Ông Opp, mải mê với đại kế hoạch đang dần thành hình rõ nét trong tâm trí, mãi cho đến tận khi bước lên bậc thềm mới phát hiện ra có ai đó đang nằm đưa kẽo kẹt trên chiếc võng ngoài hiên.
Đó là một thiếu nữ tóc đen mặc chiếc váy hồng, cài nơ hồng trên mái tóc và có những chiếc nơ nhỏ xinh trên chóp đôi giày cao gót — quả thực, đó chính xác là dạng người mà ông Opp đang muốn tránh mặt nhất.
May thay cô đang ngủ, và ông Opp, sau khi ngóng tai nghe ngóng vô ích bên cánh cửa để tìm tiếng động của bà Gusty ở bên trong, liềnón rén nhón chân sang tận đầu bên kia hiên nhà rồi ngồi xuống chiếc ghế băng lưng thẳng.
Xin đừng vinh viễn cho rằng ông Opp là kẻ xa lạ trước sức hút của phái đẹp. Ông từng bị tiêm thứ "vắc-xin" ấy từ thuở thiếu thời, và nó ngấm sâu đến mức bi thảm, khiến ông phải lết trở về cuộc đời với một ảo mộng đã tan vỡ xót xa cùng niềm tin đinh ninh rằng từ nay về sau mình hoàn toàn miễn nhiễm. Dù vậy, thái độ của ông đối với vấn đề này vẫn duy trì sự quan tâm nhưng đầy thận trọng — tựa như cách một bé ngoan có thể nhìn một khẩu súng đã lên đạn vậy.
Khi ngồi thật thẳng và thật bất động trên chiếc ghế băng màu xanh, ông cố tĩnh tâm lại để chuẩn bị cho cuộc gặp sắp tới với bà Gusty. Ngay bên kia đường là xưởng mộc cũ của ông Aker, một tòa nhà nhỏ vuông vắn một tầng, tồi tàn và chẳng mảy may hứa hẹn chút tiềm năng báo chí nào. Thế nhưng, ông Opp hiếm khi nhìn vạn vật theo đúng thực trạng của chúng; ông nhìn chúng theo viễn cảnh chúng sẽ trở thành. Chưa đầy năm phút trôi qua, trong tưởng tượng của ông, xưởng mộc đã được sơn màu trắng với các đường viền đỏ, những ô cửa kính mới tinh, phía dưới mờ và phía trên trong suốt, một tấm biển hoành tráng treo trên cửa, và lòng đường thì nghẽn cứng bởi những độc giả đang nóng lòng chờ đợi.
Tất nhiên ông sẽ cần một người phụ tá, một ai đó lo toan các chi tiết vụn vặt chung; nhưng mọi thứ khác ông sẽ tự mình quản lý. Ông sẽ điều hành một tờ báo có tôn chỉ toàn diện và quan điểm khoáng đạt. Khoa học, nghệ thuật, tôn giáo, xã hội và chính trị đều sẽ được ghi chép đầy đủ. Chính trị! Chà, tờ báo của ông sẽ là một cơ quan ngôn luận — cơ quan ngôn luận của Đảng Dân chủ!
Nghĩ đến viễn cảnh trở thành một cơ quan ngôn luận, lồng ngực ông Opp phồng lên với niềm kiêu hãnh lớn lao đến mức chiếc ghế băng phải kêu cót cót, khiến ông giật mình liếc sang đầu hiên bên kia với vẻ đầy e dè.
Thiếu nữ nọ vẫn đang ngủ, đầu gác lên cánh tay trần, và một bàn chân buông thõng hờ hững bên dưới lớp váy lót nhún bèo.
Bỗng nhiên ông Opp rướn người về trước và ngắm nghía chiếc giày của cô với vẻ đầy hứng thú. Ông đã nhận ra thương hiệu của nó! Đó là xxx-aa. Ông từng mang theo một mẫu thử y hệt như vậy, và từng có thói quen say sưa ca ngợi đường cong của mu bàn chân cùng dáng ôm của gót giày. Giờ đây ông nhận ra rằng hiệu ứng thẩm mỹ ấy hoàn toàn phụ thuộc vào chiếc nơ, và ông nghiêm túc cân nhắc việc viết thư cho hãng sản xuất để gợi ý cải tiến.
