Chu Ân Lai không phải là nhân tài làm soái.

Một người Nhật Bản sau khi đọc cuốn sách "Mao Trạch Đông bước xuống thần đàn" của tôi đã nói với tôi rằng: Trung Quốc trong hơn nửa thế kỷ thuộc về sự "thần thánh", vị thần ấy là Mao Trạch Đông, còn vị thánh ấy là Chu Ân Lai.

Ánh mắt của ông ấy rõ ràng đang muốn hỏi: Anh đã thỉnh Mao Trạch Đông xuống thần đàn, vậy có định thỉnh Chu Ân Lai xuống thánh đàn hay không?

Cái gọi là thỉnh xuống "đàn", thực ra chính là để họ trở về với nhân gian, trở về với cõi trần thế; không chỉ đáng kính mà còn vô cùng gần gũi. Sự vĩ đại, cao cả và anh minh của họ tuyệt đối không phải là thứ có thể nhìn mà không thể chạm tới. Khi còn sống, họ chưa từng rời xa nhân dân dẫu chỉ một phút giây; khi qua đời, tinh thần của họ hòa quyện vào quần chúng, tuyệt đối không nên trở thành những thần tượng để nhân dân cúi đầu bái lạy.

Ví dụ như trong lịch sử văn minh 5 nghìn năm của chúng ta, "nhường ngôi" là hành động thánh thiện vì việc công không vì việc tư nhận được sự ca ngợi cao nhất; rất ít người có thể làm được, thế nên cũng chẳng có mấy ai dám nhận mình là thánh nhân.

Thế là, có rất nhiều người liên tưởng đến Chu Ân Lai, hoặc nói một cách rõ ràng hoặc hàm ý rằng: Chu Ân Lai không làm người đứng đầu (soái), không làm người đứng thứ hai (người kế nhiệm), mà sẵn sàng làm người đứng thứ ba, đó là sự khiêm nhường vĩ đại.

Những người này có thể liệt kê ra rất nhiều ví dụ, chẳng hạn như Hội nghị Tuân Nghĩa. Họ nói rằng vào thập niên 20 và đầu thập niên 30, uy danh và chức vụ của Chu Ân Lai trong đảng đều cao hơn Mao Trạch Đông, ông đã dùng địa vị và uy tín vô cùng quan trọng của mình để ủng hộ Mao Trạch Đông, xác lập địa vị lãnh đạo của Mao Trạch Đông trong Hồng quân và Trung ương Đảng, bản thân lại tự nguyện làm trợ thủ cho ông, tinh thần nhường nhịn này đã xuyên suốt cả cuộc đời ông.

Quan điểm của tôi thì khác. Chu Ân Lai không còn nghi ngờ gì nữa là một người khiêm nhường, điều này thể hiện ở việc ông không xấu hổ khi hỏi người dưới, giỏi học hỏi từ người khác; thể hiện ở tác phong dân chủ, chăm chỉ lắng nghe ý kiến của quần chúng; thể hiện ở việc ông luôn sẵn lòng tự phê bình vâng vâng dạ dạ, chứ không phải thể hiện ở việc không làm người đứng đầu hay người đứng thứ hai.

Có người nói sự nhường nhịn vĩ đại ấy không thể tránh khỏi việc bị những người khác gọi là "tự bảo toàn tính mạng, thiếu dũng khí", thậm chí còn quy kết là do ảnh hưởng của "văn hóa Thiệu Hưng". Họ nói các nhà văn hóa Thiệu Hưng không đi thi khoa cử, không làm huyện lệnh, mà chỉ làm sư gia, dẫn đến việc ở Trung Quốc "không đâu không có sư gia Thiệu Hưng"; người ta nhắc đến sư gia thường không gọi là sư gia, mà gọi là "sư gia Thiệu Hưng". Ông nội và ông ngoại của Chu Ân Lai đều xuất thân làm sư gia, người ta nói triết lý đối nhân xử thế của họ ít nhiều có ảnh hưởng đến Chu Ân Lai.

