong người mình không biết đã chảy đi từ đâu, chảy cạn sạch, thân thể trở nên trống rỗng. Cô hoàn toàn mất đi cảm giác, đứng như một khúc gỗ, cho đến khi bên tai có người nói với cô: "Đừng nhìn nữa, tàu đi xa lâu rồi." Cô mới như tỉnh mộng, quay đầu lại, lại nhìn thấy rất nhiều người đang cười với cô, nụ cười như gai nhọn.

Bước ra khỏi nhà ga, lên xe hơi, cô mới phát hiện Vương Canh đã ngồi trong đó. Anh ta giữ thẳng cổ không nhìn cô, lạnh lùng nói: "Tại sao mắt cô đỏ hoe thế? Khóc à?"

Anh ta biết rõ trong lòng mình đau khổ không thốt nên lời, mà vẫn còn hỏi như vậy, làm cô buồn nôn. "Một mình đi châu Âu, chẳng có bạn đồng hành, thật cô đơn." Cô nhìn anh ta một cách hung dữ, sau đó quay mặt đi nhìn ra ngoài cửa sổ xe, cho đến khi xe dừng lại trước cửa nhà, vẫn không hề quay đầu lại.

Về đến phòng mình, Tiểu Mạn cảm thấy nơi này trống trải như một khu vườn hoang, tĩnh lặng như một nghĩa địa. Cô ngồi xuống bàn, kéo ngăn kéo, lấy ra ba lá thư Chí Ma liên tiếp viết trước khi đi.

Cô mở chúng ra lần nữa, những câu chữ nóng như lửa, trái tim nóng hổi, ý tứ chân thành lại đang cháy rực trên trang giấy:

...Ánh sáng sợi lệ của anh và ánh sáng sợi lệ của em đang trao đổi nhắm vào nhau, linh tính của em dần hòa vào anh, anh cũng như em giác ngộ một ảnh hưởng mới đến, quán triệt, lan tỏa trong nhân cách của anh...

...Anh chỉ muốn em làm một câu mà chính em đã nói - "fight on" (tiếp tục chiến đấu) — dù số phận bắt em phải gặp cái chết không thể tránh khỏi trước khi giành được thắng lợi cuối cùng, tình yêu của anh, lúc đó em hãy chết, vì chết chính là thành công, chính là thắng lợi. Mọi thứ đã có anh, mọi thứ đã có tình yêu...

...Điều quan trọng nhất là em phải giữ chặt lấy bản thân mình, đừng để những cám dỗ không lành mạnh lay chuyển em, đừng để những ý niệm tiêu cực đè nén em quá mức; em phải biết cả đời chúng ta nếu có thể thực sự hiểu nhau, biết nhau, thì sự hy sinh, đau khổ và nỗ lực của chúng ta cũng coi như không uổng phí...

...Em phải nghiến răng tạm thời nói lời chia tay với mọi trò chơi giải trí tiệc tùng, em phải thẳng thừng từ chối mọi bạn bè. Em phải cực kỳ khắc khổ, em không thể dung túng cho những "Wishes" (mong muốn) của mình... Hãy nhớ, chỉ cần em chịu đựng được nửa năm, chỉ cần em quyết tâm đợi anh, khi về chắc chắn sẽ khiến em hài lòng vui vẻ, đây đều là có thể; trên đời không có chuyện gì là không thể - chỉ cần em có niềm tin, có dũng khí, trong lòng có máu nóng, trong linh hồn có tình yêu chân thật. Rồng ơi! Ván bài cuối cùng của anh đều đặt cả vào em rồi!

(Mười tám)

Chí Ma lắc lắc đầu một mình, nhìn trời nhìn đêm, tàu chạy băng băng trên cánh đồng hoang... Trời mênh mông, đất mênh mông, lòng càng mênh mông... Bánh xe quay nhanh vùn vụt, anh không nói rõ được mình đang trốn tránh hay theo đuổi, không nói rõ được cái hệ lụy tinh thần của anh là ở phía trước hay phía sau... Linh hồn anh như một con ngựa hoang, bao nhiêu khao khát có một cái cọc để buộc dây cương.

Đi cùng tàu với Chí Ma có một người Đức, một người Ý. Người Đức là chủ cửa hàng mũ, đôi mắt nhỏ ti hí suốt ngày chớp chớp, luôn nghi ngờ sợ hãi nhìn mọi thứ xung quanh, dường như ai cũng là gián điệp, vật gì cũng là bom hẹn giờ. Ông ta ngồi chưa được năm phút đã phải đứng dậy, không phải là lấy hộ chiếu ra xem, sợ thiếu mất một chữ ký; thì cũng là mở rương ra, đặt những thứ có giá trị xuống dưới cùng, sợ người Nga sẽ đến tịch thu nó. Dù nói chuyện gì, bàn luận vấn đề gì, câu kết luận của ông ta luôn là: "Không sai, Schopenhauer cũng nói như vậy."

Người Ý có bộ râu còn nhiều hơn tóc phụ nữ, tỉa tót rất gọn gàng, đen, dày và rậm, thoạt nhìn như một miếng nhung đen. Hai má đỏ như quả dâu rừng, nói chuyện lại càng đỏ, đỏ đến mức phát sáng phát nhiệt. Ông ta có học thức, có thú vui, giọng nói là giọng nam cao bẩm sinh, nhắc đến mỹ thuật thời Phục hưng và các di tích La Mã, cứ như đếm gia bảo. Chí Ma cảm thấy nghe ông ta nói chuyện, giống như đang ngồi trong nhà hát opera nghe một bản aria tuyệt vời.

Người Ý khi châm thuốc dùng một cái bật lửa rất lớn, ngọn lửa vọt lên cao, người Đức luôn sợ ông ta gây hỏa hoạn, tay không rời cốc bia, luôn sẵn sàng dùng nó để dập lửa.

Tàu vào lãnh thổ Liên Xô, dừng lại ở một nhà ga có tên rất dài, có hai quân nhân mới lên, một thấp một cao, một béo một gầy, trên cổ áo đều đeo huy hiệu của Lenin. Hành lý của họ vừa nhiều vừa lớn: rương vải, túi da lớn, giỏ mây chứa đầy thức ăn. Chí Ma lập tức làm hòa, tiến lại gần bắt chuyện; không thành, người cao chỉ biết ba câu rưỡi tiếng Anh, người thấp thì kiên quyết ngậm chặt cái miệng rộng, thế nào cũng không mở lời. Chí Ma đành quay đầu lại bàn về La Mã, Dante với người Ý. Hai người Nga đồng thời nhìn chằm chằm vào họ. Chí Ma giật mình, không biết "Thần Khúc" ở chỗ họ có tính là sách cấm không. Để tránh thị phi, tốt nhất nên nói ít đi, anh kéo tấm chăn trùm lên đầu, ngủ quách cho xong.

Chí Ma tỉnh dậy, tàu đã đến Siberia.

Hơi nước trên kính cửa sổ tàu đã kết thành hoa băng, ngoài tàu trắng xóa, tĩnh lặng, thỉnh thoảng nhìn thấy vài ngôi nhà gỗ nhỏ. Tàu dừng ga, trên sân ga lúc nào cũng có vài bà lão người Nga quấn khăn vuông lớn, xách giỏ lớn, rao bán bánh mì, sữa, trứng sống, cá hun khói, táo.

Siberia chỉ là ít người, chứ không hề hoang vu.

Trời xanh trong vắt, tinh khiết sáng rõ, cộng thêm sự phản chiếu của ánh tuyết trên mặt đất, khiến người ta chói mắt.

Khi hoàng hôn buông xuống, liền trở thành một mảng đầy màu sắc. Thông thường là màu hồng bạc, đôi khi vàng ngỗng hơi pha chút xanh lục, tuyệt vời nhất là, từ giữa những cái cây thưa thớt, chéo ra thêm mấy dải màu sặc sỡ, là ảo hay thực, là thực hay ảo, chẳng ai phân biệt được.

Mặt hồ Baikal đóng băng dày đặc, trên mặt băng bốc lên một làn sương mù, có hai ba đám mây đóng băng màu đồng cổ, nằm ngang giữa những đỉnh núi ở bờ bên kia.

Mấy người dân quê râu vàng đi ủng mũi to, đứng như tượng đá, động đậy cũng không.