Giữa lúc đang mải suy ngẫm, thiếu nữ cựa mình rồi ngồi dậy. Tóc cô rối xù, và đôi mắt tố cáo rằng cô vừa mới khóc xong. Chống cằm bằng hai lòng bàn tay, cô thẫn thờ nhìn đăm đăm xuống con đường.
Ông Opp, ở đầu bên kia hiên nhà, cũng thẫn thờ nhìn đăm đăm xuống con đường. Sự thật rằng ông phải báo hiệu sự hiện diện của mình đã bị lu mờ trước một sự thật cấp bách hơn nhiều: ông chẳng thể nghĩ ra nổi một câu để nói. Một con ong nghệ bay lượn theo những vòng tròn nhỏ dần trên đỉnh đầu ông rồi cuối cùng đậu phắt lên tay áo khoác. Thế nhưng ông Opp vẫn bất động. Ông đang lục lọi trong vốn từ vựng của mình tìm một từ ngữ có thể khẽ khàng phá vỡ sự im lặng mà không làm nó vỡ vụn ra thành trăm mảnh.
Con ong nghệ đã cứu vãn tình thế. Phát hiện ra chút mỹ vị hiếm hoi nào đó trong một khe nứt trên hiên nhà nằm giữa chiếc ghế băng và chiếc võng, và rõ ràng là một con ong có "tửu lượng", nó cất tiếng vo ve đầy phấn khích đến mức ông Opp nhìn nó, và thiếu nữ cũng nhìn nó, để rồi ánh mắt họ giao nhau.
— Xin lỗi cô, — ông Opp nói, giọng hơi hụt hơi; — cô đang ngủ, còn tôi đến gặp bà Gusty, và — ừ thì — thực ra — tôi là ông Opp.
Nghe lời thông báo này, thiếu nữ đưa tay lên đầu, và bằng một động tác thuần thục, cô sửa lại đám tóc nâu bồng bềnh quanh trán, đồng thời xoắn chiếc nơ hồng về đúng vị trí kiêu kỳ vốn có của nó.
— Mẹ tôi — sẽ về sớm thôi, — cô nói không chút bối rối, nhưng với sự ngập ngừng của một người không quen thay người lớn nói chuyện, — tôi — tôi — không ngờ mình lại ngủ quên.
— Không sao, — ông Opp nói; rồi lịch sự bồi thêm: — tôi cũng vậy thôi.
Khi sự im lặng lại chực chờ xuất hiện ở chân trời, ông đành liều nói tiếp:
— Tôi nghĩ hình như trước đây tôi vẫn hay gặp cô lúc cô còn — à — nhỏ tuổi hơn phải không nhỉ?
— Ở cửa hàng tạp hóa ấy ạ. — Cô mỉm cười nhẹ nhàng. — Có lần chú đã mua cho cháu một gói bỏng ngô có trúng thưởng bên trong. Đó là một chiếc trâm cài áo; cháu vẫn còn giữ đến tận bây giờ.
Ông Opp cau mày nhẹ trong lúc cố gắng gắp một cái dăm gỗ tưởng tượng ra khỏi ngón tay cái.
— Thế cháu — ừm — vẫn đang đi học chứ? — ông hỏi, mượn vẻ ra dáng bề trên để làm chỗ ẩn náu.
— Cháu học xong rồi ạ, — cô đáp với giọng thờ thẫn. — Cháu từng học ở Chủng viện Thiếu nữ tại Coreyville.
— Cháu không thích ở đó à? — ông Opp hỏi, lòng thầm cầu mong bà Gusty hãy mau quay về.
— Ồ, có chứ ạ, — bạn đồng hành của ông đáp đầy nhiệt thành. — Cháu rất yêu nơi đó; cháu là học sinh chuyên ban. Cháu học âm nhạc, thực vật học và hội họa. Năm ngoái cháu tham gia bốn buổi hòa nhạc và chơi đàn trong các bản song tấu đôi tại lễ tốt nghiệp.