Quan điểm của tôi là: Chu Ân Lai không làm người đứng đầu (soái), không làm người đứng thứ hai (người kế nhiệm), tận tụy cống hiến ở vị trí "tể tướng" suốt 27 năm, và có thể ngược dòng thời gian về tới thời kỳ chiến tranh Hồng quân, từ thời điểm đó trở đi, ông vẫn luôn ở vị trí phò tá chủ chốt, được nhiều bậc lão thành ví như "quân sư", thực chất là "tổng tham mưu trưởng". Tất cả những điều này không thể gọi là sự khiêm nhường vĩ đại, mà là sự tự lượng sức mình và thấu hiểu người khác một cách vĩ đại.

Chu Ân Lai đã nói một cách minh triết rằng: "Tôi không phải là nhân tài làm soái."

Minh triết tuyệt đối không phải là tự bảo toàn tính mạng, không minh triết thì chỉ là cái dũng của kẻ thất phu.

Cái dũng của kẻ thất phu không phải là dũng khí; đó là sự lỗ mãng, liều lĩnh và ngu ngốc.

Sự dũng cảm lớn nhất không gì bằng nhìn thấu sự thật mà dám lấy thực tế làm tiêu chuẩn.

Vương Minh, Trương Quốc Đào không phải là nhân tài làm soái nhưng cứ muốn làm soái, kết quả là một người chạy sang Liên Xô, sống nhờ vào kẻ khác; một người đầu hàng Quốc Dân Đảng, sống dựa vào hơi thở của người khác. Lại còn bàn gì đến dũng khí, khoe khoang anh hùng nữa chứ?

Chu Ân Lai không phải là nhân tài làm soái.

Tôi từng không thể dung nổi quan điểm này hay câu nói này, cho rằng đây là sự sỉ nhục lớn đối với Chu Ân Lai chí thánh chí vĩ trong lòng tôi. Giờ đây, tôi là người đầu tiên công khai nói ra quan điểm và câu nói này, có lẽ sẽ phải hứng chịu những lời chỉ trích, phê phán, nhưng tôi vẫn kiên quyết khẳng định:

Đây là sự thật. Tôi khuyên những đồng chí tốt bụng không thể dung thứ cho quan điểm và câu nói này của tôi hãy suy nghĩ về vấn đề mà tôi từng nghĩ:

Nếu tôi nói Lôi Phong khi còn sống cũng không thích hợp làm quân trưởng, sư trưởng, thì các đồng chí nghĩ sao?

Để nhà khoa học đi làm ruộng, đi quét dọn vệ sinh là sai lầm, vậy một tỉnh nọ từng có thời gian cử anh hùng lao động nông nghiệp đi làm phó cục trưởng cục công an thì có thể là đúng đắn được sao? Có thể là hành động minh triết thực sự yêu quý anh hùng lao động này hay không?

Vị trí tiểu đội trưởng vốn dĩ không hề làm ảnh hưởng đến sự vĩ đại của Lôi Phong.

Một số quan niệm cũ mà chúng ta khó thay đổi thường hay có lòng tốt nhưng lại làm hỏng việc, yêu sâu sắc nhưng lại không biết cách yêu, trái lại còn làm tổn thương người mà trong lòng mình hết mực yêu thương.

Mao Trạch Đông có thể lãnh đạo toàn đảng và nhân dân toàn quốc làm nên đại nghiệp khai thiên lập địa, một trong những nguyên nhân quan trọng chính là biết người biết việc, khéo dùng người.

Những nhân vật lãnh đạo ở tầng lớp quyền lực tối cao của Trung Quốc mới từng được người dân đơn giản hóa thành: Mao Lưu Chu Ân Đặng. Mao Trạch Đông có suy nghĩ và đánh giá thế nào về những người đồng chí, đồng nghiệp ấy?