Rừng Ural, liên miên, sâu thẳm, nghiêm trang, có ý vị tôn giáo. Cây cối ở đây đều thẳng tắp, dù là thông xanh hay bạch dương, hoặc là những bụi cây thấp bé, đỉnh mỗi cái cây luôn hướng thẳng về phía tâm trời xanh. Sự không cong khúc, cứng cỏi của những cái cây này chính là đặc tính rõ nét nhất của Siberia, cũng là của nước Nga.

Xung quanh yên tĩnh cực kỳ, trầm mặc cực kỳ, dường như mọi sự vận động đều không được phép tồn tại vậy. Đôi khi cũng nhìn thấy một, hai con vật đần độn đi lại chậm chạp trên tuyết...

Chí Ma nằm sấp ở cửa sổ nhìn tất cả những điều này, dần dần anh dường như nghe thấy tiếng hát trầm buồn, tựa như một làn sương mù đậm đặc bao trùm lấy hoang nguyên, rừng rậm, bờ hồ, nhà ga...

Anh nhớ đến bài "Lư Sơn thạch công ca" viết khi ở Lư Sơn năm ngoái. Anh tìm ra một tờ giấy, viết thư cho biên tập viên Lưu Miễn Kỷ của tờ "Thần báo" trên mặt bàn toa tàu hơi rung chuyển:

Tôi nhớ trong bản thảo giao cho anh ngày sắp đi có bài "Lư Sơn thạch công ca", mong là anh không đánh mất. Bài thơ đó nếu chưa đăng, tôi muốn thêm vài câu chú giải. Vùng Lư Sơn Cổ Lĩnh xây nhà đều dùng đá núi, thợ đá khai sơn phần lớn là người Hồ Bắc, họ dựng lều ở trong thung lũng, sáng tối làm việc, kiếm tiền có hạn, chỉ đủ no bụng, nhưng tinh thần họ lại không hề suy sụp (đây là điểm tốt của người Trung Quốc). Lúc đó tôi ở Tiểu Thiên Trì, đối diện hồ Bà Dương, mỗi ngày sáng sớm mặt trời chưa xua tan được sương mù, trời đất vẫn còn tối tăm, thợ đá đã bắt đầu làm việc, tiếng "hao ai" (tiếng hò) truyền từ ngọn núi gần đó lại, nghe lại có một cảm giác bi thương riêng biệt. Lúc trời sắp tối, tiếng "hao ai" này cũng đặc biệt động lòng người. Tôi và Hâm Hải ở Lư Sơn một tháng rưỡi, gần như ngày nào cũng nghe tiếng thét của thợ đá, lúc chậm, lúc gấp, lúc đứt, lúc nối, lúc cao, lúc thấp, đặc biệt là trong buổi sáng tối sương mù thê lương, giai điệu du dương này rung động trong thung lũng, khiến người ta đặc biệt cảm động, đó là tiếng kêu cứu của nhân gian đau khổ, hay là bạn đang nghe thấy tiếng bi thương trong linh hồn mình? Chaliapin có một bài hát, gọi là "Bài ca người kéo thuyền trên sông Volga", dùng âm trầm lặp lại quay vòng, tựa như tiếng sóng trầm mặc của sông Volga, thể hiện nỗi đau bi thương tĩnh lặng vĩ đại của dân tộc Nga. Tôi lúc đó nghe tiếng thét của thợ đá Lư Sơn, liền nhớ đến âm nhạc của ông ta, ba đoạn thạch công ca này chính là hóa thành từ kinh nghiệm đó. Tôi không hiểu âm nhạc, không dám tự tin về việc soạn ca khúc, nhưng giai điệu "hao ai" đó đến nay vẫn còn rung động trong linh phủ của tôi. Tôi chỉ mong tương lai có nhạc sĩ có thể sử dụng những âm thanh tự nhiên đó để phổ thành tiếng lòng máu đỏ của dân tộc Hán chúng ta!

Tàu hỏa thở dốc dừng lại, đã đến Moscow.

Dưới chân Chí Ma dẫm trên mặt đường đóng băng không thể tan chảy, nhìn xe ngựa, xe trượt tuyết kêu lách cách chạy qua, nhìn những nhà thờ Chính thống giáo có mái vòm hình hồ lô màu xanh dương tiêu điều lạnh lẽo, nhìn những cửa hàng nhỏ bán trái cây, thuốc lá, bánh bao chiên, nhìn những người đàn ông chưa cạo râu vụng về cố sức bế con đi trên phố, nhìn những người phụ nữ thắt khăn đỏ hoặc đội mũ đỏ cố hết sức chen lên xe điện, nhìn đàn quạ lưng xám bay qua mặt sông Moscow chưa đóng băng, nhìn những lá cờ đỏ rực rỡ bay trên mái nhà tỏa sáng trong vòng thành cổ xưa màu vàng úa... Anh đã thấy cuộc sống của người Nga, cuộc sống gian nan, trầm mặc, chịu thương chịu khó.

Trong tưởng tượng, Chí Ma nhìn thấy một chiến sĩ, đứng trên vùng đất nơi khói lửa đạn pháo vừa mới tan biến, xung quanh toàn là xác chết, vết máu, phế tích; chiến sĩ khoác giáp sắt vỡ nát, trên mặt pha trộn biểu cảm kiên định, đau khổ, khao khát, có vết máu, có sẹo, ánh mắt nhìn định vào một vũng bùn phía xa, trong vũng bùn mọc lên một vầng mặt trời phun trào ánh sáng...

Anh ngưỡng mộ, sùng kính; anh cũng mê man, bàng hoàng.

Một nhà thơ trẻ xuất thân từ gia đình phú thương, từng nhận giáo dục chính thống của Đại học Cambridge, sùng bái Khổng Tử, Rousseau, yêu Shelley, Keats, quen biết Mansfield, Russell, giao du với Lương Khải Siêu, Lâm Trường Dân, đầy đầu là tự do, tình yêu, cái đẹp, thì làm sao có thể thực sự hiểu và chấp nhận nhân dân Nga và nước Cộng hòa Xô viết đã đứng lên từ vũng máu sau cuộc đấu tranh sinh tử?

Hãy cứ để anh mang theo sự ngưỡng mộ, sùng kính, mang theo sự bàng hoàng, mê man của mình đi thăm thú thành phố Moscow cổ xưa mà trẻ trung, nghèo nàn mà mạnh mẽ đó đi.

Anh xếp hàng suốt nửa tiếng đồng hồ trong băng tuyết để chiêm ngưỡng thi thể Lenin.

Anh bước lên những bậc đá bị mài sáng bóng bởi đủ loại giày dép, kéo chuông cửa nhà cũ của Tolstoy.

Chủ nhân ngôi nhà là con gái lớn của Lev Tolstoy, Tatiana. Bà sáu mươi tuổi, gò má cao khiến người ta nhớ đến người cha vĩ đại của bà. Bà chào đón chuyến thăm của Chí Ma, dẫn anh đến xem vài căn phòng. Trong căn phòng lớn nhất, ngồi nhiều nam nữ thanh niên, là học sinh của bà, bà dạy họ vẽ tranh.

Trong phòng đọc sách của Tolstoy, Chí Ma đứng hồi lâu. Anh nhìn cái bàn đọc sách cũ kỹ đó, nhìn những tấm rèm cửa dày nặng rủ xuống tận đất đó, nhìn chiếc đồng hồ lớn cổ xưa đó, anh tưởng tượng một bàn tay to lớn xương xẩu cầm bút viết lia lịa, viết nên thiên sử thi bi tráng của nước Nga khổ nạn nặng nề...

Tatiana nói với Chí Ma, tuần sau bà sẽ đi Pháp giảng bài, hộ chiếu xuất cảnh đã nhận được rồi. Bà lại kể về những năm cuối đời của cha mẹ bà, cặp vợ chồng già cãi nhau không dứt thế nào. Một con mèo nhỏ trắng như tuyết đang nhảy nhót đùa nghịch trên một chiếc bàn dài.

Chí Ma cáo từ. Bà tiễn đến tận bên ngoài. Ở hành lang, anh gặp con gái bà vừa đi học về; mười tám mười chín tuổi, xinh đẹp, hoạt bát, trên khuôn mặt đã không còn chút bóng dáng nào của Lev.

Cô gái cười với Chí Ma, rồi đi vào trong.

Chia tay tại cửa, Tatiana dùng tiếng Anh lưu loát nói với Chí Ma rằng cảm ơn anh đã đến, vì bây giờ đã không còn nhiều người đến xem ngôi nhà cũ này nữa.

Chí Ma không nói gì, chỉ nắm chặt tay bà.