Trong khoảng lặng kéo theo sau đó, ông Opp cân nhắc các cái tên khác nhau cho tờ báo của mình.
— Mẹ không cho cháu quay lại trường nữa, — giọng nói mềm mại, kéo dài vang lên; — mẹ bảo con gái mười chín tuổi thì phải chí thú yên bề gia thất. Mẹ muốn cháu lấy chồng.
Ông Opp tạm gác “The Cove Chronicle” và “The Weekly Bugle” sang một bên để suy tính thêm, rồi lịch sự hỏi xem bà Gusty có chấm riêng gương mặt nào để làm con rể hay không.
— Ồ, không ạ, — cô gái đáp với vẻ dửng dưng; — mẹ chẳng nghĩ đến ai cả. Nhưng cháu chưa muốn lấy chồng — bây giờ đâu. Cháu muốn quay lại chủng viện và làm giáo viên dạy nhạc. Cháu ghét ở đây lắm, ghét từng chút một. Mới mẻ gì đâu — vừa ngốc nghếch, vừa cô quạnh, lại còn...
Một khúc nghẹn ngào trong giọng nói đã khiến ông Opp phải hoãn lại quyết định chọn ngày phát hành báo để dành trọn sự chú ý cho cô. Nỗi sầu muộn, ngay cả khi khoác lên vẻ đẹp đẽ, cũng là thứ khó lòng cưỡng lại, và việc cô sở hữu vẻ xinh đẹp vượt trội đã làm ông Opp bận tâm từ lúc cô bắt đầu cất lời với ông. Khi cô quay mặt đi và lau nước mắt, ông bốc đồng đứng dậy và bước về phía cô:
— Này, nghe đây này, cháu không khóc đấy chứ? — ông hỏi.
Cô lắc đầu phủ nhận đầy phẫn uất.
— Chà — ừm — trông cháu có vẻ không được — vui cho lắm, nếu nói theo cách của người ta, — ông Opp bạo dạn gợi mở.
— Cháu không vui đâu, — cô thú nhận, cắn nhẹ môi. — Lẽ ra cháu không nên kể với chú những chuyện này, nhưng ở đây chẳng có ai hiểu được cháu cả. Họ tưởng cháu kiêu kỳ khi cháu nói về sách vở, âm nhạc và — và những kiểu người khác. Họ cứ cặm cụi làm mãi những việc ngốc nghếch y hệt nhau cho đến lúc già rồi chết. Chỉ là mẹ thậm chí còn chẳng cho cháu làm mấy việc ngốc nghếch ấy; mẹ bảo cháu chỉ vướng chân vướng tay khi cháu cố giúp việc nhà.
— Thế cháu không biết may vá hay thêu thùa châm ngôn hay làm gì đó à? — ông Opp hỏi, hoàn toàn mù mịt về các nữ công gia chánh.
— Để làm gì chứ? — cô gái hỏi vặn. — Mẹ làm thay cháu tất cả mọi thứ. Lúc nào mẹ cũng bảo mẹ thà tự làm còn hơn là dạy cháu cách làm.
— Cháu không thích đọc sách sao? — ông Opp hỏi.
— Ồ, có chứ ạ, — cô đáp; — hồi ở trường cháu đọc sách suốt; nhưng ở cái xứ này chẳng bao giờ có gì để đọc cả.
Vị tổng biên tập tương lai liền hình dung ra cả một vùng quê ngập tràn những hoàn cảnh tương tự, và ngay lập tức ông nhìn nhận bản thân như một vị ân nhân của công chúng, kẻ đang mang lại cho những độc giả đang khao khát tri thức một bữa tiệc tin tức hằng tuần thị soạn.
— Chú không ngồi xuống ạ? — cô gái cất tiếng hỏi, cắt đứt dòng suy ngẫm của ông. — Cháu không hiểu sao mẹ đi lâu thế không biết.