Trải qua thời kỳ khó khăn ba năm của đất nước, Mao Trạch Đông nhớ đến Trần Vân, bèn nhắc lại câu: "Quốc loạn tư lương tướng, gia bần niệm hiền thê." Lại nhắc đến câu chuyện Tào Tháo thất bại ở Xích Bích, tưởng nhớ Quách Gia.

Khi Mao Trạch Đông để Lâm Bưu làm người kế nhiệm, ông đã nhắc đến câu: "Muốn đánh quỷ, phải nhờ cậy Chung Quỳ."

Đối với 4 người đồng chí còn lại, Mao Trạch Đông từng có một cuộc trò chuyện ở Mát-xcơ-va, trong đó đưa ra những đánh giá riêng cho từng người.

Đó là vào tháng 11 năm 1957, Mao Trạch Đông sang Mát-xcơ-va tham dự Đại hội Đại biểu các Đảng Cộng sản Thế giới, Hội nghị Đại biểu các Đảng Cộng sản và Công nhân các nước xã hội chủ nghĩa. Hoạt động chính của hai hội nghị này là các cuộc tiếp xúc song phương và đa phương trước thềm hội nghị, chủ yếu là cuộc đàm phán giữa Đảng Cộng sản Trung Quốc và Đảng Cộng sản Liên Xô, phải đạt được thỏa thuận thì mới có thể tiến hành đại hội.

Đó là lần thứ tư Khơ-rút-sốp đến dự tiệc cùng Mao Trạch Đông, bầu không khí trên bàn ăn vẫn không mấy vui vẻ. Rời phòng ăn, đi đến phòng khách, Mao Trạch Đông đổi chủ đề, gác lại phong trào cộng sản quốc tế để thông báo tình hình của Đảng Trung Quốc.

Mao Trạch Đông nhìn Khơ-rút-sốp, giọng điệu trang trọng nói: "Tôi chuẩn bị từ chức Chủ tịch nước rồi đây."

Khơ-rút-sốp không hề cảm thấy bất ngờ, bởi vì từ năm 1954 Mao Trạch Đông đã từng nói về việc không muốn làm Chủ tịch nước, ông vốn chán ghét những hoạt động quốc sự như đón tiếp nguyên thủ quốc gia, tiếp nhận quốc thư do đại sứ các nước trình lên. Nửa năm trước, Vô-rô-si-lốp sang thăm Trung Quốc, Mao Trạch Đông lại một lần nữa bày tỏ quyết tâm không làm Chủ tịch nước, Vô-rô-si-lốp đã mang thông tin này về nước.

Khơ-rút-sốp chớp mắt hỏi: "Có người thay thế chứ?"

"Có. Trong đảng của chúng tôi có mấy đồng chí, năng lực của họ không hề kém tôi, hoàn toàn đủ điều kiện." Sau khi đánh giá tổng hợp, Mao Trạch Đông bèn đưa ngón tay ra đếm, kể lể rành mạch như khoe của báu gia đình: "Người thứ nhất là Lưu Thiếu Kỳ. Con người này từng tham gia phong trào 'Ngũ Tứ' ở Bắc Kinh và Bảo Định, sau đó sang chỗ các đồng chí học tập, năm 1921 chuyển sang gia nhập Đảng Cộng sản, bất kể là năng lực, kinh nghiệm hay tiếng tăm, đều hoàn toàn đủ điều kiện rồi. Điểm mạnh của cậu ấy là kiên định về chính trị, tính nguyên tắc rất mạnh, điểm yếu là sự linh hoạt chưa đủ."

Đến thời kỳ "Cách mạng Văn hóa", Lưu Thiếu Kỳ bị đánh đổ, những đồng chí Trung Quốc từng nghe qua đoạn đánh giá này đều không thể tài nào hiểu nổi. Những người cộng sản nước ngoài cũng hiểu rõ; sự mâu thuẫn trước sau trong đánh giá rõ ràng xuất phát từ nguyên nhân chính trị, chứ không phải là xuất phát từ tinh thần cầu thị thực tế.