Đi được một đoạn đường, anh lại quay đầu nhìn ngôi nhà cũ màu xám đó. Trong lòng anh từ biệt tác giả của "Phục sinh", "Anna Karenina", "Chiến tranh và hòa bình".

Anh lại đổi mấy chuyến xe, chạy đến MonesiereVinozositch, đặt một bó hoa tươi lên bia mộ màu xanh sứ của Chekhov.

Anh nhớ đến ngày mưa ở London đó, cảnh tượng thảo luận về Chekhov trong phòng ngủ ấm áp, đầy màu sắc của Mansfield. Người bị thảo luận giờ đã im lặng, Mansfield cũng đã ngủ dưới phiến đá cẩm thạch, mặc kệ người khác bàn luận về cô...

Anh lại vòng ra sau vườn, mặc niệm vài phút trước một phiến đá trắng phẳng lì. — Kropotkin yên nghỉ ở đây.

(Mười chín)

Chí Ma vừa đến khách sạn ở Berlin, đặt hành lý xuống, liền gọi điện thoại cho Ấu Nghi.

Giọng Ấu Nghi có chút khác lạ. Chí Ma hỏi về đứa con trai nhỏ Peter vẫn sống ở Đức cùng Ấu Nghi, cô nửa ngày không trả lời, cuối cùng nói: "Anh đợi đấy, em đến ngay."

Nửa tiếng sau, Ấu Nghi đến phòng của Chí Ma. Cô mặc một bộ quần áo màu đen. Hơn hai năm không gặp, từ cách ăn mặc đến cách nói chuyện đều mang đậm hương vị nước Đức rồi.

Chí Ma hỏi đông hỏi tây, cô đều trả lời ngắn gọn, dường như lạnh nhạt, lại như tâm trí không ở đó, chỉ dùng ánh mắt đờ đẫn nhìn một chiếc đèn bàn hình quả cầu.

Chí Ma mở vali, lấy ra bốn chiếc quạt đàn hương. "Đây là mua ở Hàng Châu, biết em thích, châu Âu không mua được, mang thêm vài chiếc, em giữ lại dùng dần, tặng người khác cũng là món quà rất tốt."

Ấu Nghi nhận quạt đặt sang một bên, không cảm ơn, cũng không lên tiếng.

Chí Ma dùng ánh mắt nghi ngờ nhìn Ấu Nghi. Anh tưởng đó là sự dè dặt của cô, cảm thấy nam nữ ly hôn, quả thực không ngại giữ một chút khoảng cách.

"Đây là cho tiểu Peter." Anh lại lấy từ trong vali ra một bộ quần áo lụa xanh và hai con chó cảnh bằng sứ, "Sao em không đưa nó đến cùng, cũng để anh xem đứa con trai nhỏ của anh chứ!"

"Anh đã không nhìn thấy nó nữa rồi." Ánh mắt Ấu Nghi không rời khỏi đèn bàn.

"Ý gì?" Chí Ma căng thẳng.

"Một tuần trước..." Những giọt nước mắt rơi xuống từng giọt lớn, giọng nghẹn ngào.

Chí Ma vứt đồ trên tay, bước nhanh đến trước mặt Ấu Nghi đang ngồi trên ghế sô pha dài, hai tay nắm lấy đôi vai cô. "Một tuần trước làm sao, nói mau, em nói mau đi!"

"Chí Ma, tha lỗi cho em... em không chăm sóc nó tốt, nó đi rồi, vĩnh viễn đi rồi... tiểu Peter của chúng ta..." Cô vừa nói vừa cố dùng sức vặn những ngón tay, dường như phải vặn gãy chúng, mới có thể giảm bớt chút đau đớn trong lòng.

Đầu anh "ầm" một tiếng, ngã gục trên sô pha. Hai mắt anh nhìn trừng trừng về phía trước, nhưng không nhìn thấy gì cả. Mọi hình thể, mọi ánh sáng, mọi động tĩnh, mọi âm thanh, đều mất đi ý nghĩa, anh hoàn toàn không cảm nhận được sự tồn tại của chúng.

Ấu Nghi bật khóc nức nở.

Chí Ma chỉ cảm thấy não tủy mình đã hóa thành một vũng hồ dán, dính dính, cái gì cũng không thể suy nghĩ, cái gì cũng không thể cảm nhận. Ngực anh âm ỉ đau, trong cổ họng có thứ gì đó đang bò. Anh không biết mình có đang rơi lệ không.

Anh vô thức vươn tay ôm lấy Ấu Nghi. Ấu Nghi tựa đầu vào ngực anh.

Họ đồng thời cảm thấy cần sự ủng hộ và an ủi của đối phương, sự ủng hộ và an ủi này là bất kỳ người nào khác cũng không thể mang lại.

Cô vừa khóc vừa đứt quãng kể lại:

"Nó kéo vĩ cầm xong - là một bản luyện tập. Nó đã kéo được đâu ra đấy rồi... Mấy ngày nay, bản nhạc này cứ vang vọng trong đầu em... Sau khi uống hai viên dầu gan cá, nó liền đi ngủ. Lúc em đắp chăn cho nó, nó mở đôi mắt nhỏ hỏi em: 'Bố mấy ngày nữa đến thăm Peter?'... Em và bảo mẫu Fanny nói vài câu, quay về phòng sắp xếp ghi chép tâm lý học... Hai tiếng sau, đột nhiên nghe thấy tiếng Peter kêu, lạ lắm, em còn tưởng nó nói mê đấy, nó không ngừng kêu. Em và Fanny cùng chạy đến bên giường nó, chỉ thấy nó dùng tay nhỏ ôm lấy bụng, không ngừng khóc thét: 'Mẹ, Peter đau! Peter đau!'... Đưa đến bệnh viện nhi, bác sĩ Hesse - Peter ốm đều là ông ấy xem - rút máu xét nghiệm cho nó, chẩn đoán là viêm phúc mạc... Không kịp đưa vào phòng phẫu thuật, tiếng kêu của Peter ngày càng nhỏ, cuối cùng, nó nhìn em một cái, à, một cái nhìn bi thương làm sao! ...Cái đầu nhỏ nghiêng đi, liền không kêu nữa... Bác sĩ Hesse chỉ tay nâng mi mắt nó lên; vạch vạch cằm, làm dấu thánh giá trước ngực, lắc đầu rồi đi mất... Fanny ngất ngay tại chỗ, em ôm lấy thân thể Peter khóc lớn... Những chuyện sau đó em không nhớ rõ nữa, như một con rối nghe người ta sai khiến... Có tám mươi người đưa tang, người Trung Quốc, người Đức đều có, còn có các bạn nhỏ... Phàm là những người đã gặp nó, không ai là không thích nó... Em nhất định phải về nước, không thể để nó chôn cất cô độc trên đất khách, liền hỏa táng nó... Sau này em về, mang nó đi, để nó quy táng ở quê hương mà nó chưa từng đến... Nó khổ quá, sinh mạng nhỏ bé, không có cha, không có quê hương..."

Lòng Chí Ma rung động hồi lâu. Lúc này anh mới cảm thấy đau khổ và hối hận vô cùng. Anh có lỗi với Peter, có lỗi với Ấu Nghi. Anh ôm cô chặt hơn.

"...Người đau lòng nhất đau khổ nhất, không phải em, là Fanny. Bà cô già hơn bốn mươi tuổi, thời trẻ từng yêu một người, dại khờ đợi hơn mười mấy năm, nào ngờ người đàn ông đó đã kết hôn với người khác từ lâu... Khó khăn lắm mới có được một Peter, dung nạp tình yêu mẫu tính của bà ấy; bà ấy dốc hết tâm lực vào Peter, mỗi tối mỗi sáng đều phải cầu nguyện cho nó... Bây giờ tay không trống rỗng, mắt đẫm lệ, ngay cả cầu nguyện cũng không làm nữa, bà ấy nói Thượng đế quá tàn nhẫn với bà ấy... Mấy ngày nay, lại là em thường xuyên khuyên giải bà ấy..."

Cô không nói nữa, cũng không khóc nữa.

Trong phòng yên tĩnh cực kỳ. Ngoài cửa sổ hé mở thỉnh thoảng lại bay vào những đợt nhạc, dường như là "Bản giao hưởng số 5" của Beethoven.

Anh và cô thân mật dựa vào nhau.

Họ quên mất họ là một cặp vợ chồng đã ly hôn, quên mất những mâu thuẫn giữa họ.

