Chiều hôm ấy, chúng tôi tình cờ đi ngang qua

Và bắt gặp nó như một bức tranh đặc biệt

Nằm ẩn mình sau những gốc anh đào cổ thụ quấn dải hắc ín,

Cách xa con đường một đoạn, giữa đám cỏ rậm rạp mọc ngả nghiêng,

Cái ngôi nhà tranh nhỏ mà chúng ta vừa nhắc đến,

Mặt tiền chỉ có một chiếc cửa ra vào nằm giữa hai ô cửa sổ,

Vừa được trận mưa gột rửa thành một màu đen tuyền như nhung.

Chúng tôi dừng chân, vị mục sư và tôi, để ngắm nhìn.

Ông làm như muốn đưa tay ra áng chừng khoảng cách

Hoặc gạt bỏ những tán lá đang bao bọc lấy nó.

“Đẹp thật,” ông nói. “Vào đi. Chẳng ai bận tâm đâu.”

Lối mòn là một vệt rẽ không rõ hình thù giữa đám cỏ

Dẫn chúng tôi đến sát bệ cửa sổ đã bạc màu phong hóa.

Chúng tôi áp mặt vào tấm kính. “Cậu thấy đấy,” ông nói,

“Mọi thứ vẫn y nguyên như lúc bà ấy qua đời.

Các con trai bà không chịu bán ngôi nhà hay những đồ đạc trong đó.

Họ bảo họ định đến đây nghỉ hè

Nơi họ từng trải qua thời thơ ấu. Năm nay họ lại chẳng về.

Họ sống ở nơi quá xa—một người ở tận miền Tây—

Sẽ khó lòng để họ giữ lời hứa.

Dù sao đi nữa, họ sẽ không để nơi này bị xáo trộn.”

Một chiếc đi văng bọc vải nhám đính cúc với phần tay vịn uốn lượn

Trải dài bên dưới bức chân dung vẽ bằng phấn màu trên tường

Được phóng tác đượm buồn từ một bức ảnh chụp theo lối Đác-guy-típ cũ.

“Đó là người cha khi ông lên đường ra trận.

Mỗi khi trò chuyện về chiến tranh, trước sau gì

Bà ấy cũng đến tựa người, nửa quỳ

Xuống chiếc đi văng bên cạnh bức tranh, mặc dù tôi ngờ rằng

Những đường nét vô hồn ấy chẳng còn sức lay động

Được điều gì trong lòng bà sau ngập ngấy năm tháng.

Ông ấy đã hy sinh ở Gettysburg hay Fredericksburg,

Lẽ ra tôi phải nhớ rõ—việc đó khác nhau chứ:

Fredericksburg thì tất nhiên không phải Gettysburg.

Nhưng điều tôi muốn nói đến là sự quạnh hiu

Mà ngôi nhà tranh nhỏ này từ xưa đến nay vẫn mang;

Từ khi bà qua đời thì càng hiu hắt hơn, nhưng ngay cả trước đó—

Ý tôi không hoàn toàn là vì những sinh linh

Đã rời khỏi nơi này, người cha trước,

Rồi đến hai người con trai, cho đến khi chỉ còn lại một mình bà.

(Chẳng thứ gì có thể níu kéo bà ở lại sau khi hai người con ấy ra đi.

Bà trân trọng sự thờ ơ đầy chu đáo

Mà sau nhiều năm, bà đã ngầm dạy cho họ hiểu.)

Ý tôi là việc bị thế giới này bỏ quên—

Giống như chúng ta suýt đi lướt qua nơi này chiều nay vậy.

Tôi luôn cảm thấy đây giống như một cột mốc

Để đo lường xem năm mươi năm qua đã đưa chúng ta đi đến đâu.

Sao chúng ta không ngồi xuống nhỉ nếu cậu không vội?

Những bậc thềm cửa này hiếm khi có khách ghé thăm.

Những tấm ván cong vênh tự nhổ bật cả những chiếc đinh cũ của chúng lên

Khi chẳng có ai bước đi để nện chúng về lại chỗ cũ.

Bà cụ ấy có những quan điểm rất riêng về mọi thứ.

Và bà thích trò chuyện. Bà từng gặp Garrison

Và Whittier, và luôn có những câu chuyện riêng về họ.

Người ta chẳng mất nhiều thời gian để nhận ra bà cho rằng

Dù cuộc Nội chiến diễn ra vì bất kỳ mục đích gì đi nữa

Thì nó cũng không chỉ để giữ cho các bang gắn kết với nhau,

Cũng chẳng phải chỉ để giải phóng nô lệ, dù nó đã làm được cả hai điều đó.

Bà sẽ không tin rằng những mục tiêu ấy là đủ lớn

Để dốc hiến toàn bộ những gì bà đã trao đi.

Sự dâng hiến của bà phảng phất chạm đến nguyên lý

Rằng mọi con người sinh ra đều có quyền bình đẳng.

Và được nghe những lời lẽ mộc mạc của bà—mới xa cách làm sao

Khỏi cái nhìn của thế giới ngày nay về tất cả những vấn đề ấy.

Đó là một điều huyền bí khó giải của Jefferson.

Ý ông ấy là gì? Dĩ nhiên cách đơn giản nhất

Là kết luận rằng điều đó hoàn toàn không đúng sự thật.

Có lẽ là vậy. Tôi từng nghe một người nói thế.