Ông Opp đảo mắt tìm chiếc ghế, nhưng chẳng có cái nào cả. Đoạn ông liếc nhìn người bạn đồng hành và thấy cô đang vén chiếc váy hồng lên, rõ ràng là đang mời ông ngồi xuống chiếc võng cạnh mình. Ông bước tới một bước, lùi lại, rồi yếu ớt đầu hàng. Ngồi thật cứng nhắc, hai tay ôm khư khư chiếc mũ trên đầu gối, ngón trỏ luồn vào giữa cổ và cổ áo như để thở cho dễ hơn, ông lên tiếng rằng thời tiết ngày càng oi bức hơn.
— Thế này vẫn chưa thấm vào đâu so với lúc sau này đâu ạ, — cô gái nói; — trời cứ ngày một nóng và bụi hơn. Cháu không tin trên đời này lại có một xó xỉnh nào tẻ nhạt, ngột ngạt và cũ kỹ đến thế. Chú phải thấy may mắn lắm vì không sống ở đây đấy.
Ông Opp hắng giọng lấy lại vẻ đường bão táp.
— Tôi dự định sẽ định cư hẳn ở đây. Tôi — ừm — thực ra, tôi đã quyết định sẽ điều hành một tờ báo tại nơi này.
— Không đời nào! — cô gái kêu lên đầy vẻ hoài nghi. — Không thể ở cái xó Cove này được!
— Ở Cove chứ, — ông Opp quả quyết lặp lại. — Nơi đây rất cần một tờ báo năng nổ, tháo vát. Có thể nói đây là một mảnh đất màu mỡ chưa ai khai phá. Chưa từng có nơi nào khao khát một tiếng nói công chúng đến thế. Tờ báo của tôi sẽ là một tiếng nói lắng nghe mọi khía cạnh của vấn đề; nó sẽ hướng đến tầng lớp cao niên, giới trẻ và tất cả những ai nằm ở khoảng giữa.
— Thế thì tuyệt vời quá đối với chúng cháu còn gì! — bạn đồng hành của ông hào hứng nói. — Khi nào báo ra mắt hả chú?
Vì những kế hoạch cụ thể vẫn còn rất mơ hồ, ông Opp khôn ngoan thu mình lại trong những nét đại cương. Ông bàn một cách dửng dưng về sự phù hợp kỳ lạ của bản thân đối với công việc này, bề dày kinh nghiệm cùng vốn hiểu biết nhân thế của mình. Ông bỏ nhỏ rằng theo thời gian, dăm bữa nửa tháng nữa ông còn tính lấn sân sang cả những vùng nước văn chương sâu thẳm hơn — thơ ca, và có lẽ là cả tiểu thuyết nữa. Trong lúc trò chuyện, ông nhận ra rằng đây là lần thứ hai trong ngày ông được người khác nhìn bằng ánh mắt tán thưởng. Được người ta nhìn nhận theo đúng giá trị mà mình tự đánh giá quả là một cảm giác mới mẻ và phấn chấn làm sao.
Thật dễ chịu làm sao khi ngồi ngoài hiên rộng, với giàn hoa kim ngân che khuất ánh mặt trời, và những chùm hoa dài màu vàng rượm ướp đẫm bầu không khí bằng hương thơm ngát. Thật dễ chịu khi lắng nghe tiếng cục tác mãn nguyện của lũ gà, tiếng vo ve ngái ngủ của bầy ong, cùng âm thanh từ chính giọng nói của mình; nhưng tuyệt vời nhất — dẫu có chút bối rối — là thỉnh thoảng liếc mắt sang bên và bắt gặp một đôi mắt nâu đầy tin tưởng đang ngước nhìn mình với vẻ ngưỡng mộ chân thành. Đứa nào thèm đếm xỉa đến việc chiếc võng cứ đung đưa làm ông chóng mặt hay một bên chân đã tê rần? Đó chỉ là những chuyện vặt vãnh không đáng bận tâm.
— Và cứ nghĩ xem, — cô gái đang nói, — chú có thể ở ngay bên kia đường! Cháu sẽ đỡ thấy chán ngán việc cứ phải ru rú ở nhà nếu chú cho cháu sang xem chú làm báo đấy.