Tranh chấp và không vui, quên mất tình trạng và mối quan hệ hiện tại của họ, quên mất tất cả mọi thứ trên thế gian; đối mặt với cái chết non của con trai nhỏ, đối mặt với cái chết thiêng liêng, huyền bí, đối mặt với nỗi bi ai lớn lao của nhân loại.

Đời người đủ kỳ quái rồi.

Hai trái tim có thể tách rời, trái tim tách rời lại có thể khăng khít trở lại. Rốt cuộc mà nói, con người, là cô độc. Một người đi trên con đường dài đằng đẵng, sẽ có sự va chạm của linh hồn, sẽ có sự giao hòa của sinh mệnh, đến cuối cùng, mọi thứ đều sẽ qua đi; con người, vẫn là cô độc lẻ loi, mang theo những hồi ức nặng nề, một mình đi về phía cái kết cục không thể biết trước đó...

Cô ngồi thẳng dậy, mở túi xách, lấy hộp phấn, che giấu vết lệ trên mặt.

"Em đi đây."

"Anh tiễn em."

Họ đi trên đường phố Berlin. Đêm Berlin là phồn hoa, cửa hàng, nhà hát, khách sạn, hộp đêm, lấp lánh ánh đèn màu; người qua đường có người vội vã, có người nhàn hạ, qua lại không ngớt.

Chí Ma và Ấu Nghi giống như đang lang thang trên sa mạc, có nỗi cô đơn của lạc đà.

"Ấu Nghi," một câu nói, lăn qua lăn lại trong lòng Chí Ma, cuối cùng vẫn nói ra, "Bây giờ, em càng cô đơn hơn. Sau này định thế nào?"

Ấu Nghi liếc nhìn Chí Ma. "Anh đang hỏi em có dự định kết hôn lần nữa không?"

Chí Ma gật đầu.

"Tạm thời không tính đến. Chí Ma, nói thật, chuyện chia tay của anh và em, em không oán hận, chỉ có cảm ơn. Anh nghĩ xem, một người phụ nữ không có chồng sống một mình trên đất khách quê người cần bao nhiêu dũng khí và sức mạnh? Bây giờ em đã có được dũng khí và sức mạnh này. Em, từ gia đình kiểu cũ ở Trung Quốc, từ trấn nhỏ hẻo lánh đến London, đến Berlin, học giáo dục, học triết học, em, đổi một bộ não, đổi một trái tim. Em đã giành được nhân cách của mình, em trở nên mạnh mẽ rồi. Em thực sự muốn đứng ở nơi cao hô to với đồng bào phụ nữ Trung Quốc: Các bạn ra ngoài đi, rời bỏ "tam tòng tứ đức", vứt bỏ bếp núc kim chỉ, bước ra khỏi gia đình, đến nguồn tri thức mà uống đi!"

"Ấu Nghi, anh ngưỡng mộ sự tiến bộ của em."

"Đúng vậy, em tiến bộ rồi. Bây giờ, nhìn lại cuộc sống trước kia của em, cái xã hội sống đó, sao mà phiến diện, lạc hậu và nực cười thế chứ. Em muốn về nước để hưng biện giáo dục, lập vài ngôi trường kiểu hiện đại, không chỉ phải ở Hạp Thạch, mà còn phải ở Bắc Kinh, Thượng Hải."

"Em đúng là một người phụ nữ có dũng khí và đảm lược."

"Em chính là muốn dựa vào dũng khí và đảm lược này, ném vài quả bom vào xã hội Trung Quốc nhát gan lại tự cao tự đại, làm chấn động những ông lớn quý tộc đang say chết mộng chết đó!"

"Anh, nhất định giúp em gõ trống reo hò."

"Thế nhưng... thế nhưng," cô đột nhiên che mặt khóc òa lên, "em chỉ có thể giáo dục con nhà người ta, không thể giáo dục Peter của chúng ta nữa rồi."

Chí Ma lặng lẽ vuốt ve vai cô.

Đi đến trước cửa một nhà hát, ở đó đang diễn vở "Trà hoa nữ".

"Ấu Nghi, chúng ta vào trong đổi tâm trạng đi."

Mùa xuân đã đến Berlin. Trong công viên, trên cành hoa nở rộ như gấm, thảm cỏ xanh mướt như lụa; những chiếc ghế dài màu trắng, rải rác một cách có thứ tự giữa tiếng chim hót hoa thơm.

Chí Ma một mình nghiêng người dựa vào một chiếc ghế dài. Tối qua tiễn Ấu Nghi đến nơi ở của cô, quay về khách sạn đã là một giờ rưỡi đêm.

Sáng lại đến phố Whitserbin số 32, nhìn thấy chiếc bình thiếc đựng tro cốt của tiểu Peter, ôm Fanny trung thành đa tình, Chí Ma lại khóc một trận lớn. Chiều một mình ra ngoài đi dạo, tiện chân đến công viên.

Anh ngẩn ngơ ngồi đó, tưởng tượng mình cũng đang trong dòng người đưa tang màu đen đó, lặng lẽ đi. Mọi thứ của tiểu Peter đều đã trở thành quá khứ: sự nghịch ngợm của nó, niềm vui của nó, nỗi nhớ của nó đối với cha, bệnh tật của nó, đau khổ của nó, cái chết của nó, tất cả đều đã qua đi. Thế nhưng, sự cô độc, lẻ loi, bi ai mà cha nó mang đến cho nó, lại vĩnh viễn ở lại trong lòng người cha tự trách tự cắn rứt này.

Một quả bóng da lớn nhiều màu lăn đến chân anh. Anh cúi xuống nhặt lên, ngẩng đầu thấy trước mặt đứng một cậu bé tám chín tuổi, hai mắt như đá quý. Chí Ma ôm quả bóng trả lại cho nó, nó nói không ít lời tỏ ý cảm ơn và thân thiện, Chí Ma dù một câu cũng không hiểu, nhưng cảm thấy trầm bổng du dương, nghe rất êm tai. Chí Ma không nói gì vuốt đầu nó. Trong một phút, họ trở thành bạn tốt; đứa trẻ dường như hiểu được tâm cảnh bị đè nén nặng nề của anh.

Đứa trẻ không còn cười đùa nhảy nhót, nó nắm tay Chí Ma, đi về phía một khu rừng. Sau rừng có một cái ao lớn trong vắt, một phòng hòa nhạc hình quả cầu dựng lên sát ao. Một dàn nhạc dây đang biểu diễn. Đứa trẻ và Chí Ma ngồi xuống. Bản tứ tấu thứ hai trong sáu bản Mozart dâng tặng Haydn, giọng Rê thứ (K.421). Đứa trẻ ôm bóng da trong lòng, lặng lẽ lắng nghe; đột nhiên, nó đặt bóng xuống, ra hiệu cho Chí Ma biết, nó cũng có một chiếc vĩ cầm, biết kéo vài bản nhạc.

Bản tứ tấu này của Mozart được phổ nhạc khi vợ ông là Constanze sinh nở, dào dạt tình cảm thiên biến vạn hóa, động lòng người. Một sinh mệnh nhỏ bé sắp chào đời...

Còn Peter của anh thì sao? Peter à Peter! Thêm năm sáu năm nữa, không phải cũng lớn như đứa trẻ Đức này sao? Cũng sẽ có tư chất thông minh ấy, tính tình dịu dàng ấy, dáng vẻ tú mỹ ấy, cũng sẽ có sở thích thiên bẩm của nó đối với âm nhạc...

Tiểu Peter thân yêu, sáng hôm nay, mẹ con chỉ cho ta xem những món đồ chơi con thường nghịch lúc sinh thời: xe nhỏ, ngựa nhỏ, ngỗng nhỏ, đàn nhỏ, sách nhỏ, từng món một. Quần áo giày mũ con từng mặc, mẹ con cũng đẫm lệ lấy ra từ tủ cho ta vuốt ve. Mẹ kể những chuyện thú vị nghịch ngợm của con, ta dường như nghe thấy tiếng bước chân chạy qua chạy lại trên sàn nhà của con. Người cha như ta mà con hầu như chưa từng gặp mặt này, lúc này trong lòng có một nỗi đau nhói sắc nhọn, tình yêu phụ tính như một dòng suối tuôn trào róc rách từ trong mắt. Tiếc là muộn rồi, thứ cam lộ từ ái này không thể cứu sống đóa hoa đã héo úa, chỉ có thể vĩnh viễn lặng lẽ chảy quanh linh hồn đã khuất của con...