Mao Trạch Đông bèn hạ ngón tay thứ hai xuống: "Người thứ hai là Đặng Tiểu Bình." Các đồng chí có mặt đều có ấn tượng rất sâu sắc, bởi vì xét về uy danh và chức vụ, mọi người đều nghĩ rằng phải nhắc đến Chu Ân Lai trước, nhưng Mao Trạch Đông lại nói về Đặng Tiểu Bình trước. "Con người này tính chính trị mạnh, tư duy trọn vẹn và hành động chuẩn mực; vừa có tính nguyên tắc, lại vừa có tính linh hoạt cao; trong mềm có cứng, kim giấu trong bông. Tiềm năng phát triển rất lớn."

Khơ-rút-sốp bỗng cười khổ: "Phải đấy, tôi cũng cảm thấy con người này rất lợi hại, không dễ giao thiệp. Cậu ta quan sát vấn đề rất nhạy bén..." Khơ-rút-sốp ngậm miệng lại, làm một động tác ý chỉ sự kiên định và quyết đoán trong công việc.

Mao Trạch Đông cũng cười, ông biết Đặng Tiểu Bình đã khiến người Xô Viết có những ngày tháng không mấy dễ chịu trong các cuộc đàm phán giữa hai đảng. Ông giơ một ngón tay lên trước mặt để nhấn mạnh: "Từ nay về sau cậu ấy đến đây, cũng giống như tôi đến đây vậy; các đồng chí đối xử với tôi thế nào, thì hãy đối xử với cậu ấy như thế ấy."

Các đồng chí có mặt lúc đó nhớ rất rõ đoạn này, là bởi vì Mao Trạch Đông đánh giá Đặng Tiểu Bình rất cao và đây cũng là người duy nhất không bị ông nhắc đến nhược điểm.

Mao Trạch Đông tiếp tục hạ ngón tay thứ ba xuống: "Người thứ ba là Chu Ân Lai. Đồng chí này trong các hoạt động đối ngoại lớn thì giỏi hơn tôi, rất giỏi xử lý các loại mâu thuẫn phức tạp. Thế nhưng điểm yếu của Chu Ân Lai về mặt chính trị là... nhưng cậu ấy là một người tốt."

Khơ-rút-sốp gật đầu, nói: "Chúng ta đều là những người đã ngoài 60 tuổi rồi, bên chúng tôi sẽ do Cô-xê-gin thay thế chức vụ Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng. Mi-cô-yan cũng là người có tính nguyên tắc trong chính trị chưa đủ mạnh, bãi miễn ai ông ấy cũng cảm thấy đau lòng... nhưng ông ấy là một người tốt."

Khơ-rút-sốp liếm môi, lại không kìm được mà bổ sung thêm rằng: "Tuy nhiên mọi người vẫn hy vọng tôi sẽ quản lý toàn cục."

Mao Trạch Đông đã hạ ngón tay thứ tư xuống: "Đồng chí Chu Đức tuổi đã cao. Ông là người đức cao vọng trọng," Mao Trạch Đông dừng lại một chút, giọng nặng nề thêm, "uy vọng rất cao. Nhưng các đồng chí không thể trông mong ông ấy chủ trì công việc để lo đại sự được nữa, tuổi tác không tha cho ai cả. Tóm lại, những người này bất kể ai đến đây, hy vọng các đồng chí đều đối xử với họ giống như đối xử với tôi, đều xem họ là bạn bè của mình."

Khơ-rút-sốp lắc nhẹ ngón trỏ phải: "Được thôi, chúng tôi nhất định sẽ làm như vậy. Trên thực tế họ cũng là bạn của chúng tôi."

Những lời bình luận này của Mao Trạch Đông ngắn gọn súc tích, phải nói là sâu sắc và vô cùng thực tế. Sau khi nước nhà thành lập, Chu Ân Lai nhiều lần thẳng thắn nói rằng: "Tôi không phải là nhân tài làm soái."