— Biết đâu đôi khi cháu lại muốn phụ giúp một tay, — ông Opp rộng lượng nói, đồng thời thận trọng gỡ chiếc ruy băng hồng đang bay phấp phới khỏi đầu gối mình. — Chú có thể để cháu thử sức với mảng tin đám cưới, cáo phó, hoặc đại loại thế.
— Ồ, thật ạ? — cô kêu lên, đôi mắt bừng sáng. — Cháu thích lắm. Cháu làm văn rất khá, và chú có thể giúp cháu thêm một chút.
— Đúng vậy, — ông Opp đồng tình; — chú có thể dạy cháu cách viết bản thảo thô, còn những khâu trau chuốt thêm thì cứ để chú lo.
Họ mải mê chìm đắm trong những kế hoạch ấy đến mức chẳng hề nghe thấy tiếng lách cách của chiếc cổng, hay nhìn thấy vị phu nhân nhỏ thó với dáng điệu hung hăng đang tiến lên lối đi nhỏ. Bà bước đi với dáng vẻ tự tin của một kẻ quen bề sai khiến. Chiếc váy của bà toát lên vẻ nghiêm ngặt đến mức chẳng dám treo lệch dù chỉ một chút, cũng như những dải nơ trên mũ của bà không dám dịch chuyển dù chỉ một ly khỏi cái vị trí chính xác mà bà đã thắt chúng ngay dưới tai trái. Đôi mắt nhỏ, sáng và hơi lác của bà dường như nhìn thấy hai hướng cùng một lúc, bởi vì trên quãng đường ngắn ngủi từ cổng vào hiên nhà, bà đã tiện tay "chém đầu" hai khóm phong lữ héo úa ở bên phía tay phải, rồi nhặt một mẩu giấy vụn cùng vài chiếc lá khô vương vãi ở bên trái.
— Guin-never! — bà gọi giật giọng, không nhìn thấy đôi nam nữ đang ngồi ngoài hiên, — đứa nào mang bùn đất dẫm lên mấy bậc thềm sạch sẽ của tao thế này?
Cô gái vội vã đứng dậy bước ra.
— Mẹ ơi, — cô nói, — đây là ông Opp ạ.
Bà Gusty ngước nhìn từ người này sang người kia, rõ ràng là đang phân vân không biết nên ứng phó ra sao trước tình huống này. Nhưng sự ngập ngừng ấy chẳng kéo dài lâu; chiếc dây đồng hồ của ông Opp lấp lánh dưới ánh mặt trời tượng trưng cho một sự thịnh vượng lớn lao đến mức bà vội vàng giơ tay chào đón niềm nở.
— Đừng có bảo với tao là con bé Guin-never bắt chú ngồi lì ngoài hiên này thay vì mời vào phòng khách nhé? Nó đã cho chú uống nước gì chưa nào? Nào, chờ tao cởi mấy thứ đồ ra cái đã rồi tao sẽ đi pha một bình nước chanh.
— Để con làm cho, mẹ nhé, — Guinevere hăng hái nói; — ở trường con vẫn hay làm mà.
— Tao mà thèm uống mấy thứ mày làm à, — bà Gusty nói, xua tay đuổi con bé sang một bên. — Mày đưa ông Opp vào phòng khách đi. Không; để tao mở mấy tấm cửa chớp ra: không có tay mày lại dây bẩn hết cả bây giờ. — Bà tất bật bận rộn với thứ năng lực chuyên quyền đến mức bóp nghẹt mọi kẻ ở gần thành một trạng thái phụ thuộc hoàn toàn bất lực.
Phòng khách mát rượi và tối lờ mờ, ông Opp quờ quạng tìm ghế ngồi trong lúc cánh cửa chớp cứng đầu đang được mở tung ra. Khi cuối cùng một luồng ánh sáng lọt vào, nó chiếu thẳng lên chiếc khung gỗ mun treo phía trên chiếc ghế bọc lông ngựa, bên trong lồng một tấm giấy chứng nhận được tôn vinh về các sự kiện sinh nở, kết hôn và qua đời trong gia đình Gusty. Xung quanh những dữ liệu được ghi chép ấy là một đường viền miêu tả một cách chân thực bảy giai đoạn cuộc đời của con người và kết thúc bằng một dòng chữ dát vàng mang nội dung:
Từ Nôi đến Mộ.