Lời của ta con vĩnh viễn không nghe thấy được nữa, ta chỉ muốn trút bớt những tâm sự trong niềm tiếc thương. Tâm tư của ta, là oán, là yêu, là sám hối, là bàng hoàng? Nỗi oán này, tình yêu này, sự sám hối này, sự bàng hoàng này, là đối với con hay đối với người mẹ đáng thương của con? Peter! Mẹ con, bà ấy có ngày nào được gần với niềm vui và hạnh phúc đâu? Bà ấy trong nghịch cảnh bất hạnh chứng minh trí tuệ, sự kiên nhẫn, đặc biệt là sự dũng cảm và đảm lược của bà ấy.

Sinh mệnh ngoan cường đang giãy giụa trong đau khổ. Nó muốn phá vỡ bào thai mẹ ngột ngạt, hỗn độn này, giáng xuống nhân gian, trong mỗi tia lo âu và phiền muộn đều ẩn chứa niềm vui to lớn...

Bài ca của sự sống càng làm nổi bật bi ai của cái chết.

Chí Ma nghe thấy tiếng bước chân đi xa của Peter trong âm nhạc...

Anh vuốt ve đứa trẻ bên cạnh, nhẹ nhàng biết bao, sâu sắc biết bao, buồn thương biết bao, dường như đang vuốt ve linh hồn vỡ nát của chính mình...

(Hai mươi)

Tiểu Mạn nghe bạn bè bàn tán trong tiệc rượu ở Bắc Kinh rằng con trai nhỏ của Chí Ma chết rồi.

Cô trở về nhà đóng cửa lại khóc không ngừng, khóc vì Chí Ma, khóc vì Ấu Nghi, khóc vì tiểu Peter chưa từng gặp mặt.

Đêm đã khuya, Tiểu Mạn đối diện với ngọn đèn cô độc, viết nhật ký của mình:

...Đã hơn mười ngày không được gần anh rồi, tình yêu của em, bây giờ em lại có thể thoải mái mà viết rồi. Mấy hôm trước vì không nhận được thư anh, anh ấy lại ở nhà, em. Trong lòng lại phiền, liền quên lời anh, mỗi ngày chỉ biết tiêu tốn thời gian trong chốn ồn ào, không đánh bài nhà người này thì ra ngoài khiêu vũ, đôi khi tinh thần suy sụp cũng không quản, lắc đầu rồi lại đi tiếp, trong lòng chỉ hận không thể tiêu diệt chính mình...

Mẹ ép em đi khám bác sĩ, gặp lão bác sĩ Cleary kia lại nói bệnh của em rất nghiêm trọng, tim cùng thần kinh đều không bình thường. Vì thế cha mẹ lo lắng ngày đêm vì em, nhìn vẻ mặt lo lắng của người già, em liền chỉ có thể đồng ý uống thuốc, nực cười! Thuốc có thể chữa bệnh của em sao? Vừa uống thuốc, vừa chiếu lệ chạy ra ngoài. Kết quả cơ thể không sửa được, không mấy ngày liền thực sự đổ bệnh. Cũng may, lúc này em nhận được sự an ủi của anh, anh liên tiếp gửi đến bốn lá thư, anh ấy lại đi xa nhà, hai điều này liền chữa khỏi một nửa bệnh cho em, lúc này em không bệnh cũng muốn bệnh, vì mượn bệnh em mới có thể một mình nằm yên trên giường đọc thư chứ!

Ma, thư của anh làm em không biết trùm chăn khóc mấy lần, anh viết hay quá, cảm động em quá, hôm nay em mới biết đàn ông trên thế giới không phải đều giống như những người em gặp, thế giới còn có người thuần túy như anh sao, tại sao anh lại khác biệt với đám đông như vậy?

...Mấy ngày không nhận được thư anh đã đủ làm em đổ bệnh, chỉ mong anh gửi thư có thể yên tâm một chút, ai ngờ nhận được thư lại càng thêm đau lòng gấp mấy lần. Lúc này mấy trăm cây bút cũng không viết ra được sự hỗn loạn trong lòng em, vị gì chính mình cũng không nói ra được, chỉ thấy tim chui lên, dường như muốn nhảy ra khỏi ống cổ họng vậy, trên giường không thể nằm yên được nữa. Dù toàn thân nóng đến mức nào, em muốn viết, trong đêm khuya này không mượn bút để tự an ủi mình, em suýt nữa phát điên rồi.

Tất cả mọi thứ đều là số mệnh, bây giờ em nhìn thấy rất rõ ràng, cưỡng cầu là vô dụng, vẫn là nhịn giận, nhẫn tâm, đợi sự sắp đặt của số phận đi. Có lẽ có một ngày nọ khi ông trời nhìn thấy dáng vẻ đau khổ khi chúng ta giãy giụa trong nhân gian, nghe thấy tiếng kêu bi ai khi chúng ta bị tình yêu hành hạ, động lòng trắc ẩn, ban cho chúng ta một chút an ủi, lúc đó anh và em mới có thể thở phào một hơi. Bây giờ dù có chết vì khổ cũng vô dụng. Con người không nhận mệnh là không được. Chỉ cần nhìn chúng ta bây giờ, cách xa vạn dặm, một người ở hải ngoại sầu muộn, một người ở khuê phòng rên rỉ, anh nói xem, đây không phải là số mệnh sao? Vẫn không phải là ông trời đang dùng bàn tay khổng lồ của ông ấy ở nơi âm u xé toạc chúng ta ra sao? Chúng ta yếu đuối thế này, nào có chút cứng cỏi nào? Lần này anh hỏi em anh có nguyện ý rời xa em không, em biết không phải! Nhưng, chẳng phải anh đã đi rõ ràng rồi sao? Tại sao em không giữ anh lại? Tại sao lại cam lòng để anh nghe lời người ta mà rời xa em đi xa? Tại sao hai người chúng ta đều không có quyết tâm cứu vãn tất cả những điều này? Chúng ta đều đang làm những việc. Chuyện trong lòng không muốn, anh hiểu không, ý trời là như vậy!

Em biết anh nhất định sẽ trách cứ thuyết định mệnh tiêu cực này của em, làm sao đây, em hễ đến lúc buồn phiền không thể tự giải tỏa, liền chỉ đành lấy lý do này để tự lừa dối mình.

Bây giờ em một mình lặng lẽ ngồi độc một mình trước bàn học, nghe tiếng rao bánh bao bột cứng thê lương trên phố, em đột nhiên dường như nhìn thấy anh, một mình, cô độc, lang thang trên đất khách quê người xa lạ đó, trôi dạt hết nơi này đến nơi khác... Em không chịu nổi sự tra tấn của trí tưởng tượng này, em muốn đi tìm mộng. Em biết trong mộng có lẽ có thể có chút an ủi, trong mộng anh nhất định không đi hải ngoại, vẫn còn ở bên tai em thì thầm dặn dò, bên má thì thầm âu yếm. Đúng vậy, đời người vốn là mộng, trong mộng này em đã không nhìn thấy anh, em lại vì sao không đến mộng kia để gặp anh chứ? Trong mộng này làm việc đâu đâu cũng có chướng ngại, người chỉ trích quá nhiều, đến mộng kia em tin anh và em nhất định có thể tự do thực hiện lý tưởng của chúng ta, tuyệt đối không có người ngoài đến phỉ báng, lại không có cha mẹ đến can thiệp nữa rồi! Ma, nếu chúng ta có thể tìm thấy lạc thổ của chúng ta trong mộng kia, thực sự có thể làm bạn lữ thần tiên, vĩnh viễn không chia lìa, chúng ta sao không vĩnh viễn ở lại đó đi, đừng bao giờ quay lại nhân gian đầy gai góc này nữa, đừng nói những lời vô nghĩa này nữa, trời không đợi em, đã sắp sáng rồi, nếu có người nhìn thấy em ngồi ngẩn ngơ viết đến tận sáng, lại không kinh ngạc sao? Không viết nữa, nói nhiều lời vô nghĩa có ích gì đâu? Anh vẫn là anh, xa tận chân trời; em vẫn là em, ngồi độc một mình trong phòng, hầy, vẫn là sớm sớm đi ngủ thôi!

Chí Ma đi đường qua Paris đến nước Anh.

Khi anh lại đi trên đường phố London sương mù mịt mờ, lại nhìn thấy những quý ông trang phục chỉnh tề thần thái trang trọng, những quý bà đội mũ hoa mặc váy viền, những người công nhân khỏe mạnh chăm chỉ, những người bán hàng rong rao to, những bà lão cầm ô dắt chó, những George, Tom, Henry tóc vàng đầy tàn nhang... lòng anh liền cảm thấy một sự khoái lạc và an ủi ổn thỏa.