Trong một hội nghị liên quan đến việc phân công nhân sự, Mao Trạch Đông nhìn Chu Ân Lai: "Đồng chí Ân Lai, cậu thấy thế nào?"

Chu Ân Lai xua tay: "Không được không được, Chủ tịch, anh hiểu tôi mà, tôi không phải là nhân tài làm soái. Tôi lo việc nhà thì được, chứ không làm soái được đâu..."

Đặng Tiểu Bình cũng từng thẳng thắn nói trong một cuộc họp: "Đồng chí Chu Ân Lai không thể làm người kế nhiệm của Chủ tịch, không phải là nhân tài làm soái."

Đổng Tất Võ gật đầu, thong thả nói: "Thủ tướng là người quản gia rất cừ của đất nước chúng ta."

Chúng ta nên hiểu thế nào về những góc nhìn đồng điệu như vậy trong số các nhà lãnh đạo? Có lẽ hồi ức của Bạc Nhất Ba có thể mang lại cho chúng ta một chút gợi mở.

Ngày 6 tháng 6 năm 1950, Hội nghị toàn thể lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa VII đã khai mạc tại Bắc Kinh. Do nội dung chính của hội nghị là bản báo cáo của Mao Trạch Đông "Vì sự chuyển biến cơ bản tốt đẹp của tình hình tài chính và kinh tế quốc gia mà đấu tranh", thế nên trong suốt thời gian hội nghị diễn ra, Chu Ân Lai từng trò chuyện với Bạc Nhất Ba thuộc Ủy ban Tài chính Kinh tế Trung ương, bàn về các vấn đề như bình ổn giá cả.

Cuộc trò chuyện vừa mở ra, nội dung dần trở nên phong phú hơn. Chu Ân Lai nhớ đến chuyện gì đó, mang theo vẻ mặt suy ngẫm rồi hỏi: "Đồng chí Nhất Ba, cậu từng công tác nhiều năm cùng Bá Trận và Tiểu Bình ở Tấn Tề Lỗ Dự, cậu có suy nghĩ thế nào về công việc của hai vị ấy?"

Bạc Nhất Ba đáp: "Họ phối hợp với nhau rất tốt trong công việc, quả thực là đồng tâm hiệp lực, vô cùng hòa hợp và nhịp nhàng."

Chu Ân Lai mỉm cười lắc đầu: "Tôi không hỏi về sự phối hợp của họ, mà là hỏi cậu có suy nghĩ thế nào về phương pháp làm việc của họ cơ?"

Bạc Nhất Ba hóm hỉnh, hài hước, thông minh hỏi ngược lại: "Thủ tướng, ngài là lãnh đạo đời đầu, lại quen biết họ từ rất sớm, ngài thấy sao ạ?"

Chu Ân Lai cười sảng khoái: "Hay đấy, cậu lại đem vấn đề trả nguyên vẹn lại cho tôi rồi."

Bạc Nhất Ba cũng cười: "Chẳng phải người ta nói người chuông buộc thì phải do người mở chuông đó sao? Cháu đây gọi là vấn đề do ai nêu ra thì người đó phải giải quyết ạ."

Chu Ân Lai thu lại nụ cười, trầm ngâm nói: "Theo quan sát nhiều năm của tôi, phương pháp làm việc của hai người họ đều có những nét đặc sắc riêng. Đồng chí Tiểu Bình thì 'nâng việc nặng tựa lông hồng', còn đồng chí Bá Trận thì 'nâng việc nhẹ tựa ngàn cân'. Cậu thấy có phải vậy không?"

Bạc Nhất Ba liên tục gật đầu: "Hoàn toàn đồng ý với đánh giá của Thủ tướng, tám chữ này khái quát rất chuẩn xác. Thảo nào họ lại phối hợp với nhau ăn ý trong công việc đến vậy, e rằng đây chính là một nhân tố quan trọng."

Chu Ân Lai vẫn giữ vẻ mặt suy ngẫm đầy đăm chiêu: "Vậy, trong hai phương pháp làm việc này, cậu thích phương pháp nào hơn?"