Trong lúc ông Opp đang đứng trước tác phẩm nghệ thuật này với vẻ như đang chăm chú lắm, thì thực chất, ông đang lén nhìn qua khe hở của cửa chớp. Ánh nắng vẫn đang lọc qua những giàn hoa kim ngân, tạo ra những đốm sáng trắng nhảy múa ngoài hiên, bầy ong đang vo ve quanh những chùm hoa, và cô Guinevere Gusty vẫn đang ngồi trên chiếc võng, cằm chống vào lòng bàn tay, đăm đăm nhìn xuống con đường.
Khi bà Gusty quay trở lại, bà bưng theo một bình thủy tinh đựng nước chanh, một đĩa bánh gừng giòn rụm và một ly đá bào, tất cả được đặt trên một chiếc khay trải tấm khăn thêu hình dâu tây — một dấu hiệu của sự tinh tế mà đáng tiếc thay lại bị vị khách phớt lờ hoàn toàn.
Ông Opp, vốn là một người làm ăn buôn bán, liền đi thẳng vào vấn đề, trình bày sự việc một cách hùng hồn và dùng nhiều lời thuyết phục hơn mức cần thiết khiến ông đâm ra nói quá đà. Bản thân bà Gusty cũng chẳng phải là kẻ thiếu thốn óc nhạy bén trong kinh doanh, và khi ông Opp tự mình nêu ra một điểm bất lợi tiềm tàng trước cả khi bà kịp nhận ra, bà liền chớp lấy ngay gợi ý đó.
— Tất nhiên rồi, — ông Opp nói như một đòn bẩy cuối cùng, — tôi rất sẵn lòng đăng tải dăm ba bài thơ của ông Gusty lên báo từ số này sang số khác.
Lời kêu gọi trực tiếp đánh trúng vào tâm tư tình cảm này đã khiến bà Gusty cảm động đến mức bà đề nghị cả bọn hãy sang xưởng mộc ngay lập tức để ngó nghiêng.
Khoảnh khắc sau khi cánh cửa căn phòng làm việc tương lai của ông được mở toang, ông Opp có phần chưng hững. Căn phòng nhỏ tối tăm, bừa bộn đủ mọi loại rác rưởi, những ô cửa kính vỡ, bụi bặm và mạng nhện giăng kín, bày ra một viễn cảnh chẳng có gì là khích lệ cho cam; nhưng sau khi kiểm tra kỹ lưỡng các cỗ máy in, dũng khí trong ông lại bừng tỉnh.
Sau rất nhiều lời qua tiếng lại từ phía ông Opp cùng những màn mặc cả sắc sảo từ phía bà Gusty, thương vụ vĩ đại ấy cuối cùng cũng đi đến hồi kết, trong sự mãn nguyện tột cùng của cả hai bên.
Đêm đã khuya lắm rồi ông Opp mới đi ngủ. Ông ngồi bên cửa sổ phòng ngủ mở tung, phóng tầm mắt ra dòng sông. Bầu không khí đêm mát lạnh cùng thứ ánh sáng tĩnh lặng của các vì sao đã xoa dịu đi cơn chao đảo trong tâm trí ông. Dần dần, những kế hoạch đồ sộ cùng những tham vọng ngút trời cũng nhường chỗ cho một cảm xúc mà vị tổng biên tập tương lai chẳng hề xa lạ chút nào. Đó là một Nỗi Sợ nhỏ bé, mặt mày tái mét vẫn thường ẩn nấp ở một góc tim ông, và chỉ có thể bị kìm nén bằng những lời lẽ hào hùng cùng những hành động quyết liệt.
Ông ngồi co ro với đôi đầu gối run rẩy ôm trọn trong hai tay, một hạt bụi vô nghĩa trong trật tự vũ trụ vĩ đại; thế nhưng linh hồn ẩn sau đôi mắt nheo lại đầy vẻ khao khát ấy lại chứa đựng tất cả tiềm năng của sự sống, gói gọn cả nỗi buồn muôn thuở lẫn nguồn cảm hứng bất tận của những nỗ lực loài người.