Anh vội vàng hớn hở người đầu tiên đi thăm chính là Dickinson. Chí Ma lại mang vài cái mũ tặng ông, có kiểu Bắc Kinh, có kiểu Giang Nam - một chiếc mũ nhỏ tinh xảo viền ngọc trắng mà Lăng Thúc Hoa đặc biệt làm tặng Tagore nhân dịp sinh nhật sáu mươi lăm tuổi, anh không dám lấy ra cho Dickinson thưởng lãm, sợ ông ghen tị.

"Ha ha, anh sai rồi. Bây giờ hứng thú của tôi đã từ mũ Trung Quốc chuyển sang quạt xếp Trung Quốc rồi. Quạt Trung Quốc mới thực sự là tác phẩm nghệ thuật tuyệt vời. Một mặt mỹ thuật, một mặt thư pháp, lật qua lật lại, đều có sự thưởng thức cái đẹp, trong gió nhẹ còn có mùi hương thoang thoảng. Người Trung Quốc các anh đúng là thiên tài, thiên tài kết hợp hoàn hảo nghệ thuật và cuộc sống."

Dickinson lấy từ ngăn kéo bàn ra vài cái quạt cho Chí Ma xem, chữ vẽ trên quạt đều xuất phát từ bút tích của tiểu danh gia thời nhà Thanh.

"Thật xin lỗi, ông Dickinson, lần này tôi không mang quạt cho ông, sau này có cơ hội, tôi nhất định tặng ông vài tác phẩm quý."

"Được. Chốt nhé," Dickinson vui vẻ nắm lấy tay Chí Ma, "Dùng ví dụ của các anh gọi là: mấy con ngựa cũng không đuổi kịp một câu nói. Có phải không?"

Chí Ma hỏi Dickinson có bức thư Trung Quốc nào nhờ anh chuyển không? Dickinson lắc đầu.

Ông lại nói cho Chí Ma một tin tức: Nghe nói Tagore đã không còn ở châu Âu nữa, nhưng vẫn chưa được xác nhận, tình hình thực sự phải tự mình đến Ý mới làm rõ được.

Chí Ma cảm thấy thất vọng tràn trề. Anh ngẩn người rất lâu rất lâu.

Vội vã chạy đến Ý, mất hai tuần mới làm rõ được Tagore đã về Ấn Độ từ tháng hai rồi. Thư ký người Anh của Tagore là Sĩ Hậu Chi vừa kết hôn, vợ là một trong những người phụ nữ giàu nhất thế giới, bà góa giàu có người Mỹ bà Strit, có một biệt thự xa hoa ở trang viên Dattington vùng quê nước Anh, hiện đang đi hưởng tuần trăng mật, quên kịp thời báo cho Chí Ma biết hành tung của Tagore.

Đã đến thì an bài, vậy thì cứ dứt khoát thưởng ngoạn phong cảnh tuyệt đẹp của nước Ý đi. Chí Ma đón Ấu Nghi từ Berlin đến, hai người kết bạn dạo chơi Rome, Venice, họ yêu thích nhất là Florence - đây là cái tên đẹp đẽ mà Chí Ma đặt cho Firenze.

Họ thuê hai căn phòng trong một biệt thự trang nhã được bao quanh bởi núi non. Chủ nhà bà Montalbert nhiệt tình phóng khoáng, có trình độ văn hóa rất cao. Trong vườn có cây đẹp hoa thơm, tiếng chim không dứt, cảm động nhất là tiếng hát của chim họa mi.

Lên núi hay xuống núi, vào buổi chiều tháng Năm trời quang mây tạnh, không ra mấy bước, liền bước vào một bức tranh sơn dầu màu sắc đậm đà. Ven đường trên cành cây treo lủng lẳng trái cây trĩu cành, đưa tay là có thể hái, cắn một miếng đầy nước trái cây, khiến người ta mê đắm. Gió chiều thật ấm áp, dịu dàng, thổi từ trong rừng cây núi vây quanh đầy hoa tới, mang theo một làn hương thoang thoảng xa xăm, hòa lẫn từng sợi hơi nước nhuận ẩm, vuốt ve khuôn mặt, quấn quýt vai eo. Lúc này, thân thể, linh hồn của họ và thiên nhiên hòa làm một, cùng đập trong một nhịp đập, cùng trồi sụt trong một làn sóng âm, cùng thư thái tự tại trong một vũ trụ thần kỳ.

Họ ngồi nằm trong cỏ xanh, màu xanh biếc của cỏ đánh thức sự hoạt bát thơ trẻ của họ; họ trên con đường núi u tĩnh, vung tay nhảy múa điên cuồng, nhìn hình dáng của mình biến hóa, dường như cành lá cây đang múa may bóng hình; họ nghỉ ngơi bên đá cạnh nước, buột miệng ngân nga những đoạn nhạc, đây là tiếng chim hót khơi dậy cảm hứng âm nhạc của họ.

Tấm lòng của họ mở rộng theo con đường núi dài đằng đẵng, tâm cảnh của họ tĩnh lặng an định theo bầu trời xanh trong; tư tưởng tình cảm của họ hòa cùng con suối trong vắt giữa khe núi, dòng suối u tĩnh trong khe thung lũng, lúc thì trong vắt đến tận đáy một màu xanh biếc, lúc thì trào dâng sóng gợn thành chương; chảy, chảy, chảy vào rừng ô liu mát mẻ, chảy vào sông Arno kiều diễm...

Họ nhận thức sâu sắc rằng thiên nhiên là một cuốn sách vĩ đại nhất. Chỉ cần bạn dùng linh tính của chính mình đọc thông cuốn sách này, lúc bạn cô độc trên thế giới, có sự an ủi; lúc khốn đốn, có hy vọng; lúc phiền não, có chỗ dựa; lúc trắc trở, có sự khích lệ; lúc yếu đuối, có sự đốc thúc, lúc lạc lối có sự chỉ điểm...

Đêm của Florence được tạo thành từ sự pha trộn của thơ, âm nhạc, hoa thơm, tiếng chim, giấc mộng, mây, tình yêu... tất cả những điều tốt đẹp trên nhân gian. Anh mở cửa sổ, ánh trăng như nước chảy tràn vào, tắm anh ướt sũng. Anh trở thành màu bạc trắng. Đỉnh núi xa, ngọn cây, tiếng nước, tiếng côn trùng, anh sao nỡ phụ đêm trăng tươi đẹp này?

Anh cầm bút viết một bài thơ dài bảy mươi bốn câu "Một đêm ở Florence".

(Hai mươi mốt)

Tiểu Mạn đi chùa Đại Giác nghỉ dưỡng.

Cô là ngồi kiệu dưới chân núi Tây Sơn lên chùa Đại Giác. Đường núi rất khó đi, ngồi trong kiệu lăn qua lăn lại như ngồi trên tàu biển gặp sóng lớn dập dềnh; cô cả đời lần đầu tiên ngồi thứ này, suýt chút nữa lăn ra ngoài.

Đi được ba dặm đường, sắp đến trước chùa, chỉ thấy từng mảng mây trắng, trắng đến mức dường như vừa mới có tuyết, đá núi cây cối đều nhìn không rõ, từ chân núi lên đến đỉnh núi toàn là màu trắng, cô kinh ngạc tột độ.

Đây rõ ràng là mùa xuân ấm áp, trên người mặc áo khoác mỏng tang, gió nhẹ từng đợt thổi vào hơi ấm đầu hạ, tại sao trước mắt lại có cảnh này?

Cô cúi đầu hỏi phu kiệu; "Tuyết trên núi chỗ các anh, tại sao đến mùa xuân còn chưa tan?"

Phu kiệu đó đi đến đầm đìa mồ hôi, nghe lời Tiểu Mạn, anh ta vừa lau mồ hôi vừa hỏi cô:

"Cô nương, cô nói gì vậy? Mùa đông năm nay nóng hơn mọi năm, trên núi căn bản chưa có tuyết, cô nhìn đâu ra tuyết chứ?"

"Các người nhìn xem chỗ đó cả núi trắng xóa không phải tuyết thì là gì?"

Lời cô còn chưa nói hết, mấy phu kiệu đều bật cười lớn. "Đúng là cô nương thành phố không ra khỏi cửa, ngay cả hoa hạnh cũng không nhận ra, lại nói là tuyết, cô nghĩ tháng năm tháng sáu làm gì có tuyết cơ chứ?"