Chưa đợi Bạc Nhất Ba đưa ra lựa chọn của mình, Chu Ân Lai đã trầm tư nói tiếp: "Xét từ góc độ nguyện vọng, tôi đánh giá cao kiểu 'nâng việc nặng tựa lông hồng' của đồng chí Tiểu Bình hơn, nhưng nói thật lòng, tôi đây không thể làm được như vậy. Tôi cũng giống như đồng chí Bá Trận, trong công việc thường là 'nâng việc nhẹ tựa ngàn cân'. Chuyện này có lẽ liên quan đến việc tôi lâu nay phải đảm nhận các công việc thi hành cụ thể..."

Không còn nghi ngờ gì nữa, Thủ tướng có sự thấu hiểu sâu sắc về bản thân, và ông rất sẵn lòng thừa nhận điều đó. Ông quả thực không thể làm được việc lớn mà coi nhẹ như không. Thư ký đối ngoại của ông là Trần Hạo, thấy ông ba giờ canh ba chưa ngủ, năm giờ canh năm đã dậy, lo toan muôn việc, quá ư cực nhọc, nên không kìm được mà khuyên nhủ: "Thủ tướng, có một số việc ngài không cần phải quản lý quá tỉ mỉ; việc gì cũng nhúng tay vào thế này thì sức lực của một người sao kham nổi ngần ấy việc chứ?"

Chu Ân Lai chợt đứng phắt dậy từ sau bàn làm việc, thực sự nổi giận rồi. Ông cầm một phần tài liệu trên bàn lên, vừa vung vẩy vừa lớn tiếng hỏi:

"Cậu xem đi, việc này mà tôi không quản thì được sao?"

Thủ tướng ném tập tài liệu đó xuống, lại với lấy một chồng tài liệu khác: "Cậu nói xem, mấy việc này mà tôi không quản thì được sao?"

Tiếp theo, ông lại vỗ vỗ vào chồng tài liệu thứ ba: "Mấy việc này không quản cũng không được!"

Ông mệt mỏi thở dài đầy oan ức: "Người khác không biết, chẳng lẽ các cậu còn không biết sao? Lúc nào cũng đến để nói với tôi như thế này!"

Dù là việc lớn hay việc nhỏ, Thủ tướng cứ nhấc lên là không nỡ buông tay, buông không xuống.

Có một số người thích dùng từ "ngày quản vạn việc" để ca tụng, cứ hễ gặp nhân vật lãnh đạo là lại mở miệng ra nói "trăm công nghìn việc", lại nói "ngày quản vạn việc".

Dùng đến mức nhà nhà đều dùng, hoàn toàn không còn chuẩn xác nữa.

Ngày quản vạn việc thì chỉ có thể là "tể tướng". Kẻ làm "soái" thì chỉ có thể nâng việc nặng tựa lông hồng, mang cái khí thế và gan dạ đó để đưa ra quyết sách chiến lược và quyết định những sự kiện trọng đại; chỉ có kiểu nâng việc nhẹ tựa ngàn cân thì mới xuất hiện cảnh ngày quản vạn việc. Đây chẳng phải là kiến thức thông thường cơ bản sao?

Thủ tướng rất thích nói một câu với các vị lãnh đạo các tỉnh thành và các bộ ủy rằng: "Các đồng chí có việc gì thì có thể trực tiếp tìm tôi, trực tiếp gọi điện thoại cho văn phòng của tôi."

Thủ tướng cũng rất thích nói một câu với các thư ký của mình rằng: "Các cậu có việc thì nhất định phải báo cáo, đừng sợ tôi bận, tôi không sợ bận, tôi có thể xoay sở được."

Một vị thư ký từng kể với tôi rằng, anh ấy thấy Chu Ân Lai bận đến mức hai ngày không chợp mắt, liền không nhịn được mà lên tiếng: "Thủ tướng, trong các vị lãnh đạo thì chỉ có ngài là bận rộn nhất thôi, mấy thứ tài liệu này có thể đưa cho đồng chí Tiểu Bình xem mà..."