Nhưng thôi kệ, người xứ Wales ấy đã gieo trồng nó

Ở một nơi mà nó sẽ làm chúng ta trăn trở suốt cả ngàn năm.

Thời đại nào rồi cũng sẽ phải nhìn nhận lại điều đó.

Cậu chẳng thể nào làm bà thay đổi suy nghĩ về những gì miền Tây đang bàn tán,

Hay những gì miền Nam nghĩ trước niềm tin thanh thản của bà.

Bà có một khả năng kỳ lạ là vẫn lắng nghe nhưng lại như không hề

Lắng nghe những trí thức khôn ngoan hậu lai của thế giới.

Da trắng là chủng tộc duy nhất mà bà từng biết đến.

Da đen thì bà hầu như chưa từng thấy, còn da vàng thì chưa bao giờ.

Nhưng làm sao họ lại có thể khác biệt đến thế

Dưới cùng một bàn tay tạo hóa nhào nặn từ cùng một chất liệu?

Bà từng đinh ninh rằng cuộc chiến tranh đã định đoạt điều đó.

Cậu định đối phó thế nào với một con người như vậy?

Thật kỳ lạ khi sự ngây thơ ấy lại đạt được mục đích của riêng mình.

Tôi sẽ chẳng lấy làm ngạc nhiên nếu trong thế giới này

Đó mới chính là sức mạnh cuối cùng sẽ chiếm ưu thế.

Cậu có biết là đã có lúc, chỉ vì bà ấy,

Để làm hài lòng những thành viên trẻ tuổi hơn trong giáo hội,

Hay đúng hơn là những người chưa gia nhập giáo hội,

Những người mà ngày nay tất cả chúng ta đều phải bận tâm đến,

Tôi đã từng suýp sửa sửa đổi đôi chút về Tín điều không?

Không phải vì chính bản thân bà từng bắt tôi không được làm thế;

Mọi chuyện chưa bao giờ đẩy đi xa đến mức đó; nhưng chỉ riêng ý nghĩ

Về chiếc mũ trùm đầu run rẩy của bà cụ ở hàng ghế trong nhà thờ,

Và hình ảnh bà đang thiu thiu ngủ cũng đủ khiến tôi chùn bước.

Biết đâu tôi lại đánh thức bà dậy và làm bà hoảng sợ thì sao.

Chính là cụm từ ‘xuống ngục giới’

Đã tỏ ra quá đổi ngoại đạo đối với tuổi trẻ tự do của chúng ta.

Cậu biết đấy, chúng từng phải chịu đựng sự công kích dồn dập từ mọi phía.

Và này nhé, nếu chúng không đúng sự thật thì hà cớ gì cứ tiếp tục

Thốt ra như những kẻ ngoại đạo cơ chứ? Chúng ta có thể bỏ chúng đi.

Chỉ có điều—lại vướng chiếc mũ trùm đầu ở hàng ghế nhà thờ ấy.

Một cụm từ như thế có lẽ chẳng mang ý nghĩa gì nhiều đối với bà.

Nhưng giả sử bà không tìm thấy nó trong bản Tín điều

Cũng như một đứa trẻ không nghe thấy lời chúc ngủ ngon quen thuộc

Và chìm vào giấc ngủ với nỗi đau thắt trong tim—thấy tôi sẽ cảm thấy thế nào?

Tôi mừng vì bà đã ngăn tôi không nhúng tay vào,

Bởi vì, lạy Chúa tôi, tại sao lại phải từ bỏ một niềm tin

Chỉ đơn thuần là vì nó không còn đúng sự thật nữa.

Cứ bám lấy nó đủ lâu, và chắc chắn một điều rằng

Nó sẽ lại trở nên đúng đắn, thế giới vốn dĩ là vậy mà.

Phần lớn sự thay đổi mà chúng ta tưởng rằng mình nhìn thấy trong cuộc sống

Là do những chân lý khi thì được sủng ái, lúc lại bị hắt hủi.

Ngồi đây lúc này, và rất nhiều lần khác, tôi ước gì

Mình có thể làm vua của một vùng đất hoang vu

Mà tôi có thể cống hiến và tận hiến mãi mãi

Cho những chân lý mà chúng ta cứ quay đi quay lại mãi không thôi.

Nó buộc phải là một chốn hoang vu, được bao bọc xung quanh

Bởi những dãy núi một nửa chìm trong tuyết mùa hè,

Đến mức chẳng ai thèm khát hay thấy nó đáng giá

Cho những nhọc nhằn chinh chiến để bắt nó phải đổi thay.

Đó là những ốc đảo rải rác nơi con người sinh sống, nhưng phần lớn

Vẫn là những cồn cát bị giữ hững hờ bởi những khóm tam lải

Cứ bị gió thổi bay đi thổi lại trong sự lười biếng.

Những hạt cát sẽ phủ đường mía trong giọt sương mai đầu đời

Của đứa trẻ sinh ra chốn hoang mạc, những trận bão cát

Sẽ cản trở giữa miền hoang vu những đoàn lữ hành đang co ro sợ hãi—”

“Có loài ong trong bức tường này.” Ông đập tay vào những tấm ván ốp tường,

Những chiếc đầu hung dữ ló ra; những thân hình nhỏ bé xoay chuyển.

Chúng tôi đứng dậy ra về. Ánh hoàng hôn rực rỡ bừng sáng trên những ô cửa sổ.