Cái gì? Hoa hạnh! Cô suýt nữa bị họ cười cho ngẩn người.

Không kịp để tâm họ cười, cô chỉ vui đến mức hận không thể nhảy ra khỏi kiệu chạy một hơi lên núi xem cho rõ. Thiên hạ thực sự có cảnh đẹp này sao?

Quên mất thân thể đang ngồi trong kiệu, cô vươn cổ nhìn thẳng về phía trước, gấp đến mức người khiêng kiệu hét lớn: "Cô nương, nhanh đừng động, kiệu sắp lật rồi!"

Liên tiếp mấy lắc lư, suýt chút nữa ném cô xuống khe núi; lúc này mới dọa hồn quay về, đành phải ngồi yên ổn không dám động đậy nữa.

Đi qua một đỉnh núi đá mới đến chỗ bằng phẳng, một con đường nhỏ và cong dẫn một nhóm người về phía chùa Đại Giác. Hai bên toàn là rừng cây hạnh, kéo dài tận đỉnh núi.

Họ chậm rãi leo lên trong bóng cây, trong mũi toàn là hương hoa, có một loại vị ngọt không thể tả. Tiểu Mạn chưa bao giờ nghĩ nhân gian còn có nơi đẹp thế này, vui đến mức ngay cả đường đi cũng không biết, xoay trái rẽ phải, xung quanh không thấy gì khác, chỉ là hoa, hoa trắng như tuyết, không dính bụi trần.

Quay đầu nhìn những người đi theo sau, chậm rãi đi lên, dường như đều ở trong ảo cảnh vậy.

Cô một hơi leo lên đỉnh núi, đứng trên một tảng đá cao, định thần nhìn xa xa, à! Ánh hoàng hôn chiếu từ sườn núi đối diện, khiến hoa hạnh trắng như tuyết lập tức hiện vẻ diễm lệ vô hạn, cô hận không thể nhảy xuống, lăn một trăm vòng trong bụi hoa - chỉ là sợ đè hỏng cánh hoa phấn nộn.

Cô lại phát hiện trong thung lũng có một mảng cỏ xanh biếc, mấy ngôi nhà tranh, hai ba tiếng chó sủa gà kêu, một bức tranh cảnh điền viên dưới ngòi bút Đào Uyên Minh, phong tình vô hạn. Cô đột nhiên nghĩ: Ma, chúng ta ẩn cư trong núi đi, bỏ ra hai ba nghìn tệ mua một ngọn núi hạnh hoa, hạnh kết mỗi năm, bán vào thành là có thể sống qua ngày; xây mấy căn nhà trệt, hàng rào tre cổng củi, lại trồng thêm vài loại rau bốn mùa, mỗi ngày trồng hoa trồng cỏ trong ánh nắng, nuôi vài con chim chơi, cuộc sống thế này còn đẹp hơn cả làm thần tiên...

Một ngày mệt nhoài, đến tối, khi mọi người đều đang say giấc nồng, Tiểu Mạn nhớ tới Chí Ma, lòng không thể an yên, ánh trăng ngoài cửa sổ lại hắt lên song cửa như muốn trêu đùa nàng, thế là nàng một mình đi ra sân. Chỉ thấy một mảng trắng xóa, soi bóng lá ngô đồng đung đưa trên mặt đất. Nàng chẳng ngại đêm sương lạnh lẽo, cứ thế chạy thẳng ra ngoài cửa miếu. Một đàn chim sẻ không biết đang ngủ nơi đâu bị nàng làm kinh động, vỗ cánh bay vụt vào rừng mơ.

Lúc này, một làn hương thơm ngát phả tới khiến nàng như say rượu, bước chân chao đảo không tự chủ; gió mát từng cơn nhẹ nhàng mơn trớn thân thể nàng, vầng trăng sáng nương mình bên đám mây, chăm chú dõi theo nàng. Sắc xuân mê hồn này lại khơi dậy trong nàng nỗi nhớ nhung người thi sĩ phương xa. Lòng trào dâng nỗi xót xa, nàng nằm vật xuống bãi cỏ mộng, nhắm mắt khẽ gọi tên người.

Nàng thiếp đi trong trạng thái nửa tỉnh nửa mơ, không biết đã bao lâu — bỗng chốc như nghe thấy tiếng cười rộn rã như tiếng ngọc rơi của người vang vọng bên tai: "Mạn, anh đến rồi đây." Lại thấy bàn tay rắn rỏi của người nắm chặt lấy tay nàng đưa lên miệng, lại như khuôn mặt tươi cười tinh nghịch của người lén lút rướn tới bên trán nàng trộm một cái hôn — khoảnh khắc này khiến nàng sợ đến mức không dám thở mạnh, chẳng lẽ người thực sự đã trở về rồi sao?

Vội vã mở mắt nhìn, đâu thấy nửa bóng dáng người đâu. Cúi đầu nhìn lại, mới hay tay phải mình đang nắm lấy tay trái, thân người phủ đầy hoa rụng, cánh hoa dính cả bên môi...

Nàng bất giác nổi giận, đứng dậy, lấy cành hoa trút giận, dùng sức kéo mạnh, cánh hoa rơi rụng lả tả, phủ kín người và đầu nàng toàn hoa mơ; đám ngựa ngủ trong rừng tưởng gió lớn nổi lên, kêu hoảng loạn bay tứ tán.

Một đêm trăng xinh đẹp, tĩnh lặng đã bị sự giận dữ vô cớ của Tiểu Mạn phá hỏng. Nàng vừa đi vừa nghĩ: Tại sao không giữ người lại? Tại sao lại để người đi?

Ấu Nghi ở lại Ý nửa tháng rồi trở về Berlin.

Chí Ma viết một bức thư dài cho Tagore:

……Kính thưa cha già Qua (Gô), người nhất định phải cho con biết nên lựa chọn thế nào, là (một) tiếp tục ở lại châu Âu đợi người quay lại, hay (hai) tháng sáu con sẽ tới Ấn Độ dự định gặp người ở Santiniketan…… dù thế nào đi nữa, con nhất định phải gặp người, dù chỉ một lát thôi……

Chuyến thăm Trung Quốc của người tuy thời gian khá ngắn, nhưng ký ức để lại cho bạn bè bên đó chắc chắn là mãi mãi tươi mới! Điều khiến người ta cảm thấy an ủi hơn, là mối quan hệ người thiết lập tại Trung Quốc, vượt xa tình hữu nghị nhỏ nhoi giữa các cá nhân, mối quan hệ này chính là sự hòa hợp linh hồn của hai dân tộc thành một thể thống nhất. Những ký ức người để lại ở Trung Quốc, cuối cùng sẽ trở thành một nhân tố phát triển không ngừng trong sự thức tỉnh của chủng tộc……

Ngày 4 tháng 6, Tagore gửi điện tín, nói chuẩn xác tháng 8 sẽ đến, hy vọng Chí Ma đợi ông.

Thế là, trong khoảng thời gian này, Chí Ma giống như lời đã viết trong thư: "Từ thành phố này phiêu bạt sang thành phố kia, thành phố nọ…… ngày qua ngày cứ thế trôi dạt. Cảm xúc là kim chỉ nam của con, xung động là ngọn gió của con……"

Giữa tháng, ông đến Paris lần thứ hai.

Cả Paris giống như một chiếc đệm lông vịt trời, nâng niu khiến người ta toàn thân thư thái, ngay cả những khớp xương cứng nhắc cũng được hơi ấm làm cho mềm nhũn.

Chà, Paris, những ai đã từng đến Paris chắc chắn sẽ không còn mơ tưởng đến thiên đường; những ai đã nếm trải hương vị Paris, ngay cả địa ngục cũng chẳng muốn tới nữa — khổ nỗi, cái ông cần lại là chốn nhân gian.

Chí Ma nhìn thấy sự chìm nổi trên gương mặt của Jean Valjean, Pons trong những gợn sóng dịu êm của sông Seine phản chiếu bóng dáng bảo tàng Louvre; lắng nghe tiếng thở dài của phu nhân Bovary, Esmeralda trong những lời thầm thì âu yếm, tiếng cười giòn tan lẫn lộn; cảm nhận nỗi oán than của Marguerite, Fantine trong giai điệu bay bổng, men rượu say nồng; những gì nổi trên bề mặt có lẽ là ánh sáng, là hân hoan, là vui vẻ, là ngọt ngào, là hòa hợp, nhưng thứ lắng đọng nơi ánh mặt trời không chiếu tới được mới chính là bản chất của trải nghiệm nhân sinh: nói nặng một chút là bi ai, nói nhẹ một chút là sầu muộn; chỉ có những ai không muốn mãi trôi dạt trên dòng nước nhẹ nhàng kia, mới có thể đạt được những phát hiện khi đi sâu vào bên trong.