Chu Ân Lai xoa xoa dầu gió lên thái dương, tiếp tục phê duyệt tấu chương, miệng nhỏ giọng nói: "Tôi là Thủ tướng. Mấy việc cụ thể này tôi làm nhiều thêm một chút, thì cậu ấy có thể đi quản những việc lớn hơn, suy nghĩ nhiều hơn về các vấn đề quyết sách."

Thời điểm Thủ tướng nói câu này chính là năm đất nước bước vào giai đoạn khó khăn, điều đó cho thấy từ lúc ấy ông đã khẳng định nhân tài làm soái mang phong thái nâng việc nặng tựa lông hồng của đồng chí Tiểu Bình.

Có những việc mà các vị bộ trưởng, tư lệnh ti cục vốn chẳng thèm ngó ngàng tới, ấy thế mà Chu Ân Lai chẳng những sẵn lòng quản, mà còn quản một cách tỉ mỉ cẩn trọng. Khi nghe kể lại một số việc như vậy, Mao Trạch Đông từng cảm thán với rất nhiều người rằng: "Vẫn là Thủ tướng của chúng ta, từ việc lớn của quốc gia cho đến công việc của nhân viên phục vụ đều quan tâm đến cả!"

Tổng thống In-đô-nê-xi-a Su-ca-nô từng nói với Mao Trạch Đông rằng: "Tôi thực sự rất ghen tị khi các anh có một vị Thủ tướng Chu, phía chúng tôi lại đang thiếu một vị Thủ tướng Chu."

Ni-cSôn tiếp xúc với Chu Ân Lai không tính là nhiều, thế nhưng chỉ sau một lần gặp gỡ đã phải thốt lên những lời cảm thán về phong thái "nâng việc nhẹ tựa ngàn cân" của Chu Ân Lai:

Chu Ân Lai cũng có một loại bản lĩnh hiếm có khác: Ông cực kỳ quan tâm đến những chuyện vụn vặt, nhưng lại không chìm đắm trong đó đến mức không thể dứt ra được. Vào buổi tối ngày thứ ba ở Bắc Kinh, chúng tôi theo lời mời đi xem biểu diễn thể thao và bóng bàn. Lúc đó trời đã đổ tuyết, mà chúng tôi thì đã lên lịch ngày hôm sau sẽ đi tham quan Vạn Lý Trường Thành. Chu Ân Lai rời đi một lúc, tôi cứ nghĩ là ông ấy vào phòng nghỉ. Sau này tôi mới biết, hóa ra là ông ấy tự mình đi dặn dò mọi người quét dọn tuyết trên con đường dẫn tới Vạn Lý Trường Thành. Ngày hôm sau, con đường sạch sẽ đến mức trông như chưa từng có tuyết rơi vậy. Ví dụ này quả thực rất tiêu biểu.

Tôi còn phát hiện ra, đội danh dự đón tiếp chúng tôi ở sân bay là do chính tay Chu Ân Lai lựa chọn. Những người lính đó đều có thân hình khỏe mạnh, vạm vỡ, mặc quân phục gọn gàng sạch sẽ. Bản thân Chu Ân Lai còn tự tay chọn những bản nhạc để dàn nhạc biểu diễn cho chúng tôi nghe trong bữa tiệc tối. Tôi tin chắc rằng ông ấy nhất định đã nghiên cứu trước về bối cảnh của tôi (trên thực tế đúng là như vậy), bởi vì rất nhiều khúc nhạc mà ông ấy chọn đều là những khúc nhạc mà tôi yêu thích, bao gồm cả khúc "Mỹ Lệ Á Mỹ Lợi Gia" được tấu lên trong lễ nhậm chức của tôi. Sau khi kết thúc chuyến đi này, Ngoại trưởng U-li-am Rô-giê đã nói với tôi rằng: Có một lần, trước khi ông ấy hội đàm với Chu Ân Lai, một người phụ nữ trẻ tuổi đã bước vào, đưa cho Chu Ân Lai một bản thảo báo để ông xem qua. Đây là trang nhất tờ báo do Chu Ân Lai biên tập cho ngày hôm sau.

Đối với Chu Ân Lai mà nói, câu châm ngôn "mọi việc lớn đều bắt đầu từ việc chú ý đến những chuyện nhỏ" là có lý do nhất định của nó. Dù tự mình chăm chút cho từng cái cây, nhưng ông vẫn có thể nhìn thấy cả khu rừng.

Không còn nghi ngờ gì nữa, khi chúng ta ca tụng Chu Ân Lai "việc lớn việc nhỏ đều tự tay làm lấy", "chu đáo tỉ mỉ, chắc chắn vững vàng", "tận tụy đến chết mới thôi", thì bất kỳ người Trung Quốc nào cũng sẽ liên tưởng đến Gia Cát Lượng, nhưng tôi tin chắc sẽ chẳng có ai nghĩ đến Tần Thủy Hoàng, Hán Vũ Đế, Đường Tông Tống Tổ. Đối với một con người, không thể kiêm cả hai phẩm chất xuất sắc là "nâng việc nặng tựa lông hồng" và "nâng việc nhẹ tựa ngàn cân". Nhưng đối với một sự nghiệp, bắt buộc phải có cả hai loại nhân tài xuất sắc này.

Từng có một vị lão cán bộ mang vẻ mặt khó hiểu nói với tôi rằng: "Ầy da, có những việc đồng chí Tiểu Bình thực sự buông tay được, thực sự dám buông tay không quản mà giao cho người khác quản." Từng có rất nhiều lão cán bộ khác kể với tôi về những câu chuyện mà họ tận mắt chứng kiến phong thái "nâng việc nặng tựa lông hồng", "trong tiếng cười nói, quân địch đã tro bay khói diệt" của Đặng Tiểu Bình khi tiếp xúc với ông.

Thực ra, đây chính là những phẩm chất xuất sắc mà một nhân tài làm soái bắt buộc phải có. Nếu không có cái khí thế lớn lao này, làm sao ông có thể trở thành một vĩ nhân, một người khổng lồ tiếp nối Mao Trạch Đông trong việc thay đổi lịch sử Trung Quốc, thay đổi vận mệnh Trung Quốc?

Điểm mà tôi muốn nói thêm nữa là: Sự vĩ đại và cao cả của Chu Ân Lai tuyệt đối không nằm ở việc ông có phải là nhân tài làm soái hay không, mà nằm ở việc ông đã hành xử như thế nào ở vị trí của chính mình? Đã cống hiến và đạt được những thành tựu gì?

Khi Mao Trạch Đông bay từ Diên An đến Trùng Khánh, dùng bút lực hào sảng để hoài niệm về Tần Thủy Hoàng, Hán Vũ Đế, Đường Tông Tống Tổ và vị thiên kiêu đời đời Thành Cát Tư Hãn với câu nói "đều đã là chuyện quá khứ", thì Chu Ân Lai trên con đường ấy lại gác lại Tần Thủy Hoàng và Hán Vũ Đế không ngó ngàng tới, mà chỉ ghé thăm miếu Trương Lương và đền Vũ Hầu.

Khi Mao Trạch Đông đến Mát-xcơ-va đàm phán với Xتا-lin, say sưa đọc về Đại đế Pyotr và Na-pô-lê-ông, Xta-lin bèn lo lắng nói: "Anh không được đâu, những việc cụ thể này anh nói không rõ đâu, anh hãy gọi Chu Ân Lai sang đàm phán đi"... Cuốn sách trong quá trình sáng tác của tôi, chính là muốn bắt đầu câu chuyện từ đây. Thế nhưng, người cất lời kể sẽ không còn là tôi nữa, mà là đồng chí Hà Thụ Anh, người đã đi theo Thủ tướng suốt mấy chục năm trời.