Tại một nhà hàng náo nhiệt, Chí Ma quen một cô gái cô đơn, nghe cô kể về câu chuyện tình đầy bi ai của mình.

Ông không quên được cô. Cô ấy là một chiếc lá bèo trôi nổi trong dòng thác nhân sinh, ông bắt gặp nó, nâng niu trong tay trầm tư một khúc, rồi lại trả về với định mệnh của nó, mặc cho nó trôi đi — sự phiêu bạt trước đó của nó ông chưa từng thấy, sự phiêu bạt sau này, ông cũng chẳng thể thấy……

Ông nhìn những tòa nhà năm tầng màu xám xịt đó, phác thảo một cuốn tiểu thuyết về người họa sĩ nghèo. Nhân vật chính ngồi bên cạnh tách cà phê đã uống cạn, say sưa bàn về vẻ đẹp hình thể với sự mềm mại không thể tin nổi, sự cân đối không thể tin nổi, dư vị không thể tin nổi……

Paris diễm lệ, có lẽ có nhiều sự hòa quyện, đồng điệu hơn với vị tài tử viết những câu thơ văn "đậm đà không thể tan" này chăng? Khổ nỗi không phải vậy, khí chất của Chí Ma là mộc mạc.

Thanh cao, thậm chí có chút sạch sẽ về tinh thần. Nơi tâm hồn ông gắn bó không phải Paris, mà là người quen cũ của ông — London.

Trước khi đi London, ông đặc biệt tới Fontainebleau một lần. Mộ của Mansfield nằm ở đây.

Băng qua một khu rừng già sâu thẳm, đến nghĩa trang.

Nơi đây là thế giới tĩnh mịch, dưới một tấm bia đá chôn vùi một linh hồn. Những trải nghiệm về vinh nhục, thành bại, hóa thành cỏ dại hoa hoang lặng lẽ, từng làn hương thoang thoảng có lẽ chính là thông điệp từ cõi âm.

Chí Ma lặng lẽ đứng trước mộ, nhớ lại lần ghé thăm trong đêm mưa đó — hai mươi phút thời gian bất tử.

Sự sống thật tươi đẹp, mọi cảm xúc và tư tưởng cao thượng, mỹ lệ, chính nghĩa trên nhân gian, đều là ánh hào quang rực rỡ của sự sống, nhưng nó lại ngắn ngủi biết bao, vừa mới lóe lên vài tia sáng, đã phải quy về sự tịch diệt và bóng tối vĩnh hằng. Sinh tử là một ẩn số vĩ đại và huyền bí, đủ để nhân loại suy ngẫm ngàn năm vạn năm……

Nhớ về bà nội, nhớ về người anh họ Thúc Huy, nhớ về Peter, nhớ về những người thân bạn hữu từng gắn bó thân thiết rồi vĩnh biệt, ông càng ngày càng cảm thấy chỉ vì mỗi một người đều không thể tránh khỏi việc phải lao vào sự tịch diệt và bóng tối vĩnh hằng này, nhân sinh mới càng trở nên tráng lệ, càng có giá trị đặc biệt. Ông không phải là một người bi quan hay hoài nghi, thứ ông nhận được từ cái chết không phải là ý chí tiêu tan mà là niềm tin tiến lên gấp trăm lần.

Lần này đến châu Âu, mỗi nơi đi qua, Chí Ma đều thích tìm đến những nghĩa trang ở nơi vắng vẻ ngoại ô. Ông đã từng viếng mộ của Chekhov, Kropotkin, Alexandre Dumas con, Baudelaire, Voltaire, Rousseau, Hugo, Shelley, Keats, Elizabeth Barrett Browning, Michelangelo, Dante.

Cần gì cỏ lan, gió lạnh, bạch dương, lân tinh, chỉ riêng những nấm đất vàng tròn tròn dài dài kia thôi, cũng đủ để dấy lên trong lòng bạn những cảm xúc trang nghiêm, sùng kính, bi thương.

Nấm mồ chỉ là một hư vô tươi đẹp. Trong cảnh giới tĩnh lặng này, thời gian ngừng dao động, tư duy thu lại những chấn động, lúc này linh hồn bạn mới có thể nhận được sự an ủi thuần khiết nhất, bạn chẳng còn khao khát điều gì nữa. Nó chỉ là nó, bao hàm tất cả, bao phủ tất cả, điều hòa tất cả — một hư vô mỹ lệ……

Một bàn tay đặt lên vai Chí Ma.

Chí Ma quay đầu lại. "Murry!"

Già hơn nhiều rồi. Trên tay anh ta cầm một bó hoa tươi lớn.

Murry đặt bó hoa trước mộ Mansfield, hai tay nắm chặt lấy tay Chí Ma.

"Rất cảm ơn, ông Từ, anh vẫn còn tưởng nhớ đến Katherine đáng thương."

Họ khoác tay nhau chậm rãi rời khỏi nghĩa trang đi về phía rừng cây.

"Tôi hiện đang sống ở Ditchling, sát vách nhà Hardy. Tôi mua một căn nhà nhỏ bên bờ biển, ngoài cửa sổ là sóng vỗ."

"Một mình?"

"Sự ra đi của Katherine khiến tôi suy sụp rất lâu. Tôi dồn hết tâm trí vào việc làm báo, nhưng vẫn không thể thoát khỏi nỗi buồn trong lòng."

"Đường còn dài lắm, linh hồn vô cùng thuần khiết của Mansfield sẽ vì nỗi buồn kéo dài của anh mà không yên. Anh nên xây dựng lại cuộc sống của mình."

Murry gật đầu tỏ ý cảm ơn, rồi lại tiếp tục nói: "Một ngày nọ, tôi nhận được vài bài thơ, viết rất đẹp, cảm xúc độc đáo, kỹ thuật cũng có chỗ xuất chúng, tôi hẹn tác giả đến gặp mặt, là một cô gái trẻ." Anh ta dừng lại một chút, "Sau đó, chúng tôi kết hôn, hiện tại hai chúng tôi cùng sống trong căn nhà nhỏ bên bờ biển đó. Cô ấy cũng là người ngưỡng mộ Katherine, chúng tôi thường xuyên bàn luận về tác phẩm của Katherine." Anh ta bỗng quay sang nhìn Chí Ma, "Anh không khiển trách tôi chứ?"

"Tôi rất vui khi thấy anh đã thoát khỏi nỗi buồn."

"Nhưng, tôi sẽ không bao giờ quên cô ấy," anh ta chỉ tay về phía nghĩa trang phía sau, "Mỗi tháng tôi đều phải đến mộ cô ấy đặt một bó hoa, phần lớn là cùng Amy đi. Katherine yêu hoa, không có chúng, cô ấy sẽ cô đơn lắm."

"Ồ, còn nữa, bạn của chúng ta Lawrence, anh còn nhớ chứ?" Murry lại nói.

"Sao lại không nhớ? Nhà văn lừng danh đó!"

"Gần đây anh ta viết rất nhiều tiểu thuyết, là châm biếm chồng của Katherine……" Murry lắc đầu thở dài.

"Vậy sao?" Chí Ma nói, "Tuy nhiên, tôi nghĩ, điều này sẽ không cản trở anh chứ……"

Họ dừng lại bên con đường lớn ven rừng.

"Tôi có thể chở anh bằng xe không?" Murry hỏi.

"Cảm ơn, không cần đâu. Tôi còn phải đi tham quan Cung điện Fontainebleau."

Murry bắt tay tạm biệt Chí Ma. "Nếu anh đến Ditchling, xin hãy ghé căn nhà nhỏ của chúng tôi. Amy của tôi nhất định sẽ rất vui khi được làm quen với nhà thơ Trung Quốc kiệt xuất như anh."

Chí Ma vẫy tay với anh ta. Anh ta ngồi vào xe, một chiếc xe cũ kiểu đầu thế kỷ, khởi động vụng về rồi lái đi, cuốn lên một đám bụi mù.

Chí Ma đi bộ đến bưu điện gần Cung điện Fontainebleau, viết một tấm bưu thiếp cho Tiểu Mạn, bên trên đề vài câu thơ để tưởng niệm Mansfield.